ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.102.1
जयिन्याः कानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि चेच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१०२.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିଜୟୀ ସେନାର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ? ସେନାର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.102.2
जयिन्या यानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १२.१०२.२ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିଜୟୀ ସେନାର ଯେଉଁ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି, ମୁଁ ସେସବୁ ସବିସ୍ତାର କହିବି।
12.102.3
दैवे पूर्वं प्रकुपिते मानुषे कालचोदिते ।
तद्विद्व अऽनुपस्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ १२.१०२.३ ॥
ପୂର୍ବେ ଦୈବ କୁପିତ ହେଲେ ଓ ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟ କାଳଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହେଲେ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜ୍ଞାନର ଦୀର୍ଘ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାହା ଦେଖନ୍ତି।
12.102.4
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः ।
मङ्गल नि च कुर्वन्ति शमयन्त्यहितानि च ॥ १२.१०२.४ ॥
ଏଠାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧି ଓ ଜପ-ହୋମ ତାହା ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳ କର୍ମ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଶୁଭକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।
12.102.5
उदीणानसो योधा वाहनानि च भारत ।
यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्या जयो भवेत् ॥ १२.१०२.५ ॥
ହେ ଭରତ! ଯେଉଁ ସେନାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଉଚ୍ଚ ନାସିକାଧାରୀ ଏବଂ ବାହନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, ସେହି ସେନାର ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।
12.102.6
अन्वेव वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च ।
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथाऽऽदित्यस्य रश्मयः ॥ १२.१०२.६ ॥
ପବନମାନେ ପଛେ ପଛେ ଯାଆନ୍ତି; ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ମଧ୍ୟ; ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟ ପଛେ ଭାସନ୍ତି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
12.102.7
गोमायवश्चातुलोमबला गृध्राश्च सर्वशः ।
अर्हयेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥ १२.१०२.७ ॥
ଶିଆଳ, ବଳବାନ ରୋମଯୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଗଧୁଆମାନେ ସବୁ ପାଖରେ ସେନାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ତେବେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
12.102.8
प्रसन्नभाः पावकश्चोर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.८ ॥
ଅଗ୍ନି ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ରଭା, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ରଶ୍ମି, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶିଖା ଓ ଧୂଆଁହୀନ ହୋଇ, ଆହୁତିର ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲେ, ଏହା ବିଜୟର ଆଗାମୀ ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.102.9
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्ख्याश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र।
युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.९ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଗମ୍ଭୀର ଓ ମହାଧ୍ୱନିର ଶଙ୍ଖ ଓ ଭେରୀ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛୁ ବୀରମାନେ ପ୍ରତିକୂଳ ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହା ବିଜୟର ଆଗାମୀ ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.102.10
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु ।
र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ १२.१०२.१० ॥
ପଛରୁ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୁଭ ମୃଗମାନେ, ଯାତ୍ରାରମ୍ଭ କରୁଥିବା, ଯିବାକୁ ଥିବା ଓ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଥିଲେ ତାହା ସିଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସାମନାରୁ ଅଟକାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଫଳ ସୂଚାନ୍ତି।
12.102.11
माङ्गल्यशब्दाञ्शकुना वदन्ति ।
हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः।
हृष्टा योधाः सत्ववन्तो भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.११ ॥
ହଂସ, କ୍ରୌଞ୍ଚ, ଶତପତ୍ର ଓ ଚାଷ ଭଳି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି କଲେ ଏବଂ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହର୍ଷିତ ଓ ସାହସୀ ହେଲେ, ଏହା ବିଜୟର ଆଗାମୀ ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.102.12
शस्त्रैर्यन्त्रैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ १२.१०२.१२ ॥
ଅସ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର, କବଚ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଯୁବ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଓ ମୁଖବର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀପ୍ତ, ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟକର ଯାହାଙ୍କ ସେନା, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରନ୍ତି।
12.102.13
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च ।
परस्परं सौहृदमास्थिताश्च।
येषां योधाः शौर्यमनुष्ठिताश्च ।
जयस्यैतद्भाविनो रुपमाहुः ॥ १२.१०२.१३ ॥
ଯାହାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ଅହଂକାରହୀନ, ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଶୌର୍ଯ୍ୟର ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ, ତାହା ବିଜୟର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.102.14
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनः प्रियाः ।
धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं च तत् ॥ १२.१०२.१४ ॥
ମନକୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିବା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧ ଚାରିଆଡ଼େ ବିଚରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରେ — ତାହା ହିଁ ବିଜୟର ମୁଖ।
12.102.15
शब्दो वामः प्रस्थितस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्ताच्च निषेधति ॥ १२.१०२.१५ ॥
ପ୍ରସ୍ଥାନକାରୀଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର ଶବ୍ଦ ଅଶୁଭ, ପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱର ଶବ୍ଦ ଶୁଭ; ପଛରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ଶବ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧେ ଏବଂ ସମ୍ମୁଖରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ଶବ୍ଦ ନିଷେଧ କରେ।
12.102.16
संहत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर ।
साम्नैव वर्तयेः पूर्वं प्रसतेथास्ततो युधि ॥ १२.१०२.१६ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ମହତୀ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରି ପ୍ରଥମେ କେବଳ ସାମନୀତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚଳାଇବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
12.102.17
जघन्य एष विजयो यद्युद्धे सामभाषणम् ।
यादृच्छिको युधि जयो दैवेनेति विचारणम् ॥ १२.१०२.१७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ସାମବଚନରେ ମିଳୁଥିବା ବିଜୟ ନିକୃଷ୍ଟ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ମିଳୁଥିବା ଜୟ ଦୈବରୁ ହୁଏ ବୋଲି ବିଚାରିବା ଉଚିତ।
12.102.18
आपगेव महावेगा त्रस्ता इव महामृगाः ।
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ १२.१०२.१८ ॥
ମହାବେଗବତୀ ନଦୀ ପରି ଓ ଭୀତ ମହାମୃଗ ପରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ନିବାର୍ଯ୍ୟ ମହତୀ ସେନା ଭଗ୍ନ ହେଲା।
12.102.19
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि न कारणम् ।
उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ १२.१०२.१९ ॥
"ଭଗ୍ନ ହେଲା" ଏତିକିରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତାହା କାରଣ ନୁହେଁ। ଉଦାରସାରା ମହତୀ ସେନା ରୁରୁ ମୃଗଯୂଥ ପରି।
12.102.20
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः ।
अपि पञ्चत्रतै शूरा निघ्नन्ति परवाहिनीम् ॥ १२.१०२.२० ॥
ପରସ୍ପରଙ୍କ ପରିଚିତ, ହୃଷ୍ଟ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ ଶୂରମାନେ ପାଞ୍ଚ-ତିନିଙ୍କ ଦଳରେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁସେନା ବଧ କରନ୍ତି।
12.102.21
अपि वा पञ्चषट्सप्तसंहिताः कृतनिश्चयाः ।
क्ललीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥ १२.१०२.२१ ॥
କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ, ଛଅ ବା ସାତଜଣ ସଂଯୁକ୍ତ, ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ, ଗୁପ୍ତ ଓ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତନ୍ତି।
12.102.22
सन्निपातो न मन्तव्यः शक्ये सति कथंचन ।
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥ १२.१०२.२२ ॥
ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସମ୍ମୁଖ ସଂଘର୍ଷକୁ ଗ୍ରହଣୀୟ ମନେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସାନ୍ତ୍ୱ, ଭେଦ ଓ ଦାନ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.102.23
संसर्पेण हि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते ।
वज्रादिय प्रज्वलितादियं स्वित्क्षपयिष्यति ॥ १२.१०२.२३ ॥
ସେନାର ଧୀର ଅଗ୍ରଗତିରେ ଭୟ ଭୀରୁମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିତ କରେ। ବଜ୍ର ବା ଜଳନ୍ତି ଅଗ୍ନି ପରି ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ବିନାଶ କରିବ।
12.102.24
अमिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ ।
तेषां सन्दन्ति गात्राणि योधानां विवयस्य च ॥ १२.१०२.२४ ॥
ସେନା ଆଗକୁ ଆସୁଛି ଜାଣି ଯେଉଁମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଅଙ୍ଗସମୂହ କମ୍ପନ୍ତି।
12.102.25
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः ।
अस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जाः सीदन्ति देहिनाम् ॥ १२.१०२.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସହିତ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟଥିତ ହୁଏ; ଅସ୍ତ୍ରର ତାପରେ ତପ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ମଜ୍ଜା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
12.102.26
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः ।
संपीड्यमाना हि परैर्योगमायान्ति सर्वतः ॥ १२.१०२.२६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋରତା ମିଶ୍ରିତ ସାନ୍ତ୍ୱନା ବାରମ୍ବାର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଦିଗରୁ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ମିଳନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି।
12.102.27
आन्तराणां च भेदार्थं चरानभ्यवचारयेत् ।
यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ १२.१०२.२७ ॥
ଆନ୍ତରିକ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଘଟାଇବା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତଚର ପଠାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ ରାଜା ସହିତ ସନ୍ଧି ପ୍ରଶଂସନୀୟ।
12.102.28
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा ।
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ १२.१०२.२८ ॥
ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ସେପରି ପୀଡ଼ା ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଶତ୍ରୁ ସହିତ ମିଳି ସବୁ ଦିଗରୁ ବାଧା ଦେବାରେ ଦିଆଯାଇପାରେ।
12.102.29
क्षमा वै साधुमायाति न ह्यसाधून्क्षमा सदा ।
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च पार्थ विद्धि प्रयोजनम् ॥ १२.१०२.२९ ॥
କ୍ଷମା ସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ହିଁ ଆସେ; ଅସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ କ୍ଷମା କେବେ ଆସେ ନାହିଁ। ହେ ପାର୍ଥ, କ୍ଷମା ଓ ଅକ୍ଷମା ଉଭୟର ଉପଯୋଗ ଜାଣ।
12.102.30
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो विवर्धते ।
महापराधे ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्त्यपि शत्रवः ॥ १२.१०२.३० ॥
ଜିତି କ୍ଷମା କରୁଥିବା ରାଜାର ଯଶ ବଢ଼େ। ମହାଅପରାଧରେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି।
12.102.31
मन्यन्ते कर्षयित्वा तु क्षमा साध्वीति शाम्बराः ।
असंतप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ १२.१०२.३१ ॥
ଶାମ୍ବରମାନେ ଟାଣି ଦିଆଯାଇଥିବା କ୍ଷମାକୁ ଭଲ ମନେ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ କାଠ ତପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ, ତାହା ପୁନର୍ବାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରେ।
12.102.32
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न चैतत्साधु दर्शनम् ।
अक्रोधेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ १२.१०२.३२ ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମଧ୍ୟ ଭଲ ନୁହେଁ। କ୍ରୋଧ ଓ ବିନାଶ ବିନା ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ।
12.102.33
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर ।
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयभाग्भवेत् ॥ १२.१०२.३३ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ରାଜା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଘୃଣାର ପାତ୍ର ହୁଏ। କୋମଳ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଅପମାନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.102.34
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १२.१०२.३४ ॥
ହେ ଭରତ, ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଯିବା ଲୋକ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହୁ; ପ୍ରହାର କରୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହୁ। ପ୍ରହାର କଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହୁ, ଯେପରି ଶୋକ କରୁଛି ବା କାନ୍ଦୁଛି।
12.102.35
न मे प्रिया ये स्म हताः संप्रहृष्टाः परेऽपि च ।
न च कत्थनमेवाग्र्यमुच्यमानं पुनः पुनः ॥ १२.१०२.३५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ମୋ ପ୍ରିୟମାନେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଆନନ୍ଦିତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ବାରମ୍ବାର କୁହାଯାଉଥିବା ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ।
12.102.36
अहो जीवितमाकाङ्क्षेन्नेदृशो वधमर्हति ।
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १२.१०२.३६ ॥
ଅହୋ! ଯେ ଜୀବନ ଇଚ୍ଛା କରେ ସେ ଏଭଳି ବଧର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ନ ହଟୁଥିବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
12.102.37
कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे ।
इति वाचा वदन्हन्तृन्पूजयेत रहोगतः ॥ १२.१०२.३७ ॥
"ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେ ଏହାକୁ ବଧ କଲା, ସେ ମୋର ଅପ୍ରିୟ କାମ କଲା" ଏପରି ବାଣୀରେ କହି ନିର୍ଜନକୁ ଯାଇଥିବା ଲୋକ ବଧକାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବ।
12.102.38
हन्तॄणां च हतानां च पूजां कुर्याद्यथार्थतः ।
क्रोशेद्बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसंग्रहम् ॥ १२.१०२.३८ ॥
ହନ୍ତା ଓ ହତମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କରିବ; ଜନସମାବେଶ ଗଢ଼ିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବାହୁ ଉଠାଇ ଚିତ୍କାରମଧ୍ୟ କରିପାରେ।
12.102.39
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरेत् ।
प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ॥ १२.१०२.३९ ॥
ଏହିପରି ସବୁ ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜା ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମଜ୍ଞ, ନିର୍ଭୟ ରାଜା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
12.102.40
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत ।
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकालं समुत्थितः ॥ १२.१०२.४० ॥
ହେ ଭାରତ! ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିଶ୍ୱାସ ପାଆନ୍ତି। ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକ ଯଥାସମୟରେ ଉଠି ଉପଯୋଗରେ ଆସିପାରେ।
12.102.41
तस्माद्विश्वासयेद्राजा सर्वभूतान्यमायया ।
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ॥ १२.१०२.४१ ॥
ତେଣୁ ରାଜା ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଞ୍ଚନା ବିନା ବିଶ୍ୱାସ ଜାତ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯେ ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ ସବୁ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ତାହାର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।