ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.12.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा नकुलो वाक्यमब्रवीत् ।
राजानमभिसंप्रेक्ष्य सर्वधर्मभृतां वरम् ॥ १२.१२.१ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਕੁਲ ਨੇ ਸਭ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
12.12.2
अनुरुध्य महाप्राज्ञो भ्रातुश्चित्तमरिंदम ।
व्यूढोरस्को महाबाहुस्ताम्रास्यो मितभाषिता ॥ १२.१२.२ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ੍ਯ ਨੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਕੇ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਿਤਭਾਸ਼ੀ (ਉਸਨੇ).
12.12.3
विशाखयूपे देवानां सर्वेषामग्नयश्चिताः ।
तस्माद्विद्वि महाराज देवाः कर्मफले स्थिताः ॥ १२.१२.३ ॥
ਵਿਸ਼ਾਖਯੂਪ ਉੱਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਗਨੀਆਂ ਜਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਕਰਮਫਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।
12.12.4
अनास्तिकानां भूतानां प्राणदाः पितरश्च ये ।
तेऽपि कर्मैव कुर्वन्ति विधिं पश्यस्व पार्थिव ॥ १२.१२.४ ॥
ਆਸਤਿਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਕਰਮ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
12.12.5
वेदवादापविद्धास्तु तान्विद्धि भृशनास्तिकान् ।
न हि वेदोक्तमुत्सृज्य विप्रः सर्वेषु कर्मसु ॥ १२.१२.५ ॥
ਵੇਦਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਜਾਣੋ। ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ)।
12.12.6
देवयानेन नाकस्य पृष्ठमाप्नोति भारत ।
अत्याश्रमानयं सर्वानित्याहुर्वेदमिश्चयाः ॥ १२.१२.६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੇਵਯਾਨ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਦੀ ਚੋਟੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇਹ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.12.7
ब्राह्मणाः श्रुतिसंपन्नास्तान्निबोध नराधिप ।
वित्तानि धर्मलब्धानि क्रतुमुख्येष्ववासृजन् ॥ १२.१२.७ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਸੰਪੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਯਗ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
12.12.8
कृतात्मा स महाराज स वै त्यागी स्मृतो नरः ॥ १२.१२.८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.12.9
अनवेक्ष्य सुखादानं तथैवोर्ध्वं प्रतिष्ठितः ।
आत्मत्यागी महाराज स त्यागी तापसो मतः ॥ १२.१२.९ ॥
ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਆਤਮਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.12.10
अनिकेतः परिपतन्वृक्षमूलाश्रयो मुनिः ।
अयाचकः सदायोगी स त्यागी पार्थ भिक्षुकः ॥ १२.१२.१० ॥
ਬੇਘਰ, ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ, ਮੰਗਣ ਨਾ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ—ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹੀ ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਹੈ।
12.12.11
क्रोधहर्षावनादृत्य पैशुन्यं च विशेषतः ।
विप्रो वेदानधीते यः स त्यागी गुरुपूजकः ॥ १२.१२.११ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੁਗਲੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੂਜਕ ਹੈ।
12.12.12
आश्रमांस्तुलया सर्वान्धृतानाहुर्मनीषिणः ।
एकतश्च त्रयो राजन्गृहस्थाश्रम एकतः ॥ १२.१२.१२ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਤੋਲੇ ਹੋਏ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਇੱਕ ਪਾਸੇ।
12.12.13
समीक्ष्य तुलया पार्थ कामं स्वर्गं च भारत ।
अयं पन्था महर्षीणाप्रियं लोकविदां गतिः ॥ १२.१२.१३ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਹੇ ਭਰਤ, ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਤੋਲ ਕੇ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਕਾਮ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਲੋਕ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਇਹੀ ਹੈ।
12.12.14
इति यः कुरुते भावं स त्यागी भरतर्षभ ।
नरः परित्यज्य गृहान्वनमेति विमूढवत् ॥ १२.१२.१४ ॥
ਇਸ ਭਾਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹੀ ਤਿਆਗੀ ਹੈ। ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.12.15
यदा कामान्समीक्षेत धर्मवैतंसिको नरः ।
अथैनं मृत्युपाशेन कण्ठे बध्नाति सृत्युराट् ॥ १२.१२.१५ ॥
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਫੰਦਾ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.12.16
अभिमानकृतं कर्म नैतत्फलवदुच्यते ।
त्यागयुक्तं महाराज सर्वमेव महाफलम् ॥ १२.१२.१६ ॥
ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.12.17
शमो दमस्तथा धैर्यं सत्यं शौचमथार्जवम् ।
यज्ञो धृतिश्च धर्मश्च नित्यमार्षो विधिः स्मृतः ॥ १२.१२.१७ ॥
ਸ਼ਮ, ਦਮ, ਧੀਰਜ, ਸੱਚ, ਸ਼ੌਚ, ਸਰਲਤਾ, ਯੱਗ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ — ਇਹੀ ਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
12.12.18
पितृदेवातिथिकृते समारम्भोऽत्र शस्यते ।
अत्रैव हि महाराज त्रिवर्गः केवलं फलम् ॥ १२.१२.१८ ॥
ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਰਮ-ਆਰੰਭ ਇੱਥੇ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਹੀ ਕੇਵਲ ਫਲ ਹੈ।
12.12.19
एतस्मिन्वर्तमानस्य विधौ विप्रनिषेविते ।
त्यागिनः प्रसृतस्येह नोच्छित्तिर्विद्यते क्वचित् ॥ १२.१२.१९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.12.20
असृजद्धि प्रजा राजन्प्रजापतिरकल्मषः ।
मां यक्ष्यन्तीति धर्मात्मा यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ॥ १२.१२.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਰਚੀ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ।
12.12.21
वीरुधश्चैव वृक्षांश्च यज्ञार्थं वै तथौषधीः ।
पशूंश्चैव तथा मेध्यान्यज्ञार्थानि हवींषि च ॥ १२.१२.२१ ॥
ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖ, ਯੱਗ ਲਈ ਹੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਯੱਗ-ਯੋਗ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤਾਂ, ਯੱਗ ਲਈ ਹਵੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ।
12.12.22
गृहस्थाश्रमिणस्तच्च यज्ञकर्माविरोधितम् ।
तस्माद्गार्हस्थ्यमेवेह दुष्करं दुर्लभं तथा ॥ १२.१२.२२ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਲਈ ਉਹ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਹੀ ਔਖਾ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
12.12.23
तत्संप्राप्य गृहस्था ये पशुधान्यधनान्विताः ।
न यजन्ते महाराज शाश्वतं तेषु किल्विषम् ॥ १२.१२.२३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਿਹੜੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਪਸ਼ੂ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਯੱਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
12.12.24
स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास्तथा परे ।
अथापरे महायज्ञान्मनस्येव वितन्वते ॥ १२.१२.२४ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਸਵਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਯੱਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਯੱਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਹਾਯੱਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.12.25
इदमन्यन्महाराज विद्वद्भिः कथितं मम ।
भूमिरग्निश्च वायुश्च न चापो न दिवाकरः ॥ १२.१२.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਆਖੀ ਹੈ: ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ, ਅਗਨੀ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਨਹੀਂ, ਜਲ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.12.26
नक्षत्राणि न चन्द्रश्च न दिशः काल एव च ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च न गन्धो न रसः क्वचित् ॥ १२.१२.२६ ॥
ਨਛੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਨਹੀਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਪਰਸ਼ ਨਹੀਂ, ਰੂਪ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਗੰਧ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਸ ਨਹੀਂ।
12.12.27
न च सन्ति प्रमाणानि यैः प्रमेयं प्रसाध्यते ।
प्रत्यक्षमनुमानं न नोपमानमथागमः ॥ १२.१२.२७ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੇਯ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ: ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ, ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਉਪਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਆਗਮ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.12.28
नार्थापत्तिर्न चैतिह्यं न दृष्टान्तो न संशयः ।
न क्वचिन्निर्णयो राजन्न धर्माधर्म एव च ॥ १२.१२.२८ ॥
ਅਰਥਾਪੱਤੀ ਨਹੀਂ, ਐਤਿਹ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਸੰਸ਼ਯ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.12.29
तिर्यक्व स्थावरं चैव न देवा न च मानुषाः ।
वर्णाश्रमविभागाश्च न च कर्ता न कामकृत्।
न चार्थश्च विभूतिश्च न चार्थस्य विचेष्टितम् ॥ १२.१२.२९ ॥
ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ, ਸਥਾਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਦੇਵਤੇ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਭੇਦ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਧਨ ਨਹੀਂ, ਵਿਭੂਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਧਨ ਦੀ ਕੋਈ ਚੇਸ਼ਟਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.12.30
तमोभूतमिदं सर्वमनालोकं जगन्नृप ।
न चात्मा विद्यमानोपि मनसा योगमिच्छति ॥ १२.१२.३० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਆਤਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਯੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
12.12.31
अचेतनं मनस्त्वासीदात्मा एव सचेतनः ।
ईश्वरश्चेतनस्त्वेकस्तेनेदं गहनीकृतम्।
मन्त्राश्च चेतना राजन्न च देहेन योजिताः ॥ १२.१२.३१ ॥
ਮਨ ਅਚੇਤਨ ਸੀ; ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਚੇਤਨ ਸੀ। ਈਸ਼ਵਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਹਿਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੰਤਰ ਵੀ ਚੇਤਨ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਨਹੀਂ ਗਏ।
12.12.32
तेन विश्वसृजो नाम ऋषयो मन्त्रदेवताः ।
चैतन्यमीश्वरात्प्राप्य ब्रह्माण्डं तैर्विनिर्मितम् ॥ १२.१२.३२ ॥
ਉਸੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਸ੍ਰਜ ਨਾਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ। ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
12.12.33
इष्ट्वा विश्वसृजं यज्ञं निर्मितः प्रपितामहः ।
सृष्टिस्तेन समारब्धा प्रसादादीश्वरस्य च ॥ १२.१२.३३ ॥
ਵਿਸ਼ਵਸ੍ਰਜ ਦਾ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਰਚੇ ਗਏ। ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਰੰਭ ਹੋਈ।
12.12.34
चैतन्यमीश्वरस्येदं सचेतनमिदं जगत् ।
योगेन च समाविष्टं जगत्कृत्स्नं च शंभुना ॥ १२.१२.३४ ॥
ਇਹ ਸਚੇਤਨ ਜਗਤ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.12.35
धर्मश्चार्थश्च कामश्च उक्तो मोक्षश्च संक्षये ।
ब्रह्मणः परमेशस्य ईश्वरेण यदृच्छया ॥ १२.१२.३५ ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਸੰਖਯ (ਪ੍ਰਲੇ) ਵਿੱਚ ਮੋਕਸ਼ ਵੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ।
12.12.36
अज्ञो जन्तुरनीशश्च भाजनं सुखदुःखयोः ।
ईश्वरप्रेरितो गच्छेत्स्वर्गं वा श्वभ्रमेव वा ॥ १२.१२.३६ ॥
ਅਗਿਆਨੀ ਜੀਵ, ਅਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ; ਈਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.12.37
प्रधानं पुरुषः चैव आत्मानं सर्वदेहिनाम् ।
मनसा विषयैश्चैव चेतनेन प्रचोदिताः।
सुखदुःखेन युज्यन्ते कर्मभिश्च प्रचोदिताः ॥ १२.१२.३७ ॥
ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰਖ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਮਨ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ; ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.12.38
वर्णाश्रमविभागाश्च ईश्वरेण प्रवर्तिताः ।
सदेवासुरगन्धर्वं येनेदं निर्मितं जगत् ॥ १२.१२.३८ ॥
ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵੰਡ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕੀਤੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਜਗਤ ਜਿਸ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ।
12.12.39
त्वं चान्ये च महाराज ईश्वरस्य वशे स्थिताः ।
जीवन्ते च म्रियन्ते च न स्वतन्त्राः कथंचन ॥ १२.१२.३९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਅਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ।
12.12.40
हित्वाहित्वा च भूतानि हत्वा सर्वमिदं जगत् ।
यजन्ते कर्मणा देवा न स पापेन लिप्यते ॥ १२.१२.४० ॥
ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.12.41
हिंसात्मकानि कर्माणि सर्वेषां गृहमेधिनाम् ।
देवतानामृषीणां च ते च यान्ति परां गतिम् ॥ १२.१२.४१ ॥
ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਸਾਮਈ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮ — ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.12.42
पातिताः शत्रवः पूर्व सर्वत्र वसुधाधिपैः ।
प्रजानां हितकामैश्च आत्मनश्च हितैषिभिः। ॥ १२.१२.४२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਪਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਨੂੰ ਲੋਚਦਿਆਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਗਿਆ।
12.12.43
यदि तत्र भवेत्पापं कथं ते स्वर्गमास्थिताः ।
न प्राप्ता नरकं राजन्वेष्टिताः पापकर्मभिः ॥ १२.१२.४३ ॥
ਜੇ ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਪ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਗਏ।
12.12.44
एवं मनःसमाधानं मार्गमातिष्ठतो नृप ।
द्विजातेर्ब्रह्मभूतस्य स्पृहयन्ति दिवौकसः ॥ १२.१२.४४ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਸਰੂਪ ਹੋਏ ਦ੍ਵਿਜ ਦੀ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.12.45
स रत्नानि विचित्राणि संहृतानि ततस्ततः ।
मखेष्वनभिसन्त्यज्य नास्तिक्यमभिजल्पसि ॥ १२.१२.४५ ॥
ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਇੱਧਰੋਂ-ਉੱਧਰੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਯੱਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
12.12.46
कुटुम्बमास्थिते त्यागं न पश्यामि नराधिप ।
राजसूयाश्वमेधेषु सर्वमेधेषु वा पुनः ॥ १२.१२.४६ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ; ਰਾਜਸੂਯ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮੇਧਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ।
12.12.47
ये चान्ये क्रतवस्तात ब्राह्मणैरभिपूजिताः ।
तैर्यजस्व महीपाल शक्रो देवपतिर्यथा। ॥ १२.१२.४७ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਹੋਰ ਯੱਗ ਵੀ ਕਰ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ; ਦੇਵਪਤੀ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ।
12.12.48
राज्ञः प्रमाददोषेण दस्युभिः परिमुष्यताम् ।
अशरण्यः प्रजानां यः स राजा कलिरुच्यते ॥ १२.१२.४८ ॥
ਰਾਜੇ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਡਾਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਪਰਜਾ ਲਈ ਸ਼ਰਨਹੀਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਲਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.12.49
अश्वान्गाश्चैव दासीश्च करेणूश्च स्वलंकृताः ।
ग्रामाञ्जनपदांश्चैव क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ १२.१२.४९ ॥
ਘੋੜੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਦਾਸੀਆਂ, ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹथਣੀਆਂ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਜਨਪਦ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਘਰ ਵੀ।
12.12.50
अप्रदाय द्विजातिभ्यो मात्सर्याविष्टचेतसः ।
वयं ते राजकलयो भविष्याम विशांपते ॥ १२.१२.५० ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜਕਲਿ ਬਣਾਂਗੇ।
12.12.51
अदातारोऽशरण्याश्च राजकिल्विषभागिनः ।
दुःखानामेव भोक्तारो न सुखानां कदाचन ॥ १२.१२.५१ ॥
ਜੋ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ।
12.12.52
अनिष्ट्वा च महायज्ञैरकृत्वा च पितृस्वधाम् ।
तीर्थेष्वनभिसंप्लुत्य प्रव्रजिष्यसि चेत्प्रभो ॥ १२.१२.५२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮਹਾਯਗ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲਓਗੇ…
12.12.53
छिन्नाभ्रमिव गन्तासि विलयं मारुतेरितम् ।
लोकयोरुभयोर्भ्रष्टो ह्यन्तराले व्यवस्थितः ॥ १२.१२.५३ ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਾਏ ਗਏ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹੇਂਗਾ।
12.12.54
अन्तर्बहिश्च यत्किंचिन्मनोव्यासङ्गकारकम् ।
परित्यज्य भवेत्त्यागी न हित्वा प्रतितिष्ठति ॥ १२.१२.५४ ॥
ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੀ ਕੋਈ ਤਿਆਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
12.12.55
एतस्मिन्वर्तमानस्य विधौ विप्रनिषेविते ।
ब्राह्मणस्य महाराज नोच्छित्तिर्विद्यते क्वचित् ॥ १२.१२.५५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.12.56
निहत्य शत्रूंस्तरसा समृद्धाञ्शक्रो यथा दैत्यबलानि सङ्ख्ये ।
कः पार्थ शोचेन्निरतः स्वधर्मे पूर्वैः स्मृते पार्थिवशिष्टजुष्टे ॥ १२.१२.५६ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਏ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਕਰੇਗਾ?
12.12.57
क्षात्रेण धर्मेण पराक्रमेण जित्वा महीं मन्त्रविद्भ्यः प्रदाय ।
नाकस्य पृष्ठेऽसि नरेन्द्र गन्ता न शोचितव्यं भवताऽद्य पार्थ ॥ १२.१२.५७ ॥
ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੰਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਜਾਓਗੇ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।