مهابهاراتا · أدهيايا 12.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.104.1
धार्मिकोऽर्थानसंप्राप्य राजामात्यैः प्रबाधितः ।
च्युतः कोशाच्च दण्डाच्च सुखमिच्छन्कथं चरेत् ॥ १२.१०४.१ ॥
كيف ينبغي للرجل الصالح أن يعيش، وهو يرغب في السعادة، إذ لم ينل الثروة، وأذلّه الملك ووزراؤه، فسقط من الخزانة ومن السلطة؟
12.104.2
अत्रायं क्षेमदर्शीय इतिहासोऽनुगीयते ।
तत्तेऽह संप्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१०४.२ ॥
هنا تُروى هذه الحكاية عن رائي الأمان. يا يُدهشتهيرا، سأرويها لك كاملةً؛ فافهمها.
12.104.3
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबलः पुरा ।
मुनिं कालकवृक्षीयमाजमामेति नः श्रुतम्।
तं पप्रच्छानुसंगृह्य कृच्छ्रामापदमास्थितः ॥ १२.१०४.३ ॥
سمعنا أن أميرًا اسمه رائي الأمان، كانت قوته قد ضعفت قديمًا، ذهب إلى حكيم يُدعى كالاكافريكشيا، فأمسك به في شدة البلاء وسأله.
12.104.4
अर्थेषु मागी पुरुष ईहमानः पुनः पुनः ।
अलब्ध्वा मद्विधो राज्यं ब्रह्मन्किं कर्तुमर्हति ॥ १२.१०४.४ ॥
ماذا ينبغي لرجل يسعى مرارًا وتكرارًا في طلب الثروة، ولا ينال المُلك كما لم أنله، أيها البراهمي؟
12.104.5
अन्यत्र मरणाद्दैन्यादन्यत्र परसंश्रयात् ।
क्षुद्रादन्यत्र चाचारात्तन्ममाचक्ष्व सत्तम ॥ १२.१०४.५ ॥
سوى الموت، وسوى الذل، وسوى الاتكال على الغير، وسوى السلوك الدنيء، فأخبرني بذلك يا خير الأخيار.
12.104.6
व्याधिनां चाभिपन्नस्य मानसेनेतरेण वा ।
बहुश्रुतः कृतप्रज्ञस्त्वद्विधः शरणं भवेत् ॥ १२.१०४.६ ॥
ينبغي لمن أصابته الأمراض أو الهموم النفسية أو غيرها أن يكون ملاذه رجل واسع العلم، راسخ الحكمة مثلك.
12.104.7
निर्विद्य हि नरः कामान्नियम्य सुखमेधते ।
त्वक्त्वा प्रीतिं च शोकं च लब्ध्वा बुद्धिमयं वसु ॥ १२.१०४.७ ॥
الإنسان الذي يزهد في الرغبات ويكبحها ينمو في السعادة؛ وبعد أن يترك الفرح والحزن يحصل على الثروة التي هي الحكمة.
12.104.8
सुखमर्थाश्रयं येषामनुशोचामि तानहम् ।
मम ह्यर्थाः सुबहवो नष्टाः स्वप्नगता इव ॥ १२.१०४.८ ॥
أحزن على أولئك الذين تستند سعادتهم إلى الثروة. لقد هلكت كثير من ثرواتي كأنها ذهبت في حلم.
12.104.9
दुष्करं बत कुर्वन्ति महतोऽर्थांस्त्यजन्ति ये ।
वयं त्वेतान्परित्यक्तुमसतोऽपि न शक्नुमः ॥ १२.१०४.९ ॥
الذين يتخلون عن الثروات العظيمة يفعلون أمرًا عسيرًا حقًا؛ أما نحن فلا نقدر على ترك حتى هذه الأشياء غير الحقيقية.
12.104.10
इमामवस्थां संप्राप्तं दीनमार्तं श्रिया च्युतम् ।
यदन्यत्सुखमस्तीह तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥ १२.१०४.१० ॥
أنا الذي بلغت هذه الحال، بائسًا متألمًا، ساقطًا من الازدهار، فعلّمني، يا برهمن، ما عساه يكون هنا من سعادة أخرى.
12.104.11
कौसल्येनैवमुक्तस्तु राजपुत्रेण धीमता ।
मुनिः कालकवृक्षीयः प्रत्युवाच महाद्युतिः ॥ १२.१०४.११ ॥
وحين خاطبه هكذا ابن الملك الحكيم كوشالية، أجاب الحكيم كالكافريكشيا عظيم الضياء.
12.104.12
पुरस्तादेव ते बुद्धिरियं कार्या विजानतः ।
अनित्यं सर्वमेवैतदहं च मम चास्ति यत् ॥ १२.१०४.१२ ॥
كان ينبغي أن تكون هذه الفطنة لك من قبل، أيها العالم. كل هذا غير دائم — أنا وكل ما هو لي.
12.104.13
यत्किंचिन्मन्यसेऽस्तीति सर्वं नास्तीति विद्धि तत् ।
एवं न व्यथते प्राज्ञः कृच्छ्रामप्यापदं गतः ॥ १२.१०४.१३ ॥
وكلُّ ما تظنُّه موجودًا فاعلم أنه ليس موجودًا. وهكذا لا يتألم الحكيم، ولو أصابته نازلةٌ عظيمة.
12.104.14
यद्धि भूतं भविष्यच्च ध्रुवं तन्न भविष्यति ।
एवं विदितवेद्यस्त्वमनर्थेभ्यः प्रमोक्ष्यसे ॥ १२.१०४.१४ ॥
وما كان وما سيكون ليس بثابتٍ قطعًا ولن يدوم. وإذ عرفتَ هكذا ما ينبغي معرفته، فستنجو من النوائب.
12.104.15
ये च पूर्वसमारम्भा ये च पूर्वतरे परे ।
सर्वं नास्तीति ते चैव तज्ज्ञात्वा को नु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.१५ ॥
جميعُ البدايات السابقة، وما كان قبلها وما بعدها، ليس بموجود. فمن ذا الذي يحزن بعد أن عرف هذا؟
12.104.16
भूत्वा च न भवत्येतदभूत्वा च भविष्यति ।
शोके न ह्यस्ति सामर्थ्यं शोचेत स कथं नरः ॥ १२.१०४.१६ ॥
هذا إذا وُجد لا يبقى، وما لم يكن يُوجد بعد أن لم يكن. وليس في الحزن قدرةٌ البتة، فكيف يحزن ذلك الإنسان؟
12.104.17
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽपि वा ॥ १२.१०४.१७ ॥
أيها الملك! أين أبوك اليوم؟ أين جدُّك اليوم؟ أنت لا تراهم اليوم، ولعلهم هم أيضًا لا يرونك.
12.104.18
आत्मनोऽध्रुवतां पश्यंस्तांस्त्वं किमनुशोचसि ।
बुद्ध्या चैवानुबुद्ध्यस्व ध्रुवं हि न च विद्यते ॥ १२.१०४.१८ ॥
وأنت ترى عدم ثباتك أنت، فلِمَ تحزن عليهم؟ فافهم ذلك بعقلك، فإنه لا شيء دائم حقًا.
12.104.19
अहं च त्वं च नृपते सुहृदः शत्रवश्च ते ।
अवश्यं न भविष्यामः सर्वं च न भविष्यति ॥ १२.१०४.१९ ॥
أيها الملك، أنا وأنت وأصدقاؤك وأعداؤك — لن نبقى جميعًا بالتأكيد، ولن يبقى كل شيء.
12.104.20
ये तु विंशतिवर्षा वै त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
अर्वागेव हि ते सर्वे मरिष्यन्ति शरच्छतात् ॥ १२.१०४.२० ॥
أولئك الرجال الذين بلغوا العشرين أو الثلاثين — سيموتون جميعًا قبل مرور مئة خريف.
12.104.21
अपि चेन्महतो वित्तान्न प्रमुच्यते पूरुषः ।
नैतन्ममेति तन्मत्वा कुर्वीत प्रियमात्मनः ॥ १२.१०४.२१ ॥
حتى إن لم يتحرر الإنسان من ثروة عظيمة، فليفكر: «هذا ليس لي»، وليفعل ما هو عزيز على نفسه.
12.104.22
अनागतं यन्न ममेति विद्या ।
दतिक्रान्तं यन्न ममेति विद्यात्।
दिष्टं बलीय इति मन्यमाना ।
स्ते पण्डितास्तत्सतां वृत्तिमाहुः ॥ १२.१०४.२२ ॥
ينبغي أن يُعلم أن ما لم يأتِ بعدُ ليس لي؛ وأن ما مضى ليس لي. أولئك الحكماء الذين يرون القدر أقوى يسمّون هذا سلوك الأخيار.
12.104.23
अनाढ्याश्चापि जीवन्ति राज्यं चाप्यनुशासते ।
बुद्धिपौरुषसंपन्नास्त्वया तुल्याधिका जनाः ॥ १२.१०४.२३ ॥
حتى الفقراء يعيشون، بل ويحكمون الممالك؛ والناس المتصفون بالعقل والجهد الرجولي مساوون لك أو أعلى منك.
12.104.24
न च त्वमिव शोचन्ति तस्मात्त्वमपि मा शुचः ।
किं न त्वं तैर्नरैः श्रेयांस्तुल्यो वा बुद्धिपौरुषैः ॥ १२.१०४.२४ ॥
إنهم لا يحزنون كما تحزن أنت؛ فلا تحزن أنت أيضًا. أفلست أنت أفضل من أولئك الرجال، أو مساويًا لهم في العقل والجهد الرجولي؟
12.104.25
यादृच्छिकं सर्वमासीत्तद्राज्यमिति चिन्तये ।
ह्रियते सर्वमेवेदं कालेन महता द्विज ॥ १२.१०४.२५ ॥
أظن أن تلك المملكة كلها كانت محض صدفة؛ أيها المولود مرتين، إن هذا كله يحمله الزمن العظيم بعيدًا.
12.104.26
तस्यैव ह्रियमाणस्य स्रोतसेव तपोधन ।
फलमेतत्प्रपश्यामि यथालब्धेन वर्तयन् ॥ १२.१०४.२६ ॥
أيها الغني بالتقشف، كأنه في تيار، أرى أن هذا هو ثمرة ذلك الذي يُحمل بعيدًا، عائشًا بما يُنال.
12.104.27
अनागतमतीतं च याथातथ्यविनिश्चयात् ।
नानुशोचेत कौसल्य सर्वार्थेषु तथा भव ॥ १२.१०४.२७ ॥
يا كوسالْيا، من اليقين الثابت بالحقيقة لا ينبغي للمرء أن يحزن على المستقبل ولا على الماضي؛ فكن هكذا في كل الأمور.
12.104.28
अवाप्यान्कामयन्नर्थान्नानवाप्यान्कदाचन ।
प्रत्युत्पन्नाननुभवन्मा शुचस्त्वमनागतान् ॥ १२.१०४.२८ ॥
راغبًا فيما يمكن نيله، لا فيما لا يُنال أبدًا؛ متمتعًا بالحاضر، لا تحزن على ما هو آتٍ.
12.104.29
यथालब्धोपपन्नार्थैस्तथा कौसल्य रंस्यसे ।
कच्चिच्छुद्धस्वभावेन श्रिया हीनो न शोचसि ॥ १२.१०४.२९ ॥
يا كوسالْيا، ستبتهج بما نِلتَه وما أتى إليك. أفلا تحزن بطبيعة نقية، محرومًا من الثروة؟
12.104.30
पुरस्ताद्भूतपूर्वत्वाद्धीनभोग्यो हि दुर्मतिः ।
धातारं गर्हते नित्यं लब्धार्थश्च न मृष्यते ॥ १२.१०४.३० ॥
لأنه تمتع من قبل، فالمحروم من التمتع أحمق سيّئ العقل؛ يلوم الخالق دائمًا، ومن نال الأشياء لا يحتمل أيضًا.
12.104.31
अनर्हानपि चैवान्यान्मन्यते श्रीमतो जनान् ।
एतस्मात्कारणादेतद्दुःखं भूयोऽनुवर्तते ॥ १२.१०४.३१ ॥
يرى أن حتى غير الأكفاء من الآخرين أفضل من الأثرياء. ولهذا السبب يعود هذا الألم إليه مرارًا وتكرارًا.
12.104.32
ईर्ष्याभिमानसंपन्ना राजन्पुरुषमानिनः ।
कच्चित्त्वं न तथा प्राज्ञ मत्सरी कोसलाधिप ॥ १२.१०४.३२ ॥
أيها الملك، هناك رجال مملوءون بالحسد والكبرياء، يظنون أنفسهم رجالًا عظماء. أيها الحكيم، سيد كوسالا، ألستَ كذلك؟ ألستَ حسودًا؟
12.104.33
सहस्व श्रियमन्येषां यद्यपि त्वयि नास्ति सा ।
अन्यत्रापि सतीं लक्ष्मीं कुशला भुञ्जते नराः।
अभिनिष्यन्दते देही श्रीभूतश्च द्विषज्जनात् ॥ १२.१०४.३३ ॥
اصبر على ازدهار الآخرين، وإن لم يكن فيك. ويتمتع الأكفاء بالثروة الموجودة لدى غيرهم أيضًا. والكائن المتجسد، إذ صار ثروة، يفيض حتى من الأعداء.
12.104.34
श्रियं च पुत्रपौत्रं च मनुष्या धर्मचारिणः ।
त्यागधर्मविदो धीराः स्वयमेव त्यजन्त्युत ॥ १२.१०४.३४ ॥
يترك الناس الذين يمارسون الدارما، والثابتون العارفون بدارما التخلي، الثروة والأبناء والأحفاد بأنفسهم.
12.104.35
त्यक्तं स्वायंभुवे वंशे शुभेन भरतेन च ।
नानारत्नसमाकीर्णं राज्यं स्फीतमिति श्रुतम् ॥ १२.१०४.३५ ॥
يُسمع أن الفاضل بهرata في سلالة سفايامبهوفا أيضًا ترك مملكة مزدهرة مليئة بالجواهر الكثيرة.
12.104.36
तथाऽन्यैर्भूमिपालैश्च त्यक्तं राज्यं महोदयम् ।
त्यक्त्वा राज्यानि ते सर्वे वने वन्यफलाशिनः।
गताश्च तपसः पारं दुःखस्यान्तं च भूमिपा ॥ १२.१०४.३६ ॥
وبالمثل ترك ملوك آخرون مملكة عظيمة الازدهار. وبعد أن تخلّوا عن ممالكهم ذهبوا جميعًا إلى الغابة يأكلون ثمار البرية، وبلغوا شاطئ التقشف وانتهاء الألم.
12.104.37
बहुसंकुसुकं दृष्ट्वा विधित्सासाधनेन च ।
तथान्ये संत्यजन्त्येव मत्वा परमदुर्लभम् ॥ १२.१०४.३७ ॥
ولما رأوه مليئًا بالأشواك الكثيرة، وبواسطة وسيلة الرغبة في الفعل، يترك آخرون ذلك أيضًا، معتقدين أنه أعز شيء يصعب الحصول عليه.
12.104.38
त्वं पुनः प्राज्ञरूपः सन्कृपणं परितप्यसे ।
अकाम्यान्कामयानोऽर्थान्पराधीनानुपद्रवान् ॥ १२.१०४.३८ ॥
وأنت، مع أنك في هيئة الحكيم، تعذب نفسك من جديد بائسًا، راغبًا في أشياء غير مرغوبة، تابعة للغير ومجلبة للبلاء.
12.104.39
तां बुद्धिमनुविज्ञाय त्वमेवैनान्परित्यज ।
अनर्थाश्चार्थरूपेण ह्यर्थाश्चानर्थरूपिणः ॥ १२.१०४.३९ ॥
وبعد أن تدرك تلك الحكمة إدراكًا تامًا، فاترك أنت هذه الأشياء: فالمضار تظهر في صورة المنافع، والمنافع لها صورة المضار.
12.104.40
अर्थायैव हि केषांचिद्धननाशा भवन्त्युत ।
अनित्यं तत्सुखं मत्वा श्रियमन्ये न लिप्सते ॥ १२.१०४.४० ॥
فبالنسبة لبعض الناس، يحدث فقدان الثروة لأجل الثروة نفسها. وإذ يعتبرون تلك السعادة زائلة، لا يشتهي آخرون الرخاء.
12.104.41
रममाणः श्रिया कश्चिन्नान्यच्छ्रेयोऽभिमन्यते ।
तथा तस्येहमानस्य संरम्भोऽपि विनश्यति ॥ १२.१०४.४१ ॥
فالمرء الذي يلتذ بالثروة لا يعتبر شيئًا آخر خيرًا؛ وهكذا يهلك حماس من يسعى إليها أيضًا.
12.104.42
कृच्छ्राल्लब्धमभिप्रेतं यथा कौसल्य नश्यति ।
तदा निर्विद्यते सोऽर्थात्परिभग्नक्रमो नरः ॥ १२.१०४.४२ ॥
يا كَوشَلْيا، كما يضيع الشيء المرغوب الذي نيل بمشقة، عندئذ يزهد ذلك الرجل الذي انكسر مساره في ذلك الثراء.
12.104.43
अनित्यां तां श्रियं मत्वा श्रियं वा कः परीप्सति ॥ १२.१०४.४३ ॥
من يطلب الثروة بعد أن يعلم أن تلك الثروة زائلة؟
12.104.44
धर्ममेकेऽभिपद्यन्ते कल्याणाभिजना नराः ।
परत्र सुखमिच्छन्तो निर्विद्येयुश्च लौकिकात् ॥ १२.१०४.४४ ॥
يلجأ بعض الرجال النبلاء إلى الدهارما، راغبين في السعادة في الآخرة، فينفرون من أمور الدنيا.
12.104.45
जीवितं संत्यजन्त्येके धनलोभपरा नराः ।
न जीवितार्थं मन्यन्ते पुरुषा हि धनादृते ॥ १२.१०४.४५ ॥
بعض الناس، المتعلقين بشهوة المال، يتخلون حتى عن حياتهم؛ فالناس حقًا لا يعدّون الحياة حياةً بغير مال.
12.104.46
पश्य चैषां कृपणतां पश्य चैषामबुद्धिताम् ।
अध्रुवे जीविते मोहादर्थतृष्णामुपाश्रिताः ॥ १२.१०४.४६ ॥
انظر إلى شحّهم، وانظر إلى حماقتهم؛ في هذه الحياة الزائلة، بسبب الوهم، لجأوا إلى عطش المال.
12.104.47
संचये च विनाशान्ते मरणान्ते च जीविते ।
संयोगे च वियोगान्ते कोनु विप्रणयेन्मनः ॥ १२.१०४.४७ ॥
نهاية الجمع هي الفناء، ونهاية الحياة هي الموت، ونهاية الاتصال هي الفراق؛ فمن ذا الذي لا يصرف ذهنه عنها؟
12.104.48
धनं वा पुरुषो राजन्पुरुषं वा पुनर्धनम् ।
अवश्यं प्रजहात्येव तद्विद्वान्कोनु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.४८ ॥
أيها الملك، إن المال لا بد أن يتخلى عن الرجل، أو الرجل عن المال؛ فمن ذا العاقل الذي يحترق قلقًا وهو يعلم ذلك؟
12.104.49
अन्यत्रोपनता ह्यापत्पुरुषं तोषयत्युत ।
तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ॥ १२.१०४.४९ ॥
فإن البلاء الآتي من مكان آخر يُرضي الإنسان، لكنه لا ينال بذلك سكينة، لأنه يقول: «ليس أنا».
12.104.50
अन्येषामपि नश्यन्ति सुहृदश्च धनानि च ।
पश्य बुद्ध्या मनुष्याणां तुल्यामापदमात्मनः।
नियच्छ यच्छ संयच्छ इन्द्रियाणि मनस्तथा ॥ १२.१०४.५० ॥
وتهلك أيضاً أصدقاء الآخرين وأموالهم. فانظر بعقلك أن بلاء البشر مثل بلائك. فاضبط الحواس وقيّدها وأحكم سيطرتها، وكذلك العقل.
12.104.51
प्रतिषेद्धा न चाप्येषु दुर्बलेष्वहितेषु च ॥ १२.१०४.५१ ॥
ولستَ مَن يقاوم هؤلاء، ولا الضعفاء ولا الذين يكنّون العداوة.
12.104.52
प्राप्तिसृष्टेषु भावेषु व्यपकृष्टेष्वसंभवे ।
प्रज्ञानतृप्तो विक्रान्तस्त्वद्विधो नानुशोचति ॥ १२.१०४.५२ ॥
في الأحوال المكتسبة والممنوحة، وفي الأشياء المسلوبة وفي المستحيل، لا يحزن الشجاع المكتفي بالمعرفة، مثلك.
12.104.53
अल्पमिच्छन्नचपलो मृदुर्दान्तः सुसंस्थितः ।
ब्रह्मचर्योपपन्नश्च त्वद्विधो नैव मुह्यति ॥ १२.१०४.५३ ॥
من كان مثلك، قليل الرغبة، ثابتاً غير متقلب، لين الطبع، مروضاً لنفسه، راسخاً، متصفاً بعفة الطلب، لا يضل أبداً.
12.104.54
न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिमेषितुमर्हसि ।
नृशंसवृत्तिं पापिष्ठां दुःखां कापुरुषोचिताम् ॥ १२.१०४.५४ ॥
لكن لا ينبغي لك أبداً أن تطلب معيشة وضيعة شبيهة بحامل الجمجمة، طريقاً قاسياً شديد الإثم، مؤلماً، لا يليق إلا بالجبناء.
12.104.55
अपि मूलफलाहारो रमस्वैको महावने ।
वाग्यतः संगृहीतात्मा सर्वभूतदयान्वितः ॥ १२.१०४.५५ ॥
فَلْتَعِشْ ولو على الجذور والثمار، وابتهج وحدك في الغابة العظيمة، ضابطاً لسانك، مالكاً لنفسك، رحيماً بجميع الكائنات.
12.104.56
सदृशं पण्डितस्यैतदीषादन्तेन हस्तिना ।
यदेको रमतेऽरण्ये यच्चाप्यल्पेन तुष्यति ॥ १२.१०४.५६ ॥
هذا يليق بالحكيم، كالفيل ذي الأنياب الشبيهة بمقابض المحراث، الذي يبتهج وحده في الغابة ويقنع بالقليل.
12.104.57
महाह्रदः संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति ।
एवं नरः स्वत्मानैव कृतप्रज्ञः प्रसीदति ॥ १२.१०४.५७ ॥
كما تهدأ البحيرة العظيمة من تلقاء نفسها وإن اضطربت، كذلك يهدأ الإنسان الراسخ الحكمة بذاته وحدها.
12.104.58
एतदेवं गतस्याहं सुखं पश्यामि केवलम् ।
असंभवे श्रियो राजन्हीनस्य सचिवादिभिः।
दैवे प्रतिनिविष्टे च किं श्रेयो मन्यते भवान् ॥ १२.१०४.५८ ॥
إنني، وقد بلغت هذه الحال، لا أرى إلا السعادة. أيها الملك، إذ غاب الثراء، وحُرمتَ من الوزراء وغيرهم، ووقفَ القدر ضدك، فماذا ترى أنت خيراً؟