Mahābhārata · Adhyāya 12.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.12.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा नकुलो वाक्यमब्रवीत् ।
राजानमभिसंप्रेक्ष्य सर्वधर्मभृतां वरम् ॥ १२.१२.१ ॥
Al oír las palabras de Arjuna, Nakula miró al rey, el mejor de todos los portadores del dharma, y pronunció esta frase.
12.12.2
अनुरुध्य महाप्राज्ञो भ्रातुश्चित्तमरिंदम ।
व्यूढोरस्को महाबाहुस्ताम्रास्यो मितभाषिता ॥ १२.१२.२ ॥
¡Oh domador de enemigos! El de gran sabiduría, siguiendo el deseo de su hermano, de pecho ancho, brazos poderosos, rostro rojizo y de palabra mesurada.
12.12.3
विशाखयूपे देवानां सर्वेषामग्नयश्चिताः ।
तस्माद्विद्वि महाराज देवाः कर्मफले स्थिताः ॥ १२.१२.३ ॥
En el poste sacrificial de Viśākha se han encendido fuegos para todos los dioses. Por eso, gran rey, sabe que los dioses residen en el fruto de la acción.
12.12.4
अनास्तिकानां भूतानां प्राणदाः पितरश्च ये ।
तेऽपि कर्मैव कुर्वन्ति विधिं पश्यस्व पार्थिव ॥ १२.१२.४ ॥
Incluso los antepasados, que dan vida a los seres que no son incrédulos, realizan únicamente la acción. Contempla la norma, oh rey.
12.12.5
वेदवादापविद्धास्तु तान्विद्धि भृशनास्तिकान् ।
न हि वेदोक्तमुत्सृज्य विप्रः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.१२.५ ॥
Sabe que los que han sido expulsados de la doctrina de los Vedas son completamente incrédulos. Pues el brahmán, al abandonar lo enseñado en el Veda, no se dedica a todos los ritos.
12.12.6
देवयानेन नाकस्य पृष्ठमाप्नोति भारत ।
अत्याश्रमानयं सर्वानित्याहुर्वेदमिश्चयाः ॥ १२.१२.६ ॥
Oh Bhārata, por el camino de los dioses el hombre alcanza la cima del cielo. Esto está más allá de todas las etapas de la vida, dicen quienes se apoyan en los Vedas.
12.12.7
ब्राह्मणाः श्रुतिसंपन्नास्तान्निबोध नराधिप ।
वित्तानि धर्मलब्धानि क्रतुमुख्येष्ववासृजन् ॥ १२.१२.७ ॥
Oh señor de los hombres, escucha acerca de aquellos brahmanes dotados de sabiduría. Entregaron la riqueza obtenida por el dharma en los sacrificios principales.
12.12.8
कृतात्मा स महाराज स वै त्यागी स्मृतो नरः ॥ १२.१२.८ ॥
Oh gran rey, aquel hombre cuyo ser está disciplinado es, en verdad, recordado como un renunciante.
12.12.9
अनवेक्ष्य सुखादानं तथैवोर्ध्वं प्रतिष्ठितः ।
आत्मत्यागी महाराज स त्यागी तापसो मतः ॥ १२.१२.९ ॥
Sin mirar la obtención del placer y, asimismo, firmemente establecido en lo alto, oh gran rey, aquel que renuncia a sí mismo es considerado renunciante y asceta.
12.12.10
अनिकेतः परिपतन्वृक्षमूलाश्रयो मुनिः ।
अयाचकः सदायोगी स त्यागी पार्थ भिक्षुकः ॥ १२.१२.१० ॥
El sabio sin hogar que vaga, habita al pie de un árbol, no mendiga y siempre está absorto en el yoga: ése, oh Pārtha, es el renunciante y el mendicante.
12.12.11
क्रोधहर्षावनादृत्य पैशुन्यं च विशेषतः ।
विप्रो वेदानधीते यः स त्यागी गुरुपूजकः ॥ १२.१२.११ ॥
El brahmán que, desdeñando la ira y la alegría, y sobre todo abandonando la calumnia, estudia los Vedas: ése es el renunciante y el honrador de su maestro.
12.12.12
आश्रमांस्तुलया सर्वान्धृतानाहुर्मनीषिणः ।
एकतश्च त्रयो राजन्गृहस्थाश्रम एकतः ॥ १२.१२.१२ ॥
Los sabios dicen que todos los āśramas se pesan en una balanza. Oh rey, los tres están de un lado y el estado de cabeza de familia del otro.
12.12.13
समीक्ष्य तुलया पार्थ कामं स्वर्गं च भारत ।
अयं पन्था महर्षीणाप्रियं लोकविदां गतिः ॥ १२.१२.१३ ॥
Oh hijo de Pṛthā, oh Bharata, pésalos en la balanza: el deseo y el cielo. Este es el camino de los grandes sabios, poco grato a quienes conocen los mundos, pero es su meta.
12.12.14
इति यः कुरुते भावं स त्यागी भरतर्षभ ।
नरः परित्यज्य गृहान्वनमेति विमूढवत् ॥ १२.१२.१४ ॥
Quien mantiene esta actitud, oh toro de los Bharatas, es el renunciante. El hombre que abandona su casa y va al bosque como un necio no lo es.
12.12.15
यदा कामान्समीक्षेत धर्मवैतंसिको नरः ।
अथैनं मृत्युपाशेन कण्ठे बध्नाति सृत्युराट् ॥ १२.१२.१५ ॥
Cuando un hombre, adornado con el dharma, considera sus deseos, entonces el rey de la muerte le ata el cuello con el lazo de la muerte.
12.12.16
अभिमानकृतं कर्म नैतत्फलवदुच्यते ।
त्यागयुक्तं महाराज सर्वमेव महाफलम् ॥ १२.१२.१६ ॥
La acción hecha por orgullo no se dice que sea fructífera. Oh gran rey, todo lo unido al renunciamiento produce un gran fruto.
12.12.17
शमो दमस्तथा धैर्यं सत्यं शौचमथार्जवम् ।
यज्ञो धृतिश्च धर्मश्च नित्यमार्षो विधिः स्मृतः ॥ १२.१२.१७ ॥
La calma, el dominio de sí, la firmeza, la verdad, la pureza y la rectitud, el sacrificio, la constancia y el dharma: estos siempre se recuerdan como la norma de los sabios.
12.12.18
पितृदेवातिथिकृते समारम्भोऽत्र शस्यते ।
अत्रैव हि महाराज त्रिवर्गः केवलं फलम् ॥ १२.१२.१८ ॥
La práctica emprendida por los antepasados, los dioses y los huéspedes es aquí alabada. Aquí, en verdad, oh gran rey, el triple fin es el único fruto.
12.12.19
एतस्मिन्वर्तमानस्य विधौ विप्रनिषेविते ।
त्यागिनः प्रसृतस्येह नोच्छित्तिर्विद्यते क्वचित् ॥ १२.१२.१९ ॥
Para quien sigue esta norma seguida por los brahmanes, que renuncia y se extiende aquí, nunca hay ruina.
12.12.20
असृजद्धि प्रजा राजन्प्रजापतिरकल्मषः ।
मां यक्ष्यन्तीति धर्मात्मा यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ॥ १२.१२.२० ॥
Oh rey, el Prajāpati sin mancha creó las criaturas, pensando el justo: 'Me adorarán con sacrificios con diversas ofrendas.'
12.12.21
वीरुधश्चैव वृक्षांश्च यज्ञार्थं वै तथौषधीः ।
पशूंश्चैव तथा मेध्यान्यज्ञार्थानि हवींषि च ॥ १२.१२.२१ ॥
Las enredaderas y los árboles, las hierbas medicinales para el sacrificio, los animales y las cosas puras aptas para el sacrificio, y las ofrendas destinadas al sacrificio, también fueron creados así.
12.12.22
गृहस्थाश्रमिणस्तच्च यज्ञकर्माविरोधितम् ।
तस्माद्गार्हस्थ्यमेवेह दुष्करं दुर्लभं तथा ॥ १२.१२.२२ ॥
Para los cabezas de familia no se opone a los ritos del sacrificio; por eso la vida de cabeza de familia misma es difícil y rara aquí.
12.12.23
तत्संप्राप्य गृहस्था ये पशुधान्यधनान्विताः ।
न यजन्ते महाराज शाश्वतं तेषु किल्विषम् ॥ १२.१२.२३ ॥
Oh gran rey, los cabezas de familia que, habiendo alcanzado ese estado y poseyendo ganado, grano y riqueza, no sacrifican: sobre ellos recae un pecado perpetuo.
12.12.24
स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास्तथा परे ।
अथापरे महायज्ञान्मनस्येव वितन्वते ॥ १२.१२.२४ ॥
Los sabios hacen de la recitación su sacrificio, otros hacen del conocimiento su sacrificio; y otros más despliegan los grandes sacrificios solo en la mente.
12.12.25
इदमन्यन्महाराज विद्वद्भिः कथितं मम ।
भूमिरग्निश्च वायुश्च न चापो न दिवाकरः ॥ १२.१२.२५ ॥
Gran rey, los sabios me han dicho esto otro: no hay tierra, ni fuego, ni viento, ni agua, ni sol.
12.12.26
नक्षत्राणि न चन्द्रश्च न दिशः काल एव च ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च न गन्धो न रसः क्वचित् ॥ १२.१२.२६ ॥
No hay estrellas, ni luna, ni direcciones, ni siquiera tiempo; ni sonido, ni tacto, ni forma; ni olor, y en ninguna parte sabor.
12.12.27
न च सन्ति प्रमाणानि यैः प्रमेयं प्रसाध्यते ।
प्रत्यक्षमनुमानं न नोपमानमथागमः ॥ १२.१२.२७ ॥
Tampoco hay medios de conocimiento válido por los cuales se pueda establecer un objeto de conocimiento: ni percepción, ni inferencia, ni comparación, ni escritura sagrada.
12.12.28
नार्थापत्तिर्न चैतिह्यं न दृष्टान्तो न संशयः ।
न क्वचिन्निर्णयो राजन्न धर्माधर्म एव च ॥ १२.१२.२८ ॥
No hay presunción ni tradición; ni ejemplo ni duda; en ninguna parte hay conclusión alguna, oh rey, ni hay dharma ni adharma.
12.12.29
तिर्यक्व स्थावरं चैव न देवा न च मानुषाः ।
वर्णाश्रमविभागाश्च न च कर्ता न कामकृत्।
न चार्थश्च विभूतिश्च न चार्थस्य विचेष्टितम् ॥ १२.१२.२९ ॥
No hay animales ni plantas, ni dioses ni humanos; no hay divisiones de castas ni etapas de la vida; no hay agente, ni quien cumpla deseos; no hay riqueza, ni esplendor, ni afán por la riqueza.
12.12.30
तमोभूतमिदं सर्वमनालोकं जगन्नृप ।
न चात्मा विद्यमानोपि मनसा योगमिच्छति ॥ १२.१२.३० ॥
Este mundo entero se ha vuelto oscuridad, oh rey, sin luz; y aunque el yo existe, no desea la unión mediante la mente.
12.12.31
अचेतनं मनस्त्वासीदात्मा एव सचेतनः ।
ईश्वरश्चेतनस्त्वेकस्तेनेदं गहनीकृतम्।
मन्त्राश्च चेतना राजन्न च देहेन योजिताः ॥ १२.१२.३१ ॥
La mente era inconsciente; solo el ātman era consciente. El Señor, uno solo, es consciente, y por él este mundo fue hecho profundo. Oh rey, también los mantras son conscientes, pero no están unidos al cuerpo.
12.12.32
तेन विश्वसृजो नाम ऋषयो मन्त्रदेवताः ।
चैतन्यमीश्वरात्प्राप्य ब्रह्माण्डं तैर्विनिर्मितम् ॥ १२.१२.३२ ॥
Por él surgieron los sabios llamados Viśvasṛj y las deidades de los mantras. Habiendo recibido la conciencia del Señor, el huevo cósmico fue formado por ellos.
12.12.33
इष्ट्वा विश्वसृजं यज्ञं निर्मितः प्रपितामहः ।
सृष्टिस्तेन समारब्धा प्रसादादीश्वरस्य च ॥ १२.१२.३३ ॥
Habiendo realizado el sacrificio del Creador del Mundo, fue creado el bisabuelo (Brahmā). Por la gracia del Señor, la creación fue iniciada por él.
12.12.34
चैतन्यमीश्वरस्येदं सचेतनमिदं जगत् ।
योगेन च समाविष्टं जगत्कृत्स्नं च शंभुना ॥ १२.१२.३४ ॥
Este mundo consciente es del Señor, de su conciencia. Por el yoga y por Śambhu, todo el mundo ha sido penetrado.
12.12.35
धर्मश्चार्थश्च कामश्च उक्तो मोक्षश्च संक्षये ।
ब्रह्मणः परमेशस्य ईश्वरेण यदृच्छया ॥ १२.१२.३५ ॥
Se declaran dharma, artha y kāma, y la liberación en la disolución. Por el Señor, el soberano supremo de Brahmā, dicho a voluntad.
12.12.36
अज्ञो जन्तुरनीशश्च भाजनं सुखदुःखयोः ।
ईश्वरप्रेरितो गच्छेत्स्वर्गं वा श्वभ्रमेव वा ॥ १२.१२.३६ ॥
El ser vivo ignorante, impotente y receptáculo del placer y del dolor, impulsado por el Señor, va al cielo o al abismo del infierno.
12.12.37
प्रधानं पुरुषः चैव आत्मानं सर्वदेहिनाम् ।
मनसा विषयैश्चैव चेतनेन प्रचोदिताः।
सुखदुःखेन युज्यन्ते कर्मभिश्च प्रचोदिताः ॥ १२.१२.३७ ॥
Pradhāna y Puruṣa, y el ātman de todos los seres encarnados, impulsados por la mente, los objetos de los sentidos y la conciencia, se unen al placer y al dolor; también son impulsados por las acciones.
12.12.38
वर्णाश्रमविभागाश्च ईश्वरेण प्रवर्तिताः ।
सदेवासुरगन्धर्वं येनेदं निर्मितं जगत् ॥ १२.१२.३८ ॥
Las divisiones de los varṇas y de los āśramas fueron establecidas por el Señor, por quien este mundo fue creado junto con dioses, asuras y gandharvas.
12.12.39
त्वं चान्ये च महाराज ईश्वरस्य वशे स्थिताः ।
जीवन्ते च म्रियन्ते च न स्वतन्त्राः कथंचन ॥ १२.१२.३९ ॥
Oh gran rey, tú y los demás estáis bajo el poder del Señor; vivís y morís, y de ningún modo sois independientes.
12.12.40
हित्वाहित्वा च भूतानि हत्वा सर्वमिदं जगत् ।
यजन्ते कर्मणा देवा न स पापेन लिप्यते ॥ १२.१२.४० ॥
Tras abandonar una y otra vez a los seres y matar a todo este mundo, los dioses sacrifican por medio de la acción; él no se mancha con el pecado.
12.12.41
हिंसात्मकानि कर्माणि सर्वेषां गृहमेधिनाम् ।
देवतानामृषीणां च ते च यान्ति परां गतिम् ॥ १२.१२.४१ ॥
Las acciones violentas de todos los cabezas de familia, y las de los dioses y los sabios: también ellos alcanzan el estado supremo.
12.12.42
पातिताः शत्रवः पूर्व सर्वत्र वसुधाधिपैः ।
प्रजानां हितकामैश्च आत्मनश्च हितैषिभिः। ॥ १२.१२.४२ ॥
En tiempos antiguos, en todas partes, los señores de la tierra derribaron a sus enemigos, deseando el bien de sus súbditos y buscando su propio bien.
12.12.43
यदि तत्र भवेत्पापं कथं ते स्वर्गमास्थिताः ।
न प्राप्ता नरकं राजन्वेष्टिताः पापकर्मभिः ॥ १२.१२.४३ ॥
Si hubiera habido pecado allí, ¿cómo alcanzaron el cielo? Oh rey, aunque envueltos en acciones pecaminosas, no llegaron al infierno.
12.12.44
एवं मनःसमाधानं मार्गमातिष्ठतो नृप ।
द्विजातेर्ब्रह्मभूतस्य स्पृहयन्ति दिवौकसः ॥ १२.१२.४४ ॥
Así, oh rey, los moradores del cielo anhelan al dvija que sigue el camino de la serenidad mental y se ha vuelto Brahman.
12.12.45
स रत्नानि विचित्राणि संहृतानि ततस्ततः ।
मखेष्वनभिसन्त्यज्य नास्तिक्यमभिजल्पसि ॥ १२.१२.४५ ॥
Él reunió diversas joyas de aquí y de allá; sin embargo, sin abandonar los sacrificios, hablas de incredulidad.
12.12.46
कुटुम्बमास्थिते त्यागं न पश्यामि नराधिप ।
राजसूयाश्वमेधेषु सर्वमेधेषु वा पुनः ॥ १२.१२.४६ ॥
Oh señor de los hombres, no veo renuncia en quien habita en el hogar; en el Rājasūya y el Aśvamedha, o de nuevo en todos los sacrificios.
12.12.47
ये चान्ये क्रतवस्तात ब्राह्मणैरभिपूजिताः ।
तैर्यजस्व महीपाल शक्रो देवपतिर्यथा। ॥ १२.१२.४७ ॥
Querido, realiza también los otros sacrificios honrados por los brahmanes, oh protector de la tierra, como Indra, señor de los dioses, lo hace.
12.12.48
राज्ञः प्रमाददोषेण दस्युभिः परिमुष्यताम् ।
अशरण्यः प्रजानां यः स राजा कलिरुच्यते ॥ १२.१२.४८ ॥
El rey que, por la falta de negligencia, deja que sus súbditos sean saqueados por bandidos, y no les da refugio, se llama Kali.
12.12.49
अश्वान्गाश्चैव दासीश्च करेणूश्च स्वलंकृताः ।
ग्रामाञ्जनपदांश्चैव क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ १२.१२.४९ ॥
Caballos, vacas, sirvientas, elefantas bien adornadas, aldeas y territorios, campos y casas también.
12.12.50
अप्रदाय द्विजातिभ्यो मात्सर्याविष्टचेतसः ।
वयं ते राजकलयो भविष्याम विशांपते ॥ १२.१२.५० ॥
Sin dar a los dvijas, con la mente poseída por la envidia, nos convertiremos en tus reyes de la Edad Kali, oh señor de los pueblos.
12.12.51
अदातारोऽशरण्याश्च राजकिल्विषभागिनः ।
दुःखानामेव भोक्तारो न सुखानां कदाचन ॥ १२.१२.५१ ॥
Quienes no dan y no ofrecen refugio comparten el pecado del rey; solo disfrutan de dolores, nunca de placeres.
12.12.52
अनिष्ट्वा च महायज्ञैरकृत्वा च पितृस्वधाम् ।
तीर्थेष्वनभिसंप्लुत्य प्रव्रजिष्यसि चेत्प्रभो ॥ १२.१२.५२ ॥
Oh señor, si te retiras al ascetismo sin haber realizado grandes sacrificios, sin ofrecer svadhā a los antepasados y sin bañarte en los vados sagrados…
12.12.53
छिन्नाभ्रमिव गन्तासि विलयं मारुतेरितम् ।
लोकयोरुभयोर्भ्रष्टो ह्यन्तराले व्यवस्थितः ॥ १२.१२.५३ ॥
Te desvanecerás como una nube desgarrada impulsada por el viento, caído de ambos mundos y suspendido en medio.
12.12.54
अन्तर्बहिश्च यत्किंचिन्मनोव्यासङ्गकारकम् ।
परित्यज्य भवेत्त्यागी न हित्वा प्रतितिष्ठति ॥ १२.१२.५४ ॥
Quien abandona todo lo que, dentro o fuera, ata la mente, ese se hace renunciante; sin abandonarlo no permanece firme.
12.12.55
एतस्मिन्वर्तमानस्य विधौ विप्रनिषेविते ।
ब्राह्मणस्य महाराज नोच्छित्तिर्विद्यते क्वचित् ॥ १२.१२.५५ ॥
Oh gran rey, para el brahmán que permanece en esta norma seguida por los brahmanes, nunca hay pérdida alguna.
12.12.56
निहत्य शत्रूंस्तरसा समृद्धाञ्शक्रो यथा दैत्यबलानि सङ्ख्ये ।
कः पार्थ शोचेन्निरतः स्वधर्मे पूर्वैः स्मृते पार्थिवशिष्टजुष्टे ॥ १२.१२.५६ ॥
Oh Pārtha, ¿quién se afligiría, habiendo matado con rapidez a sus enemigos como Indra destruye los ejércitos de los daitya en la batalla, consagrado a su propio deber y siguiendo el camino recordado por los antepasados y seguido por los reyes sabios?
12.12.57
क्षात्रेण धर्मेण पराक्रमेण जित्वा महीं मन्त्रविद्भ्यः प्रदाय ।
नाकस्य पृष्ठेऽसि नरेन्द्र गन्ता न शोचितव्यं भवताऽद्य पार्थ ॥ १२.१२.५७ ॥
Habiendo conquistado la tierra por el deber del guerrero y por el valor, y habiéndola entregado a los expertos en el consejo, oh señor de los hombres, irás a la parte posterior del cielo. Oh Pārtha, hoy no debes afligirte.