മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.102.1
जयिन्याः कानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि चेच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१०२.१ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! വിജയിക്കുന്ന സേനയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഏവ? സേനയുടെ ശുഭലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.102.2
जयिन्या यानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १२.१०२.२ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! വിജയിക്കുന്ന സേനയുടെ ശുഭലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പറയാം.
12.102.3
दैवे पूर्वं प्रकुपिते मानुषे कालचोदिते ।
तद्विद्व अऽनुपस्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ १२.१०२.३ ॥
മുൻപ് ദൈവം കോപിക്കുമ്പോഴും മാനുഷകാര്യങ്ങൾ കാലത്താൽ പ്രേരിതമാകുമ്പോഴും, പണ്ഡിതർ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദീർഘദൃഷ്ടിയാൽ അതു കാണുന്നു.
12.102.4
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः ।
मङ्गल नि च कुर्वन्ति शमयन्त्यहितानि च ॥ १२.१०२.४ ॥
ഇവിടെ പ്രായശ്ചിത്തവിധിയും ജപഹോമങ്ങളും അതറിയുന്നവർ ചെയ്യുന്നു; മംഗലകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് അശുഭങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു.
12.102.5
उदीणानसो योधा वाहनानि च भारत ।
यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्या जयो भवेत् ॥ १२.१०२.५ ॥
ഭാരതാ! ഉയർന്ന മൂക്കുള്ള യോദ്ധാക്കളും വാഹനങ്ങളും ഏത് സേനയിലുണ്ടോ, ആ സേനയ്ക്ക് തീർച്ചയായും വിജയം ഉണ്ടാകും.
12.102.6
अन्वेव वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च ।
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथाऽऽदित्यस्य रश्मयः ॥ १२.१०२.६ ॥
കാറ്റുകൾ പിന്നാലെ പോകുന്നു; അതുപോലെ ഇന്ദ്രധനുസ്സുകളും; മേഘങ്ങളും പിന്നാലെ ഒഴുകുന്നു, സൂര്യരശ്മികളും അങ്ങനെതന്നെ.
12.102.7
गोमायवश्चातुलोमबला गृध्राश्च सर्वशः ।
अर्हयेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥ १२.१०२.७ ॥
കുറുനരികളും ശക്തരായ രോമമുള്ള ജീവികളും കഴുകന്മാരും എല്ലായിടത്തും സേനയെ അനുഗമിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ പരമമായ സിദ്ധി ഉണ്ടാകും.
12.102.8
प्रसन्नभाः पावकश्चोर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.८ ॥
അഗ്നി തെളിഞ്ഞ പ്രകാശത്തോടും ഉയർന്ന രശ്മികളോടും വലത്തോട്ടു ചുറ്റുന്ന ജ്വാലയോടും പുകയില്ലാതെയും ആയി, ആഹുതികളുടെ പുണ്യഗന്ധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ഇത് വിജയം വരാനിരിക്കുന്നതിന്റെ രൂപമെന്ന് പറയുന്നു.
12.102.9
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्ख्याश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र।
युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.९ ॥
ഗംഭീരവും മഹത്തായ ധ്വനിയുമുള്ള ശംഖുകളും ഭേരികളും മുഴങ്ങുന്നിടത്ത്, യുദ്ധമോഹികളായ വീരന്മാർ പ്രതികൂലരല്ലാതിരിക്കുമ്പോൾ, ഇത് വിജയം വരാനിരിക്കുന്നതിന്റെ രൂപമെന്ന് പറയുന്നു.
12.102.10
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु ।
र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ १२.१०२.१० ॥
പിന്നിൽ നിന്നും ഇടത്തുനിന്നും കാണുന്ന ശുഭമൃഗങ്ങൾ, പുറപ്പെടുന്നവർക്കും പോകാനിരിക്കുന്നവർക്കും അടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും വലതുവശത്തായാൽ അത് സിദ്ധി എന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ മുന്നിൽ തടയുന്നവ മറ്റൊരു ഫലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
12.102.11
माङ्गल्यशब्दाञ्शकुना वदन्ति ।
हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः।
हृष्टा योधाः सत्ववन्तो भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.११ ॥
ഹംസങ്ങൾ, ക്രൗഞ്ചങ്ങൾ, ശതപത്രങ്ങൾ, ചാഷങ്ങൾ എന്നിവ മംഗളശബ്ദം മുഴക്കുമ്പോഴും യോദ്ധാക്കൾ സന്തോഷവും ധൈര്യവുമുള്ളവരാകുമ്പോഴും, ഇത് വിജയം വരാനിരിക്കുന്നതിന്റെ രൂപമെന്ന് പറയുന്നു.
12.102.12
शस्त्रैर्यन्त्रैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ १२.१०२.१२ ॥
ആയുധങ്ങൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, കവചങ്ങൾ, കൊടികൾ, യുവയോദ്ധാക്കളുടെ തേജസ്സും മുഖവർണ്ണവും കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നതും നോക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായ സൈന്യം ആരുടേതാണോ, അവർ ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കും.
12.102.13
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च ।
परस्परं सौहृदमास्थिताश्च।
येषां योधाः शौर्यमनुष्ठिताश्च ।
जयस्यैतद्भाविनो रुपमाहुः ॥ १२.१०२.१३ ॥
ആരുടെ യോദ്ധാക്കൾ അനുസരണയുള്ളവരും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവരും പരസ്പരം സൗഹൃദമുള്ളവരും ശൗര്യം പാലിക്കുന്നവരുമാണോ, അത് വിജയത്തിന്റെ ശുഭലക്ഷണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.102.14
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनः प्रियाः ।
धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं च तत् ॥ १२.१०२.१४ ॥
മനസ്സിന് പ്രിയമായ ശബ്ദങ്ങളും സ്പർശങ്ങളും ഗന്ധങ്ങളും ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുകയും യോദ്ധാക്കളിൽ ധൈര്യം പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അതാണ് വിജയത്തിന്റെ മുഖം.
12.102.15
शब्दो वामः प्रस्थितस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्ताच्च निषेधति ॥ १२.१०२.१५ ॥
പുറപ്പെടുന്നവന്റെ ഇടതുവശത്തെ ശബ്ദം അശുഭം; പ്രവേശിക്കുന്നവന്റെ വലതുവശത്തെ ശബ്ദം ശുഭം. പിന്നിൽ നിന്നുള്ള ശബ്ദം കാര്യം സാധിപ്പിക്കുന്നു; മുന്നിൽ നിന്നുള്ളത് തടയുന്നു.
12.102.16
संहत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर ।
साम्नैव वर्तयेः पूर्वं प्रसतेथास्ततो युधि ॥ १२.१०२.१६ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ചതുരംഗമുള്ള മഹത്തായ സേനയെ സംഘടിപ്പിച്ച്, ആദ്യം സാമോപായത്താൽ മാത്രം കാര്യം നടത്തണം; പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ യത്നിക്കണം.
12.102.17
जघन्य एष विजयो यद्युद्धे सामभाषणम् ।
यादृच्छिको युधि जयो दैवेनेति विचारणम् ॥ १२.१०२.१७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ സാമവാക്കുകൊണ്ട് മാത്രം ലഭിക്കുന്ന വിജയം അധമമാണ്; യുദ്ധത്തിൽ യാദൃച്ഛികമായി ലഭിക്കുന്ന ജയം ദൈവത്താലാണെന്ന് ചിന്തിക്കണം.
12.102.18
आपगेव महावेगा त्रस्ता इव महामृगाः ।
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ १२.१०२.१८ ॥
മഹാവേഗമുള്ള നദിപോലെയും ഭയന്ന വലിയ മാനുകൾപോലെയും, ഏറ്റവും തടുക്കാനാവാത്ത മഹാസൈന്യം ചിതറി.
12.102.19
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि न कारणम् ।
उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ १२.१०२.१९ ॥
"തകർന്നു" എന്നതിനാൽത്തന്നെ വിദ്വാന്മാരും തകരുന്നു; അതല്ല കാരണം. ഉദാരസാരമുള്ള മഹാസൈന്യം രുരുമാൻ കൂട്ടംപോലെയാണ്.
12.102.20
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः ।
अपि पञ्चत्रतै शूरा निघ्नन्ति परवाहिनीम् ॥ १२.१०२.२० ॥
പരസ്പരം അറിയുന്നവരും സന്തുഷ്ടരും ജീവനെ ത്യജിച്ചവരും ഉറച്ച തീരുമാനമുള്ളവരുമായ വീരന്മാർ അഞ്ചോ മൂന്നോ പേരുടെ സംഘത്തിലും ശത്രുസൈന്യത്തെ വധിക്കുന്നു.
12.102.21
अपि वा पञ्चषट्सप्तसंहिताः कृतनिश्चयाः ।
क्ललीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥ १२.१०२.२१ ॥
അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ചോ ആറോ ഏഴോ പേർ ചേർന്ന്, ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ, മറഞ്ഞിരുന്ന്, നന്നായി ആദരിക്കപ്പെട്ട് ഇവിടെ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നു.
12.102.22
सन्निपातो न मन्तव्यः शक्ये सति कथंचन ।
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥ १२.१०२.२२ ॥
ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ സാധ്യമെങ്കിൽ നേർക്കുനേർ ഏറ്റുമുട്ടൽ ഉചിതമെന്നു കരുതരുത്. സാന്ത്വം, ഭേദം, ദാനം എന്നിവയ്ക്കു ശേഷമാണ് യുദ്ധം അടുത്ത മാർഗമെന്നു പറയുന്നത്.
12.102.23
संसर्पेण हि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते ।
वज्रादिय प्रज्वलितादियं स्वित्क्षपयिष्यति ॥ १२.१०२.२३ ॥
സൈന്യത്തിന്റെ പതുക്കെയുള്ള മുന്നേറ്റം ഭീരുക്കളെ ഭയം കൊണ്ട് പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ഇടിമിന്നൽപോലെയോ ജ്വലിക്കുന്ന തീപോലെയോ ഇത് തീർച്ചയായും നശിപ്പിക്കും.
12.102.24
अमिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ ।
तेषां सन्दन्ति गात्राणि योधानां विवयस्य च ॥ १२.१०२.२४ ॥
ശത്രുസൈന്യം മുന്നേറുന്നത് അറിഞ്ഞ് പിന്തിരിയുന്നവരുടെയും യോദ്ധാക്കളുടെയും രാജ്യത്തിന്റെയും അവയവങ്ങൾ വിറയ്ക്കുന്നു.
12.102.25
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः ।
अस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जाः सीदन्ति देहिनाम् ॥ १२.१०२.२५ ॥
രാജാവേ, സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളോടൊപ്പം സമസ്ത രാജ്യവും വ്യഥപ്പെടുന്നു; ആയുധപ്രതാപത്താൽ തപിച്ച ദേഹികളുടെ മജ്ജ ക്ഷയിക്കുന്നു.
12.102.26
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः ।
संपीड्यमाना हि परैर्योगमायान्ति सर्वतः ॥ १२.१०२.२६ ॥
അവരോട് കാഠിന്യം കലർന്ന സാന്ത്വനം ആവർത്തിച്ച് പ്രയോഗിക്കണം; ശത്രുക്കളാൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും പീഡിതരായി അവർ സഖ്യം തേടി വരും.
12.102.27
आन्तराणां च भेदार्थं चरानभ्यवचारयेत् ।
यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ १२.१०२.२७ ॥
ആന്തരശത്രുക്കളെ ഭിന്നിപ്പിക്കാൻ ചാരന്മാരെ അയയ്ക്കണം; അവരെക്കാൾ ശക്തനായ രാജാവുമായുള്ള സന്ധിയാണ് പ്രശംസനീയം.
12.102.28
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा ।
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ १२.१०२.२८ ॥
അവനെ മറ്റൊരു വിധത്തിൽ അത്തരമൊരു പീഡനം ഏൽപ്പിക്കാനാവില്ല; ശത്രുവിനോടൊപ്പം ചേർന്ന് എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ.
12.102.29
क्षमा वै साधुमायाति न ह्यसाधून्क्षमा सदा ।
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च पार्थ विद्धि प्रयोजनम् ॥ १२.१०२.२९ ॥
ക്ഷമ സജ്ജനങ്ങളിലേക്കാണ് വരുന്നത്; ദുർജനങ്ങളിലേക്ക് ക്ഷമ ഒരിക്കലും വരുന്നില്ല. പാർത്ഥാ, ക്ഷമയുടെയും അക്ഷമയുടെയും ഉദ്ദേശ്യം അറിയുക.
12.102.30
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो विवर्धते ।
महापराधे ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्त्यपि शत्रवः ॥ १२.१०२.३० ॥
ജയിച്ചിട്ടും ക്ഷമിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ യശസ്സ് വളരുന്നു. വലിയ അപരാധത്തിലും ശത്രുക്കൾ അവനെ വിശ്വസിക്കുന്നു.
12.102.31
मन्यन्ते कर्षयित्वा तु क्षमा साध्वीति शाम्बराः ।
असंतप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ १२.१०२.३१ ॥
ശാംബരർ വലിച്ചു വരുത്തിയ ക്ഷമയാണ് നല്ലതെന്ന് കരുതുന്നു. എന്നാൽ ചൂടാക്കാത്ത മരം വീണ്ടും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
12.102.32
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न चैतत्साधु दर्शनम् ।
अक्रोधेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ १२.१०२.३२ ॥
ആചാര്യന്മാർ ഇതിനെ പ്രശംസിക്കുന്നില്ല; ഈ കാഴ്ചപ്പാടും നല്ലതല്ല. കോപമില്ലാതെയും നാശമില്ലാതെയും സ്വന്തം പുത്രന്മാരെപ്പോലെ പ്രജകളെ നിയന്ത്രിക്കണം.
12.102.33
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर ।
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयभाग्भवेत् ॥ १२.१०२.३३ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, കഠിനനായ രാജാവ് ജീവികളുടെ വെറുപ്പിന് പാത്രമാകുന്നു. മൃദുവായ രാജാവിനെയും ജനം അവഹേളിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാജാവ് രണ്ടും സ്വീകരിക്കണം.
12.102.34
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १२.१०२.३४ ॥
ഭാരതാ, അടിക്കാനിരിക്കുന്നവൻ പ്രിയവാക്ക് പറയട്ടെ; അടിക്കുമ്പോഴും പ്രിയവാക്ക് പറയട്ടെ. അടിച്ച ശേഷവും പ്രിയവാക്ക് പറയട്ടെ, ദുഃഖിക്കുന്നവനെപ്പോലെ, കരയുന്നവനെപ്പോലെ.
12.102.35
न मे प्रिया ये स्म हताः संप्रहृष्टाः परेऽपि च ।
न च कत्थनमेवाग्र्यमुच्यमानं पुनः पुनः ॥ १२.१०२.३५ ॥
യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട എന്റെ പ്രിയർ എനിക്ക് പ്രിയരല്ല; ആഹ്ലാദിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരും അല്ല. ആവർത്തിച്ചു പറയപ്പെടുന്ന ആത്മപ്രശംസയും ഉത്തമമല്ല.
12.102.36
अहो जीवितमाकाङ्क्षेन्नेदृशो वधमर्हति ।
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १२.१०२.३६ ॥
അയ്യോ! ജീവിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇങ്ങനെയുള്ള വധത്തിന് അർഹനല്ല. യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്തിരിയാത്ത ഉത്തമ പുരുഷന്മാർ അത്യന്തം അപൂർവരാണ്.
12.102.37
कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे ।
इति वाचा वदन्हन्तृन्पूजयेत रहोगतः ॥ १२.१०२.३७ ॥
"യുദ്ധത്തിൽ ഇവനെ കൊന്നവൻ എനിക്ക് അപ്രിയം ചെയ്തു" എന്ന് വാക്കിൽ പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഏകാന്തത്തിൽ പോയവൻ കൊന്നവരെ ആദരിക്കണം.
12.102.38
हन्तॄणां च हतानां च पूजां कुर्याद्यथार्थतः ।
क्रोशेद्बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसंग्रहम् ॥ १२.१०२.३८ ॥
കൊന്നവരെയും കൊല്ലപ്പെട്ടവരെയും യഥോചിതം ആദരിക്കണം; ജനങ്ങളെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് കൈ ഉയർത്തി വിളിക്കുകയും ചെയ്യാം.
12.102.39
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरेत् ।
प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ॥ १२.१०२.३९ ॥
ഇങ്ങനെ എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും രാജാവ് സാന്ത്വനത്തോടെ പെരുമാറണം. ധർമ്മം അറിയുന്ന, ഭയമില്ലാത്ത രാജാവ് ജീവികൾക്ക് പ്രിയനാകുന്നു.
12.102.40
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत ।
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकालं समुत्थितः ॥ १२.१०२.४० ॥
ഭാരതാ! ഇവിടെ സകല ജീവികളും വിശ്വാസം നേടുന്നു. വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടവൻ ഉചിതകാലത്ത് എഴുന്നേറ്റ് ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം.
12.102.41
तस्माद्विश्वासयेद्राजा सर्वभूतान्यमायया ।
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ॥ १२.१०२.४१ ॥
അതിനാൽ രാജാവ് സകല ജീവികളിലും വഞ്ചനയില്ലാതെ വിശ്വാസം ജനിപ്പിക്കണം; ഭൂമി ഭോഗിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും കാക്കണം.