Mahābhārata · Adhyāya 12.122
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.122.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अङ्गेषु राजा द्युतिमान्वसुहोम इति श्रुतः ॥ १२.१२२.१ ॥
Aquí también se relata esta antigua historia: entre los Aṅgas hubo un rey resplandeciente conocido como Vasuhoma.
12.122.2
स राजा धर्मविन्नित्यं सह पत्न्या महातपाः ।
मुञ्जपृष्ठं जगामाथ देवर्षिगणसेवितम्। ॥ १२.१२२.२ ॥
Aquel rey, siempre conocedor del dharma y de gran austeridad, fue con su esposa a Muñjapṛṣṭha, servido por multitudes de sabios divinos.
12.122.3
तत्र शृङ्गे हिमवतो वसतिं समुपागमत् ।
यत्र मुञ्जवटे रामो जटाहरणमादिशत् ॥ १२.१२२.३ ॥
Allí, en un pico del Himalaya, llegó a morar, donde junto al baniano de Muñja Rāma ordenó quitar los cabellos enmarañados.
12.122.4
तदादि च महाप्राज्ञः ऋषिभिः संशितव्रतैः ।
मुञ्जपृष्ठ इति प्रोक्तः स देशो रुद्रसेवितः ॥ १२.१२२.४ ॥
Desde entonces, los sabios de votos severos, muy sabios, llamaron a aquella región Muñjapṛṣṭha, servida por Rudra.
12.122.5
स तत्र बहुभिर्युक्तस्तदा श्रुतिमयैर्गुणैः ।
ब्राह्मणानामनुमतो देवर्षिसदृशोऽभवत् ॥ १२.१२२.५ ॥
Allí, dotado de muchas cualidades nacidas del saber sagrado, aprobado por los brahmanes, llegó a ser semejante a un sabio divino.
12.122.6
तं कदाचिददीनात्मा सखा शक्रस्य मानितः ।
अभ्यगच्छन्महीपालो मान्धाता शत्रुकर्शनः ॥ १२.१२२.६ ॥
Una vez, a aquel de mente firme lo visitó Māndhātā, el monarca protector de la tierra, amigo de Indra, honrado, subyugador de enemigos.
12.122.7
सोपसृत्य तु मान्धाता वसुहोमं नराधिपम् ।
दृष्ट्वा प्रकृष्टतपसं विनयेनोपतिष्ठते ॥ १२.१२२.७ ॥
Māndhātṛ, habiéndose acercado y viendo al rey Vasuhoma, de suprema austeridad, se presentó ante él con humildad.
12.122.8
वसुहोमोऽपि राज्ञो वै गामर्ध्यं च न्यवेदयत् ।
सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य पप्रच्छ कुशलाव्ययौ ॥ १२.१२२.८ ॥
Vasuhoma también ofreció una vaca y el arghya al rey, y preguntó por el bienestar y la prosperidad del reino de siete miembros.
12.122.9
सद्भिराचरितं पूर्वं यथावदनुयायिनम् ।
अब्रवीद्वसुहोमस्तं राजन्किं करवाणि ते ॥ १२.१२२.९ ॥
Vasuhoma, a él que había venido siguiéndolo como lo habían practicado los buenos desde antiguo, le dijo: "Oh rey, ¿qué puedo hacer por ti?"
12.122.10
सोऽब्रवीत्परमप्रीतो मान्धाता राजसत्तमः ।
वसुहोमं महाप्राज्ञमासीनं कुरुनन्दन ॥ १२.१२२.१० ॥
Māndhātṛ, sumamente complacido y el mejor de los reyes, dijo a Vasuhoma, el muy sabio, que estaba sentado: "¡Oh deleite de los Kurus!"
12.122.11
बृहस्पतेर्मतं राजन्नघीतं सकलं त्वया ।
तथैवौशनसं शास्त्रं विज्ञातं ते नरोत्तम ॥ १२.१२२.११ ॥
Oh rey, has estudiado por completo la doctrina de Bṛhaspati; asimismo, oh mejor de los hombres, has comprendido el tratado de Uśanas.
12.122.12
तदहं श्रोतुमिच्छामि दण्ड उत्पद्यते कथम् ।
किं वाऽस्य पूर्वं जागर्ति किं वा परममुच्यते ॥ १२.१२२.१२ ॥
Por ello deseo oír cómo surge el castigo. ¿Qué despierta antes que él, o qué se llama supremo?
12.122.13
कथं क्षत्रियसंस्थश्च दण्डः संप्रत्यवस्थितः ।
ब्रूहि मे तद्यथातत्वं ददाम्याचार्यवेतनम् ॥ १२.१२२.१३ ॥
¿Cómo se estableció el castigo entre los kṣatriyas y cómo se sostiene ahora? Dímelo tal como es en verdad; daré al maestro su honorario.
12.122.14
शृणु राजन्यथा दण्डः संभूतो लोकसंग्रहः ।
प्रजाविनयरक्षार्थं धर्मस्यात्मा सनातनः ॥ १२.१२२.१४ ॥
Escucha, oh rey, cómo surgió el castigo, lo que mantiene unido al mundo. Para la protección y la disciplina de los súbditos, es el mismo ser del dharma eterno.
12.122.15
ब्रह्मा यियक्षुर्भगवान्सर्वलोकपितामहः ।
ऋत्विजं नात्मनस्तुल्यं ददर्शेति हि नः श्रुतम् ॥ १२.१२२.१५ ॥
El bienaventurado Brahmā, abuelo de todos los mundos, deseó realizar un sacrificio. Hemos oído que no vio a ningún sacerdote igual a sí mismo.
12.122.16
स गर्भं भगवान्देवो बहुवर्षाण्यधारयत् ।
अथ पूर्णे सहस्रे तु स गर्भः क्षुवतोऽपतत् ॥ १२.१२२.१६ ॥
Aquel dios bienaventurado sostuvo el embrión durante muchos años. Luego, cuando se cumplieron mil años, el embrión cayó mientras él estornudaba.
12.122.17
स क्षुपो नाम संभूतः प्रजापतिररिंदम् ।
ऋत्विगासीन्महाराज यज्ञे तस्य महात्मनः ॥ १२.१२२.१७ ॥
Nació con el nombre de Kṣupa, oh domador de enemigos, y llegó a ser señor de las criaturas. Oh gran rey, fue el sacerdote en el sacrificio de aquel magnánimo.
12.122.18
तस्मिन्प्रवृत्ते सत्रे तु ब्रह्मणः पार्थिवर्षभ ।
इष्टरूपप्रचारत्वाद्दण्डः सोऽन्तर्हितोऽभवत् ॥ १२.१२२.१८ ॥
Oh toro entre los reyes, cuando comenzó aquella sesión sacrificial de Brahmā, el castigo desapareció, porque el rito avanzó en su forma apropiada.
12.122.19
तस्मिन्नन्तर्हिते चापि प्रजानां संकरोऽभवत् ।
नैव कार्यं न वा कार्यं भोज्याभोज्यं न विद्यते ॥ १२.१२२.१९ ॥
Cuando aquel castigo desapareció, surgió la confusión (saṃkara) entre las criaturas. Ya no había lo que debía hacerse ni lo que no debía hacerse, y no se conocía la distinción entre lo comestible y lo no comestible.
12.122.20
पेयापेये कुतः सिद्धिर्हिसन्ति च परस्परम् ।
गम्यागम्यं तदा नासीत्स्वं परस्वं च वै समम् ॥ १२.१२२.२० ॥
¿Cómo podría haber éxito en lo que se puede y no se puede beber? Se hacían daño unos a otros. Entonces no había distinción entre lo que puede y no puede abordarse, y lo propio y lo ajeno se volvieron iguales.
12.122.21
परस्परं विलुम्पन्ति सारमेया यथाऽऽमिषम् ।
अबलान्बलिनो जघ्नुर्निर्मर्यादं प्रवर्तते ॥ १२.१२२.२१ ॥
Como perros que se desgarran la carne, se saqueaban unos a otros. Los poderosos mataban a los débiles, y prevalecía una conducta sin límites.
12.122.22
ततः पितामहो विष्णुं भगवन्तं सनातनम् ।
संपूज्य वरदं देवं महादेवमथाब्रवीत् ॥ १२.१२२.२२ ॥
Entonces el Abuelo (Brahmā), habiendo honrado al eterno y bendito señor Viṣṇu, habló al dios otorgador de dones, Mahādeva.
12.122.23
अत्र त्वमनुकम्पां वै कर्तुमर्हसि शङ्कर ।
अयं विष्णुः सखा तुभ्यं धर्मस्य परिरक्षणे ॥ १२.१२२.२३ ॥
Oh Śaṅkara, en este asunto debes en verdad mostrar compasión. Este Viṣṇu es tu amigo, en la protección del dharma.
12.122.24
त्वं हि सर्वविधानज्ञः सत्वानां त्वं गतिः परा ।
संकरो न भवेदत्र यथा तद्वै विधीयताम् ॥ १२.१२२.२४ ॥
Tú eres en verdad el conocedor de todas las reglas, y el supremo refugio de los seres. Que se ordene así para que aquí no surja la confusión.
12.122.26
ततः स भगवान्ध्यात्वा तदा शूलवरायुधः ।
देवदेवो महादेवः कारणं जगतः परम्
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसहितः सर्वैश्च ससुरासुरैः ।
लोकसन्धारणार्थं च लोकसंकरनाशनम्।
आत्मानमात्माना दण्डं ससृजे देवसत्तमः ॥ १२.१२२.२६ ॥
Entonces el Señor, habiendo meditado, portando el tridente como su arma excelente, Mahādeva, dios de dioses, la causa suprema del mundo, junto con Brahmā, Viṣṇu e Indra, y con todos los dioses y asuras, para sostener a los mundos y destruir la confusión en los mundos, el mejor de los dioses creó el castigo por sí mismo a partir de sí mismo.
12.122.27
तस्माच्च धर्मचरणान्नीतिं देवीं सरस्वतीम् ।
असृजद्दण्डनीतिं वै त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ॥ १२.१२२.२७ ॥
Por tanto, mediante la práctica del dharma, creó la diosa Sarasvatī, la ciencia del castigo, renombrada en los tres mundos.
12.122.28
यथाऽसौ नीयते दण्डः सततं पापकारिषु ।
दण्डस्य नयनात्सा हि दण्डनीतिरिहोच्यते ॥ १२.१२२.२८ ॥
Como el castigo se aplica siempre a los malhechores, ella se llama aquí la ciencia del castigo, porque dirige el castigo.
12.122.29
भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलघरः प्रभुः ।
असृजत्सर्वशास्त्राणि महादेवो महेश्वरः ॥ १२.१२२.२९ ॥
Una vez más el bendito Señor, portador del tridente, habiendo meditado largo tiempo, Mahādeva, el gran Señor, creó todas las ciencias.
12.122.30
दण्डनीतेः प्रयोगार्थं प्रमाणानि च सर्वशः ।
विद्याश्चतस्रः कूटस्थास्तासां भेदविकल्पनाः ॥ १२.१२२.३० ॥
Para la aplicación de la ciencia del castigo, y las autoridades en todos los sentidos; las cuatro ciencias fijas en la cúspide, y sus divisiones y subdivisiones.
12.122.31
अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः ।
पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्येताश्चतुर्दश ॥ १२.१२२.३१ ॥
Las ciencias auxiliares, los cuatro Vedas, la Mīmāṃsā, la amplificación de la lógica, los Purāṇas y los tratados de derecho; estas son las catorce ciencias.
12.122.32
आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः ।
अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव तु ॥ १२.१२२.३२ ॥
Āyurveda, dhanurveda y gāndharva son esos tres; el cuarto es arthaśāstra. En verdad las ciencias son dieciocho.
12.122.33
दश चाष्टौ च विख्याता एता धर्मस्य संहिताः ।
एतासामेव विद्यानां व्यासमाह महेश्वरः ॥ १२.१२२.३३ ॥
Diez y ocho: estas célebres compilaciones son las saṃhitās del dharma. La exposición de estas mismas ciencias fue enunciada por Maheśvara.
12.122.34
शतानि त्रीणि शास्त्राणां महातन्त्राणि सप्ततिम् ।
व्यास एव तु विद्यानां महादेवेन कीर्तितः ॥ १२.१२२.३४ ॥
Hay trescientos tratados y setenta grandes tantras; pero la exposición de las ciencias fue proclamada por el propio Mahādeva.
12.122.35
तन्त्रं पाशुपतं नाम पञ्चरात्रं च विश्रुतम् ।
योगशास्त्रं च साङ्ख्यं च तन्त्रं लोकायतं तथा ॥ १२.१२२.३५ ॥
El sistema llamado Pāśupata, el célebre Pañcarātra, la ciencia del yoga, el Sāṅkhya y, asimismo, el sistema Lokāyata.
12.122.36
तन्त्रं ब्रह्मतुला नाम तर्कविद्या दिवौकसाम् ।
सुखदुःखार्थजिज्ञासा कारणं चेति विश्रुतम् ॥ १२.१२२.३६ ॥
El sistema llamado Brahma-tulā es la lógica de los dioses; la indagación sobre el fin y la causa del placer y el dolor es su célebre objeto.
12.122.37
तर्कविद्यास्तथा चाष्टौ स चोक्तो न्यायविस्तरः ।
दश चाष्टौ च विज्ञेयाः पौराणा यज्ञसंहिताः ॥ १२.१२२.३७ ॥
Las ciencias de la lógica son también ocho, y eso se dice que es la extensión del nyāya; las compilaciones sacrificiales purānicas deben conocerse como dieciocho.
12.122.38
पुराणाश्च प्रणीताश्च तावदेवेह संहिताः ।
धर्मशास्त्राणि तद्वच्च एकार्थानि च नान्यथा ॥ १२.१२२.३८ ॥
También los Purāṇas fueron compuestos, y aquí hay otras tantas compilaciones. Los tratados de dharma son igualmente, y tienen un único significado, no otro.
12.122.39
एकार्थानि पुराणानि वेदाश्चैकार्यसंहिताः ।
नानार्थानि च सर्वाणि ततः शास्त्राणि शंकरः ॥ १२.१२२.३९ ॥
Los Purāṇas tienen un solo significado, y los Vedas también son compilaciones de un solo significado. Pero todos los śāstras tienen muchos significados; por eso Śaṅkara (los enseñó).
12.122.40
प्रोवाच भगवान्देवः कालज्ञानानि यानि च ।
चतुःषष्टिप्रमाणानि आयुर्वेदं च सोत्तरम् ॥ १२.१२२.४० ॥
El bendito dios declaró los libros del conocimiento del tiempo, que son sesenta y cuatro, y el Āyurveda junto con su suplemento.
12.122.41
अष्टादशविकल्पां तां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् ।
गान्धर्वमितिहासं च नानाविस्तरमुक्तवान् ॥ १२.१२२.४१ ॥
Declaró también aquella eterna ciencia del gobierno de dieciocho divisiones, la ciencia de la música y el Itihāsa de muchas extensiones.
12.122.42
इत्येताः शंकरप्रोक्ता विद्याः शब्दार्थसंहिताः ।
पुनर्भेदसहस्रं तु तासामेव तु विस्तरः ॥ १२.१२२.४२ ॥
Así, estas disciplinas declaradas por Śaṅkara son compilaciones de palabra y sentido. Sus divisiones se multiplican por mil, y su expansión está en ellas mismas.
12.122.43
ऋषिभिर्देवगन्धर्वैः सविकल्पः सविस्तरः ।
शश्वदभ्यस्यते लोके वेद एव तु सर्वशः ॥ १२.१२२.४३ ॥
Entre los sabios, dioses y gandharvas, con sus divisiones y su expansión, solo el Veda se estudia constantemente en el mundo, en todos los sentidos.
12.122.44
वेदाश्चतस्रः संक्षिप्ता वेदवादाश्च ते स्मृताः ।
एतासां पारगो यश्च स चोक्तो वेदपारगः ॥ १२.१२२.४४ ॥
Los Vedas son cuatro, compendiados; se recuerdan también como doctrinas védicas. Quien ha llegado a su otra orilla en ellos es llamado maestro de los Vedas.
12.122.45
वेदानां पारगो रुद्रो विष्णुरिन्द्रो बृहस्पतिः ।
शक्रः स्वायंभुवश्चैव मनुः परमधर्मवित् ॥ १२.१२२.४५ ॥
Maestros de los Vedas son Rudra, Viṣṇu, Indra y Bṛhaspati; Śakra y el Nacido de sí mismo, y Manu, conocedor del supremo dharma.
12.122.46
ब्रह्मा च परमो देवः सदा सर्वैः सुरासुरैः ।
सर्वस्यानुग्रहाच्चैव व्यासो वै वेदपारगः ॥ १२.१२२.४६ ॥
Brahmā es el dios supremo, siempre servido por dioses y asuras; y por la gracia de todos, también Vyāsa llegó a ser maestro de los Vedas.
12.122.47
अहं शान्तनवो भीष्मः प्रसादान्माधवस्य च ।
शंकरस्य प्रसादाच्च ब्रह्मणश्च कुरूद्वह।
वेदपारग इत्युक्तो याज्ञवल्क्यश्च सर्वशः ॥ १२.१२२.४७ ॥
Yo, Bhīṣma, hijo de Śantanu, por la gracia de Mādhava, por la gracia de Śaṅkara y por la gracia de Brahmā, oh mejor de los Kurus, soy llamado maestro de los Vedas; y Yājñavalkya también, en todo sentido.
12.122.48
कल्पेकल्पे महाभागैर्ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
ऋषिपुत्रैर्ऋषिगणैर्भिद्यन्ते मिश्रकैरपि ॥ १२.१२२.४८ ॥
En cada kalpa, los Vedas son divididos por los grandes sabios que ven la verdad, por los hijos de los sabios, por grupos de sabios, e incluso por los de linaje mixto.
12.122.49
शिवेन ब्रह्मणा चैव विष्णुना च विकल्पिताः ।
आदिकल्पे पुनश्चैव भिद्यन्ते साधुभिः पुनः ॥ १२.१२२.४९ ॥
Los Vedas han sido ordenados por Śiva, por Brahmā y por Viṣṇu; y en el primer kalpa vuelven a ser divididos por los virtuosos.
12.122.50
इदानीमपि विद्वद्भिर्भिद्यन्ते च विकल्पकैः ।
पूर्वजन्मानुसारेण बहुधेयं सरस्वती ॥ १२.१२२.५० ॥
Incluso ahora es dividida por los eruditos y por los innovadores; según los méritos de nacimientos anteriores, esta Sarasvatī se divide de muchas maneras.
12.122.51
भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलवरायुधः ।
तस्यतस्य निकायस्य चकारैकैकमीश्वरम् ॥ १२.१२२.५१ ॥
Entonces aquel bienaventurado señor, cuya mejor arma es el tridente, tras meditar largo tiempo, hizo un señor para cada una de las clases de seres.
12.122.52
देवानामीश्वरं चक्रे दैवं दशशतेक्षणम् ।
यमं वैवस्वतं चापि पितॄणामकरोत्पतिम् ॥ १२.१२२.५२ ॥
Hizo al divino de los mil ojos señor de los dioses, y también hizo a Yama, hijo de Vivasvat, señor de los antepasados.
12.122.53
अपां राज्ये सुराणां च विदधे वरुणं प्रभुम् ।
धनानां राक्षसानां च कुवेरमपि चेश्वरम् ॥ १२.१२२.५३ ॥
Designó a Varuṇa señor sobre el reino de las aguas y de los dioses; también hizo a Kubera señor de las riquezas y de los rākṣasas.
12.122.54
पर्वतानां पतिं मेरुं सरितां च महोदधिम् ।
मृत्युं प्राणेश्वरमथो तेजसां च हुताशनम् ॥ १२.१२२.५४ ॥
Hizo a Meru señor de las montañas y al gran océano señor de los ríos; a la Muerte señor del aliento vital, y a Hutāśana (el Fuego) señor de los resplandores.
12.122.55
रुद्राणामपि चेशानं गोप्तारं विदधे प्रभुः ।
महात्मानं महादेवं विशालाक्षं सनातनम् ॥ १२.१२२.५५ ॥
Entre los Rudra, el Señor designó a Īśāna, el protector, el magnánimo Mahādeva, de ojos amplios y eterno.
12.122.56
दश चैकश्च ये रुद्रास्तस्यैते मूर्तिसंभवाः ।
नानारूपधरो देवः स एव भगवाञ्शिवः ॥ १२.१२२.५६ ॥
Los diez y uno, que son los Rudras, nacieron de sus formas. Aquel dios que porta muchas formas es, en verdad, el bienaventurado Śiva.
12.122.57
वसिष्ठमीशं विप्राणां वसूनां जातवेदसम् ।
तेजसां भास्करं चक्रे नक्षत्राणां निशाकरम् ॥ १२.१२२.५७ ॥
Hizo a Vasiṣṭha señor entre los brahmanes, a Agni, el conocedor de los nacimientos, entre los Vasus, al sol entre los cuerpos luminosos y a la luna entre las estrellas.
12.122.58
वीरुधां वसुमन्तं च भूतानां च प्रभुं वरम् ।
कुमारं द्वादशभुजं स्कन्दं राजानमादिशत् ॥ १२.१२२.५८ ॥
Designó rey a Vasumat entre las hierbas, al excelente señor entre los seres, y al joven Skanda de doce brazos.
12.122.59
कालं सर्वेशमकरोत्संहारविनयात्मकम् ।
मृत्योश्चतुर्विभागस्य दुःखस्य च सुखस्य च ॥ १२.१२२.५९ ॥
Hizo al Tiempo señor de todo, cuya naturaleza es ordenar la destrucción, de las cuatro partes de la muerte, del sufrimiento y de la felicidad.
12.122.60
ईश्वरो देवदेवस्तु राजराजो नराधिपः ।
सर्वेषामेव रुद्राणां शूलपाणिरिति श्रुतिः ॥ १२.१२२.६० ॥
El Señor es el dios de los dioses, el rey de los reyes, el señor de los hombres; entre todos los Rudras es el portador del tridente, según dice la escritura.
12.122.61
ईश्वरश्चेतनः कर्ता पुरुषः कारणं शिवः ।
विष्णुर्ब्रह्मा शशी सूर्यः शक्रो देवाश्च सान्वयाः ॥ १२.१२२.६१ ॥
El Señor es el agente consciente, la persona, la causa; él es Śiva. Viṣṇu, Brahmā, la luna, el sol, Indra y los dioses con sus linajes son también él.
12.122.62
सृजते ग्रसते चैतत्तमोभूतमिदं यथा ।
अप्रज्ञातं जगत्सर्वं यदा ह्येको महेश्वरः ॥ १२.१२२.६२ ॥
Cuando todo este mundo desconocido se ha vuelto tenebroso, el gran Señor, solo, lo crea y lo devora.
12.122.63
तमेनं ब्रह्मणः पुत्रमनुजातं क्षुपं ददौ ।
प्रजानामधिपं श्रेष्ठं सर्वधर्मभृतामपि ॥ १२.१२२.६३ ॥
Le dio a Kṣupa, aquel hijo de Brahmā nacido después, el mejor de todos los que sostienen el dharma, como señor de las criaturas.
12.122.64
महादेवस्ततस्तस्मिन्वृत्ते यज्ञे समाहितः ।
दण्डं धर्मस्य गोप्तारं विष्णवे सत्कृतं ददौ ॥ १२.१२२.६४ ॥
Entonces, concluido aquel sacrificio, el Mahādeva recogido entregó con honor a Viṣṇu el castigo, guardián del dharma.
12.122.65
विष्णुरङ्गिरसे प्रादादङ्गिरा मुनिसत्तमः ।
प्रादादिन्द्रमरीचिभ्या मरीचिर्भृगवे ददौ ॥ १२.१२२.६५ ॥
Viṣṇu se lo dio a Aṅgiras, y Aṅgiras, el mejor de los sabios, lo dio a Indra y a Marīci; Marīci lo dio a Bhṛgu.
12.122.66
भृगुर्ददावृषिभ्यस्तु दण्डं धर्मसमाहितम् ।
ऋषयो लोकपालेभ्यो लोकपालाः क्षुपाय च ॥ १२.१२२.६६ ॥
Bhṛgu dio el bastón, dotado de dharma, a los sabios; los sabios se lo dieron a los guardianes del mundo, y estos a Kṣupa.
12.122.67
क्षुपस्तु मनवे प्रादादादित्यतनयाय च ।
पुत्रेभ्यः श्राद्धदेवस्तु सूक्ष्मधर्मार्थकारणात् ॥ १२.१२२.६७ ॥
Kṣupa lo dio a Manu y al hijo de Āditi; y Śrāddhadeva lo dio a sus hijos, por razón del dharma sutil y del propósito.
12.122.68
विभज्य दण्डः कर्तव्यो दण्डे तु नयमिच्छता ।
दुर्वाचा निग्रहो दण्डो हिरण्यं बाह्यतः क्रिया ॥ १२.१२२.६८ ॥
El castigo debe aplicarse por partes; quien desea la justicia debe mantener la moderación en el castigo. Reprender con palabras duras es un castigo; el oro (multa) debe exigirse externamente.
12.122.69
व्यङ्गत्वं च शरीरस्य वधो वाऽनल्पकारणात् ।
शरीरपीडा कार्या तु स्वदेशाच्च विवासनम् ॥ १२.१२२.६९ ॥
Mutilar el cuerpo o dar muerte por una causa grave, infligir tormento corporal y el destierro de la propia tierra también son castigos.
12.122.70
तं ददौ सूर्यपुत्राय मनवे रक्षणात्मकम् ।
आनुपूर्व्याच्च दण्डोऽयं प्रजा जागर्ति पालयन् ॥ १२.१२२.७० ॥
Aquello cuya naturaleza es la protección se lo dio a Manu, hijo del Sol. En debido orden, este castigo permanece vigilante protegiendo a los súbditos.
12.122.71
इन्द्रो जागर्ति भगवानिन्द्रादग्निर्विभावसुः ।
अग्नेर्जागर्ति वरुणो वरुणाच्च प्रजापतिः ॥ १२.१२२.७१ ॥
El venerable Indra permanece despierto; de Indra, Vibhāvasu Agni (permanece despierto). De Agni, Varuṇa permanece despierto; y de Varuṇa, Prajāpati.
12.122.72
प्रजापतेस्ततो धर्मो जागर्ति विनयात्मकः ।
धर्माच्च ब्रह्मणः पुत्रो व्यवसायः सनातनः ॥ १२.१२२.७२ ॥
De Prajāpati, luego, despierta el dharma cuya naturaleza es la disciplina; y del dharma, el hijo de Brahmā, el esfuerzo eterno.
12.122.73
व्यवसायात्ततस्तेजो जागर्ति परिपालयत् ।
ओषध्यस्तेजसस्तस्मादोषधीभ्यश्च पर्वताः ॥ १२.१२२.७३ ॥
De la resolución, luego, el resplandor permanece despierto protegiendo. Del resplandor, las hierbas (permanecen despiertas); y de esas hierbas, las montañas.
12.122.74
पर्वतेभ्यश्च जागर्ति रसो रसगुणात्तथा ।
जागर्ति निर्ऋतिर्देवी ज्योतींषि निर्ऋतीमनु ॥ १२.१२२.७४ ॥
De las montañas despierta el jugo, y así también por la cualidad del sabor. La diosa Nirṛti permanece despierta; las luces siguen a Nirṛti.
12.122.75
वेदाः प्रतिष्ठा ज्योतिर्भ्यस्ततो हयशिराः प्रभुः ।
ब्रह्मा पितामहस्तस्माज्जागर्ति प्रभुरव्ययः ॥ १२.१२२.७५ ॥
Los Vedas tienen su fundamento en los luminares; luego el señor Hayaśiras. De él despierta el abuelo Brahmā, el señor imperecedero despierta.
12.122.76
पितामहान्महादेवो जागर्ति भगवाञ्शिवः ।
विश्वेदेवाः शिवाच्चापि विश्वेभ्य ऋषयस्तथा ॥ १२.१२२.७६ ॥
Del abuelo despierta el gran dios; el bienaventurado Śiva despierta. De Śiva también los Viśvedevas, y de los Viśvas los videntes igualmente.
12.122.77
ऋषिभ्यो भगवान्सोमः सोमाद्देवाः सनातनाः ।
देवेभ्यो ब्राह्मणा लोके जाग्रतीत्युपधारय ॥ १२.१२२.७७ ॥
De los videntes, el bienaventurado Soma; de Soma, los dioses eternos. De los dioses, los brahmanes permanecen despiertos en el mundo — comprende esto.
12.122.78
ब्राह्मणेभ्यश्च राजन्या लोकान्रक्षन्ति धर्मताः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव क्षत्रियेभ्यः सनातनम् ॥ १२.१२२.७८ ॥
De los brahmanes, los reyes y guerreros protegen los mundos según el dharma. Lo inmóvil y lo móvil también, por los kṣatriyas, eternamente.
12.122.79
प्रजा जाग्रति लोकेऽस्मिन्दण्डो जागर्ति तासु च ।
सर्वसंक्षेपको दण्डः पितामहसुतः प्रभुः ॥ १२.१२२.७९ ॥
En este mundo las criaturas permanecen despiertas, y entre ellas el castigo (daṇḍa) permanece despierto. El daṇḍa, que resume todo, hijo del abuelo, el señor.
12.122.80
जागर्ति कालः पूर्वं च मध्ये चान्ते च भारत ।
ईशः सर्वस्य कालो हि महादेवः प्रजापतिः ॥ १२.१२२.८० ॥
El tiempo vela al principio, en medio y al final, oh Bhārata. El tiempo es el señor de todo; en verdad el tiempo es el gran dios Mahādeva, Prajāpati.
12.122.81
देवदेवः शिवः सर्वो जागर्ति सततं प्रभुः ।
कपर्दी शंकरो रुद्रो भवः स्थाणुरुमापतिः ॥ १२.१२२.८१ ॥
Śiva, dios de los dioses, señor omnipresente, vela constantemente: el de cabello enmarañado, Śaṅkara, Rudra, Bhava, Sthāṇu, señor de Umā.
12.122.82
इत्येष दण्डो व्याख्यातस्तथौषध्यस्तथापरे ।
भूमिपालो यथान्यायं वर्तेतानेन धर्मवित् ॥ १२.१२२.८२ ॥
Así queda explicado este castigo, y lo mismo las hierbas y otras cosas. El rey que conoce el dharma debe gobernar con justicia conforme a esto.
12.122.83
इतीदं वसुहोमस्य योऽऽत्मवाञ्शृणुयान्मतम् ।
श्रुत्वा सम्यक्प्रवर्तेत स लोकानाप्नुयान्नृपः ॥ १२.१२२.८३ ॥
Quien, dueño de sí mismo, escuche esta enseñanza de Vasuhoma, que la oiga y actúe rectamente; tal rey alcanzará los mundos.
12.122.84
इति ते सर्वमाख्यातं यो दण्डो मनुजर्षभ ।
नियन्ता सर्वलोकस्य धर्माक्रान्तस्य भारत ॥ १२.१२२.८४ ॥
Así te lo he contado todo: el castigo, oh mejor de los hombres, es el regulador de todo el mundo para quien está atado al dharma, oh Bhārata.
12.122.85
वसुहोमाच्छ्रुतं राज्ञा मान्धात्रा भूभृता पुरा ।
मयापि कथितं राजन्नाख्यानं प्रथितं मया ॥ १२.१२२.८५ ॥
El rey Māndhātṛ lo oyó en el pasado de Vasuhoma; y yo también, oh rey, he relatado este célebre relato.