ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.107.1
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।
धर्मवृत्तं च वित्तं च वृत्त्युपायाः फलानि च ॥ १२.१०७.१ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ! ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଧର୍ମାନୁକୂଳ ଆଚରଣ, ଧନ, ଜୀବିକାର ଉପାୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଫଳ ମଧ୍ୟ।
12.107.2
राज्ञां वृत्तं च कोशं च कोशसंचयनं जयः ।
अमात्यगुणवृत्तिश्च प्रकृतीनां च वर्धनम् ॥ १२.१०७.२ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ଆଚରଣ, ଭଣ୍ଡାର, ଭଣ୍ଡାର ସଂଚୟ, ବିଜୟ, ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ଆଚରଣ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି।
12.107.3
षाङ्गुण्यगुणकल्पश्च सेनानीतिस्तथैव च ।
दुष्टस्य च परिज्ञानमदुष्टस्य च लक्षणम् ॥ १२.१०७.३ ॥
ଷଡ୍ଗୁଣର ବିନ୍ୟାସ, ସେନାନୀତି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।
12.107.4
समहीनाधिकानां च यथावल्लक्षणं च यत् ।
मध्यमस्य च तुष्ट्यर्थं यथा स्थेयं विवर्धता ॥ १२.१०७.४ ॥
ସମ, ହୀନ ଓ ଅଧିକଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ ଲକ୍ଷଣ, ଏବଂ ମଧ୍ୟମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖିବା ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ।
12.107.5
क्षीणग्रहणवृत्तिश्च यथा धर्मं प्रकीर्तितम् ।
लघुनाऽदेशरूपेण ग्रन्थयोगेन भारत ॥ १२.१०७.५ ॥
କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ହେ ଭାରତ! ସଂକ୍ଷେପରେ, ସ୍ଥାନ-ନିରପେକ୍ଷ ରୂପରେ, ଗ୍ରନ୍ଥ ଯୋଗରେ।
12.107.6
विजिगीषोस्तथा वृत्तमुक्तं चैव तथैव ते ।
गणानां वृत्तिमिच्छामि श्रोतुं मतिमतां वर ॥ १२.१०७.६ ॥
ବିଜୟେଚ୍ଛୁକଙ୍କ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସେପରି କହିଛନ୍ତି। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଗଣଙ୍କ (ଗଣରାଜ୍ୟର) ଆଚରଣ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.107.7
यथा गणाः प्रवर्धन्ते न भिद्यन्ते च भारत ।
अरींश्च विजिगीषन्ते सुहृदः प्राप्नुवन्ति च ॥ १२.१०७.७ ॥
ହେ ଭାରତ, ଗଣମାନେ କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ଭାଙ୍ଗି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ଏବଂ ମିତ୍ର ପାଆନ୍ତି?
12.107.8
भेदमूलो विनाशो हि गणानामुपलक्षये ।
मन्त्रसंवरणं दुःखं बहूनामिति मे मतिः ॥ १२.१०७.८ ॥
ମୁଁ ଦେଖେ ଗଣମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଭେଦରେ ହିଁ ମୂଳ ପାଏ; ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ଗୋପନ ରଖିବା କଷ୍ଟକର, ଏହା ମୋର ମତ।
12.107.9
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं निखिलेन परंतप ।
यथा च ते न भिद्येरंस्तच्च मे वद भारत ॥ १२.१०७.९ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ସେମାନେ କିପରି ଭାଙ୍ଗି ନ ଯିବେ ତାହା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ହେ ଭାରତ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.107.10
गणानां च कुलानां च राज्ञां भरतसत्तम ।
वैरसंदीपनावेतौ लोभामर्षौ नराधिप ॥ १२.१०७.१० ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଣ, କୁଳ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈର ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇଟି—ଲୋଭ ଓ ଅମର୍ଷ, ହେ ନରାଧିପ।
12.107.11
लोभमेको हि वृणुते ततोऽमर्षमनन्तरम् ।
ततो ह्यमर्षसंयुक्तावन्योन्यजनिताशयौ ॥ १२.१०७.११ ॥
ଜଣେ ଲୋଭକୁ ବରଣ କରେ; ତା'ପରେ ଅମର୍ଷକୁ। ପରେ ଅମର୍ଷ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରଠାରୁ ଜାତ ଆଶୟ ଥିବା ସେହି ଦୁଇ ଜଣ।
12.107.12
चारमन्त्रबलादानैः सामदानविभेदनैः ।
क्षयव्ययभयोपायैः प्रकर्षन्तीतरेतरम् ॥ १२.१०७.१२ ॥
ଗୁପ୍ତଚର, ମନ୍ତ୍ରଣାର ବଳ, ଦାନ, ସାମ-ଦାନ-ଭେଦ ଏବଂ କ୍ଷୟ, ବ୍ୟୟ ଓ ଭୟର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଟାଣନ୍ତି।
12.107.13
तत्रादानेन भिद्यन्ते गणाः संघातवृत्तयः ।
भिन्ना विमनसः सर्वे गच्छन्त्यरिवशं भयात् ॥ १२.१०७.१३ ॥
ସେଠାରେ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସଂଘବଦ୍ଧ ଜୀବିକାଧାରୀ ଗଣମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଆନ୍ତି। ଭଗ୍ନ ଓ ଉଦାସ ମନର ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଶତ୍ରୁର ବଶରେ ଯାଆନ୍ତି।
12.107.14
भेदे गणा विनश्युर्हि भिन्नास्तु सुजयाः परैः ।
तस्मात्संघातयोगेन प्रयतेरन्गणाः सदा ॥ १२.१०७.१४ ॥
ଭେଦରେ ଗଣମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଭଗ୍ନମାନେ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ଜିତାଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ଗଣମାନେ ସର୍ବଦା ସଂଘଯୋଗରେ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
12.107.15
अर्थाश्चैवाधिगम्यन्ते संघातबलपौरुषैः ।
ब्राह्माश्च मैत्रीं कुर्वन्ति तेषु संघातवृत्तिषु ॥ १२.१०७.१५ ॥
ସଂଘର ବଳ ଓ ପୌରୁଷରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିତ ହୁଏ। ସଂଘଜୀବୀମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି।
12.107.16
ज्ञानवृद्धाः प्रशंसन्ति शुश्रूषन्तः परस्परम् ।
विनिवृत्ताभिसंधानाः सुखमेधन्ति सर्वशः ॥ १२.१०७.१६ ॥
ଜ୍ଞାନବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ପରସ୍ପରର ସେବା କରନ୍ତି। ଛଳ-କପଟର ସଂକଳ୍ପ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ସୁଖରେ ବଢ଼ନ୍ତି।
12.107.17
धर्मिष्ठान्व्यवहारांश्च स्थापयन्तश्च शास्त्रतः ।
यथावत्प्रतिपश्यन्तो विवर्धन्ते गणोत्तमाः ॥ १२.१०७.१७ ॥
ଧର୍ମସଙ୍ଗତ ବ୍ୟବହାରମାନ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରି ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାଯଥ ଦେଖି ଉତ୍ତମ ଗଣମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି।
12.107.18
पुत्रान्भ्रातृन्निगृह्णन्तो विनयन्तश्च तान्सदा ।
विनीतांश्च प्रगृह्णन्तो विवर्धन्ते गणोत्तमाः ॥ १२.१०७.१८ ॥
ପୁତ୍ର ଓ ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ବିନୟ ଶିଖାଇ ଓ ବିନୀତମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଗଣମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି।
12.107.19
चारमन्त्रविधानेषु कोशसंनिचयेषु च ।
नित्ययुक्ता महाबाहो वर्धन्ते सर्वतो गणाः ॥ १२.१०७.१९ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଚର ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏବଂ କୋଷ ସଞ୍ଚୟରେ ସର୍ବଦା ନିୟୋଜିତ ଗଣସମୂହ ସର୍ବତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥା’ନ୍ତି।
12.107.20
प्राज्ञांश्चारान्महोत्साहान्कर्मसु स्थिरपौरुषान् ।
मानयन्तः सदा युक्ता विवर्धन्ते गणा नृप ॥ १२.१०७.२० ॥
ହେ ନୃପ, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହୋତ୍ସାହୀ ଓ କର୍ମରେ ସ୍ଥିର ପୌରୁଷ ଥିବା ଚରମାନଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରି ନିୟୋଜିତ ଗଣସମୂହ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥା’ନ୍ତି।
12.107.21
द्रव्यवन्तश्च शूराश्च शस्त्रज्ञाः शास्त्रपारगाः ।
कृच्छ्रास्वापत्सु संमूढान्गणाः संतारयन्ति ते ॥ १२.१०७.२१ ॥
ଧନବାନ, ଶୂର, ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ କଠିନ ବିପଦରେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପାର କରାନ୍ତି।
12.107.22
क्रोधो भेदो भयं दण्डः कर्षणं निग्रहो वधः ।
नयत्यरिवशं सद्यो गणान्भरतसत्तम ॥ १२.१०७.२२ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧ, ଭେଦ, ଭୟ, ଦଣ୍ଡ, କର୍ଷଣ, ନିଗ୍ରହ ଓ ବଧ ଗଣମାନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଶତ୍ରୁ ବଶରେ ନେଇ ଯାଆନ୍ତି।
12.107.23
तस्मान्मानयितव्यास्ते गणमुख्याः प्रधानतः ।
लोकयात्रा समायत्ता भूयसी तेषु पार्थिव ॥ १२.१०७.२३ ॥
ତେଣୁ ସେହି ଗଣମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନତଃ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ହେ ପାର୍ଥିବ, ଲୋକଯାତ୍ରା ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳ।
12.107.24
मन्त्रगुप्तिः प्रधानेषु चारश्चामित्रकर्शण ।
न गणाः कृत्स्नशो मन्त्रं श्रोतुमर्हन्ति भारत ॥ १२.१०७.२४ ॥
ପ୍ରଧାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଗୁପ୍ତି ଓ ଚରବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିବା ଉଚିତ; ହେ ଶତ୍ରୁକର୍ଷଣ, ହେ ଭାରତ, ଗଣମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
12.107.25
गणमुख्यैस्तु संभूय कार्यं गणहितं मिथः ॥ १२.१०७.२५ ॥
ଗଣର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ପରସ୍ପର ଆଲୋଚନା କରି ଗଣର ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.107.26
पृथग्गणस्य भिन्नस्य विततस्य ततोऽन्यथा ।
अर्थाः प्रत्यवसीदन्ति तथाऽनर्था भवन्ति व ॥ १२.१०७.२६ ॥
ପୃଥକ, ଭିନ୍ନ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଗଣର କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାହା ବିପରୀତ ହୁଏ; ତାର କାର୍ଯ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ସେହିପରି ଅନର୍ଥ ଘଟେ।
12.107.27
तेषामन्योन्यभिन्नानां स्वशक्तिमनुतिष्ठताम् ।
निग्रहः पण्डितैः कार्यः क्षिप्रमेव प्रधानतः ॥ १२.१०७.२७ ॥
ପରସ୍ପରଠାରୁ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ।
12.107.28
कुलेषु कलहा जाताः कुलवृद्धैरुपेक्षिताः ।
गोत्रस्य नाशं कुर्वन्ति गणभेदस्य कारकम् ॥ १२.१०७.२८ ॥
କୁଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଳହକୁ କୁଳବୃଦ୍ଧମାନେ ଅବହେଳା କଲେ ତାହା ଗୋତ୍ରର ବିନାଶ କରେ ଏବଂ ଗଣର ଭେଦର କାରଣ ହୁଏ।
12.107.29
आभ्यन्तरं भयं रक्ष्यमसारं बाह्यतो भयम् ।
आभ्यन्तरं भयं राजन्सद्यो मूलानि कृन्तति ॥ १२.१०७.२९ ॥
ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ବାହ୍ୟ ଭୟ ଅସାର। ହେ ରାଜନ୍, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଭୟ ତୁରନ୍ତ ମୂଳ କାଟିଦିଏ।
12.107.30
अकस्मात्क्रोधमोहाभ्यां लोभाद्वाऽपि स्वभावजात् ।
अन्योन्यं नाभिभाषन्ते तत्पराभवलक्षणम् ॥ १२.१०७.३० ॥
ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରୁ, କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ, ଅଥବା ସ୍ୱଭାବରୁ ଜାତ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ସହିତ କଥା ନ ହେବା ପରାଜୟର ଲକ୍ଷଣ।
12.107.31
जात्या च सदृशाः सर्वे कुलेन सदृशास्तथ ।
न चोद्योगेन बुद्ध्या वा रूपद्रव्येण वा पुनः ॥ १२.१०७.३१ ॥
ଜାତି ଓ କୁଳରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ; କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟମ, ବୁଦ୍ଧି, ରୂପ ବା ଧନରେ ସେମାନେ ପୁଣି ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି।
12.107.32
भेदाच्चैव प्रदानाच्च नाम्यन्ते रिपुभिर्गणाः ।
तस्मात्संघातमेवाहुर्गणानां शरणं महत् ॥ १२.१०७.३२ ॥
ଭେଦ ଓ ପ୍ରଲୋଭନରେ ଗଣମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଇଁପଡ଼ନ୍ତି; ତେଣୁ ଗଣମାନଙ୍କର ମହାନ ଆଶ୍ରୟ ସଂଘ ହିଁ କୁହାଯାଏ।