Mahābhārata · Adhyāya 12.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.108.1
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१०८.१ ॥
¡Oh Bhārata! Este sendero del dharma es grande y tiene muchas ramas. Entre los deberes, ¿cuál consideras que debe practicarse más aquí?
12.108.2
किं कार्यं सर्वभूतानां गरीयो भवतो मतम् ।
यथाऽहं परमं धर्ममिह च प्रेत्य चाप्नुयाम् ॥ १२.१०८.२ ॥
¿Qué deber, en tu opinión, es el más grave para todos los seres, para que yo alcance el dharma supremo aquí y después de la muerte?
12.108.3
मातापित्रोर्गुरूणां च पूजा बहुमता मम ।
अत्र वर्तन्नरो लोकान्यशश्च महदश्नुते ॥ १२.१०८.३ ॥
En mi opinión, honrar a la madre, al padre y a los maestros es muy estimado. El hombre que así se conduce en este mundo alcanza mundos y gran renombre.
12.108.4
यदेते ह्यनुजानीयुः कर्म तात सुपूजिताः ।
धर्मं धर्मविरुद्धं वा तत्कर्तव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.४ ॥
Si estos ancianos tan honrados permiten una acción, hijo mío Yudhiṣṭhira, entonces esa acción debe hacerse, sea conforme al dharma o contraria al dharma.
12.108.5
न तैरभ्यननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् ।
यं मे तेऽभ्यनुजानीयुः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०८.५ ॥
Sin su permiso no se debe practicar otro dharma. La acción que me permiten es el dharma — esta es la conclusión segura.
12.108.6
एत एव त्रयो लोका एत एवाश्रमास्त्रयः ।
एत एव त्रयो वेदा एत एव त्रयोऽग्नयः ॥ १२.१०८.६ ॥
Estos son los tres mundos, estos los tres estadios de la vida, estos los tres Vedas y estos los tres fuegos.
12.108.7
पिता वै गार्हपत्योऽग्निर्माताऽग्निर्दक्षिणः स्मृतः ।
गुरुराहवनीयस्तु साऽग्नित्रेता गरीयसी ॥ १२.१०८.७ ॥
El padre es el fuego gārhapatya, la madre es recordada como el fuego dakṣiṇa; el maestro es el fuego āhavanīya, y ese fuego triple (el Tretā) es el más venerable.
12.108.8
त्रिष्वप्रमाद्यन्नेतेषु त्रील्लोँकानपि जेष्यसि ।
पितृवृत्त्या त्विमं लोकं मातृवृत्त्या तथा परम् ॥ १२.१०८.८ ॥
Siendo diligente con estos tres, conquistarás también los tres mundos: por tu conducta hacia el padre ganarás este mundo, y por tu conducta hacia la madre, igualmente el otro.
12.108.9
ब्रह्मलोकं गुरोर्वृत्त्या नियमेन तरिष्यसि ।
सम्यगेतेषु वर्तस्व त्रिषु लोकेषु भारत ॥ १२.१०८.९ ॥
Por tu conducta hacia el maestro y por tu disciplina cruzarás hasta el mundo de Brahmā. Oh Bhārata, compórtate rectamente con estos, en estos tres mundos.
12.108.10
यशः प्राप्स्यसि भद्रं ते धर्मं च सुमहाफलम् ।
नैतानतिशयीथास्त्वं नात्यश्नीथा न दूषयेः ॥ १२.१०८.१० ॥
Obtendrás gloria, que la fortuna te acompañe, y el dharma de gran fruto. No transgredas a estos, no te excedas en el goce y no los deshonres.
12.108.11
नित्यं परिचरेश्चैव तद्वै सुकृतमुत्तमम् ।
कीर्ति पुण्यं यशो लोकान्प्राप्स्यसे त्वं जनाधिप ॥ १२.१०८.११ ॥
Sírvelos constantemente; esa es la suprema buena acción. Oh señor de los hombres, obtendrás fama, mérito, gloria y mundos.
12.108.12
सर्वे तस्यादृता लोका यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ १२.१०८.१२ ॥
Para quien estos tres son honrados, todos los mundos son honrados; pero para quien estos tres son desatendidos, todas sus acciones son estériles.
12.108.13
न चायं न परो लोको न यशस्तस्य भारत ।
अमानिता नित्यमेव यस्यैते गुरवस्त्रयः ॥ १२.१०८.१३ ॥
Oh Bhārata, para aquel cuyos tres maestros son siempre despreciados, no hay ni este mundo, ni el otro, ni fama.
12.108.14
न चास्मिन्न परे लोके यशस्तस्य प्रकाशते ।
यच्चान्यदपि कल्याणं पारत्रं समुदाहृतम् ॥ १२.१०८.१४ ॥
Su fama no brilla ni en este mundo ni en el otro, ni le corresponde ningún otro bien del más allá que se declara auspicioso.
12.108.15
तेभ्य एव हि यत्सर्वं कृत्यं यन्निसृजाम्यहम् ।
तदासीन्मे शतगुणं सहस्रगुणमेव च।
तस्मान्मे संप्रकाशन्ते त्रयो लोका युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.१५ ॥
Ciertamente, todo deber que cumplo lo cumplo por ellos, y su fruto se me hizo cien veces y mil veces mayor. Por eso, oh Yudhiṣṭhira, los tres mundos resplandecen para mí.
12.108.16
दशैव तु सदाऽऽचार्यः श्रोत्रियानधितिष्ठति ।
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश ॥ १२.१०८.१६ ॥
Un maestro (ācārya) supera a diez brahmanes versados; un preceptor (upādhyāya) supera a diez maestros; un padre supera a diez preceptores.
12.108.17
पितॄन्दश तु मातैका सर्वां वा पृथिवीमपि ।
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः ॥ १२.१०८.१७ ॥
Una madre supera a diez padres, y en peso de reverencia aventaja incluso a toda la tierra; no hay maestro igual a la madre.
12.108.18
गुरुर्गरीयान्पितृतो मातृतश्चेति मे मतिः ।
उभौ हि मातापितरौ जन्मन्येवोपयुज्यतः ॥ १२.१०८.१८ ॥
Mi opinión es que el maestro es más grave que el padre y que la madre; pues madre y padre sirven solamente en el nacimiento.
12.108.19
शरीरमेतौ सृजतः पिता माता च भारत ।
आचार्यशिष्टा या जातिः सासम्यगजरामरा ॥ १२.१०८.१९ ॥
Oh Bhārata, el padre y la madre crean este cuerpo; pero el nacimiento formado por el maestro es verdaderamente sin vejez ni muerte.
12.108.20
अवध्या हि सदा माता पिता चाप्युपचारिणौ ॥ १२.१०८.२० ॥
La madre nunca debe ser dañada, ni tampoco el padre; ambos merecen ser servidos.
12.108.21
न स दुष्यति तत्कृत्वा न च ते दूषयन्ति तम् ।
धर्माय यतमानानां विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२१ ॥
No queda contaminado por hacerlo, ni ellos lo contaminan; los dioses junto con los sabios conocen a quienes se esfuerzan por el dharma.
12.108.22
य आवृणोत्यवितथेन कर्मणा ।
ऋतं ब्रुवन्नमृतं संप्रयच्छन्।
तं मन्येथाः पितरं मातरं च ।
तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ॥ १२.१०८.२२ ॥
Considera como padre y madre a quien te sostiene con acciones verdaderas, habla la verdad y otorga el néctar; sabiendo lo que ha hecho por ti, no le seas desleal.
12.108.23
स्तथैव तेषां गुरवोऽभ्यर्चनीयाः ॥ १२.१०८.२३ ॥
Del mismo modo, sus maestros deben ser honrados.
12.108.24
तस्मात्पूजयितव्याश्च संविभज्याश्च यत्नतः ।
गुरवोऽर्चयितव्याश्च पुराणं धर्ममिच्छता ॥ १२.१०८.२४ ॥
Por tanto, los maestros deben ser honrados y, con cuidado, recibir su parte; quien desea el dharma antiguo debe venerar a sus maestros.
12.108.25
येन प्रीणन्ति पितरस्तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
प्रीणाति जननीयेन पृथिवी तेन पूजिता ॥ १२.१०८.२५ ॥
Por aquello con lo que se complacen los antepasados, se complace Prajāpati; por aquello que complace a la madre, la tierra es honrada.
12.108.26
येन प्रीणात्युपाध्यायस्तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
मातृतः पितृतश्चैव तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२६ ॥
Con aquello que complace al maestro, el saber sagrado (brahma) es honrado. Tanto por parte de la madre como del padre; por eso el guru es el más digno de honor.
12.108.27
ऋषयश्च हि देवाश्च प्रीयन्ते पितृभिः सह ।
पूज्यमानेषु गुरुषु तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२७ ॥
Cuando los maestros son honrados, los sabios y los dioses se complacen junto con los antepasados. Por eso el guru es el más digno de honor.
12.108.28
केनचिन्न च वृत्तेन ह्यवज्ञेयो गुरुर्भवेत् ।
न च माता न च पितो तादृशो यादृशो गुरुः ॥ १२.१०८.२८ ॥
Por ninguna conducta debe despreciarse al maestro; ni la madre ni el padre son como el maestro.
12.108.29
न तेऽवमानमर्हन्ति न तेषां दूषयेत्कृतम् ।
गुरूणामेव सत्कारं विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२९ ॥
No merecen desprecio, y no se debe censurar lo que han hecho; los dioses, junto con los sabios, reconocen que la honra es debida a los maestros.
12.108.30
उपाध्यायं पितरं मातरं च ।
ये विद्रुह्यन्ते मनसा कर्मणा वा।
तेषां पापं भ्रूणहत्याविशिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३० ॥
Quienes traicionan al maestro, al padre o a la madre, de pensamiento o de obra, cargan con un pecado peor incluso que matar a un embrión; por eso no hay mayor pecador en el mundo.
12.108.31
भृतो भर्तारं यो न विभिर्ति पुत्रः ।
स्वयोनिजः पितरं मातरं च।
तस्य पापं भ्रूणहत्याविषिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३१ ॥
El hijo que no mantiene a quien le sostuvo, a su padre y a su madre nacidos de su propio vientre, su pecado supera al de matar un embrión; por eso no hay en el mundo otro pecador mayor que él.
12.108.32
मित्रद्रुहः कृतघ्नस्य स्त्रीघ्नस्य पिशुनस्य च ।
चतुर्णामपि चैतेषां निष्कृतिं नानुशुश्रुम् ॥ १२.१०८.३२ ॥
Del traidor de un amigo, del ingrato, del asesino de una mujer y del calumniador, de estos cuatro tampoco hemos oído expiación alguna.
12.108.33
एतत्सर्वं मनुनिर्देशदृष्टं ।
यत्कर्तव्यं पुरुषेणेह किंचित्।
एतच्छ्रेयो नान्यदस्माद्विशिष्टं ।
सर्वान्धर्माननुसृत्यैतदुक्तम् ॥ १२.१०८.३३ ॥
Todo esto se ve en la enseñanza de Manu. Lo que el hombre debe hacer en este mundo, esto es lo mejor; nada es superior a esto. Habiendo seguido todos los dharmas, esto ha sido dicho.