มหาภารตะ · อัธยายะ 12.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.102.1
जयिन्याः कानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि चेच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१०२.१ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ กองทัพที่มีชัยมีลักษณะเช่นไร ข้าพเจ้าปรารถนาจะทราบลักษณะอันเป็นมงคลของกองทัพ
12.102.2
जयिन्या यानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १२.१०२.२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ข้าพเจ้าจะกล่าวโดยครบถ้วนถึงลักษณะอันเป็นมงคลของกองทัพที่มีชัย
12.102.3
दैवे पूर्वं प्रकुपिते मानुषे कालचोदिते ।
तद्विद्व अऽनुपस्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ १२.१०२.३ ॥
เมื่อโชคชะตาถูกกริ้วมาก่อน และกิจของมนุษย์ถูกกาลขับเคลื่อน ผู้รู้ย่อมเห็นสิ่งนั้นด้วยดวงตาแห่งปัญญาอันยาวไกล
12.102.4
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः ।
मङ्गल नि च कुर्वन्ति शमयन्त्यहितानि च ॥ १२.१०२.४ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้รู้ในวิธีการชดใช้ย่อมประกอบการสวดมนต์และการบูชาไฟ พวกเขาทำพิธีมงคลและระงับสิ่งอัปมงคล
12.102.5
उदीणानसो योधा वाहनानि च भारत ।
यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्या जयो भवेत् ॥ १२.१०२.५ ॥
ข้าแต่ภรตะ กองทัพใดที่นักรบและพาหนะของพวกเขามีจมูกโด่ง ชัยชนะย่อมเป็นของกองทัพนั้นอย่างแน่นอน
12.102.6
अन्वेव वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च ।
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथाऽऽदित्यस्य रश्मयः ॥ १२.१०२.६ ॥
ลมย่อมพัดตามมา และสายรุ้งก็เช่นกัน เมฆก็ลอยตามหลัง และรังสีของพระอาทิตย์ก็เช่นนั้น
12.102.7
गोमायवश्चातुलोमबला गृध्राश्च सर्वशः ।
अर्हयेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥ १२.१०२.७ ॥
เมื่อหมาจิ้งจอก สัตว์ขนแข็งแรง และแร้งห้อมล้อมกองทัพโดยรอบ เมื่อนั้นความสำเร็จอันสูงสุดย่อมมาถึง
12.102.8
प्रसन्नभाः पावकश्चोर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.८ ॥
เมื่อไฟลุกโชนแจ่มใส เปลวมีรังสีพุ่งขึ้นสูง ยอดเปลวหมุนไปทางขวาและไม่มีควัน และมีกลิ่นหอมอันเป็นมงคลจากเครื่องบูชา ผู้รู้กล่าวว่านี่คือลักษณะของชัยชนะที่จะมาถึง
12.102.9
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्ख्याश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र।
युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.९ ॥
เมื่อสังข์และกลองส่งเสียงก้องกังวานลึกและดังกึกก้อง และนักรบผู้กระหายการรบไม่มีผู้ขัดขวาง ผู้รู้กล่าวว่านี่คือลักษณะของชัยชนะที่จะมาถึง
12.102.10
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु ।
र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ १२.१०२.१० ॥
กวางอันเป็นมงคลที่ปรากฏทางด้านหลังและทางซ้าย ทางด้านขวาของผู้ที่กำลังออกเดินทาง ผู้ที่จะไป และผู้ที่ปรารถนาจะโจมตี ผู้รู้กล่าวว่านั่นคือความสำเร็จ ส่วนสัตว์ที่ขวางทางอยู่ข้างหน้า ผู้รู้กล่าวเป็นอย่างอื่น
12.102.11
माङ्गल्यशब्दाञ्शकुना वदन्ति ।
हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः।
हृष्टा योधाः सत्ववन्तो भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.११ ॥
เมื่อนกทั้งหลาย เช่น หงส์ นกเครน นกศตปัตร และนกจาษะ ส่งเสียงร้องอันเป็นมงคล และนักรบมีความยินดีและเต็มไปด้วยความกล้าหาญ ผู้รู้กล่าวว่านี่คือลักษณะของชัยชนะที่จะมาถึง
12.102.12
शस्त्रैर्यन्त्रैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ १२.१०२.१२ ॥
กองทัพใดที่ส่องประกายด้วยอาวุธ เครื่องจักรรบ เกราะ ธงทิว และความงามรุ่งโรจน์ของสีหน้าแห่งนักรบหนุ่ม ยากที่จะมองสบ กองทัพนั้นย่อมปราบศัตรูได้
12.102.13
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च ।
परस्परं सौहृदमास्थिताश्च।
येषां योधाः शौर्यमनुष्ठिताश्च ।
जयस्यैतद्भाविनो रुपमाहुः ॥ १२.१०२.१३ ॥
ผู้ที่นักรบของเขาเชื่อฟัง ปราศจากความถือตน ผูกพันกันด้วยมิตรภาพ และประพฤติความกล้าหาญ นี่คือสิ่งที่กล่าวกันว่าเป็นสัญญาณแห่งชัยชนะ
12.102.14
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनः प्रियाः ।
धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं च तत् ॥ १२.१०२.१४ ॥
เมื่อเสียง สัมผัส และกลิ่นอันน่ารื่นรมย์ใจโชยไปมา และความมั่นคงเข้าสู่นักรบ นั่นแหละคือหน้าตาของชัยชนะ
12.102.15
शब्दो वामः प्रस्थितस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्ताच्च निषेधति ॥ १२.१०२.१५ ॥
เสียงทางซ้ายของผู้ที่กำลังออกเดินทางเป็นอัปมงคล เสียงทางขวาของผู้ที่กำลังจะเข้าไปเป็นมงคล เสียงที่ได้ยินจากด้านหลังทำให้จุดหมายสำเร็จ เสียงที่ได้ยินจากด้านหน้าห้ามปรามจุดหมายนั้น
12.102.16
संहत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर ।
साम्नैव वर्तयेः पूर्वं प्रसतेथास्ततो युधि ॥ १२.१०२.१६ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ เมื่อรวบรวมกองทัพใหญ่ที่มีองค์สี่ได้แล้ว ท่านควรดำเนินการด้วยการเจรจาไกล่เกลี่ยก่อน ภายหลังจึงค่อยออกแรงในการรบ
12.102.17
जघन्य एष विजयो यद्युद्धे सामभाषणम् ।
यादृच्छिको युधि जयो दैवेनेति विचारणम् ॥ १२.१०२.१७ ॥
ชัยชนะในการรบที่ได้มาด้วยถ้อยคำไกล่เกลี่ยเพียงอย่างเดียวเป็นชัยชนะชั้นต่ำสุด ส่วนชัยชนะที่ได้มาโดยบังเอิญในการรบมาจากโชคชะตา นี่คือสิ่งที่ควรพิจารณา
12.102.18
आपगेव महावेगा त्रस्ता इव महामृगाः ।
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ १२.१०२.१८ ॥
ดุจแม่น้ำที่ไหลเชี่ยวยิ่ง ดุจกวางใหญ่ที่หวาดกลัว กองทัพใหญ่ซึ่งยากจะต้านทานได้ที่สุด ได้แตกพ่ายไป
12.102.19
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि न कारणम् ।
उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ १२.१०२.१९ ॥
ผู้มีความรอบรู้ก็ย่อมพ่ายแพ้เพียงเพราะคำพูดว่า "แตกแล้ว" นั่นไม่ใช่เหตุแท้จริง กองทัพใหญ่ผู้มีกำลังอันประเสริฐเปรียบเหมือนฝูงกวางรุรุ
12.102.20
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः ।
अपि पञ्चत्रतै शूरा निघ्नन्ति परवाहिनीम् ॥ १२.१०२.२० ॥
นักรบที่รู้จักกันและกัน ปีติยินดี ละทิ้งชีวิต และมุ่งมั่นแน่วแน่ แม้เพียงห้าคนหรือสามคน ก็ย่อมโจมตีกองทัพของข้าศึกได้
12.102.21
अपि वा पञ्चषट्सप्तसंहिताः कृतनिश्चयाः ।
क्ललीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥ १२.१०२.२१ ॥
หรือแบ่งเป็นกลุ่มห้า หก หรือเจ็ด มีความแน่วแน่ ซ่อนตัวอยู่ และได้รับการเคารพอย่างเหมาะสม ย่อมชนะศัตรูได้ที่นี่
12.102.22
सन्निपातो न मन्तव्यः शक्ये सति कथंचन ।
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥ १२.१०२.२२ ॥
เมื่อยังอาจทำได้ด้วยวิธีใดก็ตาม ไม่ควรคิดถึงการปะทะโดยตรง สงครามกล่าวกันว่าเป็นทางเลือกถัดไปหลังจากการประนีประนอม การก่อความแตกแยก และการให้ของกำนัล
12.102.23
संसर्पेण हि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते ।
वज्रादिय प्रज्वलितादियं स्वित्क्षपयिष्यति ॥ १२.१०२.२३ ॥
แท้จริงความกลัวที่เกิดจากการรุกคืบอย่างเงียบเชียบของกองทัพย่อมกดขี่คนขี้ขลาด เหมือนสายฟ้าหรือไฟที่ลุกโชน มันจะทำลายล้างอย่างแน่นอน
12.102.24
अमिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ ।
तेषां सन्दन्ति गात्राणि योधानां विवयस्य च ॥ १२.१०२.२४ ॥
สำหรับผู้ที่ถอยหลังเมื่อรู้ว่ากองทัพกำลังยกมาต่อสู้ อวัยวะของนักรบเหล่านั้นและของอาณาจักรก็สั่นสะท้าน
12.102.25
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः ।
अस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जाः सीदन्ति देहिनाम् ॥ १२.१०२.२५ ॥
ข้าแต่พระราชา อาณาจักรทั้งหมดพร้อมสรรพสิ่งทั้งที่ไม่เคลื่อนไหวและเคลื่อนไหวย่อมหวาดหวั่น ไขกระดูกของสัตว์ที่มีกายซึ่งถูกแผดเผาด้วยความร้อนจากอาวุธย่อมทรุดลง
12.102.26
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः ।
संपीड्यमाना हि परैर्योगमायान्ति सर्वतः ॥ १२.१०२.२६ ॥
ต่อพวกเขาควรกล่าวถ้อยคำปลอบโยนผสมความเด็ดเดี่ยวซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพราะเมื่อถูกศัตรูกดดันจากทุกด้าน พวกเขาย่อมแสวงหาการร่วมมือ
12.102.27
आन्तराणां च भेदार्थं चरानभ्यवचारयेत् ।
यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ १२.१०२.२७ ॥
เพื่อแยกศัตรูภายใน ควรส่งสายลับออกไป และควรสรรเสริญการสงบศึกกับกษัตริย์ที่แข็งแกร่งกว่าตน
12.102.28
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा ।
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ १२.१०२.२८ ॥
ความทุกข์เช่นนั้นไม่อาจทำให้เขาได้ด้วยวิธีอื่น เท่ากับการร่วมมือกับศัตรูแล้วคอยรบกวนเขาจากทุกด้าน
12.102.29
क्षमा वै साधुमायाति न ह्यसाधून्क्षमा सदा ।
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च पार्थ विद्धि प्रयोजनम् ॥ १२.१०२.२९ ॥
ความอดทนย่อมมาถึงคนดี ความอดทนไม่เคยมาถึงคนชั่วเลย ข้าแต่ปารถะ จงรู้จุดประสงค์ของทั้งความอดทนและการไม่มีความอดทนเถิด
12.102.30
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो विवर्धते ।
महापराधे ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्त्यपि शत्रवः ॥ १२.१०२.३० ॥
กษัตริย์ผู้อภัยหลังได้ชัยชนะย่อมเห็นเกียรติยศของตนเจริญขึ้น แม้หลังความผิดร้ายแรง ศัตรูก็ยังไว้ใจเขาได้
12.102.31
मन्यन्ते कर्षयित्वा तु क्षमा साध्वीति शाम्बराः ।
असंतप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ १२.१०२.३१ ॥
ชาวศัมพระคิดว่าการให้อภัยที่บีบคั้นออกมาด้วยกำลังนั้นดี แต่ไม้ที่ยังไม่ถูกเผาไฟย่อมกลับคืนสู่สภาพเดิมของมันอีก
12.102.32
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न चैतत्साधु दर्शनम् ।
अक्रोधेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ १२.१०२.३२ ॥
อาจารย์ทั้งหลายไม่สรรเสริญสิ่งนี้ และทัศนะนี้ก็ไม่ดีเช่นกัน ควรปกครองราษฎรเหมือนบุตรของตน โดยไม่โกรธและไม่ทำลาย
12.102.33
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर ।
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयभाग्भवेत् ॥ १२.१०२.३३ ॥
ยุธิษฐิระ กษัตริย์ผู้โหดร้ายย่อมเป็นที่เกลียดชังของสรรพสัตว์ แต่แม้กษัตริย์ผู้อ่อนโยนก็ถูกดูหมิ่น ฉะนั้นกษัตริย์ควรมีส่วนแห่งทั้งสองอย่าง
12.102.34
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १२.१०२.३४ ॥
ภารตะ ผู้กำลังจะโจมตีควรกล่าวถ้อยคำน่ารัก แม้ขณะโจมตีก็ควรกล่าวอย่างน่ารัก และหลังโจมตีแล้วก็ควรกล่าวอย่างน่ารัก ราวกับกำลังโศกเศร้าหรือร้องไห้
12.102.35
न मे प्रिया ये स्म हताः संप्रहृष्टाः परेऽपि च ।
न च कत्थनमेवाग्र्यमुच्यमानं पुनः पुनः ॥ १२.१०२.३५ ॥
ผู้ที่ข้าพเจ้ารักซึ่งถูกสังหารนั้นไม่เป็นที่รักของข้าพเจ้า ทั้งผู้อื่นที่ชื่นชมยินดีก็เช่นกัน และการโอ้อวดตนเอง แม้กล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่า ก็มิใช่สิ่งประเสริฐที่สุด
12.102.36
अहो जीवितमाकाङ्क्षेन्नेदृशो वधमर्हति ।
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १२.१०२.३६ ॥
ช่างน่าอนาถ! ผู้ปรารถนาชีวิตไม่สมควรตายเช่นนี้ บุรุษผู้ประเสริฐที่ไม่หนีในการรบนั้นหาได้ยากยิ่ง
12.102.37
कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे ।
इति वाचा वदन्हन्तृन्पूजयेत रहोगतः ॥ १२.१०२.३७ ॥
พูดด้วยวาจาว่า "ผู้ที่สังหารคนนี้ในการรบได้กระทำสิ่งที่ข้าพเจ้าไม่พอใจ" ผู้ที่ไปอยู่ตามลำพังควรให้เกียรติแก่ผู้สังหารนั้น
12.102.38
हन्तॄणां च हतानां च पूजां कुर्याद्यथार्थतः ।
क्रोशेद्बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसंग्रहम् ॥ १२.१०२.३८ ॥
ควรให้เกียรติแก่ผู้สังหารและผู้ถูกสังหารตามที่เหมาะสมแก่เหตุการณ์ และเมื่อปรารถนาจะรวบรวมประชาชน แม้จะยกแขนขึ้นร้องเรียกก็ได้
12.102.39
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरेत् ।
प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ॥ १२.१०२.३९ ॥
ในทุกสถานการณ์เช่นนี้ กษัตริย์ควรประพฤติด้วยการปลอบโยนเป็นที่ตั้ง กษัตริย์ผู้รู้ธรรมะและไม่หวาดกลัวย่อมเป็นที่รักของสรรพสัตว์
12.102.40
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत ।
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकालं समुत्थितः ॥ १२.१०२.४० ॥
ข้าแต่ภารตะ ในที่นี้สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมเกิดความไว้วางใจ ผู้ที่ได้รับความไว้วางใจย่อมอาจถูกใช้งานได้ เมื่อถึงเวลาอันควรและเขาลุกขึ้นแล้ว
12.102.41
तस्माद्विश्वासयेद्राजा सर्वभूतान्यमायया ।
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ॥ १२.१०२.४१ ॥
ดังนั้น พระราชาพึงทำให้สรรพสัตว์ทั้งปวงเกิดความไว้วางใจโดยไม่หลอกลวง และผู้ใดปรารถนาจะครองแผ่นดิน ผู้นั้นพึงคุ้มครองแผ่นดินนั้นโดยรอบทุกด้าน