ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.104.1
धार्मिकोऽर्थानसंप्राप्य राजामात्यैः प्रबाधितः ।
च्युतः कोशाच्च दण्डाच्च सुखमिच्छन्कथं चरेत् ॥ १२.१०४.१ ॥
ಧಾರ್ಮಿಕನು ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ, ರಾಜ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಕೋಶ ಮತ್ತು ದಂಡದಿಂದ ಚ್ಯುತನಾಗಿ, ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು?
12.104.2
अत्रायं क्षेमदर्शीय इतिहासोऽनुगीयते ।
तत्तेऽह संप्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१०४.२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮದರ್ಶಿಯೆಂಬ ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.
12.104.3
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबलः पुरा ।
मुनिं कालकवृक्षीयमाजमामेति नः श्रुतम्।
तं पप्रच्छानुसंगृह्य कृच्छ्रामापदमास्थितः ॥ १२.१०४.३ ॥
ಕ್ಷೇಮದರ್ಶಿ ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರನು, ಹಿಂದೆ ಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವನಾಗಿ, ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಕಠಿಣ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
12.104.4
अर्थेषु मागी पुरुष ईहमानः पुनः पुनः ।
अलब्ध्वा मद्विधो राज्यं ब्रह्मन्किं कर्तुमर्हति ॥ १२.१०४.४ ॥
ಧನದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ, ನನ್ನಂತಹವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಅವನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
12.104.5
अन्यत्र मरणाद्दैन्यादन्यत्र परसंश्रयात् ।
क्षुद्रादन्यत्र चाचारात्तन्ममाचक्ष्व सत्तम ॥ १२.१०४.५ ॥
ಮರಣವಲ್ಲದೆ, ದೈನ್ಯವಲ್ಲದೆ, ಪರಾಶ್ರಯವಲ್ಲದೆ, ಕ್ಷುದ್ರ ಆಚಾರವಲ್ಲದೆ—ಓ ಸತ್ತಮ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.104.6
व्याधिनां चाभिपन्नस्य मानसेनेतरेण वा ।
बहुश्रुतः कृतप्रज्ञस्त्वद्विधः शरणं भवेत् ॥ १२.१०४.६ ॥
ರೋಗಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ಬೇರಿನ ಸಂಕಟದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನಿಗೆ, ನಿನ್ನಂತಹ ಬಹುಶ್ರುತನು, ಕೃತಪ್ರಜ್ಞನು ಆಶ್ರಯವಾಗಬೇಕು.
12.104.7
निर्विद्य हि नरः कामान्नियम्य सुखमेधते ।
त्वक्त्वा प्रीतिं च शोकं च लब्ध्वा बुद्धिमयं वसु ॥ १२.१०४.७ ॥
ಕಾಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತನಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬುದ್ಧಿಮಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.104.8
सुखमर्थाश्रयं येषामनुशोचामि तानहम् ।
मम ह्यर्थाः सुबहवो नष्टाः स्वप्नगता इव ॥ १२.१०४.८ ॥
ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸುಖ ಇರುವವರಿಗಾಗಿ ನಾನು ದುಃಖಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಅನೇಕ ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಹೋದಂತೆ ನಶಿಸಿವೆ.
12.104.9
दुष्करं बत कुर्वन्ति महतोऽर्थांस्त्यजन्ति ये ।
वयं त्वेतान्परित्यक्तुमसतोऽपि न शक्नुमः ॥ १२.१०४.९ ॥
ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವರು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಅಸತ್ ಎನಿಸುವವುಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲು ಶಕ್ತರಲ್ಲ.
12.104.10
इमामवस्थां संप्राप्तं दीनमार्तं श्रिया च्युतम् ।
यदन्यत्सुखमस्तीह तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥ १२.१०४.१० ॥
ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿ, ದೀನನಾಗಿ, ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಸಿರಿಯಿಂದ ಕುಸಿದ ನನಗೆ, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಇಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಸುಖವಾವುದೋ ಅದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸು.
12.104.11
कौसल्येनैवमुक्तस्तु राजपुत्रेण धीमता ।
मुनिः कालकवृक्षीयः प्रत्युवाच महाद्युतिः ॥ १२.१०४.११ ॥
ಕೌಸಲ್ಯನ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಜಪುತ್ರನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಕಾಲಕವೃಕ್ಷೀಯ ಮುನಿಯು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
12.104.12
पुरस्तादेव ते बुद्धिरियं कार्या विजानतः ।
अनित्यं सर्वमेवैतदहं च मम चास्ति यत् ॥ १२.१०४.१२ ॥
ಮೊದಲೇ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಹೀಗೆಯೇ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಅರಿತವನೇ. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯ — ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನದೆಂದಿರುವುದೂ.
12.104.13
यत्किंचिन्मन्यसेऽस्तीति सर्वं नास्तीति विद्धि तत् ।
एवं न व्यथते प्राज्ञः कृच्छ्रामप्यापदं गतः ॥ १२.१०४.१३ ॥
ನೀನು ಯಾವುದನ್ನು 'ಇದೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುವೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲವೂ 'ಇಲ್ಲ' ಎಂದೇ ತಿಳಿ. ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನಿ ಕಠಿಣ ಆಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದರೂ ವ್ಯಥೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.104.14
यद्धि भूतं भविष्यच्च ध्रुवं तन्न भविष्यति ।
एवं विदितवेद्यस्त्वमनर्थेभ्यः प्रमोक्ष्यसे ॥ १२.१०४.१४ ॥
ಕಳೆದದ್ದೂ ಬರುವುದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದ ನೀನು ಅನರ್ಥಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವೆ.
12.104.15
ये च पूर्वसमारम्भा ये च पूर्वतरे परे ।
सर्वं नास्तीति ते चैव तज्ज्ञात्वा को नु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.१५ ॥
ಹಿಂದಿನ ಆರಂಭಗಳೂ, ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲೂ ನಂತರವೂ ಇರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾರು ತಾನೆ ಸಂತಪಿಸುವರು?
12.104.16
भूत्वा च न भवत्येतदभूत्वा च भविष्यति ।
शोके न ह्यस्ति सामर्थ्यं शोचेत स कथं नरः ॥ १२.१०४.१६ ॥
ಇದು ಇದ್ದು ಮತ್ತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲದ್ದು ಇದ್ದು ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಆ ಮನುಷ್ಯ ಹೇಗೆ ದುಃಖಿಸುವನು?
12.104.17
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽपि वा ॥ १२.१०४.१७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಇಂದು ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿ? ಇಂದು ನಿನ್ನ ತಾತ ಎಲ್ಲಿ? ಇಂದು ನೀನು ಅವರನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.104.18
आत्मनोऽध्रुवतां पश्यंस्तांस्त्वं किमनुशोचसि ।
बुद्ध्या चैवानुबुद्ध्यस्व ध्रुवं हि न च विद्यते ॥ १२.१०४.१८ ॥
ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಏಕೆ ದುಃಖಿಸುವೆ? ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿ, ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.
12.104.19
अहं च त्वं च नृपते सुहृदः शत्रवश्च ते ।
अवश्यं न भविष्यामः सर्वं च न भविष्यति ॥ १२.१०४.१९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ನಾನು, ನೀನು, ನಿನ್ನ ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳು — ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
12.104.20
ये तु विंशतिवर्षा वै त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
अर्वागेव हि ते सर्वे मरिष्यन्ति शरच्छतात् ॥ १२.१०४.२० ॥
ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಥವಾ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷದ ಮನುಷ್ಯರು — ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಸಾಯುವರು.
12.104.21
अपि चेन्महतो वित्तान्न प्रमुच्यते पूरुषः ।
नैतन्ममेति तन्मत्वा कुर्वीत प्रियमात्मनः ॥ १२.१०४.२१ ॥
ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯನು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದದಿದ್ದರೂ, 'ಇದು ನನ್ನದಲ್ಲ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ತನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು.
12.104.22
अनागतं यन्न ममेति विद्या ।
दतिक्रान्तं यन्न ममेति विद्यात्।
दिष्टं बलीय इति मन्यमाना ।
स्ते पण्डितास्तत्सतां वृत्तिमाहुः ॥ १२.१०४.२२ ॥
ಮುಂದೆ ಬರುವುದು ನನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಕಳೆದುಹೋದದ್ದೂ ನನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ದೈವವೇ ಬಲವಾದುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಆ ಪಂಡಿತರು ಅದನ್ನು ಸತ್ಪುರುಷರ ನಡೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.104.23
अनाढ्याश्चापि जीवन्ति राज्यं चाप्यनुशासते ।
बुद्धिपौरुषसंपन्नास्त्वया तुल्याधिका जनाः ॥ १२.१०४.२३ ॥
ಬಡವರೂ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಾರೆ; ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪೌರುಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜನರು ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಅಥವಾ ನಿನಗಿಂತ ಅಧಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
12.104.24
न च त्वमिव शोचन्ति तस्मात्त्वमपि मा शुचः ।
किं न त्वं तैर्नरैः श्रेयांस्तुल्यो वा बुद्धिपौरुषैः ॥ १२.१०४.२४ ॥
ಅವರು ನಿನ್ನಂತೆ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೂ ಶೋಕಿಸಬೇಡ. ನೀನು ಆ ಮನುಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಲ್ಲವೇ, ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪೌರುಷದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನನಲ್ಲವೇ?
12.104.25
यादृच्छिकं सर्वमासीत्तद्राज्यमिति चिन्तये ।
ह्रियते सर्वमेवेदं कालेन महता द्विज ॥ १२.१०४.२५ ॥
ಆ ರಾಜ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಾನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ಮಹಾ ಕಾಲದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.104.26
तस्यैव ह्रियमाणस्य स्रोतसेव तपोधन ।
फलमेतत्प्रपश्यामि यथालब्धेन वर्तयन् ॥ १२.१०४.२६ ॥
ಓ ತಪೋಧನನೇ, ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವಂತೆ, ಅದೇ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುವ ಫಲ ಇದೆಂದು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ — ದೊರೆತದ್ದರಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾ.
12.104.27
अनागतमतीतं च याथातथ्यविनिश्चयात् ।
नानुशोचेत कौसल्य सर्वार्थेषु तथा भव ॥ १२.१०४.२७ ॥
ಓ ಕೌಸಲ್ಯ, ಯಥಾರ್ಥದ ನಿಶ್ಚಿತ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂತದ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿಸಬಾರದು; ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರು.
12.104.28
अवाप्यान्कामयन्नर्थान्नानवाप्यान्कदाचन ।
प्रत्युत्पन्नाननुभवन्मा शुचस्त्वमनागतान् ॥ १२.१०४.२८ ॥
ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಎಂದಿಗೂ ಪಡೆಯಲಾಗದವುಗಳನ್ನಲ್ಲ; ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ದುಃಖಿಸಬೇಡ.
12.104.29
यथालब्धोपपन्नार्थैस्तथा कौसल्य रंस्यसे ।
कच्चिच्छुद्धस्वभावेन श्रिया हीनो न शोचसि ॥ १२.१०४.२९ ॥
ಓ ಕೌಸಲ್ಯ, ದೊರೆತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನೀನು ಸಂತೋಷಿಸುವೆ. ಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಸಂಪತ್ತು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನೀನು ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ?
12.104.30
पुरस्ताद्भूतपूर्वत्वाद्धीनभोग्यो हि दुर्मतिः ।
धातारं गर्हते नित्यं लब्धार्थश्च न मृष्यते ॥ १२.१०४.३० ॥
ಹಿಂದೆ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಭೋಗಗಳಿಂದ ವಂಚಿತನಾದವನು ದುರ್ಮತಿ; ಅವನು ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆದವನೂ ಸಹಿಸನು.
12.104.31
अनर्हानपि चैवान्यान्मन्यते श्रीमतो जनान् ।
एतस्मात्कारणादेतद्दुःखं भूयोऽनुवर्तते ॥ १२.१०४.३१ ॥
ಅನರ್ಹರಾದ ಇತರರನ್ನೂ ಅವನು ಶ್ರೀಮಂತರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ದುಃಖ ಪದೇ ಪದೇ ಅವನನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.
12.104.32
ईर्ष्याभिमानसंपन्ना राजन्पुरुषमानिनः ।
कच्चित्त्वं न तथा प्राज्ञ मत्सरी कोसलाधिप ॥ १२.१०४.३२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಈರ್ಷ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ತುಂಬಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಪುರುಷರೆಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಓ ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಕೋಸಲಾಧಿಪತಿಯೇ, ನೀನು ಹಾಗಲ್ಲವೇ? ನೀನು ಮತ್ಸರಿಯಲ್ಲವೇ?
12.104.33
सहस्व श्रियमन्येषां यद्यपि त्वयि नास्ति सा ।
अन्यत्रापि सतीं लक्ष्मीं कुशला भुञ्जते नराः।
अभिनिष्यन्दते देही श्रीभूतश्च द्विषज्जनात् ॥ १२.१०४.३३ ॥
ಇತರರ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೋ, ಅದು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸರಿ. ಕುಶಲರಾದ ಮನುಷ್ಯರು ಇತರರಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇಹಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ ಶತ್ರುಜನರಿಂದಲೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಾನೆ.
12.104.34
श्रियं च पुत्रपौत्रं च मनुष्या धर्मचारिणः ।
त्यागधर्मविदो धीराः स्वयमेव त्यजन्त्युत ॥ १२.१०४.३४ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರು, ತ್ಯಾಗಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಧೀರರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ತಾವೇ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.104.35
त्यक्तं स्वायंभुवे वंशे शुभेन भरतेन च ।
नानारत्नसमाकीर्णं राज्यं स्फीतमिति श्रुतम् ॥ १२.१०४.३५ ॥
ಸ್ವಾಯಂಭುವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಶುಭನಾದ ಭರತನೂ ಅನೇಕ ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
12.104.36
तथाऽन्यैर्भूमिपालैश्च त्यक्तं राज्यं महोदयम् ।
त्यक्त्वा राज्यानि ते सर्वे वने वन्यफलाशिनः।
गताश्च तपसः पारं दुःखस्यान्तं च भूमिपा ॥ १२.१०४.३६ ॥
ಅದೇ ರೀತಿ ಇತರ ರಾಜರೂ ಮಹಾ ಉದಯವುಳ್ಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ತಪಸ್ಸಿನ ಪಾರವನ್ನೂ ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ ಪಡೆದರು.
12.104.37
बहुसंकुसुकं दृष्ट्वा विधित्सासाधनेन च ।
तथान्ये संत्यजन्त्येव मत्वा परमदुर्लभम् ॥ १२.१०४.३७ ॥
ಅನೇಕ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯ ಸಾಧನದಿಂದ, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಇತರರು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.104.38
त्वं पुनः प्राज्ञरूपः सन्कृपणं परितप्यसे ।
अकाम्यान्कामयानोऽर्थान्पराधीनानुपद्रवान् ॥ १२.१०४.३८ ॥
ನೀನು ಮತ್ತೆ ಜ್ಞಾನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ದೀನನಾಗಿ ನೊಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ; ಬೇಡದ, ಪರಾಧೀನವಾದ, ಉಪದ್ರವಕಾರಿಯಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ.
12.104.39
तां बुद्धिमनुविज्ञाय त्वमेवैनान्परित्यज ।
अनर्थाश्चार्थरूपेण ह्यर्थाश्चानर्थरूपिणः ॥ १२.१०४.३९ ॥
ಆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದು, ನೀನೇ ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಅನರ್ಥಗಳು ಅರ್ಥರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಅರ್ಥಗಳು ಅನರ್ಥರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.
12.104.40
अर्थायैव हि केषांचिद्धननाशा भवन्त्युत ।
अनित्यं तत्सुखं मत्वा श्रियमन्ये न लिप्सते ॥ १२.१०४.४० ॥
ಕೆಲವರಿಗೆ ಹಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಣದ ನಾಶ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸುಖವು ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಇತರರು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.104.41
रममाणः श्रिया कश्चिन्नान्यच्छ्रेयोऽभिमन्यते ।
तथा तस्येहमानस्य संरम्भोऽपि विनश्यति ॥ १२.१०४.४१ ॥
ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವ ಯಾರೂ ಬೇರೆಯದನ್ನು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವನ ಉತ್ಸಾಹವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.104.42
कृच्छ्राल्लब्धमभिप्रेतं यथा कौसल्य नश्यति ।
तदा निर्विद्यते सोऽर्थात्परिभग्नक्रमो नरः ॥ १२.१०४.४२ ॥
ಓ ಕೌಸಲ್ಯ, ಕಷ್ಟದಿಂದ ಪಡೆದ ಬಯಸಿದ ವಸ್ತು ನಾಶವಾದಾಗ, ಮಾರ್ಗ ಮುರಿದ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.104.43
अनित्यां तां श्रियं मत्वा श्रियं वा कः परीप्सति ॥ १२.१०४.४३ ॥
ಆ ಸಂಪತ್ತು ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಯಾರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ?
12.104.44
धर्ममेकेऽभिपद्यन्ते कल्याणाभिजना नराः ।
परत्र सुखमिच्छन्तो निर्विद्येयुश्च लौकिकात् ॥ १२.१०४.४४ ॥
ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪರಲೋಕದ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಲೌಕಿಕದಿಂದ ವಿರಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.104.45
जीवितं संत्यजन्त्येके धनलोभपरा नराः ।
न जीवितार्थं मन्यन्ते पुरुषा हि धनादृते ॥ १२.१०४.४५ ॥
ಧನಲೋಭದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಿಜವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಧನವಿಲ್ಲದ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.104.46
पश्य चैषां कृपणतां पश्य चैषामबुद्धिताम् ।
अध्रुवे जीविते मोहादर्थतृष्णामुपाश्रिताः ॥ १२.१०४.४६ ॥
ಇವರ ಜಿಪುಣತನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಇವರ ಅವಿವೇಕವನ್ನು ನೋಡಿ; ಅಸ್ಥಿರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮೋಹದಿಂದ ಅವರು ಧನತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.104.47
संचये च विनाशान्ते मरणान्ते च जीविते ।
संयोगे च वियोगान्ते कोनु विप्रणयेन्मनः ॥ १२.१०४.४७ ॥
ಸಂಚಯದ ಕೊನೆ ವಿನಾಶ, ಬದುಕಿನ ಕೊನೆ ಮರಣ, ಸಂಯೋಗದ ಕೊನೆ ವಿಯೋಗ; ಹೀಗಿರುವಾಗ ಯಾರು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅದರಿಂದ ತೊಲಗಿಸರು?
12.104.48
धनं वा पुरुषो राजन्पुरुषं वा पुनर्धनम् ।
अवश्यं प्रजहात्येव तद्विद्वान्कोनु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.४८ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಧನವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು, ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನು ಧನವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಯಾರು ಚಿಂತಿಸುವನು?
12.104.49
अन्यत्रोपनता ह्यापत्पुरुषं तोषयत्युत ।
तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ॥ १२.१०४.४९ ॥
ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಆಪತ್ತು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಅವನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ‘ನಾನೇ ಅಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ.
12.104.50
अन्येषामपि नश्यन्ति सुहृदश्च धनानि च ।
पश्य बुद्ध्या मनुष्याणां तुल्यामापदमात्मनः।
नियच्छ यच्छ संयच्छ इन्द्रियाणि मनस्तथा ॥ १२.१०४.५० ॥
ಇತರರ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಧನವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನೋಡು, ಮನುಷ್ಯರ ಆಪತ್ತು ನಿನ್ನದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸು, ನಿಯಂತ್ರಿಸು, ಸಂಯಮಿಸು; ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.104.51
प्रतिषेद्धा न चाप्येषु दुर्बलेष्वहितेषु च ॥ १२.१०४.५१ ॥
ಇವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ದುರ್ಬಲರ ಮತ್ತು ಹಿತಶತ್ರುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ನೀನು ತಡೆಯುವವನಲ್ಲ.
12.104.52
प्राप्तिसृष्टेषु भावेषु व्यपकृष्टेष्वसंभवे ।
प्रज्ञानतृप्तो विक्रान्तस्त्वद्विधो नानुशोचति ॥ १२.१०४.५२ ॥
ಪಡೆದ, ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಸಾಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ವೀರನಾದ ನಿನ್ನಂತಹವನು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.104.53
अल्पमिच्छन्नचपलो मृदुर्दान्तः सुसंस्थितः ।
ब्रह्मचर्योपपन्नश्च त्वद्विधो नैव मुह्यति ॥ १२.१०४.५३ ॥
ಅಲ್ಪವನ್ನೇ ಬಯಸುವ, ಚಂಚಲನಲ್ಲದ, ಮೃದುವಾದ, ದಾಂತನಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಿನ್ನಂತಹವನು ಎಂದಿಗೂ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.104.54
न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिमेषितुमर्हसि ।
नृशंसवृत्तिं पापिष्ठां दुःखां कापुरुषोचिताम् ॥ १२.१०४.५४ ॥
ಆದರೆ ನೀನು ಕೀಳಾದ, ಕಪಾಲಿಯಂತಹ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಹುಡುಕಬಾರದು—ಕ್ರೂರ ನಡತೆಯ, ಅತಿಪಾಪದ, ದುಃಖಕರ, ಹೇಡಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಜೀವನವನ್ನು.
12.104.55
अपि मूलफलाहारो रमस्वैको महावने ।
वाग्यतः संगृहीतात्मा सर्वभूतदयान्वितः ॥ १२.१०४.५५ ॥
ಬೇರು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು, ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರು; ಮಾತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆಯಿಂದಿರು.
12.104.56
सदृशं पण्डितस्यैतदीषादन्तेन हस्तिना ।
यदेको रमतेऽरण्ये यच्चाप्यल्पेन तुष्यति ॥ १२.१०४.५६ ॥
ಇದು ಪಂಡಿತನಿಗೆ ತಕ್ಕದು; ನೇಗಿಲ ದಂಡದಂತಹ ದಂತವಿರುವ ಆನೆಯಂತೆ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ರಮಿಸಿ, ಅಲ್ಪದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದು.
12.104.57
महाह्रदः संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति ।
एवं नरः स्वत्मानैव कृतप्रज्ञः प्रसीदति ॥ १२.१०४.५७ ॥
ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರ ಕಲಕಿದರೂ ತಾನಾಗಿಯೇ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಂತೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನಿಂದಲೇ ಶಾಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.104.58
एतदेवं गतस्याहं सुखं पश्यामि केवलम् ।
असंभवे श्रियो राजन्हीनस्य सचिवादिभिः।
दैवे प्रतिनिविष्टे च किं श्रेयो मन्यते भवान् ॥ १२.१०४.५८ ॥
ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇವಲ ಸುಖವನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ರಾಜನೇ, ಐಶ್ವರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಮೊದಲಾದವರಿಲ್ಲದೆ, ದೈವ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ, ನೀವು ಯಾವುದನ್ನು ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀರಿ?