మహాభారతం · అధ్యాయం 12.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.104.1
धार्मिकोऽर्थानसंप्राप्य राजामात्यैः प्रबाधितः ।
च्युतः कोशाच्च दण्डाच्च सुखमिच्छन्कथं चरेत् ॥ १२.१०४.१ ॥
ధార్మికుడు ధనాన్ని పొందలేక, రాజు మరియు మంత్రులచే పీడింపబడి, ఖజానా మరియు దండాధికారం నుండి తొలగించబడి, సుఖాన్ని కోరుతూ ఎలా జీవించాలి?
12.104.2
अत्रायं क्षेमदर्शीय इतिहासोऽनुगीयते ।
तत्तेऽह संप्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१०४.२ ॥
ఇక్కడ క్షేమదర్శి అనే ఈ ఇతిహాసం పాడబడుతోంది. యుధిష్ఠిరా, దాన్ని నేను నీకు పూర్తిగా చెబుతాను; దాన్ని గ్రహించు.
12.104.3
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबलः पुरा ।
मुनिं कालकवृक्षीयमाजमामेति नः श्रुतम्।
तं पप्रच्छानुसंगृह्य कृच्छ्रामापदमास्थितः ॥ १२.१०४.३ ॥
క్షేమదర్శి అనే రాకుమారుడు, పూర్వం బలం క్షీణించినవాడై, కాలకవృక్షీయ మునిని సమీపించాడని మనం విన్నాం; కఠినమైన ఆపదలో ఉండి ఆయనను పట్టుకుని ప్రశ్నించాడు.
12.104.4
अर्थेषु मागी पुरुष ईहमानः पुनः पुनः ।
अलब्ध्वा मद्विधो राज्यं ब्रह्मन्किं कर्तुमर्हति ॥ १२.१०४.४ ॥
ధనాన్వేషణలో ఉన్న మనిషి పదే పదే ప్రయత్నిస్తూ, నా వంటివాడు రాజ్యాన్ని పొందకపోతే, బ్రహ్మన్, అతడు ఏమి చేయాలి?
12.104.5
अन्यत्र मरणाद्दैन्यादन्यत्र परसंश्रयात् ।
क्षुद्रादन्यत्र चाचारात्तन्ममाचक्ष्व सत्तम ॥ १२.१०४.५ ॥
మరణం కాకుండా, దైన్యం కాకుండా, పరాశ్రయం కాకుండా, నీచమైన ఆచారం కాకుండా—ఓ సత్తమా, దాన్ని నాకు చెప్పు.
12.104.6
व्याधिनां चाभिपन्नस्य मानसेनेतरेण वा ।
बहुश्रुतः कृतप्रज्ञस्त्वद्विधः शरणं भवेत् ॥ १२.१०४.६ ॥
రోగాలచేత, మానసిక లేదా ఇతర బాధలచేత పీడింపబడిన వ్యక్తికి, నీ వంటి బహుశ్రుతుడు, కృతప్రజ్ఞుడు ఆశ్రయంగా ఉండాలి.
12.104.7
निर्विद्य हि नरः कामान्नियम्य सुखमेधते ।
त्वक्त्वा प्रीतिं च शोकं च लब्ध्वा बुद्धिमयं वसु ॥ १२.१०४.७ ॥
కోరికలపై విరక్తి చెంది వాటిని నియంత్రించిన మనిషి సుఖంలో వృద్ధి చెందుతాడు. ప్రీతిని, శోకాన్ని విడిచి బుద్ధిమయమైన సంపదను పొందుతాడు.
12.104.8
सुखमर्थाश्रयं येषामनुशोचामि तानहम् ।
मम ह्यर्थाः सुबहवो नष्टाः स्वप्नगता इव ॥ १२.१०४.८ ॥
సంపదపై ఆధారపడిన సుఖం ఉన్నవారి కోసం నేను శోకిస్తున్నాను. నా అనేక సంపదలు కలలో వెళ్లిపోయినట్లు నశించాయి.
12.104.9
दुष्करं बत कुर्वन्ति महतोऽर्थांस्त्यजन्ति ये ।
वयं त्वेतान्परित्यक्तुमसतोऽपि न शक्नुमः ॥ १२.१०४.९ ॥
గొప్ప సంపదలను త్యజించేవారు కష్టమైన పని చేస్తారు. కానీ మనం అసత్యమైన వాటిని కూడా విడిచిపెట్టలేకపోతున్నాం.
12.104.10
इमामवस्थां संप्राप्तं दीनमार्तं श्रिया च्युतम् ।
यदन्यत्सुखमस्तीह तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥ १२.१०४.१० ॥
ఈ స్థితికి చేరి, దీనుడై, బాధపడుతూ, సంపద నుండి పడిపోయిన నాకు, ఓ బ్రాహ్మణా, ఇక్కడ ఉన్న మరే సుఖమో దానిని బోధించు.
12.104.11
कौसल्येनैवमुक्तस्तु राजपुत्रेण धीमता ।
मुनिः कालकवृक्षीयः प्रत्युवाच महाद्युतिः ॥ १२.१०४.११ ॥
కౌసల్యుడి ఈ విధంగా బుద్ధిమంతుడైన రాజపుత్రునిచే అడగబడినపుడు, మహాతేజస్వి కాలకవృక్షీయ ముని బదులిచ్చాడు.
12.104.12
पुरस्तादेव ते बुद्धिरियं कार्या विजानतः ।
अनित्यं सर्वमेवैतदहं च मम चास्ति यत् ॥ १२.१०४.१२ ॥
ముందుగానే నీ బుద్ధి ఇలా ఉండాలి, తెలిసినవాడా. ఇవన్నీ అనిత్యమైనవి — నేనూ, నాదైనదీ ఉన్నదీ.
12.104.13
यत्किंचिन्मन्यसेऽस्तीति सर्वं नास्तीति विद्धि तत् ।
एवं न व्यथते प्राज्ञः कृच्छ्रामप्यापदं गतः ॥ १२.१०४.१३ ॥
నీవు దేనిని 'ఉంది' అని భావిస్తావో, అదంతా 'లేదు' అని తెలుసుకో. ఈ విధంగా జ్ఞాని కష్టమైన ఆపదను పొందినా వ్యథ చెందడు.
12.104.14
यद्धि भूतं भविष्यच्च ध्रुवं तन्न भविष्यति ।
एवं विदितवेद्यस्त्वमनर्थेभ्यः प्रमोक्ष्यसे ॥ १२.१०४.१४ ॥
గతమూ భవిష్యత్తూ స్థిరంగా ఉండవు. ఈ విధంగా తెలుసుకోవలసినది తెలిసిన నీవు అనర్థాల నుండి విముక్తుడవు అవుతావు.
12.104.15
ये च पूर्वसमारम्भा ये च पूर्वतरे परे ।
सर्वं नास्तीति ते चैव तज्ज्ञात्वा को नु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.१५ ॥
పూర్వపు ఆరంభాలూ, వాటికంటే ముందూ తరువాతా ఉన్నవన్నీ లేవు. అది తెలిసిన తరువాత ఎవరు దుఃఖిస్తారు?
12.104.16
भूत्वा च न भवत्येतदभूत्वा च भविष्यति ।
शोके न ह्यस्ति सामर्थ्यं शोचेत स कथं नरः ॥ १२.१०४.१६ ॥
ఇది ఉండి మళ్ళీ ఉండదు; లేనిది ఉండి మళ్ళీ ఉంటుంది. శోకంలో ఏ శక్తీ లేదు; అలాంటప్పుడు ఆ మనిషి ఎలా దుఃఖిస్తాడు?
12.104.17
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽपि वा ॥ १२.१०४.१७ ॥
ఓ రాజా! నేడు నీ తండ్రి ఎక్కడ? నేడు నీ తాత ఎక్కడ? ఈ రోజు నీవు వారిని చూడవు; వారూ నిన్ను చూడరు.
12.104.18
आत्मनोऽध्रुवतां पश्यंस्तांस्त्वं किमनुशोचसि ।
बुद्ध्या चैवानुबुद्ध्यस्व ध्रुवं हि न च विद्यते ॥ १२.१०४.१८ ॥
నీ స్వంత అస్థిరతను చూస్తూ, వారి కోసం నీవు ఎందుకు శోకిస్తావు? బుద్ధితో అర్థం చేసుకో, శాశ్వతమైనది ఏదీ లేదు.
12.104.19
अहं च त्वं च नृपते सुहृदः शत्रवश्च ते ।
अवश्यं न भविष्यामः सर्वं च न भविष्यति ॥ १२.१०४.१९ ॥
ఓ రాజా! నేనూ, నీవూ, నీ మిత్రులూ, శత్రువులూ — మనమందరం తప్పకుండా ఉండము; అన్నీ కూడా ఉండవు.
12.104.20
ये तु विंशतिवर्षा वै त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
अर्वागेव हि ते सर्वे मरिष्यन्ति शरच्छतात् ॥ १२.१०४.२० ॥
ఇరవై లేదా ముప్పై సంవత్సరాల వయసున్న మానవులు — వారందరూ వంద శరత్కాలాలకు ముందే మరణిస్తారు.
12.104.21
अपि चेन्महतो वित्तान्न प्रमुच्यते पूरुषः ।
नैतन्ममेति तन्मत्वा कुर्वीत प्रियमात्मनः ॥ १२.१०४.२१ ॥
గొప్ప సంపద నుండి కూడా మనిషి విముక్తుడు కాకపోయినా, 'ఇది నాది కాదు' అని భావించి తనకు ప్రియమైనది చేయాలి.
12.104.22
अनागतं यन्न ममेति विद्या ।
दतिक्रान्तं यन्न ममेति विद्यात्।
दिष्टं बलीय इति मन्यमाना ।
स्ते पण्डितास्तत्सतां वृत्तिमाहुः ॥ १२.१०४.२२ ॥
రానున్నది నాది కాదని తెలుసుకోవాలి; గతించినదీ నాది కాదని తెలుసుకోవాలి; దైవమే బలమైనదని భావించే ఆ పండితులు దాన్ని సత్పురుషుల ఆచరణ అని అంటారు.
12.104.23
अनाढ्याश्चापि जीवन्ति राज्यं चाप्यनुशासते ।
बुद्धिपौरुषसंपन्नास्त्वया तुल्याधिका जनाः ॥ १२.१०४.२३ ॥
పేదవారూ బ్రతుకుతారు, రాజ్యాన్ని కూడా పాలిస్తారు; బుద్ధి, పౌరుషాలతో కూడిన ప్రజలు నీతో సమానులుగానో, నీకంటే అధికులుగానో ఉంటారు.
12.104.24
न च त्वमिव शोचन्ति तस्मात्त्वमपि मा शुचः ।
किं न त्वं तैर्नरैः श्रेयांस्तुल्यो वा बुद्धिपौरुषैः ॥ १२.१०४.२४ ॥
వారు నీలాగా శోకించరు; కాబట్టి నీవు కూడా శోకించకు. నీవు ఆ మనుషుల కంటే శ్రేష్ఠుడవు కాదా, లేదా బుద్ధి పౌరుషాలలో వారితో సమానుడవు కాదా?
12.104.25
यादृच्छिकं सर्वमासीत्तद्राज्यमिति चिन्तये ।
ह्रियते सर्वमेवेदं कालेन महता द्विज ॥ १२.१०४.२५ ॥
ఆ రాజ్యమంతా యాదృచ్ఛికంగా ఉండినదని నేను భావిస్తున్నాను. ఓ ద్విజా, ఇదంతా మహా కాలంచేత అపహరించబడుతోంది.
12.104.26
तस्यैव ह्रियमाणस्य स्रोतसेव तपोधन ।
फलमेतत्प्रपश्यामि यथालब्धेन वर्तयन् ॥ १२.१०४.२६ ॥
ఓ తపోధనా, ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోయేది వలె, అదే అపహరించబడుతున్న ఫలితం ఇదని నేను చూస్తున్నాను — లభించినదానితో జీవిస్తూ.
12.104.27
अनागतमतीतं च याथातथ्यविनिश्चयात् ।
नानुशोचेत कौसल्य सर्वार्थेषु तथा भव ॥ १२.१०४.२७ ॥
ఓ కౌసల్యా, యథార్థ నిశ్చయజ్ఞానంతో భవిష్యత్తు, గతం గురించి శోకించకూడదు; సర్వ విషయాల్లోనూ అలాగే ఉండు.
12.104.28
अवाप्यान्कामयन्नर्थान्नानवाप्यान्कदाचन ।
प्रत्युत्पन्नाननुभवन्मा शुचस्त्वमनागतान् ॥ १२.१०४.२८ ॥
పొందగల విషయాలను కోరుతూ, ఎప్పుడూ పొందలేనివాటిని కాదు; ప్రస్తుతాన్ని అనుభవిస్తూ, భవిష్యత్తు కోసం నీవు శోకించకు.
12.104.29
यथालब्धोपपन्नार्थैस्तथा कौसल्य रंस्यसे ।
कच्चिच्छुद्धस्वभावेन श्रिया हीनो न शोचसि ॥ १२.१०४.२९ ॥
ఓ కౌసల్యా, లభించిన వాటితో, పొందిన అర్థాలతో నీవు ఆనందిస్తావు. శుద్ధ స్వభావంతో, శ్రీ (సంపద) లేకపోయినా నీవు శోకించడం లేదు కదా?
12.104.30
पुरस्ताद्भूतपूर्वत्वाद्धीनभोग्यो हि दुर्मतिः ।
धातारं गर्हते नित्यं लब्धार्थश्च न मृष्यते ॥ १२.१०४.३० ॥
పూర్వం అనుభవించినందువల్ల, భోగాలు కోల్పోయినవాడు దుర్మతి; అతడు నిత్యం బ్రహ్మను నిందిస్తాడు, అర్థాలు పొందినవాడు కూడా సహించడు.
12.104.31
अनर्हानपि चैवान्यान्मन्यते श्रीमतो जनान् ।
एतस्मात्कारणादेतद्दुःखं भूयोऽनुवर्तते ॥ १२.१०४.३१ ॥
అనర్హులైన ఇతరులను కూడా అతడు ధనవంతుల కంటే గొప్పవారిగా భావిస్తాడు. ఈ కారణంగానే ఈ దుఃఖం మళ్ళీ మళ్ళీ వెంటాడుతుంది.
12.104.32
ईर्ष्याभिमानसंपन्ना राजन्पुरुषमानिनः ।
कच्चित्त्वं न तथा प्राज्ञ मत्सरी कोसलाधिप ॥ १२.१०४.३२ ॥
ఓ రాజా, ఈర్ష్యా అభిమానాలతో నిండి తమను తాము పురుషులుగా భావించే వారు ఉంటారు. ఓ ప్రాజ్ఞా, కోసల అధిపతీ, నీవు అలా కాదా? నీవు మత్సరంతో ఉన్నావా?
12.104.33
सहस्व श्रियमन्येषां यद्यपि त्वयि नास्ति सा ।
अन्यत्रापि सतीं लक्ष्मीं कुशला भुञ्जते नराः।
अभिनिष्यन्दते देही श्रीभूतश्च द्विषज्जनात् ॥ १२.१०४.३३ ॥
ఇతరుల సంపదను సహించు, అది నీలో లేకపోయినప్పటికీ. నిపుణులైన మనుషులు ఇతరులలో ఉన్న సంపదను కూడా అనుభవిస్తారు. దేహి లక్ష్మీరూపమై శత్రుజనుల నుండి కూడా వెలువడుతాడు.
12.104.34
श्रियं च पुत्रपौत्रं च मनुष्या धर्मचारिणः ।
त्यागधर्मविदो धीराः स्वयमेव त्यजन्त्युत ॥ १२.१०४.३४ ॥
ధర్మాన్ని ఆచరించే మనుషులు, త్యాగధర్మాన్ని తెలిసిన ధీరులు, సంపదను, పుత్రపౌత్రులను కూడా స్వయంగా త్యజిస్తారు.
12.104.35
त्यक्तं स्वायंभुवे वंशे शुभेन भरतेन च ।
नानारत्नसमाकीर्णं राज्यं स्फीतमिति श्रुतम् ॥ १२.१०४.३५ ॥
స్వాయంభువ వంశంలో శుభుడైన భరతుడు కూడా అనేక రత్నాలతో నిండిన సమృద్ధమైన రాజ్యాన్ని త్యజించాడని వినబడింది.
12.104.36
तथाऽन्यैर्भूमिपालैश्च त्यक्तं राज्यं महोदयम् ।
त्यक्त्वा राज्यानि ते सर्वे वने वन्यफलाशिनः।
गताश्च तपसः पारं दुःखस्यान्तं च भूमिपा ॥ १२.१०४.३६ ॥
అలాగే ఇతర రాజులు కూడా గొప్ప అభ్యుదయం కలిగిన రాజ్యాన్ని త్యజించారు. రాజ్యాలను విడిచి వారందరూ అడవిలో అడవి పండ్లు తింటూ తపస్సు పరతీరాన్ని, దుఃఖాంతాన్ని పొందారు.
12.104.37
बहुसंकुसुकं दृष्ट्वा विधित्सासाधनेन च ।
तथान्ये संत्यजन्त्येव मत्वा परमदुर्लभम् ॥ १२.१०४.३७ ॥
ఎన్నో ముళ్ల వంటి కష్టాలతో నిండి ఉందని చూసి, చేయాలనే సంకల్పపు సాధనంతో, అత్యంత దుర్లభమని భావించి ఇతరులు దాన్ని విడిచిపెడతారు.
12.104.38
त्वं पुनः प्राज्ञरूपः सन्कृपणं परितप्यसे ।
अकाम्यान्कामयानोऽर्थान्पराधीनानुपद्रवान् ॥ १२.१०४.३८ ॥
నీవు మళ్ళీ జ్ఞానిరూపంలో ఉండియు దీనంగా బాధపడుతున్నావు; కోరదగనివి, పరాధీనమైనవి, బాధలు కలిగించేవి అయిన వస్తువులను కోరుతూ.
12.104.39
तां बुद्धिमनुविज्ञाय त्वमेवैनान्परित्यज ।
अनर्थाश्चार्थरूपेण ह्यर्थाश्चानर्थरूपिणः ॥ १२.१०४.३९ ॥
ఆ బుద్ధిని బాగా తెలుసుకొని, నీవే వీటిని విడిచిపెట్టు; అనర్థాలు అర్థరూపంలో కనిపిస్తాయి, అర్థాలు కూడా అనర్థరూపంలో ఉంటాయి.
12.104.40
अर्थायैव हि केषांचिद्धननाशा भवन्त्युत ।
अनित्यं तत्सुखं मत्वा श्रियमन्ये न लिप्सते ॥ १२.१०४.४० ॥
కొందరికి ధనం కోసమే ధననాశనం కలుగుతుంది. ఆ సుఖం అనిత్యమని భావించి ఇతరులు సంపదను కోరరు.
12.104.41
रममाणः श्रिया कश्चिन्नान्यच्छ्रेयोऽभिमन्यते ।
तथा तस्येहमानस्य संरम्भोऽपि विनश्यति ॥ १२.१०४.४१ ॥
సంపదలో ఆనందిస్తున్న ఎవరూ ఇతరదాన్ని శ్రేయస్కరమని భావించడు. అలాగే ప్రయత్నిస్తున్న అతని ఉత్సాహం కూడా నశిస్తుంది.
12.104.42
कृच्छ्राल्लब्धमभिप्रेतं यथा कौसल्य नश्यति ।
तदा निर्विद्यते सोऽर्थात्परिभग्नक्रमो नरः ॥ १२.१०४.४२ ॥
ఓ కౌసల్యా, కష్టంగా లభించిన కోరిన వస్తువు నశించినప్పుడు, మార్గం విరిగిన ఆ మనిషి ఆ సంపదపై విరక్తి చెందుతాడు.
12.104.43
अनित्यां तां श्रियं मत्वा श्रियं वा कः परीप्सति ॥ १२.१०४.४३ ॥
ఆ సంపద అనిత్యమని తెలుసుకున్న తర్వాత, సంపదను ఎవరు కోరుకుంటారు?
12.104.44
धर्ममेकेऽभिपद्यन्ते कल्याणाभिजना नराः ।
परत्र सुखमिच्छन्तो निर्विद्येयुश्च लौकिकात् ॥ १२.१०४.४४ ॥
మంచి కులంలో పుట్టిన కొందరు ధర్మాన్ని ఆశ్రయిస్తారు; పరలోకంలో సుఖాన్ని కోరుతూ, లౌకిక విషయాలపై విరక్తి చెందుతారు.
12.104.45
जीवितं संत्यजन्त्येके धनलोभपरा नराः ।
न जीवितार्थं मन्यन्ते पुरुषा हि धनादृते ॥ १२.१०४.४५ ॥
ధనలోభంలో మునిగిన కొందరు ప్రాణాన్నే విడిచిపెడతారు; నిజంగా మనుషులు ధనం లేకుండా జీవితాన్ని జీవితంగా భావించరు.
12.104.46
पश्य चैषां कृपणतां पश्य चैषामबुद्धिताम् ।
अध्रुवे जीविते मोहादर्थतृष्णामुपाश्रिताः ॥ १२.१०४.४६ ॥
వీరి పిసినారితనాన్ని చూడండి, వీరి అవివేకాన్ని చూడండి; అస్థిరమైన జీవితంలో మోహంతో వారు ధనతృష్ణను ఆశ్రయిస్తారు.
12.104.47
संचये च विनाशान्ते मरणान्ते च जीविते ।
संयोगे च वियोगान्ते कोनु विप्रणयेन्मनः ॥ १२.१०४.४७ ॥
సంచయం చివరికి వినాశం, జీవితం చివరికి మరణం, సంయోగం చివరికి వియోగం; అలాంటప్పుడు ఎవరు తన మనస్సును దూరంగా నెట్టరు?
12.104.48
धनं वा पुरुषो राजन्पुरुषं वा पुनर्धनम् ।
अवश्यं प्रजहात्येव तद्विद्वान्कोनु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.४८ ॥
ఓ రాజా, ధనం మనిషిని, లేదా మనిషి ధనాన్ని, తప్పకుండా విడిచిపెడతారు; అది తెలిసిన విద్వాంసుడు ఎవరు ఆందోళన చెందుతాడు?
12.104.49
अन्यत्रोपनता ह्यापत्पुरुषं तोषयत्युत ।
तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ॥ १२.१०४.४९ ॥
ఇతర చోటు నుండి వచ్చిన ఆపద మనిషిని సంతోషపెడుతుంది; దాని వల్ల అతడు శాంతిని పొందడు, ‘నేనే కాదు’ అన్న కారణంతో.
12.104.50
अन्येषामपि नश्यन्ति सुहृदश्च धनानि च ।
पश्य बुद्ध्या मनुष्याणां तुल्यामापदमात्मनः।
नियच्छ यच्छ संयच्छ इन्द्रियाणि मनस्तथा ॥ १२.१०४.५० ॥
ఇతరుల మిత్రులు, ధనాలు కూడా నశిస్తాయి. బుద్ధితో చూడు, మనుషుల ఆపద నీ ఆపదతో సమానమే. ఇంద్రియాలను నిగ్రహించు, అదుపు చేయి, పూర్తిగా నియమించు; మనస్సును కూడా అలాగే.
12.104.51
प्रतिषेद्धा न चाप्येषु दुर्बलेष्वहितेषु च ॥ १२.१०४.५१ ॥
వీరికి, బలహీనులకు మరియు శత్రువులకు, నువ్వు అడ్డు నిలిచేవాడవు కావు.
12.104.52
प्राप्तिसृष्टेषु भावेषु व्यपकृष्टेष्वसंभवे ।
प्रज्ञानतृप्तो विक्रान्तस्त्वद्विधो नानुशोचति ॥ १२.१०४.५२ ॥
లభించిన, ఇవ్వబడిన స్థితులలో, తీసివేయబడిన వాటిలో, అసాధ్యంలో, జ్ఞానంతో తృప్తుడైన నీలాంటి వీరుడు దుఃఖించడు.
12.104.53
अल्पमिच्छन्नचपलो मृदुर्दान्तः सुसंस्थितः ।
ब्रह्मचर्योपपन्नश्च त्वद्विधो नैव मुह्यति ॥ १२.१०४.५३ ॥
కొంచెం కోరుతూ, చలించనివాడై, మృదువుగా, దాంతుడై, చక్కగా స్థిరపడి, బ్రహ్మచర్యంతో కూడిన నీలాంటివాడు మోహించడు.
12.104.54
न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिमेषितुमर्हसि ।
नृशंसवृत्तिं पापिष्ठां दुःखां कापुरुषोचिताम् ॥ १२.१०४.५४ ॥
కానీ నువ్వు నీచమైన, కపాలి వంటి జీవనోపాధిని ఎప్పుడూ వెతకకూడదు—క్రూర ప్రవర్తన, అత్యంత పాపమైన, దుఃఖకరమైన, పిరికివారికి తగిన దాన్ని.
12.104.55
अपि मूलफलाहारो रमस्वैको महावने ।
वाग्यतः संगृहीतात्मा सर्वभूतदयान्वितः ॥ १२.१०४.५५ ॥
వేరులు, పండ్లు తింటూ, మహావనంలో ఒంటరిగా ఆనందించు; మాటను అదుపులో ఉంచి, ఆత్మను నిగ్రహించి, సర్వ ప్రాణులపై దయతో ఉండు.
12.104.56
सदृशं पण्डितस्यैतदीषादन्तेन हस्तिना ।
यदेको रमतेऽरण्ये यच्चाप्यल्पेन तुष्यति ॥ १२.१०४.५६ ॥
ఇది పండితునికి తగినది; నాగలి-దండం వంటి దంతాలున్న ఏనుగు లాగా, అరణ్యంలో ఒంటరిగా ఆనందించి, కొద్దిదానితోనే సంతృప్తి చెందడం.
12.104.57
महाह्रदः संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति ।
एवं नरः स्वत्मानैव कृतप्रज्ञः प्रसीदति ॥ १२.१०४.५७ ॥
పెద్ద సరస్సు కలవరపడినా తనంతట తానే ప్రశాంతమవుతుంది; అలాగే, ప్రజ్ఞ స్థిరపడిన మనిషి తనంతట తానే ప్రశాంతుడవుతాడు.
12.104.58
एतदेवं गतस्याहं सुखं पश्यामि केवलम् ।
असंभवे श्रियो राजन्हीनस्य सचिवादिभिः।
दैवे प्रतिनिविष्टे च किं श्रेयो मन्यते भवान् ॥ १२.१०४.५८ ॥
ఈ స్థితికి చేరిన నాకు కేవలం సుఖాన్నే చూస్తున్నాను. రాజా, సంపద లేక, మంత్రులు మొదలైనవారు లేక, దైవం ప్రతికూలమైనప్పుడు, మీరు దేనిని శ్రేయస్సుగా భావిస్తారు?