ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.108.1
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१०८.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਮਹਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਲਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮਤ ਹੈ?
12.108.2
किं कार्यं सर्वभूतानां गरीयो भवतो मतम् ।
यथाऽहं परमं धर्ममिह च प्रेत्य चाप्नुयाम् ॥ १२.१०८.२ ॥
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਕਰਤੱਵ ਤੁਹਾਡੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਪਰਮ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ?
12.108.3
मातापित्रोर्गुरूणां च पूजा बहुमता मम ।
अत्र वर्तन्नरो लोकान्यशश्च महदश्नुते ॥ १२.१०८.३ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.108.4
यदेते ह्यनुजानीयुः कर्म तात सुपूजिताः ।
धर्मं धर्मविरुद्धं वा तत्कर्तव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.४ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਜਿਸ ਕਰਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ — ਉਹ ਧਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ — ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.108.5
न तैरभ्यननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् ।
यं मे तेऽभ्यनुजानीयुः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०८.५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨਾ ਅਪਣਾਵੇ। ਜਿਸ ਕਰਮ ਦੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਣ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ — ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
12.108.6
एत एव त्रयो लोका एत एवाश्रमास्त्रयः ।
एत एव त्रयो वेदा एत एव त्रयोऽग्नयः ॥ १२.१०८.६ ॥
ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ, ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ, ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਹਨ।
12.108.7
पिता वै गार्हपत्योऽग्निर्माताऽग्निर्दक्षिणः स्मृतः ।
गुरुराहवनीयस्तु साऽग्नित्रेता गरीयसी ॥ १२.१०८.७ ॥
ਪਿਤਾ ਗਾਰ੍ਹਪਤਯ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਮਾਤਾ ਦੱਖਣ ਅਗਨੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਆਹਵਨੀਯ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰੇਤਾ-ਅਗਨੀ (ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ) ਵਧੇਰੇ ਮਹਾਨ ਹੈ।
12.108.8
त्रिष्वप्रमाद्यन्नेतेषु त्रील्लोँकानपि जेष्यसि ।
पितृवृत्त्या त्विमं लोकं मातृवृत्त्या तथा परम् ॥ १२.१०८.८ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤੇਂਗਾ। ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ (ਜਿੱਤੇਂਗਾ)।
12.108.9
ब्रह्मलोकं गुरोर्वृत्त्या नियमेन तरिष्यसि ।
सम्यगेतेषु वर्तस्व त्रिषु लोकेषु भारत ॥ १२.१०८.९ ॥
ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਾਰ ਕਰੇਂਗਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ (ਠੀਕ ਆਚਰਣ ਰੱਖ)।
12.108.10
यशः प्राप्स्यसि भद्रं ते धर्मं च सुमहाफलम् ।
नैतानतिशयीथास्त्वं नात्यश्नीथा न दूषयेः ॥ १२.१०८.१० ॥
ਤੈਨੂੰ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਉਲੰਘਣ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਬਹੁਤਾ ਭੋਗ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਕਰੀਂ।
12.108.11
नित्यं परिचरेश्चैव तद्वै सुकृतमुत्तमम् ।
कीर्ति पुण्यं यशो लोकान्प्राप्स्यसे त्वं जनाधिप ॥ १२.१०८.११ ॥
ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਕਰ; ਉਹੀ ਉੱਤਮ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਤੂੰ ਕੀਰਤੀ, ਪੁੰਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
12.108.12
सर्वे तस्यादृता लोका यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ १२.१०८.१२ ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਅਣਆਦਰੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਫਲਹੀਣ ਹਨ।
12.108.13
न चायं न परो लोको न यशस्तस्य भारत ।
अमानिता नित्यमेव यस्यैते गुरवस्त्रयः ॥ १२.१०८.१३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਗੁਰੂ ਸਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ, ਨਾ ਯਸ਼।
12.108.14
न चास्मिन्न परे लोके यशस्तस्य प्रकाशते ।
यच्चान्यदपि कल्याणं पारत्रं समुदाहृतम् ॥ १२.१०८.१४ ॥
ਉਸਦਾ ਯਸ਼ ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ; ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਜੋ ਹੋਰ ਕਲਿਆਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
12.108.15
तेभ्य एव हि यत्सर्वं कृत्यं यन्निसृजाम्यहम् ।
तदासीन्मे शतगुणं सहस्रगुणमेव च।
तस्मान्मे संप्रकाशन्ते त्रयो लोका युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.१५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰਤੱਵ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੌ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.108.16
दशैव तु सदाऽऽचार्यः श्रोत्रियानधितिष्ठति ।
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश ॥ १२.१०८.१६ ॥
ਆਚਾਰਯ ਦਸ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਉਪਾਧਿਆਏ ਦਸ ਆਚਾਰਯਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਦਸ ਉਪਾਧਿਆਇਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.108.17
पितॄन्दश तु मातैका सर्वां वा पृथिवीमपि ।
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः ॥ १२.१०८.१७ ॥
ਇੱਕ ਮਾਤਾ ਦਸ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉਹ ਗੌਰਵ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ।
12.108.18
गुरुर्गरीयान्पितृतो मातृतश्चेति मे मतिः ।
उभौ हि मातापितरौ जन्मन्येवोपयुज्यतः ॥ १२.१०८.१८ ॥
ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
12.108.19
शरीरमेतौ सृजतः पिता माता च भारत ।
आचार्यशिष्टा या जातिः सासम्यगजरामरा ॥ १२.१०८.१९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ; ਆਚਾਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਅਤ ਜਨਮ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
12.108.20
अवध्या हि सदा माता पिता चाप्युपचारिणौ ॥ १२.१०८.२० ॥
ਮਾਤਾ ਸਦਾ ਅਵਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵੀ; ਦੋਵੇਂ ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
12.108.21
न स दुष्यति तत्कृत्वा न च ते दूषयन्ति तम् ।
धर्माय यतमानानां विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२१ ॥
ਉਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.108.22
य आवृणोत्यवितथेन कर्मणा ।
ऋतं ब्रुवन्नमृतं संप्रयच्छन्।
तं मन्येथाः पितरं मातरं च ।
तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ॥ १२.१०८.२२ ॥
ਜੋ ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਮਝ; ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰ।
12.108.23
स्तथैव तेषां गुरवोऽभ्यर्चनीयाः ॥ १२.१०८.२३ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।
12.108.24
तस्मात्पूजयितव्याश्च संविभज्याश्च यत्नतः ।
गुरवोऽर्चयितव्याश्च पुराणं धर्ममिच्छता ॥ १२.१०८.२४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.108.25
येन प्रीणन्ति पितरस्तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
प्रीणाति जननीयेन पृथिवी तेन पूजिता ॥ १२.१०८.२५ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.108.26
येन प्रीणात्युपाध्यायस्तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
मातृतः पितृतश्चैव तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२६ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ (ਵੇਦ) ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਾਸਿਓਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸਿਓਂ; ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਯ ਹੈ।
12.108.27
ऋषयश्च हि देवाश्च प्रीयन्ते पितृभिः सह ।
पूज्यमानेषु गुरुषु तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२७ ॥
ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਯ ਹੈ।
12.108.28
केनचिन्न च वृत्तेन ह्यवज्ञेयो गुरुर्भवेत् ।
न च माता न च पितो तादृशो यादृशो गुरुः ॥ १२.१०८.२८ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਾ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਵਰਗੇ ਹਨ।
12.108.29
न तेऽवमानमर्हन्ति न तेषां दूषयेत्कृतम् ।
गुरूणामेव सत्कारं विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२९ ॥
ਉਹ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.108.30
उपाध्यायं पितरं मातरं च ।
ये विद्रुह्यन्ते मनसा कर्मणा वा।
तेषां पापं भ्रूणहत्याविशिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३० ॥
ਉਪਾਧਿਆਏ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਮਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
12.108.31
भृतो भर्तारं यो न विभिर्ति पुत्रः ।
स्वयोनिजः पितरं मातरं च।
तस्य पापं भ्रूणहत्याविषिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३१ ॥
ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਆਪਣੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਨਮੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦਾ ਪਾਪ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.108.32
मित्रद्रुहः कृतघ्नस्य स्त्रीघ्नस्य पिशुनस्य च ।
चतुर्णामपि चैतेषां निष्कृतिं नानुशुश्रुम् ॥ १२.१०८.३२ ॥
ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਧ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੁਗਲਖੋਰ — ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿੱਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।
12.108.33
एतत्सर्वं मनुनिर्देशदृष्टं ।
यत्कर्तव्यं पुरुषेणेह किंचित्।
एतच्छ्रेयो नान्यदस्माद्विशिष्टं ।
सर्वान्धर्माननुसृत्यैतदुक्तम् ॥ १२.१०८.३३ ॥
ਇਹ ਸਭ ਮਨੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਤਮ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।