Mahābhārata · Adhyāya 12.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.104.1
धार्मिकोऽर्थानसंप्राप्य राजामात्यैः प्रबाधितः ।
च्युतः कोशाच्च दण्डाच्च सुखमिच्छन्कथं चरेत् ॥ १२.१०४.१ ॥
¿Cómo debe vivir un hombre justo que, sin haber obtenido riqueza, es oprimido por el rey y sus ministros, y ha sido apartado del tesoro y del cetro, deseando la felicidad?
12.104.2
अत्रायं क्षेमदर्शीय इतिहासोऽनुगीयते ।
तत्तेऽह संप्रवक्ष्यामि तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१०४.२ ॥
Aquí se canta esta historia del vidente de la seguridad. Oh Yudhiṣṭhira, te la relataré por completo; compréndela.
12.104.3
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबलः पुरा ।
मुनिं कालकवृक्षीयमाजमामेति नः श्रुतम्।
तं पप्रच्छानुसंगृह्य कृच्छ्रामापदमास्थितः ॥ १२.१०४.३ ॥
Hemos oído que un hijo de rey llamado el vidente de la seguridad, cuyas fuerzas habían disminuido en otro tiempo, acudió al sabio llamado Kālakavṛkṣīya; sumido en una cruel adversidad, lo asió y le preguntó.
12.104.4
अर्थेषु मागी पुरुष ईहमानः पुनः पुनः ।
अलब्ध्वा मद्विधो राज्यं ब्रह्मन्किं कर्तुमर्हति ॥ १२.१०४.४ ॥
Un hombre que se esfuerza una y otra vez en busca de riqueza y que, como yo, no logra obtener un reino, ¿qué debe hacer, oh brahmán?
12.104.5
अन्यत्र मरणाद्दैन्यादन्यत्र परसंश्रयात् ।
क्षुद्रादन्यत्र चाचारात्तन्ममाचक्ष्व सत्तम ॥ १२.१०४.५ ॥
Fuera de la muerte, fuera de la miseria, fuera de depender de otros, fuera de la conducta vil, dímelo, mejor de los justos.
12.104.6
व्याधिनां चाभिपन्नस्य मानसेनेतरेण वा ।
बहुश्रुतः कृतप्रज्ञस्त्वद्विधः शरणं भवेत् ॥ १२.१०४.६ ॥
Para quien está afligido por enfermedades o por sufrimiento mental u otro, un hombre de gran saber y sabiduría probada como tú debe ser un refugio.
12.104.7
निर्विद्य हि नरः कामान्नियम्य सुखमेधते ।
त्वक्त्वा प्रीतिं च शोकं च लब्ध्वा बुद्धिमयं वसु ॥ १२.१०४.७ ॥
El hombre que, desencantado de los deseos, los refrena, prospera en la felicidad; habiendo abandonado el placer y el dolor, obtiene la riqueza que consiste en la sabiduría.
12.104.8
सुखमर्थाश्रयं येषामनुशोचामि तानहम् ।
मम ह्यर्थाः सुबहवो नष्टाः स्वप्नगता इव ॥ १२.१०४.८ ॥
Me aflijo por aquellos cuya felicidad descansa en la riqueza. Muchas de mis riquezas han perecido, como si se hubieran ido en un sueño.
12.104.9
दुष्करं बत कुर्वन्ति महतोऽर्थांस्त्यजन्ति ये ।
वयं त्वेतान्परित्यक्तुमसतोऽपि न शक्नुमः ॥ १२.१०४.९ ॥
Quienes renuncian a grandes riquezas realizan una hazaña difícil; pero nosotros no somos capaces de abandonar ni siquiera estas cosas, que son irreales.
12.104.10
इमामवस्थां संप्राप्तं दीनमार्तं श्रिया च्युतम् ।
यदन्यत्सुखमस्तीह तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥ १२.१०४.१० ॥
A mí, que he llegado a esta condición, miserable y afligido, caído de la prosperidad, oh sabio, enséñame cualquier otra felicidad que haya aquí.
12.104.11
कौसल्येनैवमुक्तस्तु राजपुत्रेण धीमता ।
मुनिः कालकवृक्षीयः प्रत्युवाच महाद्युतिः ॥ १२.१०४.११ ॥
Cuando así fue interpelado por el sabio hijo del rey, Kauśalya, el sabio de Kālakavṛkṣa, de gran esplendor, respondió.
12.104.12
पुरस्तादेव ते बुद्धिरियं कार्या विजानतः ।
अनित्यं सर्वमेवैतदहं च मम चास्ति यत् ॥ १२.१०४.१२ ॥
Esta comprensión debiste tenerla de antemano, oh conocedor. Todo esto es impermanente: yo, y todo lo que es mío.
12.104.13
यत्किंचिन्मन्यसेऽस्तीति सर्वं नास्तीति विद्धि तत् ।
एवं न व्यथते प्राज्ञः कृच्छ्रामप्यापदं गतः ॥ १२.१०४.१३ ॥
Todo aquello que crees que existe, sábelo como no existente. Así el sabio no se aflige, aun cuando ha caído en una calamidad penosa.
12.104.14
यद्धि भूतं भविष्यच्च ध्रुवं तन्न भविष्यति ।
एवं विदितवेद्यस्त्वमनर्थेभ्यः प्रमोक्ष्यसे ॥ १२.१०४.१४ ॥
Lo que fue y lo que será no es permanente y no permanecerá. Habiendo comprendido así lo que debe saberse, serás liberado de las desgracias.
12.104.15
ये च पूर्वसमारम्भा ये च पूर्वतरे परे ।
सर्वं नास्तीति ते चैव तज्ज्ञात्वा को नु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.१५ ॥
Todos los comienzos anteriores, y los que fueron aun antes o después, no existen. Sabiendo esto, ¿quién se afligiría?
12.104.16
भूत्वा च न भवत्येतदभूत्वा च भविष्यति ।
शोके न ह्यस्ति सामर्थ्यं शोचेत स कथं नरः ॥ १२.१०४.१६ ॥
Esto, habiendo sido, no permanece; y lo que no fue, será. En el dolor no hay poder alguno; ¿cómo, pues, se afligiría aquel hombre?
12.104.17
क्वनु तेऽद्य पिता राजन्क्वनु तेऽद्य पितामहः ।
न त्वं पश्यसि तानद्य न त्वां पश्यन्ति तेऽपि वा ॥ १२.१०४.१७ ॥
¡Oh rey! ¿Dónde está hoy tu padre? ¿Dónde está hoy tu abuelo? Hoy tú no los ves, y ellos quizás tampoco te ven.
12.104.18
आत्मनोऽध्रुवतां पश्यंस्तांस्त्वं किमनुशोचसि ।
बुद्ध्या चैवानुबुद्ध्यस्व ध्रुवं हि न च विद्यते ॥ १२.१०४.१८ ॥
Viendo tu propia impermanencia, ¿por qué te afliges por ellos? Compréndelo con tu intelecto: nada es realmente permanente.
12.104.19
अहं च त्वं च नृपते सुहृदः शत्रवश्च ते ।
अवश्यं न भविष्यामः सर्वं च न भविष्यति ॥ १२.१०४.१९ ॥
Oh rey, yo, tú, tus amigos y tus enemigos: todos nosotros ciertamente no permaneceremos, y nada permanecerá.
12.104.20
ये तु विंशतिवर्षा वै त्रिंशद्वर्षाश्च मानवाः ।
अर्वागेव हि ते सर्वे मरिष्यन्ति शरच्छतात् ॥ १२.१०४.२० ॥
Aquellos hombres que tienen veinte o treinta años: todos ellos morirán antes de cien otoños.
12.104.21
अपि चेन्महतो वित्तान्न प्रमुच्यते पूरुषः ।
नैतन्ममेति तन्मत्वा कुर्वीत प्रियमात्मनः ॥ १२.१०४.२१ ॥
Aun si el hombre no se libera de una gran riqueza, que piense: «Esto no es mío», y haga lo que le es querido a sí mismo.
12.104.22
अनागतं यन्न ममेति विद्या ।
दतिक्रान्तं यन्न ममेति विद्यात्।
दिष्टं बलीय इति मन्यमाना ।
स्ते पण्डितास्तत्सतां वृत्तिमाहुः ॥ १२.१०४.२२ ॥
Se debe saber que lo que aún no ha llegado no es mío; se debe saber que lo que ya pasó no es mío. Aquellos sabios que consideran que el destino es más fuerte llaman a esto la conducta de los buenos.
12.104.23
अनाढ्याश्चापि जीवन्ति राज्यं चाप्यनुशासते ।
बुद्धिपौरुषसंपन्नास्त्वया तुल्याधिका जनाः ॥ १२.१०४.२३ ॥
Incluso los pobres viven, e incluso gobiernan reinos; las personas dotadas de inteligencia y esfuerzo viril son iguales a ti o superiores a ti.
12.104.24
न च त्वमिव शोचन्ति तस्मात्त्वमपि मा शुचः ।
किं न त्वं तैर्नरैः श्रेयांस्तुल्यो वा बुद्धिपौरुषैः ॥ १२.१०४.२४ ॥
Ellos no se lamentan como tú; por tanto, tampoco tú te aflijas. ¿No eres tú superior a esos hombres, o al menos igual a ellos en inteligencia y esfuerzo?
12.104.25
यादृच्छिकं सर्वमासीत्तद्राज्यमिति चिन्तये ।
ह्रियते सर्वमेवेदं कालेन महता द्विज ॥ १२.१०४.२५ ॥
Pienso que aquel reino entero fue fruto del azar; oh nacido dos veces, todo esto es arrastrado por el gran tiempo.
12.104.26
तस्यैव ह्रियमाणस्य स्रोतसेव तपोधन ।
फलमेतत्प्रपश्यामि यथालब्धेन वर्तयन् ॥ १२.१०४.२६ ॥
Oh tesoro de austeridad, como en una corriente, veo esto como el fruto de aquello mismo que es arrastrado, viviendo de lo que se obtiene.
12.104.27
अनागतमतीतं च याथातथ्यविनिश्चयात् ।
नानुशोचेत कौसल्य सर्वार्थेषु तथा भव ॥ १२.१०४.२७ ॥
Oh Kauśalya, por la certeza de lo real no debe uno afligirse por lo futuro ni por lo pasado; sé así en todas las cosas.
12.104.28
अवाप्यान्कामयन्नर्थान्नानवाप्यान्कदाचन ।
प्रत्युत्पन्नाननुभवन्मा शुचस्त्वमनागतान् ॥ १२.१०४.२८ ॥
Deseando las cosas alcanzables, nunca las inalcanzables; disfrutando del presente, no te aflijas por lo que aún ha de venir.
12.104.29
यथालब्धोपपन्नार्थैस्तथा कौसल्य रंस्यसे ।
कच्चिच्छुद्धस्वभावेन श्रिया हीनो न शोचसि ॥ १२.१०४.२९ ॥
Oh Kauśalya, te deleitarás con lo que se ha obtenido y ha llegado. ¿Con naturaleza pura, privado de fortuna, no te afliges?
12.104.30
पुरस्ताद्भूतपूर्वत्वाद्धीनभोग्यो हि दुर्मतिः ।
धातारं गर्हते नित्यं लब्धार्थश्च न मृष्यते ॥ १२.१०४.३० ॥
Por haber disfrutado antes, el privado de goces es un necio de mala mente; siempre culpa al creador, y ni quien ha ganado bienes lo soporta.
12.104.31
अनर्हानपि चैवान्यान्मन्यते श्रीमतो जनान् ।
एतस्मात्कारणादेतद्दुःखं भूयोऽनुवर्तते ॥ १२.१०४.३१ ॥
Considera incluso a otros indignos superiores a las personas prósperas. Por esta razón, esta aflicción vuelve a él una y otra vez.
12.104.32
ईर्ष्याभिमानसंपन्ना राजन्पुरुषमानिनः ।
कच्चित्त्वं न तथा प्राज्ञ मत्सरी कोसलाधिप ॥ १२.१०४.३२ ॥
Oh rey, hay hombres llenos de envidia y orgullo que se creen grandes hombres. Oh sabio, señor de Kosala, ¿no eres tú así? ¿No eres envidioso?
12.104.33
सहस्व श्रियमन्येषां यद्यपि त्वयि नास्ति सा ।
अन्यत्रापि सतीं लक्ष्मीं कुशला भुञ्जते नराः।
अभिनिष्यन्दते देही श्रीभूतश्च द्विषज्जनात् ॥ १२.१०४.३३ ॥
Soporta la prosperidad de otros, aunque no la tengas tú. Los hombres hábiles disfrutan la fortuna que existe también en otros lugares. El ser encarnado, convertido en fortuna, fluye incluso de la gente hostil.
12.104.34
श्रियं च पुत्रपौत्रं च मनुष्या धर्मचारिणः ।
त्यागधर्मविदो धीराः स्वयमेव त्यजन्त्युत ॥ १२.१०४.३४ ॥
Los hombres que practican el dharma, los firmes que conocen el dharma del renunciamiento, abandonan por sí mismos la prosperidad así como hijos y nietos.
12.104.35
त्यक्तं स्वायंभुवे वंशे शुभेन भरतेन च ।
नानारत्नसमाकीर्णं राज्यं स्फीतमिति श्रुतम् ॥ १२.१०४.३५ ॥
Se dice que en el linaje de Svāyambhuva el noble Bharata también abandonó un reino próspero lleno de muchas joyas.
12.104.36
तथाऽन्यैर्भूमिपालैश्च त्यक्तं राज्यं महोदयम् ।
त्यक्त्वा राज्यानि ते सर्वे वने वन्यफलाशिनः।
गताश्च तपसः पारं दुःखस्यान्तं च भूमिपा ॥ १२.१०४.३६ ॥
Asimismo, otros reyes también abandonaron un reino de gran prosperidad. Habiendo renunciado a sus reinos, todos fueron al bosque, comiendo frutos silvestres, y alcanzaron la otra orilla de la austeridad y el fin del sufrimiento.
12.104.37
बहुसंकुसुकं दृष्ट्वा विधित्सासाधनेन च ।
तथान्ये संत्यजन्त्येव मत्वा परमदुर्लभम् ॥ १२.१०४.३७ ॥
Al verlo lleno de muchas espinas, y por medio del deseo de actuar, otros también lo abandonan, pensando que es sumamente difícil de obtener.
12.104.38
त्वं पुनः प्राज्ञरूपः सन्कृपणं परितप्यसे ।
अकाम्यान्कामयानोऽर्थान्पराधीनानुपद्रवान् ॥ १२.१०४.३८ ॥
Aunque tienes la forma de un sabio, de nuevo te atormentas miserablemente, deseando objetos indeseables, dependientes de otros y llenos de aflicciones.
12.104.39
तां बुद्धिमनुविज्ञाय त्वमेवैनान्परित्यज ।
अनर्थाश्चार्थरूपेण ह्यर्थाश्चानर्थरूपिणः ॥ १२.१०४.३९ ॥
Habiendo comprendido bien esa sabiduría, abandona tú mismo estas cosas: los males aparecen con forma de bienes, y los bienes tienen forma de males.
12.104.40
अर्थायैव हि केषांचिद्धननाशा भवन्त्युत ।
अनित्यं तत्सुखं मत्वा श्रियमन्ये न लिप्सते ॥ १२.१०४.४० ॥
Para algunos, la pérdida de riqueza ocurre precisamente por causa de la riqueza. Considerando esa felicidad transitoria, otros no anhelan la prosperidad.
12.104.41
रममाणः श्रिया कश्चिन्नान्यच्छ्रेयोऽभिमन्यते ।
तथा तस्येहमानस्य संरम्भोऽपि विनश्यति ॥ १२.१०४.४१ ॥
Quien se deleita en la prosperidad no considera ningún otro bien; y así también se extingue el ardor de quien se afana por ella.
12.104.42
कृच्छ्राल्लब्धमभिप्रेतं यथा कौसल्य नश्यति ।
तदा निर्विद्यते सोऽर्थात्परिभग्नक्रमो नरः ॥ १२.१०४.४२ ॥
¡Oh Kauśalya!, así como lo deseado, obtenido con dificultad, se pierde, entonces aquel hombre cuyo curso se ha quebrado se aparta con repugnancia de esa riqueza.
12.104.43
अनित्यां तां श्रियं मत्वा श्रियं वा कः परीप्सति ॥ १२.१०४.४३ ॥
Sabiendo que esa fortuna es impermanente, ¿quién desearía buscar la riqueza?
12.104.44
धर्ममेकेऽभिपद्यन्ते कल्याणाभिजना नराः ।
परत्र सुखमिच्छन्तो निर्विद्येयुश्च लौकिकात् ॥ १२.१०४.४४ ॥
Algunos hombres de buen linaje se acogen al dharma, deseando la felicidad en el más allá, y se desencantan de las cosas mundanas.
12.104.45
जीवितं संत्यजन्त्येके धनलोभपरा नराः ।
न जीवितार्थं मन्यन्ते पुरुषा हि धनादृते ॥ १२.१०४.४५ ॥
Algunos hombres, obsesionados con la avaricia de riqueza, incluso abandonan la vida; en verdad, los hombres no consideran que la vida valga la pena sin riqueza.
12.104.46
पश्य चैषां कृपणतां पश्य चैषामबुद्धिताम् ।
अध्रुवे जीविते मोहादर्थतृष्णामुपाश्रिताः ॥ १२.१०४.४६ ॥
Mira su miseria y mira su necedad: en esta vida inestable, por ilusión, se han refugiado en la sed de riqueza.
12.104.47
संचये च विनाशान्ते मरणान्ते च जीविते ।
संयोगे च वियोगान्ते कोनु विप्रणयेन्मनः ॥ १२.१०४.४७ ॥
El fin de la acumulación es la destrucción, el fin de la vida es la muerte, el fin de la unión es la separación: ¿quién, entonces, no apartaría su mente de ellas?
12.104.48
धनं वा पुरुषो राजन्पुरुषं वा पुनर्धनम् ।
अवश्यं प्रजहात्येव तद्विद्वान्कोनु संज्वरेत् ॥ १२.१०४.४८ ॥
Oh rey, la riqueza ciertamente abandona al hombre, o el hombre a la riqueza; sabiendo esto, ¿qué sabio se angustiaría?
12.104.49
अन्यत्रोपनता ह्यापत्पुरुषं तोषयत्युत ।
तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ॥ १२.१०४.४९ ॥
Porque una desgracia que llega desde otro lugar complace al hombre, pero por ello no halla paz, por la razón de que «no soy yo».
12.104.50
अन्येषामपि नश्यन्ति सुहृदश्च धनानि च ।
पश्य बुद्ध्या मनुष्याणां तुल्यामापदमात्मनः।
नियच्छ यच्छ संयच्छ इन्द्रियाणि मनस्तथा ॥ १२.१०४.५० ॥
También perecen los amigos y las riquezas de otros. Mira con tu intelecto que la desgracia de los hombres es igual a la tuya. Refrena, contén y controla por completo los sentidos, y así también la mente.
12.104.51
प्रतिषेद्धा न चाप्येषु दुर्बलेष्वहितेषु च ॥ १२.१०४.५१ ॥
Ni tú eres quien se opone a estos, a los débiles o a los que son hostiles.
12.104.52
प्राप्तिसृष्टेषु भावेषु व्यपकृष्टेष्वसंभवे ।
प्रज्ञानतृप्तो विक्रान्तस्त्वद्विधो नानुशोचति ॥ १२.१०४.५२ ॥
En las condiciones obtenidas o concedidas, en lo que es arrebatado y en lo imposible, un valiente satisfecho con el conocimiento, como tú, no se aflige.
12.104.53
अल्पमिच्छन्नचपलो मृदुर्दान्तः सुसंस्थितः ।
ब्रह्मचर्योपपन्नश्च त्वद्विधो नैव मुह्यति ॥ १२.१०४.५३ ॥
Alguien como tú, que desea poco, es firme y no voluble, suave, dominado, bien establecido y dotado de disciplina de castidad, jamás se engaña.
12.104.54
न त्वेव जाल्मीं कापालीं वृत्तिमेषितुमर्हसि ।
नृशंसवृत्तिं पापिष्ठां दुःखां कापुरुषोचिताम् ॥ १२.१०४.५४ ॥
Pero nunca debes buscar un sustento vil, semejante al del portador de cráneos: una conducta cruel, en extremo pecaminosa, dolorosa y propia de cobardes.
12.104.55
अपि मूलफलाहारो रमस्वैको महावने ।
वाग्यतः संगृहीतात्मा सर्वभूतदयान्वितः ॥ १२.१०४.५५ ॥
Vive incluso de raíces y frutos; deléitate solo en el gran bosque, con la palabra contenida, el yo dominado y compasión por todos los seres.
12.104.56
सदृशं पण्डितस्यैतदीषादन्तेन हस्तिना ।
यदेको रमतेऽरण्ये यच्चाप्यल्पेन तुष्यति ॥ १२.१०४.५६ ॥
Esto es propio de un sabio, como el elefante de colmillos semejantes a mangos de arado, que se deleita solo en el bosque y se contenta incluso con poco.
12.104.57
महाह्रदः संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति ।
एवं नरः स्वत्मानैव कृतप्रज्ञः प्रसीदति ॥ १२.१०४.५७ ॥
Como un gran lago, aunque agitado, se calma por sí mismo, así un hombre de sabiduría firme se calma por sí solo.
12.104.58
एतदेवं गतस्याहं सुखं पश्यामि केवलम् ।
असंभवे श्रियो राजन्हीनस्य सचिवादिभिः।
दैवे प्रतिनिविष्टे च किं श्रेयो मन्यते भवान् ॥ १२.१०४.५८ ॥
En quien ha llegado a este estado solo veo felicidad. Oh rey, cuando la fortuna está ausente, privado de ministros y demás, y el destino se opone, ¿qué consideras que es lo bueno?