మహాభారతం · అధ్యాయం 12.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.108.1
महानयं धर्मपथो बहुशाखश्च भारत ।
किंस्विदेवेह धर्माणामनुष्ठेयतमं मतम् ॥ १२.१०८.१ ॥
భారతా, ఈ ధర్మమార్గం మహత్తరమైనది, దానికి అనేక శాఖలు ఉన్నాయి. ధర్మాలలో ఇక్కడ దేనిని అత్యంతం ఆచరించాలని మీ అభిప్రాయం?
12.108.2
किं कार्यं सर्वभूतानां गरीयो भवतो मतम् ।
यथाऽहं परमं धर्ममिह च प्रेत्य चाप्नुयाम् ॥ १२.१०८.२ ॥
అన్ని ప్రాణులకు అత్యంత గొప్ప కర్తవ్యం ఏదని మీ అభిప్రాయం? ఇక్కడ, మరణానంతరం నేను పరమ ధర్మాన్ని పొందగలిగేలా?
12.108.3
मातापित्रोर्गुरूणां च पूजा बहुमता मम ।
अत्र वर्तन्नरो लोकान्यशश्च महदश्नुते ॥ १२.१०८.३ ॥
తల్లిదండ్రులను, గురువులను పూజించడం నా అభిప్రాయంలో ఎంతో గౌరవనీయమైనది. ఇక్కడ ప్రవర్తించే మనిషి లోకాలను, గొప్ప కీర్తిని పొందుతాడు.
12.108.4
यदेते ह्यनुजानीयुः कर्म तात सुपूजिताः ।
धर्मं धर्मविरुद्धं वा तत्कर्तव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.४ ॥
ఓ యుధిష్ఠిరా, ఈ గౌరవనీయులు ఏ కర్మకు అనుమతి ఇస్తారో — అది ధర్మమైనా, ధర్మవిరుద్ధమైనా — అదే చేయాలి.
12.108.5
न तैरभ्यननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् ।
यं मे तेऽभ्यनुजानीयुः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०८.५ ॥
వారి అనుమతి లేకుండా మరొక ధర్మాన్ని ఆచరించకూడదు. వారు నాకు ఏ కర్మకు అనుమతి ఇస్తారో అదే ధర్మం — ఇది నిశ్చయం.
12.108.6
एत एव त्रयो लोका एत एवाश्रमास्त्रयः ।
एत एव त्रयो वेदा एत एव त्रयोऽग्नयः ॥ १२.१०८.६ ॥
ఇవే మూడు లోకాలు, ఇవే మూడు ఆశ్రమాలు, ఇవే మూడు వేదాలు, ఇవే మూడు అగ్నులు.
12.108.7
पिता वै गार्हपत्योऽग्निर्माताऽग्निर्दक्षिणः स्मृतः ।
गुरुराहवनीयस्तु साऽग्नित्रेता गरीयसी ॥ १२.१०८.७ ॥
తండ్రి గార్హపత్య అగ్ని; తల్లి దక్షిణ అగ్ని అని స్మరించబడుతుంది. గురువు ఆహవనీయ అగ్ని; ఆ త్రేతా-అగ్ని (మూడింటి ఏకత్వం) మరింత గొప్పది.
12.108.8
त्रिष्वप्रमाद्यन्नेतेषु त्रील्लोँकानपि जेष्यसि ।
पितृवृत्त्या त्विमं लोकं मातृवृत्त्या तथा परम् ॥ १२.१०८.८ ॥
వీరిపట్ల అప్రమత్తంగా ఉంటే మూడు లోకాలను కూడా నీవు జయిస్తావు. తండ్రి పట్ల ప్రవర్తనతో ఈ లోకాన్ని, తల్లి పట్ల ప్రవర్తనతో అలాగే పరలోకాన్ని (జయిస్తావు).
12.108.9
ब्रह्मलोकं गुरोर्वृत्त्या नियमेन तरिष्यसि ।
सम्यगेतेषु वर्तस्व त्रिषु लोकेषु भारत ॥ १२.१०८.९ ॥
గురువు పట్ల ప్రవర్తనతో, నియమంతో బ్రహ్మలోకాన్ని దాటుతావు. భారతా, వీరి పట్ల సరిగ్గా ప్రవర్తించు; ఈ మూడు లోకాలలో (సముచితంగా నడుచుకో).
12.108.10
यशः प्राप्स्यसि भद्रं ते धर्मं च सुमहाफलम् ।
नैतानतिशयीथास्त्वं नात्यश्नीथा न दूषयेः ॥ १२.१०८.१० ॥
నీకు కీర్తి లభిస్తుంది, నీకు శుభం కలుగుతుంది; అత్యంత గొప్ప ఫలమిచ్చే ధర్మమూ లభిస్తుంది. వీరిని నీవు అతిక్రమించకు, అతిగా భోగించకు, వీరిని దూషించకు.
12.108.11
नित्यं परिचरेश्चैव तद्वै सुकृतमुत्तमम् ।
कीर्ति पुण्यं यशो लोकान्प्राप्स्यसे त्वं जनाधिप ॥ १२.१०८.११ ॥
నిత్యం సేవ చేయి; అదే అత్యుత్తమ సుకృతం. జనాధిపా, నీవు కీర్తిని, పుణ్యాన్ని, యశస్సును, లోకాలను పొందుతావు.
12.108.12
सर्वे तस्यादृता लोका यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ १२.१०८.१२ ॥
ఎవరికి ఈ ముగ్గురు గౌరవనీయులో, వారికి సర్వ లోకాలూ గౌరవనీయమే. ఎవరికి ఈ ముగ్గురు అనాదరణీయులో, వారికి సర్వ కర్మలూ ఫలరహితమే.
12.108.13
न चायं न परो लोको न यशस्तस्य भारत ।
अमानिता नित्यमेव यस्यैते गुरवस्त्रयः ॥ १२.१०८.१३ ॥
ఓ భారతా, ఎవరికైతే ఈ ముగ్గురు గురువులు ఎల్లప్పుడూ అవమానించబడతారో, అతనికి ఈ లోకమూ లేదు, పరలోకమూ లేదు, కీర్తీ లేదు.
12.108.14
न चास्मिन्न परे लोके यशस्तस्य प्रकाशते ।
यच्चान्यदपि कल्याणं पारत्रं समुदाहृतम् ॥ १२.१०८.१४ ॥
అతని కీర్తి ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ ప్రకాశించదు; పరలోక మంగళమని చెప్పబడిన ఇతర శుభాలు కూడా అతనికి ఉండవు.
12.108.15
तेभ्य एव हि यत्सर्वं कृत्यं यन्निसृजाम्यहम् ।
तदासीन्मे शतगुणं सहस्रगुणमेव च।
तस्मान्मे संप्रकाशन्ते त्रयो लोका युधिष्ठिर ॥ १२.१०८.१५ ॥
వారి కోసమే నేను చేసే సమస్త కర్తవ్యాల ఫలం నాకు వందరెట్లు, వేయిరెట్లు అయ్యింది; కాబట్టి, యుధిష్ఠిరా, నాకు మూడు లోకాలూ ప్రకాశిస్తాయి.
12.108.16
दशैव तु सदाऽऽचार्यः श्रोत्रियानधितिष्ठति ।
दशाचार्यानुपाध्याय उपाध्यायान्पिता दश ॥ १२.१०८.१६ ॥
ఆచార్యుడు పది మంది శ్రోత్రియులకంటే ఉన్నతుడు; ఉపాధ్యాయుడు పది మంది ఆచార్యులకంటే ఉన్నతుడు; తండ్రి పది మంది ఉపాధ్యాయులకంటే ఉన్నతుడు.
12.108.17
पितॄन्दश तु मातैका सर्वां वा पृथिवीमपि ।
गुरुत्वेनाभिभवति नास्ति मातृसमो गुरुः ॥ १२.१०८.१७ ॥
ఒక తల్లి పది మంది తండ్రులకంటే ఉన్నతురాలు; సమస్త భూమికంటే కూడా గౌరవంలో ఆమె అధికురాలు; తల్లితో సమానమైన గురువు లేడు.
12.108.18
गुरुर्गरीयान्पितृतो मातृतश्चेति मे मतिः ।
उभौ हि मातापितरौ जन्मन्येवोपयुज्यतः ॥ १२.१०८.१८ ॥
గురువు తండ్రికంటే, తల్లికంటే కూడా గొప్పవాడు అని నా అభిప్రాయం; ఎందుకంటే తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ జన్మలోనే ఉపయోగపడతారు.
12.108.19
शरीरमेतौ सृजतः पिता माता च भारत ।
आचार्यशिष्टा या जातिः सासम्यगजरामरा ॥ १२.१०८.१९ ॥
భారతా, తండ్రి, తల్లి ఈ ఇద్దరూ శరీరాన్ని సృష్టిస్తారు; ఆచార్యుడు బోధించిన జన్మమే నిజంగా జరా-మరణములు లేనిది.
12.108.20
अवध्या हि सदा माता पिता चाप्युपचारिणौ ॥ १२.१०८.२० ॥
తల్లి ఎల్లప్పుడూ చంపరానిది; తండ్రి కూడా అంతే; ఇద్దరూ సేవకు అర్హులు.
12.108.21
न स दुष्यति तत्कृत्वा न च ते दूषयन्ति तम् ।
धर्माय यतमानानां विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२१ ॥
అది చేయడం వలన అతడు దూషితుడు కాడు; వారు కూడా అతన్ని దూషించరు; ధర్మం కోసం ప్రయత్నించే వారిని దేవతలు, ఋషులు ఎరుగుదురు.
12.108.22
य आवृणोत्यवितथेन कर्मणा ।
ऋतं ब्रुवन्नमृतं संप्रयच्छन्।
तं मन्येथाः पितरं मातरं च ।
तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ॥ १२.१०८.२२ ॥
సత్యకర్మతో పోషించి, ఋతం పలికి, అమృతాన్ని ఇచ్చేవానిని నీవు తండ్రిగా, తల్లిగా భావించు; అతని ఉపకారాన్ని ఎరిగి అతనికి ద్రోహం చేయకు.
12.108.23
स्तथैव तेषां गुरवोऽभ्यर्चनीयाः ॥ १२.१०८.२३ ॥
అలాగే వారి గురువులు కూడా పూజనీయులు.
12.108.24
तस्मात्पूजयितव्याश्च संविभज्याश्च यत्नतः ।
गुरवोऽर्चयितव्याश्च पुराणं धर्ममिच्छता ॥ १२.१०८.२४ ॥
అందువల్ల గురువులను పూజించాలి, జాగ్రత్తగా వారితో పంచుకోవాలి; పురాతన ధర్మాన్ని కోరేవాడు గురువులను అర్చించాలి.
12.108.25
येन प्रीणन्ति पितरस्तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
प्रीणाति जननीयेन पृथिवी तेन पूजिता ॥ १२.१०८.२५ ॥
దేనివల్ల పితరులు సంతోషిస్తారో, దానివల్ల ప్రజాపతి సంతోషిస్తాడు. దేనివల్ల తల్లి సంతోషిస్తుందో, దానివల్ల భూమి పూజింపబడుతుంది.
12.108.26
येन प्रीणात्युपाध्यायस्तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
मातृतः पितृतश्चैव तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२६ ॥
దేనివల్ల ఉపాధ్యాయుడు సంతోషిస్తాడో, దానివల్ల బ్రహ్మము పూజింపబడుతుంది. తల్లివైపునుండి, తండ్రివైపునుండి కూడా; అందుచేత గురువే అత్యంత పూజ్యుడు.
12.108.27
ऋषयश्च हि देवाश्च प्रीयन्ते पितृभिः सह ।
पूज्यमानेषु गुरुषु तस्मात्पूज्यतमो गुरुः ॥ १२.१०८.२७ ॥
గురువులు పూజింపబడినప్పుడు ఋషులు, దేవతలు పితరులతో కలిసి సంతోషిస్తారు. అందుచేత గురువే అత్యంత పూజ్యుడు.
12.108.28
केनचिन्न च वृत्तेन ह्यवज्ञेयो गुरुर्भवेत् ।
न च माता न च पितो तादृशो यादृशो गुरुः ॥ १२.१०८.२८ ॥
ఏ ప్రవర్తన వల్లనైనా గురువును తక్కువగా చూడకూడదు. తల్లి గాని, తండ్రి గాని గురువులాంటివారు కారు.
12.108.29
न तेऽवमानमर्हन्ति न तेषां दूषयेत्कृतम् ।
गुरूणामेव सत्कारं विदुर्देवाः सहर्षिभिः ॥ १२.१०८.२९ ॥
వారు అవమానానికి అర్హులు కారు; వారు చేసిన కార్యాన్ని దూషించకూడదు. గురువులకు చేయవలసిన సత్కారాన్నే దేవతలు ఋషులతో కలిసి తెలుసుకున్నారు.
12.108.30
उपाध्यायं पितरं मातरं च ।
ये विद्रुह्यन्ते मनसा कर्मणा वा।
तेषां पापं भ्रूणहत्याविशिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३० ॥
ఉపాధ్యాయుని, తండ్రిని, తల్లిని మనసుతోగాని కర్మతోగాని ద్రోహం చేసేవారి పాపం భ్రూణహత్య కన్నా గొప్పది. అందుచేత లోకంలో వారికంటే పెద్ద పాపి మరొకడు లేడు.
12.108.31
भृतो भर्तारं यो न विभिर्ति पुत्रः ।
स्वयोनिजः पितरं मातरं च।
तस्य पापं भ्रूणहत्याविषिष्टं ।
तस्मान्नान्यः पापकृदस्ति लोके ॥ १२.१०८.३१ ॥
తనను పోషించిన వారిని, తన గర్భంలో పుట్టిన తండ్రిని, తల్లిని పోషించని కొడుకు పాపం గర్భహత్య పాపాన్ని మించినది; కాబట్టి లోకంలో అతనికంటే పెద్ద పాపి మరొకడు లేడు.
12.108.32
मित्रद्रुहः कृतघ्नस्य स्त्रीघ्नस्य पिशुनस्य च ।
चतुर्णामपि चैतेषां निष्कृतिं नानुशुश्रुम् ॥ १२.१०८.३२ ॥
మిత్రద్రోహి, కృతఘ్నుడు, స్త్రీని చంపినవాడు, చాడీలు చెప్పేవాడు — ఈ నలుగురికీ ప్రాయశ్చిత్తం గురించి కూడా మేము వినలేదు.
12.108.33
एतत्सर्वं मनुनिर्देशदृष्टं ।
यत्कर्तव्यं पुरुषेणेह किंचित्।
एतच्छ्रेयो नान्यदस्माद्विशिष्टं ।
सर्वान्धर्माननुसृत्यैतदुक्तम् ॥ १२.१०८.३३ ॥
ఇదంతా మనువు ఉపదేశంలో చూడబడినది. ఈ లోకంలో మనిషి చేయవలసినది ఏదైనా ఉంటే, ఇదే శ్రేయస్కరం; దీనికంటే విశిష్టమైనది మరొకటి లేదు. అన్ని ధర్మాలను అనుసరించి ఇది చెప్పబడింది.