มหาภารตะ · อัธยายะ 12.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.104.1
धार्मिकोऽर्थानसंप्राप्य राजामात्यैः प्रबाधितः ।
च्युतः कोशाच्च दण्डाच्च सुखमिच्छन्कथं चरेत् ॥ १२.१०४.१ ॥
ผู้ธรรมิกที่ไม่ได้ทรัพย์ ถูกเจ้าเมืองและเสนาบดีกดขี่ ถูกขับไล่จากคลังและจากอาญา จะดำเนินชีวิตอย่างไรเล่า จึงจะปรารถนาความสุขได้
12.104.2
अत्रायं क्षेमदर्शीय इतिहासोऽनुगीयते ।
तत्तेऽह संप्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१०४.२ ॥
ที่นี่มีเรื่องเล่าอันเป็นอุทาหรณ์ของผู้เห็นความมั่นคง ข้าจะเล่าให้ท่านฟังโดยครบถ้วน ยุธิษฐิระ จงตั้งใจฟังให้เข้าใจ
12.104.3
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबलः पुरा ।
मुनिं कालकवृक्षीयमाजमामेति नः श्रुतम्।
तं पप्रच्छानुसंगृह्य कृच्छ्रामापदमास्थितः ॥ १२.१०४.३ ॥
มีเจ้าชายผู้เห็นความมั่นคง ผู้มีกำลังอ่อนแอลงแต่ครั้งก่อน ได้ไปหาฤๅษีชื่อกาลกวฤกษีย์ ดังที่เราได้ยินมา ท่านตกอยู่ในความทุกข์ยากอย่างแสนสาหัส จึงเข้าไปยึดฤๅษีไว้และซักถามท่าน
12.104.4
अर्थेषु मागी पुरुष ईहमानः पुनः पुनः ।
अलब्ध्वा मद्विधो राज्यं ब्रह्मन्किं कर्तुमर्हति ॥ १२.१०४.४ ॥
พราหมณ์ผู้เจริญ ผู้คนที่แสวงหาทรัพย์ซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยความพยายาม และไม่ได้ราชสมบัติเหมือนข้านี้ จะพึงทำอย่างไรดี
12.104.5
अन्यत्र मरणाद्दैन्यादन्यत्र परसंश्रयात् ।
क्षुद्रादन्यत्र चाचारात्तन्ममाचक्ष्व सत्तम ॥ १२.१०४.५ ॥
นอกจากความตาย นอกจากความทุกข์ยาก นอกจากการพึ่งพาผู้อื่น และนอกจากความประพฤติต่ำช้า ขอท่านผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี โปรดบอกข้าถึงทางนั้นด้วย
12.104.6
व्याधिनां चाभिपन्नस्य मानसेनेतरेण वा ।
बहुश्रुतः कृतप्रज्ञस्त्वद्विधः शरणं भवेत् ॥ १२.१०४.६ ॥
สำหรับผู้ที่ถูกโรคภัยหรือความทุกข์ทางใจหรืออย่างอื่นรุมเร้า ผู้มีความรู้กว้างขวางและมีปัญญาสมบูรณ์อย่างท่าน ควรเป็นที่พึ่งได้
12.104.7
निर्विद्य हि नरः कामान्नियम्य सुखमेधते ।
त्वक्त्वा प्रीतिं च शोकं च लब्ध्वा बुद्धिमयं वसु ॥ १२.१०४.७ ॥
คนที่เบื่อหน่ายกามแล้วข่มใจไว้ย่อมเจริญด้วยความสุข เมื่อละความยินดีและความโศกได้ และได้ทรัพย์ที่เกิดจากปัญญา
12.104.8
सुखमर्थाश्रयं येषामनुशोचामि तानहम् ।
मम ह्यर्थाः सुबहवो नष्टाः स्वप्नगता इव ॥ १२.१०४.८ ॥
ข้าสงสารผู้ที่ความสุขตั้งอยู่บนทรัพย์ ทรัพย์ของข้าเองมากมายก็พินาศไป เหมือนหายไปในความฝัน
12.104.9
दुष्करं बत कुर्वन्ति महतोऽर्थांस्त्यजन्ति ये ।
वयं त्वेतान्परित्यक्तुमसतोऽपि न शक्नुमः ॥ १२.१०४.९ ॥
ผู้ที่สละทรัพย์อันมากมายได้นั้น ทำการยากยิ่งแท้ ส่วนพวกเราแม้แต่สิ่งที่ไม่จริงเหล่านี้ก็ยังสละไม่ได้
12.104.10
इमामवस्थां संप्राप्तं दीनमार्तं श्रिया च्युतम् ।
यदन्यत्सुखमस्तीह तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥ १२.१०४.१० ॥
ข้าผู้มาถึงสภาพนี้ ยากจน ทุกข์ทรมาน และหลุดจากความรุ่งเรือง ขอท่านผู้รอบรู้โปรดสั่งสอนข้าว่า ในโลกนี้ยังมีความสุขอย่างอื่นใดอีกบ้าง
12.104.11
कौसल्येनैवमुक्तस्तु राजपुत्रेण धीमता ।
मुनिः कालकवृक्षीयः प्रत्युवाच महाद्युतिः ॥ १२.१०४.११ ॥
เมื่อเจ้าชายผู้ฉลาดพระนามเการัลยะตรัสถามดังนี้ ฤๅษีกาลกวฤกษะผู้มีรัศมีรุ่งเรืองยิ่งจึงตอบ
12.104.12
पुरस्तादेव ते बुद्धिरियं कार्या विजानतः ।
अनित्यं सर्वमेवैतदहं च मम चास्ति यत् ॥ १२.१०४.१२ ॥
ปัญญาเช่นนี้ท่านควรมีมาแต่ก่อนแล้ว ผู้รู้เอ๋ย สิ่งทั้งปวงนี้ไม่เที่ยง ทั้งตัวข้าและสิ่งที่เป็นของข้า
12.104.13
यत्किंचिन्मन्यसेऽस्तीति सर्वं नास्तीति विद्धि तत् ।
एवं न व्यथते प्राज्ञः कृच्छ्रामप्यापदं गतः ॥ १२.१०४.१३ ॥
สิ่งใดที่ท่านคิดว่ามีอยู่ จงรู้ว่าสิ่งนั้นทั้งหมดไม่มีอยู่จริง ผู้มีปัญญาย่อมไม่เดือดร้อนเช่นนี้ แม้จะประสบความวิบัติอันแสนสาหัส
12.104.14
यद्धि भूतं भविष्यच्च ध्रुवं तन्न भविष्यति ।
एवं विदितवेद्यस्त्वमनर्थेभ्यः प्रमोक्ष्यसे ॥ १२.१०४.१४ ॥
สิ่งที่เคยมีและจะมี แน่นอนว่าไม่คงอยู่และจะไม่ยั่งยืน เมื่อท่านเข้าใจสิ่งที่ควรรู้ดังนี้แล้ว ท่านจะพ้นจากความวิบัติทั้งหลาย
12.104.15
ये च पूर्वसमारम्भा ये च पूर्वतरे परे ।
सर्वं नास्तीति ते चैव तज्ज्ञात्वा को नु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.१५ ॥
ทั้งกิจการในอดีตที่เริ่มไว้แล้ว และที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นหรือภายหลัง ทั้งหมดไม่มีอยู่จริง เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว ใครเล่าจะพึงโศกเศร้า
12.104.16
भूत्वा च न भवत्येतदभूत्वा च भविष्यति ।
शोके न ह्यस्ति सामर्थ्यं शोचेत स कथं नरः ॥ १२.१०४.१६ ॥
สิ่งนี้เมื่อมีแล้วก็ไม่คงอยู่ และสิ่งที่ยังไม่เคยมีจะมีขึ้นได้ ในความโศกไม่มีกำลังอันใดเลย คนเช่นนั้นจะโศกเศร้าได้อย่างไร
12.104.17
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽपि वा ॥ १२.१०४.१७ ॥
ท่านผู้เป็นกษัตริย์ วันนี้บิดาของท่านอยู่ที่ไหน ปู่ของท่านวันนี้อยู่ที่ไหน วันนี้ท่านไม่เห็นเขาเหล่านั้น และเขาเหล่านั้นอาจจะไม่เห็นท่านเช่นกัน
12.104.18
आत्मनोऽध्रुवतां पश्यंस्तांस्त्वं किमनुशोचसि ।
बुद्ध्या चैवानुबुद्ध्यस्व ध्रुवं हि न च विद्यते ॥ १२.१०४.१८ ॥
เมื่อเห็นความไม่เที่ยงของตนเอง เหตุใดท่านจึงโศกเศร้าถึงเขาเหล่านั้น จงเข้าใจด้วยปัญญาของท่านเถิด เพราะไม่มีสิ่งใดคงที่อย่างแท้จริง
12.104.19
अहं च त्वं च नृपते सुहृदः शत्रवश्च ते ।
अवश्यं न भविष्यामः सर्वं च न भविष्यति ॥ १२.१०४.१९ ॥
ท่านผู้เป็นกษัตริย์ ข้า ท่าน มิตรสหายและศัตรูของท่าน ทุกคนแน่นอนว่าจะไม่คงอยู่ และทุกสิ่งจะไม่คงอยู่
12.104.20
ये तु विंशतिवर्षा वै त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
अर्वागेव हि ते सर्वे मरिष्यन्ति शरच्छतात् ॥ १२.१०४.२० ॥
มนุษย์ที่มีอายุยี่สิบปีและสามสิบปี ทุกคนจะตายก่อนที่ร้อยฤดูใบไม้ร่วงจะผ่านไป
12.104.21
अपि चेन्महतो वित्तान्न प्रमुच्यते पूरुषः ।
नैतन्ममेति तन्मत्वा कुर्वीत प्रियमात्मनः ॥ १२.१०४.२१ ॥
แม้บุรุษจะไม่พ้นจากทรัพย์อันยิ่งใหญ่ ก็ให้คิดว่า นี่ไม่ใช่ของเรา และทำสิ่งที่เป็นที่รักแก่ตนเอง
12.104.22
अनागतं यन्न ममेति विद्या ।
दतिक्रान्तं यन्न ममेति विद्यात्।
दिष्टं बलीय इति मन्यमाना ।
स्ते पण्डितास्तत्सतां वृत्तिमाहुः ॥ १२.१०४.२२ ॥
ควรรู้ว่าสิ่งที่ยังไม่มาถึงไม่ใช่ของเรา ควรรู้ว่าสิ่งที่ผ่านไปแล้วก็ไม่ใช่ของเรา ผู้มีปัญญาเหล่านั้นที่เห็นว่าโชคชะตาเข้มแข็งกว่า เรียกการประพฤตินี้ว่าเป็นวิถีของผู้ดี
12.104.23
अनाढ्याश्चापि जीवन्ति राज्यं चाप्यनुशासते ।
बुद्धिपौरुषसंपन्नास्त्वया तुल्याधिका जनाः ॥ १२.१०४.२३ ॥
แม้คนยากจนก็ยังมีชีวิตอยู่ และบางคนยังปกครองแว่นแคว้นได้ ผู้ที่ประกอบด้วยปัญญาและความเพียรของมนุษย์ ย่อมเสมอเท่าท่าน หรือยิ่งกว่าท่าน
12.104.24
न च त्वमिव शोचन्ति तस्मात्त्वमपि मा शुचः ।
किं न त्वं तैर्नरैः श्रेयांस्तुल्यो वा बुद्धिपौरुषैः ॥ १२.१०४.२४ ॥
เขาไม่โศกเศร้าเหมือนอย่างท่าน ฉะนั้นท่านก็อย่าโศกเศร้าเลย ท่านไม่ประเสริฐกว่าคนเหล่านั้นหรือ หรืออย่างน้อยก็เสมอเท่าเขาในด้านปัญญาและความเพียรเล่า
12.104.25
यादृच्छिकं सर्वमासीत्तद्राज्यमिति चिन्तये ।
ह्रियते सर्वमेवेदं कालेन महता द्विज ॥ १२.१०४.२५ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่าแว่นแคว้นนั้นทั้งหมดเป็นไปโดยบังเอิญ โอ ผู้เกิดสองครั้ง ทุกสิ่งนี้ถูกพัดพาไปด้วยกาลเวลาอันยิ่งใหญ่
12.104.26
तस्यैव ह्रियमाणस्य स्रोतसेव तपोधन ।
फलमेतत्प्रपश्यामि यथालब्धेन वर्तयन् ॥ १२.१०४.२६ ॥
โอ ผู้มีทรัพย์คือตบะ สิ่งนั้นกำลังถูกพัดพาไปเหมือนกระแสน้ำ ข้าพเจ้าเห็นว่านี่คือผลของการถูกพัดพาไปนั้น เมื่อดำรงชีวิตด้วยสิ่งที่ได้มาตามมีตามเกิด
12.104.27
अनागतमतीतं च याथातथ्यविनिश्चयात् ।
नानुशोचेत कौसल्य सर्वार्थेषु तथा भव ॥ १२.१०४.२७ ॥
โอ กเศาลยะ ด้วยความแน่ใจในความเป็นจริง ไม่ควรโศกเศร้าถึงสิ่งที่ยังไม่มาและสิ่งที่ผ่านไปแล้ว จงเป็นเช่นนี้ในทุกกิจ
12.104.28
अवाप्यान्कामयन्नर्थान्नानवाप्यान्कदाचन ।
प्रत्युत्पन्नाननुभवन्मा शुचस्त्वमनागतान् ॥ १२.१०४.२८ ॥
ปรารถนาสิ่งที่พึงได้ อย่าปรารถนาสิ่งที่ไม่อาจได้เลย เมื่อเสวยสิ่งที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ท่านอย่าโศกเศร้าถึงสิ่งที่ยังไม่มาถึง
12.104.29
यथालब्धोपपन्नार्थैस्तथा कौसल्य रंस्यसे ।
कच्चिच्छुद्धस्वभावेन श्रिया हीनो न शोचसि ॥ १२.१०४.२९ ॥
โอ กเศาลยะ ท่านจะยินดีในสิ่งที่ได้มาและเกิดขึ้นตามมีตามเกิด ท่านผู้มีจิตบริสุทธิ์ เมื่อขาดซึ่งสิริมงคล ท่านไม่โศกเศร้าบ้างหรือ
12.104.30
पुरस्ताद्भूतपूर्वत्वाद्धीनभोग्यो हि दुर्मतिः ।
धातारं गर्हते नित्यं लब्धार्थश्च न मृष्यते ॥ १२.१०४.३० ॥
เพราะเคยได้เสวยสิ่งที่มาก่อนในอดีต ผู้ที่ขาดการเสวยสุขจึงเป็นผู้มีจิตโง่เขลา เขาติเตียนผู้สร้างอยู่เสมอ และแม้ผู้ที่ได้สิ่งต่างๆ แล้วก็ยังไม่อดทน
12.104.31
अनर्हानपि चैवान्यान्मन्यते श्रीमतो जनान् ।
एतस्मात्कारणादेतद्दुःखं भूयोऽनुवर्तते ॥ १२.१०४.३१ ॥
เขายังคิดว่าแม้คนอื่นที่ไม่ควรได้ก็ดีกว่าผู้คนที่มั่งคั่ง เพราะเหตุนี้ ความทุกข์นี้จึงกลับมาหาเขาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.104.32
ईर्ष्याभिमानसंपन्ना राजन्पुरुषमानिनः ।
कच्चित्त्वं न तथा प्राज्ञ मत्सरी कोसलाधिप ॥ १२.१०४.३२ ॥
โอ กษัตริย์ มีบุรุษบางคนเต็มไปด้วยความอิจฉาและความทะนงตน และคิดว่าตนเองเป็นผู้ยิ่งใหญ่ โอ ผู้มีปัญญา โอ เจ้าแห่งโกศล ท่านไม่เป็นเช่นนั้นใช่ไหม ท่านไม่มีความอิจฉาริษยาหรือ
12.104.33
सहस्व श्रियमन्येषां यद्यपि त्वयि नास्ति सा ।
अन्यत्रापि सतीं लक्ष्मीं कुशला भुञ्जते नराः।
अभिनिष्यन्दते देही श्रीभूतश्च द्विषज्जनात् ॥ १२.१०४.३३ ॥
จงอดทนต่อสิริมงคลของผู้อื่น แม้สิริมงคลนั้นจะไม่มีในตัวท่าน คนฉลาดย่อมเสวยสิริมงคลที่มีอยู่ในที่อื่นด้วย ผู้มีกายนั้น เมื่อกลายเป็นสิริมงคลแล้ว ย่อมไหลออกมาแม้จากผู้เป็นศัตรู
12.104.34
श्रियं च पुत्रपौत्रं च मनुष्या धर्मचारिणः ।
त्यागधर्मविदो धीराः स्वयमेव त्यजन्त्युत ॥ १२.१०४.३४ ॥
มนุษย์ผู้ประพฤติธรรม ผู้มั่นคงและรู้ธรรมแห่งการสละ ย่อมสละสิริมงคลและบุตรหลานด้วยตนเอง
12.104.35
त्यक्तं स्वायंभुवे वंशे शुभेन भरतेन च ।
नानारत्नसमाकीर्णं राज्यं स्फीतमिति श्रुतम् ॥ १२.१०४.३५ ॥
ได้ยินว่าในวงศ์สวายัมภุวะ แม้พระภรตผู้ประเสริฐก็ได้สละแว่นแคว้นอันรุ่งเรืองและเต็มไปด้วยอัญมณีมากมาย
12.104.36
तथाऽन्यैर्भूमिपालैश्च त्यक्तं राज्यं महोदयम् ।
त्यक्त्वा राज्यानि ते सर्वे वने वन्यफलाशिनः।
गताश्च तपसः पारं दुःखस्यान्तं च भूमिपा ॥ १२.१०४.३६ ॥
กษัตริย์องค์อื่นทั้งหลายก็เช่นกัน ได้สละแว่นแคว้นอันเจริญรุ่งเรือง ทั้งหมดนั้นได้สละแว่นแคว้นแล้วไปอยู่ในป่า กินผลไม้ป่า และได้ถึงฝั่งแห่งตบะและจุดจบแห่งทุกข์ โอ ผู้ปกครองแผ่นดิน
12.104.37
बहुसंकुसुकं दृष्ट्वा विधित्सासाधनेन च ।
तथान्ये संत्यजन्त्येव मत्वा परमदुर्लभम् ॥ १२.१०४.३७ ॥
เมื่อเห็นว่าเต็มไปด้วยหนามมากมาย และด้วยความปรารถนาที่จะกระทำ บางคนก็สละมันไป เพราะคิดว่าเป็นสิ่งที่ได้มาได้ยากยิ่ง
12.104.38
त्वं पुनः प्राज्ञरूपः सन्कृपणं परितप्यसे ।
अकाम्यान्कामयानोऽर्थान्पराधीनानुपद्रवान् ॥ १२.१०४.३८ ॥
ส่วนท่านแม้มีรูปลักษณ์ของผู้มีปัญญา กลับเที่ยวเดือดร้อนตนเองอย่างน่าสงสาร ปรารถนาสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา ซึ่งขึ้นอยู่กับผู้อื่นและนำความเดือดร้อนมาให้
12.104.39
तां बुद्धिमनुविज्ञाय त्वमेवैनान्परित्यज ।
अनर्थाश्चार्थरूपेण ह्यर्थाश्चानर्थरूपिणः ॥ १२.१०४.३९ ॥
เมื่อรู้ปัญญานั้นอย่างถ่องแท้แล้ว ท่านเองแหละจงละสิ่งเหล่านี้ไปเสีย เพราะความเสื่อมปรากฏในรูปของประโยชน์ และประโยชน์ก็มีรูปของความเสื่อม
12.104.40
अर्थायैव हि केषांचिद्धननाशा भवन्त्युत ।
अनित्यं तत्सुखं मत्वा श्रियमन्ये न लिप्सते ॥ १२.१०४.४० ॥
สำหรับบางคน การสูญเสียทรัพย์ย่อมเกิดขึ้นเพื่อทรัพย์นั่นเอง คนอื่นคิดว่าความสุขนั้นไม่เที่ยง จึงไม่ปรารถนาสิริมงคล
12.104.41
रममाणः श्रिया कश्चिन्नान्यच्छ्रेयोऽभिमन्यते ।
तथा तस्येहमानस्य संरम्भोऽपि विनश्यति ॥ १२.१०४.४१ ॥
ผู้ที่เพลิดเพลินอยู่กับความมั่งคั่งย่อมไม่เห็นสิ่งอื่นใดว่าประเสริฐกว่า และความพากเพียรของผู้ที่ดิ้นรนเพื่อสิ่งนั้นก็ย่อมพินาศไปเช่นกัน
12.104.42
कृच्छ्राल्लब्धमभिप्रेतं यथा कौसल्य नश्यति ।
तदा निर्विद्यते सोऽर्थात्परिभग्नक्रमो नरः ॥ १२.१०४.४२ ॥
ข้าแต่เการาวตี เมื่อสิ่งที่ปรารถนาซึ่งได้มาด้วยความยากลำบากต้องสูญหายไป คนผู้มีทางดำเนินชีวิตที่ถูกทำลายย่อมเบื่อหน่ายต่อทรัพย์สมบัตินั้น
12.104.43
अनित्यां तां श्रियं मत्वा श्रियं वा कः परीप्सति ॥ १२.१०४.४३ ॥
เมื่อรู้ว่าความมั่งคั่งไม่เที่ยงแท้ ใครเล่าจะยังแสวงหาทรัพย์สมบัติ
12.104.44
धर्ममेकेऽभिपद्यन्ते कल्याणाभिजना नराः ।
परत्र सुखमिच्छन्तो निर्विद्येयुश्च लौकिकात् ॥ १२.१०४.४४ ॥
มนุษย์ผู้มีกำเนิดอันดีบางพวกหันพึ่งธรรม ปรารถนาความสุขในโลกหน้า และปลีกตัวออกจากสิ่งของทางโลก
12.104.45
जीवितं संत्यजन्त्येके धनलोभपरा नराः ।
न जीवितार्थं मन्यन्ते पुरुषा हि धनादृते ॥ १२.१०४.४५ ॥
มนุษย์บางพวกที่มุ่งแต่ความโลภในทรัพย์สมบัติถึงกับสละชีวิตของตน ด้วยมนุษย์ย่อมไม่เห็นชีวิตว่ามีคุณค่าหากปราศจากทรัพย์สมบัติ
12.104.46
पश्य चैषां कृपणतां पश्य चैषामबुद्धिताम् ।
अध्रुवे जीविते मोहादर्थतृष्णामुपाश्रिताः ॥ १२.१०४.४६ ॥
จงดูความน่าสงสารของพวกเขา และจงดูความโง่เขลาของพวกเขา ในชีวิตที่ไม่จีรังนี้ เพราะความหลงพวกเขาจึงยึดมั่นในความกระหายทรัพย์
12.104.47
संचये च विनाशान्ते मरणान्ते च जीविते ।
संयोगे च वियोगान्ते कोनु विप्रणयेन्मनः ॥ १२.१०४.४७ ॥
ที่สุดของการสะสมคือความพินาศ ที่สุดของชีวิตคือความตาย ที่สุดของการประสานคือการพลัดพราก แล้วใครเล่าจะไม่หันใจให้ห่างจากสิ่งเหล่านั้น
12.104.48
धनं वा पुरुषो राजन्पुरुषं वा पुनर्धनम् ।
अवश्यं प्रजहात्येव तद्विद्वान्कोनु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.४८ ॥
ข้าแต่พระราชา ทรัพย์ย่อมละทิ้งมนุษย์ หรือมนุษย์ย่อมละทิ้งทรัพย์ อย่างแน่นอน ผู้รู้ใดเล่าจะร้อนรนกระวนกระวายเพราะเรื่องนี้
12.104.49
अन्यत्रोपनता ह्यापत्पुरुषं तोषयत्युत ।
तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ॥ १२.१०४.४९ ॥
เพราะภัยพิบัติที่มาจากภายนอกกลับทำให้มนุษย์พอใจ ทว่าเขาก็ไม่พบความสงบ เพราะเหตุว่า ‘ไม่ใช่ตัวเรา’ ที่รอดพ้นจากมัน
12.104.50
अन्येषामपि नश्यन्ति सुहृदश्च धनानि च ।
पश्य बुद्ध्या मनुष्याणां तुल्यामापदमात्मनः।
नियच्छ यच्छ संयच्छ इन्द्रियाणि मनस्तथा ॥ १२.१०४.५० ॥
มิตรและทรัพย์สมบัติของผู้อื่นก็พินาศไปเช่นกัน จงเห็นด้วยปัญญาว่าภัยพิบัติของมนุษย์นั้นเสมอกับของตน จงควบคุม กั้นยับยั้ง และบังคับอินทรีย์ทั้งหลายให้มั่น และจิตก็เช่นเดียวกัน
12.104.51
प्रतिषेद्धा न चाप्येषु दुर्बलेष्वहितेषु च ॥ १२.१०४.५१ ॥
และท่านก็ไม่ใช่ผู้ขัดขวางสิ่งเหล่านี้ หรือผู้อ่อนแอ หรือผู้ที่ไม่เป็นมิตร
12.104.52
प्राप्तिसृष्टेषु भावेषु व्यपकृष्टेष्वसंभवे ।
प्रज्ञानतृप्तो विक्रान्तस्त्वद्विधो नानुशोचति ॥ १२.१०४.५२ ॥
ในสภาวะที่ได้มาหรือถูกประทานให้ ในสิ่งที่ถูกพรากไป และในสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ผู้กล้าหาญที่อิ่มพอด้วยปัญญา เช่นท่าน ย่อมไม่โศกเศร้า
12.104.53
अल्पमिच्छन्नचपलो मृदुर्दान्तः सुसंस्थितः ।
ब्रह्मचर्योपपन्नश्च त्वद्विधो नैव मुह्यति ॥ १२.१०४.५३ ॥
ผู้ที่เช่นท่านซึ่งปรารถนาน้อย ไม่หวั่นไหว อ่อนโยน ข่มใจได้ ตั้งมั่นดี และประกอบด้วยพรหมจรรย์ ย่อมไม่หลงเลย
12.104.54
न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिमेषितुमर्हसि ।
नृशंसवृत्तिं पापिष्ठां दुःखां कापुरुषोचिताम् ॥ १२.१०४.५४ ॥
แต่ท่านไม่ควรแสวงหาวิถีชีวิตที่ต่ำช้าอย่างผู้ถือกะโหลก วิถีโหดร้าย ชั่วร้ายที่สุด เจ็บปวด และเหมาะเฉพาะกับคนขลาดเท่านั้น
12.104.55
अपि मूलफलाहारो रमस्वैको महावने ।
वाग्यतः संगृहीतात्मा सर्वभूतदयान्वितः ॥ १२.१०४.५५ ॥
จงยังชีพแม้ด้วยรากและผลไม้ และจงยินดีอยู่ผู้เดียวในป่าใหญ่ สำรวมวาจา ควบคุมตน และเปี่ยมด้วยความเมตตาต่อสรรพสัตว์
12.104.56
सदृशं पण्डितस्यैतदीषादन्तेन हस्तिना ।
यदेको रमतेऽरण्ये यच्चाप्यल्पेन तुष्यति ॥ १२.१०४.५६ ॥
สิ่งนี้เหมาะสมกับบัณฑิต เช่นช้างที่มีงาดุจด้ามไถ ผู้ยินดีอยู่ลำพังในป่า และพอใจแม้กับสิ่งเล็กน้อย
12.104.57
महाह्रदः संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति ।
एवं नरः स्वत्मानैव कृतप्रज्ञः प्रसीदति ॥ १२.१०४.५७ ॥
ทะเลสาบใหญ่ที่ถูกกวนให้ปั่นป่วนย่อมสงบลงได้ด้วยตัวของมันเอง ฉันใด คนผู้มีปัญญาตั้งมั่นก็สงบลงได้ด้วยตนเองฉันนั้น
12.104.58
एतदेवं गतस्याहं सुखं पश्यामि केवलम् ।
असंभवे श्रियो राजन्हीनस्य सचिवादिभिः।
दैवे प्रतिनिविष्टे च किं श्रेयो मन्यते भवान् ॥ १२.१०४.५८ ॥
ข้าพเจ้าเห็นเพียงความสุขเท่านั้นในผู้ที่มาถึงสภาพเช่นนี้ ข้าแต่พระราชา เมื่อความมั่งคั่งไม่มี ผู้นั้นถูกพรากจากเสนาบดีและผู้อื่น และโชคชะตาก็ต่อต้านท่าน ท่านจะเห็นว่าอะไรเป็นสิ่งประเสริฐ