ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.108.1
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१०८.१ ॥
ହେ ଭାରତ, ଏହି ଧର୍ମପଥ ମହାନ ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ ଶାଖା ଅଛି। ଧର୍ମସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ କେଉଁଟି ସର୍ବାଧିକ ଆଚରଣୀୟ ବୋଲି ଆପଣଙ୍କ ମତ?
12.108.2
किं कार्यं सर्वभूतानां गरीयो भवतो मतम् ।
यथाऽहं परमं धर्ममिह च प्रेत्य चाप्नुयाम् ॥ १२.१०८.२ ॥
ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଗୁରୁତର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ମତରେ କ'ଣ, ଯଦ୍ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପରମ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିପାରିବି?
12.108.3
मातापित्रोर्गुरूणां च पूजा बहुमता मम ।
अत्र वर्तन्नरो लोकान्यशश्च महदश्नुते ॥ १२.१०८.३ ॥
ମାତା-ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ମୋ ମତରେ ଅତି ମାନ୍ୟ। ଏଠାରେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକସମୂହ ଓ ମହାନ ଯଶ ଲାଭ କରେ।
12.108.4
यदेते ह्यनुजानीयुः कर्म तात सुपूजिताः ।
धर्मं धर्मविरुद्धं वा तत्कर्तव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.४ ॥
ହେ ତାତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ସୁପୂଜିତ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କର୍ମର ଅନୁମତି ଦେବେ — ତାହା ଧର୍ମ ହେଉ କି ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ — ତାହା ହିଁ କରିବା ଉଚିତ।
12.108.5
न तैरभ्यननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् ।
यं मे तेऽभ्यनुजानीयुः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०८.५ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ କର୍ମର ଅନୁମତି ସେମାନେ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତି, ତାହା ହିଁ ଧର୍ମ — ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
12.108.6
एत एव त्रयो लोका एत एवाश्रमास्त्रयः ।
एत एव त्रयो वेदा एत एव त्रयोऽग्नयः ॥ १२.१०८.६ ॥
ଏହିମାନେ ହିଁ ତିନି ଲୋକ, ଏହିମାନେ ହିଁ ତିନି ଆଶ୍ରମ, ଏହିମାନେ ହିଁ ତିନି ବେଦ ଏବଂ ଏହିମାନେ ହିଁ ତିନି ଅଗ୍ନି।
12.108.7
पिता वै गार्हपत्योऽग्निर्माताऽग्निर्दक्षिणः स्मृतः ।
गुरुराहवनीयस्तु साऽग्नित्रेता गरीयसी ॥ १२.१०८.७ ॥
ପିତା ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି; ମାତା ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଗୁରୁ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି; ଏବଂ ସେହି ତ୍ରେତା-ଅଗ୍ନି (ତିନିଟିର ଏକତା) ଅଧିକ ଗୌରବମୟ।
12.108.8
त्रिष्वप्रमाद्यन्नेतेषु त्रील्लोँकानपि जेष्यसि ।
पितृवृत्त्या त्विमं लोकं मातृवृत्त्या तथा परम् ॥ १२.१०८.८ ॥
ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପ୍ରମତ୍ତ ରହିଲେ ତୁମେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଜିଣିବ। ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଚରଣରେ ଏହି ଲୋକ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଚରଣରେ ସେହିପରି ପରଲୋକ (ଜିଣିବ)।
12.108.9
ब्रह्मलोकं गुरोर्वृत्त्या नियमेन तरिष्यसि ।
सम्यगेतेषु वर्तस्व त्रिषु लोकेषु भारत ॥ १२.१०८.९ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଚରଣ ଓ ନିୟମରେ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପାର ହେବ। ହେ ଭାରତ, ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭଲ ଭାବରେ ଆଚରଣ କର; ଏହି ତିନି ଲୋକରେ (ଉଚିତ ବ୍ୟବହାର ରଖ)।
12.108.10
यशः प्राप्स्यसि भद्रं ते धर्मं च सुमहाफलम् ।
नैतानतिशयीथास्त्वं नात्यश्नीथा न दूषयेः ॥ १२.१०८.१० ॥
ତୁମେ ଯଶ ପାଇବ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଅତି ମହତ୍ ଫଳଦାୟୀ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ପାଇବ। ଏମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଅତିକ୍ରମ କର ନାହିଁ, ଅତିଶୟ ଭୋଗ କର ନାହିଁ, ଏମାନଙ୍କୁ ଦୂଷିତ କର ନାହିଁ।
12.108.11
नित्यं परिचरेश्चैव तद्वै सुकृतमुत्तमम् ।
कीर्ति पुण्यं यशो लोकान्प्राप्स्यसे त्वं जनाधिप ॥ १२.१०८.११ ॥
ନିତ୍ୟ ସେବା କର; ସେହି ଉତ୍ତମ ସୁକୃତ। ହେ ଜନାଧିପ, ତୁମେ କୀର୍ତ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ, ଯଶ ଏବଂ ଲୋକ ପାଇବ।
12.108.12
सर्वे तस्यादृता लोका यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ १२.१०८.१२ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ଏମାନେ ତିନି ଆଦୃତ, ତା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଦୃତ। ଯାହା ପାଇଁ ଏମାନେ ଅନାଦୃତ, ତାର ସମସ୍ତ କର୍ମ ଫଳହୀନ।
12.108.13
न चायं न परो लोको न यशस्तस्य भारत ।
अमानिता नित्यमेव यस्यैते गुरवस्त्रयः ॥ १२.१०८.१३ ॥
ହେ ଭାରତ, ଯାହାର ଏହି ତିନି ଗୁରୁ ସର୍ବଦା ଅପମାନିତ, ତା'ର ଏହି ଲୋକ ନାହିଁ, ପରଲୋକ ନାହିଁ, ଯଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
12.108.14
न चास्मिन्न परे लोके यशस्तस्य प्रकाशते ।
यच्चान्यदपि कल्याणं पारत्रं समुदाहृतम् ॥ १२.१०८.१४ ॥
ତା'ର ଯଶ ଏ ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ନାହିଁ; ପରଲୋକର ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ତା'ର ହୁଏ ନାହିଁ।
12.108.15
तेभ्य एव हि यत्सर्वं कृत्यं यन्निसृजाम्यहम् ।
तदासीन्मे शतगुणं सहस्रगुणमेव च।
तस्मान्मे संप्रकाशन्ते त्रयो लोका युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.१५ ॥
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ମୁଁ ଯାହା କିଛି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେ, ତାହାର ଫଳ ମୋ ପାଇଁ ଶହ ଗୁଣ ଓ ହଜାର ଗୁଣ ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୋ ପାଇଁ ତ୍ରିଲୋକ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
12.108.16
दशैव तु सदाऽऽचार्यः श्रोत्रियानधितिष्ठति ।
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश ॥ १२.१०८.१६ ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦଶ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଉପାଧ୍ୟାୟ ଦଶ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପିତା ଦଶ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.108.17
पितॄन्दश तु मातैका सर्वां वा पृथिवीमपि ।
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः ॥ १२.१०८.१७ ॥
ଗୋଟିଏ ମାତା ଦଶ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଗୌରବରେ ଅଧିକ; ମାତାଙ୍କ ସମାନ ଗୁରୁ ନାହାଁନ୍ତି।
12.108.18
गुरुर्गरीयान्पितृतो मातृतश्चेति मे मतिः ।
उभौ हि मातापितरौ जन्मन्येवोपयुज्यतः ॥ १२.१०८.१८ ॥
ମୋ ମତରେ ଗୁରୁ ପିତାଠାରୁ ଓ ମାତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଗରିଷ୍ଠ; କାରଣ ମାତା ଓ ପିତା ଉଭୟ କେବଳ ଜନ୍ମରେ ହିଁ ଉପକାରୀ।
12.108.19
शरीरमेतौ सृजतः पिता माता च भारत ।
आचार्यशिष्टा या जातिः सासम्यगजरामरा ॥ १२.१०८.१९ ॥
ହେ ଭାରତ, ପିତା ଓ ମାତା ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶରୀରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ଯେଉଁ ଜନ୍ମ, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଜରା-ମୃତ୍ୟୁହୀନ।
12.108.20
अवध्या हि सदा माता पिता चाप्युपचारिणौ ॥ १२.१०८.२० ॥
ମାତା ସର୍ବଦା ଅବଧ୍ୟା; ପିତା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଉଭୟେ ସେବାର ଯୋଗ୍ୟ।
12.108.21
न स दुष्यति तत्कृत्वा न च ते दूषयन्ति तम् ।
धर्माय यतमानानां विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२१ ॥
ତାହା କରିବାରୁ ସେ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ନା ସେମାନେ ତାକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.108.22
य आवृणोत्यवितथेन कर्मणा ।
ऋतं ब्रुवन्नमृतं संप्रयच्छन्।
तं मन्येथाः पितरं मातरं च ।
तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ॥ १२.१०८.२२ ॥
ଯିଏ ସତ୍ୟକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରେ, ଋତ କହେ ଏବଂ ଅମୃତ ଦିଏ, ତାକୁ ତୁମେ ପିତା ଓ ମାତା ଭାବରେ ଜାଣ; ତାର କୃତ ଉପକାର ଜାଣି ତା ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କର ନାହିଁ।
12.108.23
स्तथैव तेषां गुरवोऽभ्यर्चनीयाः ॥ १२.१०८.२३ ॥
ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନୀୟ।
12.108.24
तस्मात्पूजयितव्याश्च संविभज्याश्च यत्नतः ।
गुरवोऽर्चयितव्याश्च पुराणं धर्ममिच्छता ॥ १२.१०८.२४ ॥
ତେଣୁ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯତ୍ନ ସହ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ; ପୁରାତନ ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।
12.108.25
येन प्रीणन्ति पितरस्तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
प्रीणाति जननीयेन पृथिवी तेन पूजिता ॥ १२.१०८.२५ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜନନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ପୂଜିତା ହୁଅନ୍ତି।
12.108.26
येन प्रीणात्युपाध्यायस्तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
मातृतः पितृतश्चैव तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२६ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାଧ୍ୟାୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ) ପୂଜିତ ହୁଏ। ମାତୃପକ୍ଷ ଓ ପିତୃପକ୍ଷରୁ; ତେଣୁ ଗୁରୁ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ।
12.108.27
ऋषयश्च हि देवाश्च प्रीयन्ते पितृभिः सह ।
पूज्यमानेषु गुरुषु तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२७ ॥
ଗୁରୁଜନମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଗୁରୁ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ।
12.108.28
केनचिन्न च वृत्तेन ह्यवज्ञेयो गुरुर्भवेत् ।
न च माता न च पितो तादृशो यादृशो गुरुः ॥ १२.१०८.२८ ॥
କୌଣସି ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମାତା କିମ୍ବା ପିତା ଗୁରୁ ପରି ନୁହଁନ୍ତି।
12.108.29
न तेऽवमानमर्हन्ति न तेषां दूषयेत्कृतम् ।
गुरूणामेव सत्कारं विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२९ ॥
ସେମାନେ ଅପମାନର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ କୃତ କର୍ମକୁ ଦୂଷିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସତ୍କାରକୁ ହିଁ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.108.30
उपाध्यायं पितरं मातरं च ।
ये विद्रुह्यन्ते मनसा कर्मणा वा।
तेषां पापं भ्रूणहत्याविशिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३० ॥
ଉପାଧ୍ୟାୟ, ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମନରେ କିମ୍ବା କର୍ମରେ ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ତେଣୁ ଜଗତରେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ପାପୀ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି।
12.108.31
भृतो भर्तारं यो न विभिर्ति पुत्रः ।
स्वयोनिजः पितरं मातरं च।
तस्य पापं भ्रूणहत्याविषिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३१ ॥
ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ନିଜକୁ ପୋଷଣ କରିଥିବା, ନିଜ ଉଦରରୁ ଜନ୍ମିତ ପିତା ଓ ମାତାକୁ ଭରଣ କରେ ନାହିଁ, ତାହାର ପାପ ଭ୍ରୁଣହତ୍ୟା ପାପଠାରୁ ଅଧିକ; ଅତଏବ ଜଗତରେ ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ପାପୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
12.108.32
मित्रद्रुहः कृतघ्नस्य स्त्रीघ्नस्य पिशुनस्य च ।
चतुर्णामपि चैतेषां निष्कृतिं नानुशुश्रुम् ॥ १२.१०८.३२ ॥
ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, କୃତଘ୍ନ, ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତା ଓ ପିଶୁନ — ଏହି ଚାରିଜଣଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣି ନାହୁଁ।
12.108.33
एतत्सर्वं मनुनिर्देशदृष्टं ।
यत्कर्तव्यं पुरुषेणेह किंचित्।
एतच्छ्रेयो नान्यदस्माद्विशिष्टं ।
सर्वान्धर्माननुसृत्यैतदुक्तम् ॥ १२.१०८.३३ ॥
ଏସବୁ ମନୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏ ଜଗତରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା କିଛି କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର; ଏଥିରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଏହା କୁହାଯାଇଛି।