മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.120.1
राजवृत्तान्यनेकानि त्वया प्रोक्तानि भारत ।
पूर्वैः पूर्वनियुक्तानि राजधर्मार्थवेदिभिः ॥ १२.१२०.१ ॥
ഭാരതാ, രാജധർമ്മവും അർത്ഥവും അറിയുന്ന പൂർവ്വികർ മുൻകൂട്ടി നിയമിച്ച രാജാക്കന്മാരുടെ പല വൃത്തങ്ങളും നിങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
12.120.2
तदेव विस्तरेणोक्तं पूर्ववृत्तं सतां मतम् ।
प्रणेयं राजधर्माणां प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.१२०.२ ॥
സജ്ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച ആ പൂർവ്വവൃത്തം നിങ്ങൾ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, രാജധർമ്മങ്ങളിൽ പഠിപ്പിക്കേണ്ടത് പറയുക.
12.120.3
रक्षणं सर्वभूतानामिति क्षात्रं परं मतम् ।
तद्यथा रक्षणं कुर्यात्तथा शृणु महीपते ॥ १२.१२०.३ ॥
സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണമാണ് ക്ഷാത്രധർമ്മത്തിൽ പരമമായതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അത് എങ്ങനെ ചെയ്യണമെന്ന് കേൾക്കുക, മഹീപതേ.
12.120.4
यथा बर्हाणि चित्राणि बिभर्ति भुजगाशनः ।
तथा बहुविधं राजा रूपं कुर्वीत् धर्मवित् ॥ १२.१२०.४ ॥
പാമ്പിനെ തിന്നുന്ന മയിൽ വർണ്ണചിത്രമായ തൂവലുകൾ വഹിക്കുന്നതുപോലെ, ധർമ്മജ്ഞനായ രാജാവ് പലതരം രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കണം.
12.120.5
तैक्ष्ण्यं जिह्नत्वमादानं सत्यमार्जवमेव च ।
मध्यस्थाः सत्वमातिष्ठंस्तथा वै सुखमृच्छति ॥ १२.१२०.५ ॥
തീക്ഷ്ണത, വക്രത, സ്വീകരണം, സത്യം, ഋജുത്വം ഇവ അനുഷ്ഠിച്ച്, മധ്യസ്ഥനായി സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ അങ്ങനെ സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.120.6
यस्मिन्नर्थे यथैव स्यात्तदूर्णं रूपमादिशेत् ।
बहुरूपस्य राज्ञो हि सूक्ष्मोऽप्यर्थो न सीदति ॥ १२.१२०.६ ॥
ഏത് കാര്യത്തിൽ എന്ത് യോജിക്കുന്നുവോ അതിന് തക്ക രൂപം ഉടൻ സ്വീകരിക്കണം; പല രൂപമുള്ള രാജാവിന്റെ സൂക്ഷ്മകാര്യം പോലും നശിക്കുന്നില്ല.
12.120.7
नित्यं रक्षितमन्त्रः स्याद्यथा मूकः शरच्छिखी ।
श्लक्ष्णाक्षरगतः श्रीमान्भवेच्छास्त्रविशारदः ॥ १२.१२०.७ ॥
രാജാവ് എപ്പോഴും തന്റെ ആലോചന രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കണം; ഊമനെപ്പോലെയും ഞാങ്ങണയിലെ തീപോലെയും ആയിരിക്കണം. സൂക്ഷ്മാക്ഷരങ്ങളുള്ള ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രവീണനും ഐശ്വര്യവാനും ആകട്ടെ.
12.120.8
आयव्ययेषु युक्तः स्याज्जलस्रवणेष्विव ।
शैलाद्वर्षोदकानीव द्विजान्सिद्धान्समाश्रयेत्।
आत्मार्थं हि सदा राजा कुर्याद्धर्मध्वजोत्तमम् ॥ १२.१२०.८ ॥
രാജാവ് വരവുചെലവുകളിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവനാകണം; മലയിൽനിന്ന് മഴവെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ സിദ്ധരായ ദ്വിജന്മാരെ ആശ്രയിക്കണം. സ്വന്തം നന്മയ്ക്കായി രാജാവ് എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിന്റെ ഉത്തമ കൊടി ഉയർത്തണം.
12.120.9
नित्यमुद्यतदण्डः स्यादाचारे चाप्रमादवान् ।
लोके चायव्ययौ दृष्ट्वा वृक्षाद्वृक्षमिवाव्रजेत् ॥ १२.१२०.९ ॥
രാജാവ് എപ്പോഴും ദണ്ഡം ഉയർത്തിയവനാകണം; ആചാരത്തിൽ ജാഗ്രതയുള്ളവനാകണം. ലോകത്തിൽ വരവുചെലവുകൾ കണ്ടറിഞ്ഞ്, ഒരു മരത്തിൽനിന്ന് മറ്റൊരു മരത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ നീങ്ങട്ടെ.
12.120.10
आज्ञावान्स्यात्स्वयूथ्येषु भौमानि चरणैः किरन् ।
जतिपक्षः परिस्पन्देत्प्रेक्षेद्वैकल्यमात्मनः ॥ १२.१२०.१० ॥
രാജാവ് തന്റെ ബന്ധുക്കൾക്കും അനുചരർക്കും ഇടയിൽ ആജ്ഞ നൽകുന്നവനാകണം; തന്റെ കാലടികളാൽ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കട്ടെ. കുലബലത്തെ തുണയാക്കി ഉണർവോടെ ഇരുന്ന്, സ്വന്തം ന്യൂനത ശ്രദ്ധിക്കട്ടെ.
12.120.11
दोषान्विवृणुयाच्छत्रोः परपक्षांश्च सूदयेत् ।
क ननेष्विव पुष्पाणि बहिरर्थान्समाचरेत् ॥ १२.१२०.११ ॥
രാജാവ് ശത്രുവിന്റെ ദോഷങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തണം; ശത്രുപക്ഷത്തെ നശിപ്പിക്കണം. ഉദ്യാനങ്ങളിൽ പൂക്കൾ പറിക്കുന്നതുപോലെ, പുറമേനിന്ന് തന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടണം.
12.120.12
उच्छ्रितानाश्रयेत्स्फूतान्नरेन्द्रानचलोपमान् ।
श्रयेच्छायामिव ज्ञातिं गुप्तं शरणमाश्रयेत् ॥ १२.१२०.१२ ॥
രാജാവ് ഉയർന്നവരും സമൃദ്ധരും പർവതംപോലെ ഇളകാത്തവരുമായ രാജാക്കന്മാരെ ആശ്രയിക്കണം. തണൽ തേടുന്നതുപോലെ ബന്ധുവിനെ ആശ്രയിക്കണം; സംരക്ഷിതമായ അഭയത്തെയും തേടണം.
12.120.13
प्रावृषीवासितग्रीवो माद्येत निशि निर्जने ।
मायूरेण गुणेनैव स्त्रीभिरारक्षितश्चरेत् ॥ १२.१२०.१३ ॥
മഴക്കാലത്തെ മേഘം പോലെ കറുത്ത കഴുത്തുള്ളവൻ രാത്രിയിൽ ഏകാന്തമായ സ്ഥലത്ത് സന്തോഷിക്കണം; മയിലിന്റെ ഗുണത്താൽ തന്നെ, സ്ത്രീകളാൽ സംരക്ഷിതനായി സഞ്ചരിക്കണം.
12.120.14
न जह्याच्च तनुत्राणं रक्षेदात्मानमात्मना ।
चारभूमिष्विव ततान्पाशांश्च परिवर्जयेत् ॥ १२.१२०.१४ ॥
കവചം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; സ്വയം തന്നെ സ്വയം രക്ഷിക്കണം; സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ വിരിച്ച കുടുക്കുകൾ ഒഴിവാക്കണം.
12.120.15
प्रणयेद्वाऽपि तां भूमिं प्रणश्येद्ग्रहणे पुनः ।
एवं मयूरधर्मेण वर्तयन्सततं नरः।
हन्यात्क्रुद्धानतिविषांस्ताञ्जिह्मगतयोऽहिताः ॥ १२.१२०.१५ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ആ ഭൂമിയും വിട്ടുപോകണം; പിടിക്കപ്പെട്ടാൽ വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടണം; ഇപ്രകാരം മയിലിന്റെ ധർമ്മത്താൽ എപ്പോഴും പെരുമാറുന്ന മനുഷ്യൻ, കോപിച്ച, അതിവിഷമുള്ള, വക്രഗതിയുള്ള ആ ശത്രുക്കളെ കൊല്ലണം.
12.120.16
नासूयेच्चावगर्ह्याणि सन्निवासान्निवासयेत् ।
सदा बर्हिसमं कामं प्रशस्तं कृतमाचरेत्।
सर्वतश्चाददेत्प्रज्ञां पतङ्गं गहनेष्विव ॥ १२.१२०.१६ ॥
നിന്ദ്യമായ കാര്യങ്ങളിൽ അസൂയപ്പെടരുത്; അടുത്ത വാസത്തിൽ നിന്ന് (ശത്രുവിനെ) അകലെ പാർപ്പിക്കണം; എപ്പോഴും മയിൽപ്പീലി പോലെ ആഗ്രഹത്തെയും പ്രശംസനീയമായ കർമ്മത്തെയും അനുഷ്ഠിക്കണം; ഇടതൂർന്ന കാടുകളിൽ ഈയൽ പോലെ എല്ലായിടത്തുനിന്നും ബുദ്ധി സ്വീകരിക്കണം.
12.120.17
एवं मयूरवद्राजा स्वराज्यं परिपालयेत् ।
आत्मबुद्धिकरीं नीतिं विदधीत विचक्षणः ॥ १२.१२०.१७ ॥
ഇപ്രകാരം മയിലിനെപ്പോലെ രാജാവ് സ്വന്തം രാജ്യത്തെ നന്നായി പരിപാലിക്കണം; വിവേകിയായവൻ സ്വന്തം ബുദ്ധിയെ വളർത്തുന്ന നീതി സ്ഥാപിക്കണം.
12.120.18
आत्मसंयमनं बुद्ध्या परबुद्ध्या विचारणाम् ।
बुद्ध्या चात्मगुणप्राप्तिरेतच्छास्त्रनिदर्शनम् ॥ १२.१२०.१८ ॥
ബുദ്ധിയാൽ ആത്മസംയമനം, മറ്റുള്ളവരുടെ ബുദ്ധിയാൽ വിചാരം; ബുദ്ധിയാൽ സ്വന്തം ഗുണങ്ങളുടെ പ്രാപ്തി—ഇതാണ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ നിർദ്ദേശം.
12.120.19
परं विश्वासयेत्साम्ना स्वशक्तिं चोपलक्षयेत् ।
आत्मनः परिमर्शेन बुद्धिं बुद्ध्या विचारयेत् ॥ १२.१२०.१९ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസം സാമത്താൽ നേടണം; സ്വന്തം ശക്തിയും തിരിച്ചറിയണം. ആത്മപരിശോധനയാൽ ബുദ്ധിയെ ബുദ്ധികൊണ്ടുതന്നെ വിചാരിക്കണം.
12.120.20
सान्त्वयोगमतिः प्राज्ञः कार्याकार्यप्रयोजनकः ।
निगूढबुद्धेर्धीरस्य वक्तव्ये वक्ष्यते तथा ॥ १२.१२०.२० ॥
സാമയോഗത്തിൽ സമർഥനായ വിവേകി, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും അറിയുന്നവൻ — ഗൂഢബുദ്ധിയും ധീരനുമായവന്റെ പറയേണ്ട വാക്കുകളിലും അതുപോലെ പറയപ്പെടും.
12.120.21
संनिकृष्टां कथां प्राज्ञो यदि बुद्ध्या बृहस्पतिः ।
स्वभावमेष्यते तप्तं कृष्णायसमिवोदके ॥ १२.१२०.२१ ॥
വിവേകിയായ ബൃഹസ്പതി പോലും ബുദ്ധികൊണ്ട് അടുത്തുള്ള കഥ കൊണ്ടുവന്നാൽ, അത് വെള്ളത്തിൽ തപിപ്പിച്ച കറുത്ത ഇരുമ്പുപോലെ സ്വഭാവം നേടുന്നു.
12.120.22
अनुयुञ्जीत सत्यानि सर्वाण्येव महीपतिः ।
आगमैरुपदिष्टानि स्वस्य चैव परस्य च ॥ १२.१२०.२२ ॥
രാജാവ് ആഗമങ്ങളാൽ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ സത്യങ്ങളും പാലിക്കണം — സ്വന്തത്തിനും മറ്റുള്ളവർക്കും.
12.120.23
मृदुं क्रूरं तथा प्राज्ञं शूरं चार्थविधानवित् ।
स्वकर्मणि नियुञ्जीत ये चान्ये वचनाधिकाः ॥ १२.१२०.२३ ॥
അർഥവിധാനം അറിയുന്നവൻ മൃദുവരെയും, ക്രൂരനെയും, പ്രാജ്ഞനെയും, ശൂരനെയും, വാക്കിൽ മികച്ച മറ്റുള്ളവരെയും അവരവരുടെ കർമ്മത്തിൽ നിയോഗിക്കണം.
12.120.24
अप्यदृष्टानि युक्तानि स्वानुरूपेषु कर्मसु ।
सर्वांस्ताननुवर्तेत स्वरांस्तन्त्रीरिवायताः ॥ १२.१२०.२४ ॥
അവർ കാണപ്പെടാത്തവരായാലും, തങ്ങൾക്കു യോജിച്ച കർമ്മങ്ങളിൽ നിയുക്തരായ എല്ലാവരെയും, വലിച്ചുമുറുക്കിയ തന്ത്രികളുടെ സ്വരങ്ങളെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ പിന്തുടരണം.
12.120.25
धर्माणामविरोधेन सर्वेषां प्रियमाचरेत् ।
ममायमिति राजा यः सपर्वत इवाचलः ॥ १२.१२०.२५ ॥
ധർമ്മങ്ങൾക്ക് വിരോധമില്ലാതെ എല്ലാവർക്കും പ്രിയമായത് ചെയ്യണം. 'ഇത് എന്റേതാണ്' എന്ന് കരുതുന്ന രാജാവ് പർവതസഹിതമായ അചലപർവതം പോലെ ഉറച്ചുനിൽക്കും.
12.120.26
व्यवहारं समाधाय सूर्यो रश्मीनिवायतान् ।
धर्ममेवाभिरक्षेत कृत्वा तुल्ये प्रियाप्रिये ॥ १२.१२०.२६ ॥
സൂര്യൻ തന്റെ നീണ്ട രശ്മികളെ ക്രമപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ, വ്യവഹാരം ശരിയായി ക്രമീകരിച്ച്, പ്രിയവും അപ്രിയവും തുല്യമായി കണ്ട് ധർമ്മത്തെത്തന്നെ രക്ഷിക്കണം.
12.120.27
कुलप्रकृतिदेशानां धर्मज्ञान्मृदुभाषिणः ।
मध्ये वयसि निर्दोषान्हिते युक्ताञ्जितक्लमान् ॥ १२.१२०.२७ ॥
നല്ല കുലം, സ്വഭാവം, ദേശം എന്നിവയുള്ളവരും, ധർമ്മജ്ഞരും, മൃദുവായി സംസാരിക്കുന്നവരും, മധ്യവയസ്കരും, നിർദോഷരും, ഹിതകാര്യങ്ങളിൽ യുക്തരും, ക്ഷീണത്തെ ജയിച്ചവരുമായവരെ (നിയമിക്കണം).
12.120.28
अलुब्धाञ्शिक्षितान्दान्तान्धर्मेषु परिनिष्ठितान् ।
स्थापयेत्सर्वकार्येषु राजा सर्वार्थरक्षिणः ॥ १२.१२०.२८ ॥
ലോഭമില്ലാത്തവരും, പരിശീലനം ലഭിച്ചവരും, ദമമുള്ളവരും, ധർമ്മങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവരുമായവരെ, സർവ്വധനത്തിന്റെയും രക്ഷകരായി രാജാവ് എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നിയമിക്കണം.
12.120.29
एतेन च प्रकारेण कृत्यानामागतिं गतिम् ।
युक्त्या समनुतिष्ठेन तुष्टश्चारैः पुरस्कृतः ॥ १२.१२०.२९ ॥
ഇതേ രീതിയിൽ രാജാവ് കാര്യങ്ങളുടെ വരവും പോക്കും യുക്തിയോടെ ശ്രദ്ധിക്കണം; ചാരന്മാരുടെ സഹായത്തോടെ സംതൃപ്തനായിരിക്കണം.
12.120.30
अमोघक्रोधहर्शस्य स्वयं कृत्याऽनुदर्शिनाः ।
आत्मप्रत्ययकोशस्य वसुदैव वसुंधरा ॥ १२.१२०.३० ॥
കോപവും സന്തോഷവും വ്യർത്ഥമാകാത്തവനും, സ്വയം കാര്യങ്ങൾ വീക്ഷിക്കുന്നവനും, ആത്മവിശ്വാസമാകുന്ന ഭണ്ഡാരമുള്ളവനുമായവന് ധനവും ഭാഗ്യവും ഭൂമിയും (ഫലിക്കും).
12.120.31
व्यक्तश्चानुग्रहो यस्य यथोक्तश्चापि निग्रहः ।
गुप्तात्मा गुप्तराष्ट्रस्य स राजा राजधर्मवित् ॥ १२.१२०.३१ ॥
ആരുടെ അനുഗ്രഹവും യഥോക്തമായ നിഗ്രഹവും വ്യക്തമാണോ, സ്വന്തം ആത്മാവും രാഷ്ട്രവും സംരക്ഷിതമായവനോ, അവനാണ് രാജധർമ്മം അറിയുന്ന രാജാവ്.
12.120.32
नित्यं राष्ट्रमवेक्षेत गोभिः सूर्य इवातपन् ।
चारांश्चानुचरान्विद्यात्तथा बुद्ध्या स्वयं चरेत् ॥ १२.१२०.३२ ॥
രാജാവ് സൂര്യൻ കിരണങ്ങളാൽ തപിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ നിത്യവും രാഷ്ട്രം നിരീക്ഷിക്കണം; ചാരന്മാരെയും അനുചരന്മാരെയും അറിയണം; ബുദ്ധിയാൽ സ്വയം സഞ്ചരിക്കണം.
12.120.33
कालप्राप्तमुपादद्यान्नार्थं राजा प्रसूचयेत् ।
अहन्यहनि संदुह्यान्महीं गामिव बुद्धिमान् ॥ १२.१२०.३३ ॥
രാജാവ് യഥാകാലം ലഭിച്ചതു മാത്രമേ സ്വീകരിക്കാവൂ; ധനം വെളിപ്പെടുത്തരുത്; ബുദ്ധിമാൻ പശുവിനെ ദിവസവും കറക്കുന്നതുപോലെ ഭൂമിയെ ദിനംപ്രതി കറക്കണം.
12.120.34
यथाक्रमेण पुष्पेभ्यश्चिनोति मधु षट्पदः ।
तथा द्रव्यमुपादाय राजा कुर्वीत संचयम् ॥ १२.१२०.३४ ॥
വണ്ട് പൂക്കളിൽനിന്ന് ക്രമത്തിൽ തേൻ ശേഖരിക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവ് സമ്പത്ത് സ്വീകരിച്ച് സഞ്ചയം ചെയ്യണം.
12.120.35
यद्धि गुप्तावशिष्टं स्यात्तद्वित्तं धर्मकामयोः ।
संचयान्न विसर्गी स्याद्राजा शास्त्रविदात्मवान् ॥ १२.१२०.३५ ॥
സംരക്ഷിതമായി ശേഷിക്കുന്ന ധനമാണ് ധർമ്മത്തിനും കാമത്തിനും ഉതകുന്നത്; സഞ്ചയത്തിൽനിന്ന് ചെലവാക്കരുത്; രാജാവ് ശാസ്ത്രജ്ഞനും ആത്മസംയമമുള്ളവനുമാകണം.
12.120.36
नार्थमल्पं परिभवेन्नावमन्येत शात्रवान् ।
बुद्ध्याऽनुबुद्ध्या चात्मानं न चाबुद्धेषु विश्वसेत् ॥ १२.१२०.३६ ॥
രാജാവ് ചെറിയ ധനത്തെയും നിന്ദിക്കരുത്; ശത്രുക്കളെ അവമാനിക്കരുത്; ബുദ്ധിയാലും അതിന്റെ അനുചിന്തനത്താലും സ്വയം സംരക്ഷിക്കണം; അജ്ഞരിൽ വിശ്വസിക്കരുത്.
12.120.37
धृतिर्दाक्ष्यं संयमो बुद्धिरात्मा ।
धैर्यं शौर्यं देशकालाप्रमादः।
अल्पस्य वा महतो वा विवृद्धौ ।
धनस्यैतान्यष्ट समिंधनानि ॥ १२.१२०.३७ ॥
ധൃതി, ദാക്ഷ്യം, സംയമം, ബുദ്ധി, ആത്മാവ്, ധൈര്യം, ശൗര്യം, ദേശകാലങ്ങളിലുള്ള അപ്രമാദം — ധനം ചെറുതോ വലുതോ ആകട്ടെ, അതിന്റെ വർധനയ്ക്ക് ഈ എട്ടും ഇന്ധനങ്ങളാണ്.
12.120.38
अग्निस्तोको वर्धतेऽप्याज्यसिक्तो ।
बीजं चैकं बहुसहस्रमेति।
क्षयोदयौ विपुलौ सन्नियम्यौ ।
तस्मादल्पं नावमन्येत वित्तम् ॥ १२.१२०.३८ ॥
നെയ്യൊഴിച്ചാൽ ഒരു ചെറിയ തീപ്പൊരിയും വളരും; ഒരു വിത്ത് ആയിരമായി പെരുകും. ക്ഷയവും ഉദയവും വലുതാണ്; അവയെ നന്നായി നിയന്ത്രിക്കണം. അതിനാൽ ചെറിയ ധനത്തെയും അവഗണിക്കരുത്.
12.120.39
बालोऽप्यबालः स्थविरो रिपुर्यः ।
सदा प्रमत्तं पुरुषं निहन्यात्।
कालेनान्यस्तस्य मूलं हरेत् ।
कालज्ञानं पार्थिवाना वरिष्ठम् ॥ १२.१२०.३९ ॥
ശത്രു കുട്ടിയായാലും മുതിർന്നയാളായാലും വൃദ്ധനായാലും, എപ്പോഴും അശ്രദ്ധനായ മനുഷ്യനെ അവൻ കൊല്ലാം. മറ്റൊരു ശത്രു കാലക്രമത്തിൽ അവന്റെ വേരുതന്നെ പറിച്ചെടുക്കാം. രാജാക്കന്മാർക്ക് കാലജ്ഞാനമാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം.
12.120.40
हरेत्कीर्ति धर्ममस्योपरुन्ध्या ।
दर्थे विघ्नं वीर्यमस्योपहन्यात्।
रिपुर्द्वेष्टा दुर्बलो वा बली वा ।
तस्माच्छत्रोर्नैव बिभ्येद्यथात्मा ॥ १२.१२०.४० ॥
അവൻ അവന്റെ കീർത്തിയും ധർമ്മവും തടഞ്ഞ് കവർന്നെടുക്കാം; അവന്റെ ലക്ഷ്യത്തിന് വിഘ്നം വരുത്തി അവന്റെ വീര്യത്തെ തകർക്കാം. ശത്രു വെറുപ്പുള്ളവനോ, ദുർബലനോ, ബലവാനോ ആകട്ടെ — അതിനാൽ ശത്രുവിനെ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ പേടിക്കുന്നതുപോലെ പേടിക്കരുത്.
12.120.41
क्षयं शत्रोः संचयं पालनं वा ।
उभावर्थौ सहितौ धर्मकामौ।
ततश्चान्यन्मतिमान्संदधीत ।
तस्माद्राजा बुद्धिमन्तं श्रयेत ॥ १२.१२०.४१ ॥
ശത്രുവിന്റെ നാശവും സമ്പത്തിന്റെ സഞ്ചയവും സംരക്ഷണവും എന്ന ഈ രണ്ടു ലക്ഷ്യങ്ങളും ധർമ്മത്തോടും കാമത്തോടും ചേർന്നവയാണ്. പിന്നെ ബുദ്ധിമാൻ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗവും ആലോചിക്കണം. അതിനാൽ രാജാവ് ബുദ്ധിമാനെ ആശ്രയിക്കണം.
12.120.42
बुद्धिर्दीप्ता बलवन्तं हिनस्ति ।
बलं बुद्ध्या पाल्यते वर्धमानम्।
शत्रुर्बुद्ध्या सीदते पीड्यमानो ।
बुद्धिपूर्वं कर्म यत्तत्प्रशस्तम् ॥ १२.१२०.४२ ॥
തെളിഞ്ഞ ബുദ്ധി ബലവാനെയും നശിപ്പിക്കുന്നു. ബുദ്ധിയാൽ വളരുന്ന ബലം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ബുദ്ധിയാൽ പീഡിതനായ ശത്രു ക്ഷയിക്കുന്നു. ബുദ്ധിപൂർവം ചെയ്ത കർമ്മമേ പ്രശംസനീയം.
12.120.43
सर्वान्कामान्कामयानो हि धीरः ।
सत्वेनाल्पेनाप्नुते हीनदोषः।
यश्चात्मानं प्रार्थयतेऽर्थ्यमानैः ।
श्रेयः पात्रं पूरयते च नाल्पम् ॥ १२.१२०.४३ ॥
എല്ലാ കാമങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ധീരൻ അല്പമായ സത്ത്വത്താലും ദോഷരഹിതനായി അവ നേടുന്നു. യാചിക്കുന്നവർക്കു മുന്നിൽ സ്വയം സമർപ്പിക്കുന്നവൻ ശ്രേഷ്ഠ പാത്രത്തെ നിറയ്ക്കുന്നു, അല്പമല്ല.
12.120.44
तस्माद्राजा प्रगृहीतः प्रजासु ।
मूलं लक्ष्म्याः सर्वशो ह्याददीत।
दीर्घं कालं ह्यपि संपीड्यमानो ।
व्युष्यात्संपद्व्यवसायेन शक्त्या ॥ १२.१२०.४४ ॥
അതിനാൽ രാജാവ് പ്രജകൾക്കിടയിൽ ഉറച്ചുനിന്ന് ലക്ഷ്മിയുടെ മൂലത്തെ പൂർണ്ണമായി സ്വീകരിക്കണം. ദീർഘകാലം പീഡിതനായാലും, സമ്പത്ത് നേടാനുള്ള പരിശ്രമത്താലും തന്റെ ശക്തിയാലും വിജയത്തിന്റെ പ്രഭാതം വരെ അവൻ നിലനിൽക്കട്ടെ.
12.120.45
विद्या तपो वा विपुलं धनं वा ।
सर्वं ह्येतद्व्यवसायेन शक्यम्।
ब्रह्मायत्तं निवसति देहवत्सु ।
तस्माद्विद्याद्व्यवसायं प्रभूतम् ॥ १२.१२०.४५ ॥
വിദ്യയോ തപസ്സോ വലിയ ധനമോ — ഇവയെല്ലാം പ്രയത്നത്താൽ നേടാവുന്നതാണ്. ബ്രഹ്മത്തെ ആശ്രയിച്ച് അത് ദേഹധാരികളിൽ വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ വലിയ പ്രയത്നത്തെ അറിയണം.
12.120.46
यत्रासते मतिमन्तो मनस्विनः ।
शक्रो विष्णुर्यत्र सरस्वती च।
वसन्ति भूतानि च यत्र नित्यं ।
तस्माद्विद्वान्नावमन्येत देहम् ॥ १२.१२०.४६ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാരും മനസ്വികളും എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ, ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും സരസ്വതിയും എവിടെയുണ്ടോ, എല്ലാ ജീവികളും എന്നും എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ — അതിനാൽ പണ്ഡിതൻ ദേഹത്തെ അവമാനിക്കരുത്.
12.120.47
लुब्धं हन्यात्संप्रदानाद्धि नित्यं ।
लुब्धस्तृप्तिं परवित्तस्य नैति।
सर्वो लुब्धः सर्वगुणोपभोगो ।
योऽर्थैर्हीनो धर्मकामौ जहाति ॥ १२.१२०.४७ ॥
ലോഭിയെ എപ്പോഴും ദാനത്താൽ നശിപ്പിക്കണം; കാരണം ലോഭി മറ്റുള്ളവരുടെ ധനംകൊണ്ട് ഒരിക്കലും തൃപ്തനാകുന്നില്ല. ലോഭിക്ക് എല്ലാ ഗുണഭോഗവും ലഭിക്കുന്നില്ല; ധനഹീനൻ ധർമ്മവും കാമവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
12.120.48
धनं भोगं पुत्रदारं समृद्धिं ।
सर्वं लुब्धः प्रार्थयते परेषाम्।
लुब्धे दोषाः संभवन्तीह सर्वे ।
तस्माद्राजा न प्रगृह्णीत् लुब्धम् ॥ १२.१२०.४८ ॥
ലോഭി ധനം, ഭോഗം, പുത്രഭാര്യമാർ, സമൃദ്ധി — എല്ലാം മറ്റുള്ളവരിൽനിന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ലോഭിയിൽ ഇവിടെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു; അതിനാൽ രാജാവ് ലോഭിയെ സ്വീകരിക്കരുത്.
12.120.49
संदर्शनेन पुरुषं जघन्यमपि चोदयेत् ।
आरम्भान्द्विषतां प्राज्ञः सर्वार्थांश्च प्रसूदयेत् ॥ १२.१२०.४९ ॥
ബുദ്ധിമാൻ കാഴ്ചയാൽ തന്നെ അധമനായ പുരുഷനെയും പ്രേരിപ്പിക്കണം; ശത്രുക്കളുടെ സംരംഭങ്ങളാൽ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നശിപ്പിക്കണം.
12.120.50
धर्मान्वितेषु विज्ञाता मन्त्रगुप्तिंश्च पाण्डव ।
आप्तो राजन्कुलीनश्च पर्याप्तो राष्ट्रसंग्रहे ॥ १२.१२०.५० ॥
ധർമ്മനിഷ്ഠരിൽ അറിയപ്പെട്ടവനും ആലോചന രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കുന്നവനുമായവനേ, പാണ്ഡവാ. രാജാവേ, വിശ്വസ്തനും കുലീനനുമായവനാണ് രാഷ്ട്രഭരണത്തിന് പ്രാപ്തൻ.
12.120.51
विविप्रयुक्तान्नरदेवधर्मा ।
नुक्तान्समासेन निबोध बुद्ध्या।
इमान्विदध्यादनुसृत्य यो वै ।
राजा महीं पालयितुं स शक्तः ॥ १२.१२०.५१ ॥
രാജധർമ്മങ്ങളിൽ വേർതിരിഞ്ഞവയെ ചുരുക്കി പറയാം, ബുദ്ധികൊണ്ട് മനസ്സിലാക്കുക. ഇവയെ അനുസരിച്ച് നടക്കുന്ന രാജാവാണ് ഭൂമിയെ പാലിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ.
12.120.52
सुनीतिजं यस्य विधानजं सुखं ।
धर्मप्रणीतं विधिवत्प्रसिद्ध्यति।
न निन्द्यते तस्य गतिर्महीपते ।
स विन्दते राज्यसुखं ह्यनुत्तमम् ॥ १२.१२०.५२ ॥
നല്ല നീതിയിൽ നിന്നും ശരിയായ വിധാനത്തിൽ നിന്നും ജനിക്കുന്ന സുഖം ധർമ്മം നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ വിധിപ്രകാരം സിദ്ധിക്കുന്നു. മഹീപതേ, അവന്റെ വഴി നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അവൻ അത്യുത്തമമായ രാജ്യസുഖം നേടുന്നു.
12.120.53
धनैर्विशिष्टान्मतिशीलपूजिता ।
न्गुणोपपन्नान्युधि दृष्टविक्रमान्।
गुणेषु युक्तानचिरादिवात्मवां ।
स्ततोऽभिसंधाय निहन्ति शात्रवान् ॥ १२.१२०.५३ ॥
ധനത്താൽ വിശിഷ്ടരും, ബുദ്ധിയും ശീലവുംകൊണ്ട് ആദരിക്കപ്പെട്ടവരും, ഗുണസമ്പന്നരും, യുദ്ധത്തിൽ വീര്യം തെളിയിച്ചവരും, ഗുണങ്ങളിൽ നിരതരുമായവരെ ആത്മസംയമമുള്ള രാജാവ് വേഗം തിരിച്ചറിയുന്നു; പിന്നെ ആലോചിച്ച് ശത്രുക്കളെ വധിക്കുന്നു.
12.120.54
पश्येदुपायान्विविधेषु कर्मसु ।
न चानुपायेन मतिं निवेशयेत्।
श्रियं विशिष्टां विपुलं यशो धनं ।
न दोषदर्शी पुरुषः समश्नुते ॥ १२.१२०.५४ ॥
വിവിധ കർമ്മങ്ങളിൽ ഉപായങ്ങൾ കാണണം; അനുചിതമായ ഉപായത്തിൽ മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കരുത്. ദോഷം കണ്ടെത്തുന്നവനല്ലാത്ത മനുഷ്യൻ വിശിഷ്ടമായ ശ്രീയും വിപുലമായ യശസ്സും ധനവും നേടുന്നു.
12.120.55
प्रीतिप्रवृत्तिं विनिवर्तनं च ।
सुहृसु विज्ञाय विचार्य चोभयोः।
यदेव मित्रं गुरुभारमावहे ।
त्तदेव सुस्निग्धमुदाहरेद्बुधः ॥ १२.१२०.५५ ॥
സുഹൃത്തുക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തിയും അതിൽനിന്നുള്ള പിന്മാറ്റവും ഇരുവശവും നന്നായി അറിഞ്ഞ് വിചാരിച്ച്, ഭാരം വഹിക്കാൻ കഴിവുള്ള മിത്രത്തോട് ബുദ്ധിമാൻ അത്യന്തം മൃദുവായി സംസാരിക്കണം.
12.120.56
एतान्मयोक्तांश्चर राजधर्मा ।
न्नृणां च गुप्तौ मतिमादधत्स्व।
अवाप्स्यसे पुण्यफलं सुखेन ।
सर्वो हि लोको नृप धर्ममूलः ॥ १२.१२०.५६ ॥
ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ രാജധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുക, മനുഷ്യരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കുക. അപ്പോൾ സുഖമായി പുണ്യഫലം നേടും; ഹേ രാജാവേ, സർവ്വലോകവും ധർമ്മമൂലമാണ്.