మహాభారతం · అధ్యాయం 12.122

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

పదార్థాలతో చదవండి

12.122.1

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अङ्गेषु राजा द्युतिमान्वसुहोम इति श्रुतः ॥ १२.१२२.१ ॥

ఇక్కడ కూడా ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు: అంగదేశంలో వసుహోముడు అనే తేజోవంతుడైన రాజు ప్రసిద్ధుడు.

12.122.2

स राजा धर्मविन्नित्यं सह पत्न्या महातपाः ।
मुञ्जपृष्ठं जगामाथ देवर्षिगणसेवितम्। ॥ १२.१२२.२ ॥

ధర్మజ్ఞుడూ మహాతపస్వీ అయిన ఆ రాజు భార్యతో కలిసి దేవర్షుల సమూహాలు సేవించే ముంజపృష్ఠానికి వెళ్ళాడు.

12.122.3

तत्र शृङ्गे हिमवतो वसतिं समुपागमत् ।
यत्र मुञ्जवटे रामो जटाहरणमादिशत् ॥ १२.१२२.३ ॥

అక్కడ హిమాలయ శిఖరంపై నివాసానికి చేరాడు; ముంజ వటవృక్షం వద్ద రాముడు జటాహరణాన్ని ఆజ్ఞాపించాడు.

12.122.4

तदादि च महाप्राज्ञः ऋषिभिः संशितव्रतैः ।
मुञ्जपृष्ठ इति प्रोक्तः स देशो रुद्रसेवितः ॥ १२.१२२.४ ॥

అప్పటి నుండి మహాప్రాజ్ఞులైన, కఠినవ్రతులైన ఋషులు ఆ ప్రదేశాన్ని రుద్రసేవితమైన ముంజపృష్ఠం అని పిలిచారు.

12.122.5

स तत्र बहुभिर्युक्तस्तदा श्रुतिमयैर्गुणैः ।
ब्राह्मणानामनुमतो देवर्षिसदृशोऽभवत् ॥ १२.१२२.५ ॥

అక్కడ వేద జ్ఞానమయమైన అనేక గుణాలతో కూడినవాడై, బ్రాహ్మణులచే అంగీకరించబడి, దేవర్షికి సమానుడయ్యాడు.

12.122.6

तं कदाचिददीनात्मा सखा शक्रस्य मानितः ।
अभ्यगच्छन्महीपालो मान्धाता शत्रुकर्शनः ॥ १२.१२२.६ ॥

ఒకసారి ఆ దీనత్వం లేని మనసున్నవాని వద్దకు ఇంద్రుని మిత్రుడు, గౌరవనీయుడు, శత్రువులను వణికించే రాజు మాంధాత వచ్చాడు.

12.122.7

सोपसृत्य तु मान्धाता वसुहोमं नराधिपम् ।
दृष्ट्वा प्रकृष्टतपसं विनयेनोपतिष्ठते ॥ १२.१२२.७ ॥

మాంధాత సమీపించి, అత్యున్నత తపస్సు చేసిన నరాధిపుడు వసుహోముని చూసి, వినయంతో ఆయన ముందు నిలిచాడు.

12.122.8

वसुहोमोऽपि राज्ञो वै गामर्ध्यं च न्यवेदयत् ।
सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य पप्रच्छ कुशलाव्ययौ ॥ १२.१२२.८ ॥

వసుహోముడు కూడా రాజుకు గోవును, అర్ఘ్యమును సమర్పించి, సప్తాంగ రాజ్యపు క్షేమాన్ని, అభివృద్ధిని అడిగాడు.

12.122.9

सद्भिराचरितं पूर्वं यथावदनुयायिनम् ।
अब्रवीद्वसुहोमस्तं राजन्किं करवाणि ते ॥ १२.१२२.९ ॥

పూర్వం సత్పురుషులు ఆచరించిన విధంగా అనుసరించి వచ్చిన అతనితో వసుహోముడు ఇలా అన్నాడు: "రాజా, నీకు నేనేమి చేయాలి?"

12.122.10

सोऽब्रवीत्परमप्रीतो मान्धाता राजसत्तमः ।
वसुहोमं महाप्राज्ञमासीनं कुरुनन्दन ॥ १२.१२२.१० ॥

అత్యంత సంతోషించిన రాజశ్రేష్ఠుడైన మాంధాత, ఆసీనుడైన మహాప్రాజ్ఞుడు వసుహోమునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ కురునందనా!"

12.122.11

बृहस्पतेर्मतं राजन्नघीतं सकलं त्वया ।
तथैवौशनसं शास्त्रं विज्ञातं ते नरोत्तम ॥ १२.१२२.११ ॥

రాజా, బృహస్పతి మతాన్ని నీవు పూర్తిగా అధ్యయనం చేశావు; అదే విధంగా, ఓ నరోత్తమా, ఔశనస శాస్త్రాన్నీ నీవు తెలుసుకున్నావు.

12.122.12

तदहं श्रोतुमिच्छामि दण्ड उत्पद्यते कथम् ।
किं वाऽस्य पूर्वं जागर्ति किं वा परममुच्यते ॥ १२.१२२.१२ ॥

కాబట్టి దండం ఎలా ఉద్భవిస్తుందో నేను వినాలనుకుంటున్నాను? దానికి ముందు ఏది జాగ్రత్తగా ఉంటుంది, లేదా ఏది పరమమని చెప్పబడుతుంది?

12.122.13

कथं क्षत्रियसंस्थश्च दण्डः संप्रत्यवस्थितः ।
ब्रूहि मे तद्यथातत्वं ददाम्याचार्यवेतनम् ॥ १२.१२२.१३ ॥

క్షత్రియులలో దండం ఎలా స్థాపితమైంది, ఇప్పుడు అది ఎలా నిలిచి ఉంది? దాన్ని యథాతథంగా నాకు చెప్పు, ఆచార్యునికి తగిన దక్షిణ ఇస్తాను.

12.122.14

शृणु राजन्यथा दण्डः संभूतो लोकसंग्रहः ।
प्रजाविनयरक्षार्थं धर्मस्यात्मा सनातनः ॥ १२.१२२.१४ ॥

ఓ రాజా, విను: దండం ఎలా ఉద్భవించింది — అది లోకాన్ని కలిపి ఉంచేది. ప్రజల వినయాన్ని, రక్షణను కాపాడటానికి అది సనాతన ధర్మానికి ఆత్మ.

12.122.15

ब्रह्मा यियक्षुर्भगवान्सर्वलोकपितामहः ।
ऋत्विजं नात्मनस्तुल्यं ददर्शेति हि नः श्रुतम् ॥ १२.१२२.१५ ॥

సర్వలోకాలకు పితామహుడైన భగవంతుడు బ్రహ్మ యాగం చేయ కోరాడు. తనతో సమానమైన ఋత్విజుని ఆయన చూడలేదని మేము విన్నాము.

12.122.16

स गर्भं भगवान्देवो बहुवर्षाण्यधारयत् ।
अथ पूर्णे सहस्रे तु स गर्भः क्षुवतोऽपतत् ॥ १२.१२२.१६ ॥

ఆ భగవంతుడైన దేవుడు చాలా సంవత్సరాలు గర్భాన్ని ధరించాడు. తరువాత వెయ్యి సంవత్సరాలు పూర్తయినప్పుడు, ఆ గర్భం తుమ్ము వస్తుండగా కిందపడింది.

12.122.17

स क्षुपो नाम संभूतः प्रजापतिररिंदम् ।
ऋत्विगासीन्महाराज यज्ञे तस्य महात्मनः ॥ १२.१२२.१७ ॥

అతడు క్షుపుడు అనే పేరుతో జన్మించాడు; ఓ శత్రుదమనా, అతడు ప్రజాపతి అయ్యాడు. ఓ మహారాజా, ఆ మహాత్ముని యాగంలో అతడు ఋత్విజుడిగా ఉన్నాడు.

12.122.18

तस्मिन्प्रवृत्ते सत्रे तु ब्रह्मणः पार्थिवर्षभ ।
इष्टरूपप्रचारत्वाद्दण्डः सोऽन्तर्हितोऽभवत् ॥ १२.१२२.१८ ॥

ఓ రాజశ్రేష్ఠుడా, బ్రహ్మ ఆ సత్రం ప్రారంభమైనప్పుడు, యాగవిధి సక్రమంగా నడిచినందున ఆ దండం అంతర్ధానమైంది.

12.122.19

तस्मिन्नन्तर्हिते चापि प्रजानां संकरोऽभवत् ।
नैव कार्यं न वा कार्यं भोज्याभोज्यं न विद्यते ॥ १२.१२२.१९ ॥

అది అదృశ్యమైనప్పుడు ప్రజల మధ్య సంకరం (అస్తవ్యస్తత) ఏర్పడింది. చేయదగినదీ చేయరానిదీ లేదు; తినదగినదీ తినరానిదీ తెలియలేదు.

12.122.20

पेयापेये कुतः सिद्धिर्हिसन्ति च परस्परम् ।
गम्यागम्यं तदा नासीत्स्वं परस्वं च वै समम् ॥ १२.१२२.२० ॥

త్రాగదగినవి, త్రాగరానివి అనే నియమం ఎక్కడ నిలుస్తుంది? వారు ఒకరినొకరు హింసించుకున్నారు. అప్పుడు గమ్యాగమ్యాల భేదం లేకపోయింది; తన ధనమూ పరధనమూ సమానమయ్యాయి.

12.122.21

परस्परं विलुम्पन्ति सारमेया यथाऽऽमिषम् ।
अबलान्बलिनो जघ्नुर्निर्मर्यादं प्रवर्तते ॥ १२.१२२.२१ ॥

కుక్కలు మాంసం కోసం ఒకదానినొకటి చీల్చుకున్నట్లు వారు పరస్పరం దోచుకున్నారు. బలవంతులు బలహీనులను చంపారు; మర్యాద లేని ప్రవర్తన వ్యాపించింది.

12.122.22

ततः पितामहो विष्णुं भगवन्तं सनातनम् ।
संपूज्य वरदं देवं महादेवमथाब्रवीत् ॥ १२.१२२.२२ ॥

అప్పుడు పితామహుడు (బ్రహ్మ) సనాతనుడైన భగవానుడు విష్ణువును పూజించి, వరదుడైన దేవుడు మహాదేవునితో మాట్లాడాడు.

12.122.23

अत्र त्वमनुकम्पां वै कर्तुमर्हसि शङ्कर ।
अयं विष्णुः सखा तुभ्यं धर्मस्य परिरक्षणे ॥ १२.१२२.२३ ॥

శంకరా! ఈ విషయంలో నీవు తప్పక దయ చూపాలి. ఈ విష్ణువు నీకు మిత్రుడు; ధర్మ పరిరక్షణలో ఉన్నాడు.

12.122.24

त्वं हि सर्वविधानज्ञः सत्वानां त्वं गतिः परा ।
संकरो न भवेदत्र यथा तद्वै विधीयताम् ॥ १२.१२२.२४ ॥

నీవే సర్వ విధానాలను తెలిసినవాడవు; ప్రాణులకు నీవే పరమ గతివి. ఇక్కడ సంకరం ఏర్పడకుండా ఆ విధానాన్ని నియమించుము.

ततः स भगवान्ध्यात्वा तदा शूलवरायुधः ।
देवदेवो महादेवः कारणं जगतः परम्
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसहितः सर्वैश्च ससुरासुरैः ।
लोकसन्धारणार्थं च लोकसंकरनाशनम्।
आत्मानमात्माना दण्डं ससृजे देवसत्तमः ॥ १२.१२२.२६ ॥

అప్పుడు ఆ భగవానుడు ధ్యానించి, శూలాన్ని శ్రేష్ఠ ఆయుధంగా ధరించిన దేవదేవుడు మహాదేవుడు, జగత్తుకు పరమ కారణుడు, బ్రహ్మ విష్ణు ఇంద్రులతో, సకల దేవాసురులతో కలిసి, లోకాలను ధరించడానికి, లోకాల సంకరాన్ని నాశనం చేయడానికి, దేవశ్రేష్ఠుడు తనను తానే దండాన్ని సృష్టించాడు.

12.122.27

तस्माच्च धर्मचरणान्नीतिं देवीं सरस्वतीम् ।
असृजद्दण्डनीतिं वै त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ॥ १२.१२२.२७ ॥

అందువల్ల ధర్మాచరణం ద్వారా ఆయన దివ్య సరస్వతి అనే నీతిని, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన దండనీతిని సృష్టించాడు.

12.122.28

यथाऽसौ नीयते दण्डः सततं पापकारिषु ।
दण्डस्य नयनात्सा हि दण्डनीतिरिहोच्यते ॥ १२.१२२.२८ ॥

పాపులపై శిక్ష ఎల్లప్పుడూ ఎలా ప్రయోగించబడుతుందో, దండాన్ని నడిపించడం వల్లే ఆమెను ఇక్కడ దండనీతి అంటారు.

12.122.29

भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलघरः प्रभुः ।
असृजत्सर्वशास्त्राणि महादेवो महेश्वरः ॥ १२.१२२.२९ ॥

మళ్లీ ఆ భగవానుడు, శూలధారి ప్రభువు, చాలాసేపు ధ్యానించి, మహాదేవుడు మహేశ్వరుడు సకల శాస్త్రాలను సృష్టించాడు.

12.122.30

दण्डनीतेः प्रयोगार्थं प्रमाणानि च सर्वशः ।
विद्याश्चतस्रः कूटस्थास्तासां भेदविकल्पनाः ॥ १२.१२२.३० ॥

దండనీతి ప్రయోగం కోసం, అన్ని విధాలుగా ప్రమాణాలు; కూటస్థమైన నాలుగు విద్యలు, వాటి భేదాలు విభాగాలు.

12.122.31

अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः ।
पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्येताश्चतुर्दश ॥ १२.१२२.३१ ॥

అంగాలు, నాలుగు వేదాలు, మీమాంస, న్యాయ విస్తారం, పురాణం, ధర్మశాస్త్రం; ఇవే పదునాలుగు విద్యలు.

12.122.32

आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः ।
अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव तु ॥ १२.१२२.३२ ॥

ఆయుర్వేదం, ధనుర్వేదం, గాంధర్వం ఈ మూడు, నాలుగవది అర్థశాస్త్రం; నిజానికి విద్యలు పద్దెనిమిదే.

12.122.33

दश चाष्टौ च विख्याता एता धर्मस्य संहिताः ।
एतासामेव विद्यानां व्यासमाह महेश्वरः ॥ १२.१२२.३३ ॥

పది, ఎనిమిది అని ప్రసిద్ధమైనవి ఇవి ధర్మ సంహితలు; ఈ విద్యల విస్తారాన్ని మహేశ్వరుడే చెప్పాడు.

12.122.34

शतानि त्रीणि शास्त्राणां महातन्त्राणि सप्ततिम् ।
व्यास एव तु विद्यानां महादेवेन कीर्तितः ॥ १२.१२२.३४ ॥

మూడు వందల డెబ్బై శాస్త్రాలు, మహాతంత్రాలు ఉన్నాయి; కానీ విద్యల విస్తారాన్ని మహాదేవుడే ప్రకటించాడు.

12.122.35

तन्त्रं पाशुपतं नाम पञ्चरात्रं च विश्रुतम् ।
योगशास्त्रं च साङ्ख्यं च तन्त्रं लोकायतं तथा ॥ १२.१२२.३५ ॥

పాశుపతం అనే తంత్రం, ప్రసిద్ధమైన పంచరాత్రం, యోగశాస్త్రం, సాంఖ్యం, అలాగే లోకాయత తంత్రం.

12.122.36

तन्त्रं ब्रह्मतुला नाम तर्कविद्या दिवौकसाम् ।
सुखदुःखार्थजिज्ञासा कारणं चेति विश्रुतम् ॥ १२.१२२.३६ ॥

బ్రహ్మతుల అనే తంత్రం దేవతల తర్క విద్య; సుఖదుఃఖాల ప్రయోజనం, కారణం గురించిన విచారణ ఇదే అని ప్రసిద్ధం.

12.122.37

तर्कविद्यास्तथा चाष्टौ स चोक्तो न्यायविस्तरः ।
दश चाष्टौ च विज्ञेयाः पौराणा यज्ञसंहिताः ॥ १२.१२२.३७ ॥

తర్కవిద్యలు ఎనిమిది, అది న్యాయ విస్తారమని చెప్పబడింది; పౌరాణిక యజ్ఞ సంహితలు పద్దెనిమిది అని తెలుసుకోవాలి.

12.122.38

पुराणाश्च प्रणीताश्च तावदेवेह संहिताः ।
धर्मशास्त्राणि तद्वच्च एकार्थानि च नान्यथा ॥ १२.१२२.३८ ॥

పురాణాలు కూడా రచించబడినవి; ఇక్కడ అంతే సంహితలు ఉన్నాయి. ధర్మశాస్త్రాలూ అలాగే; వాటి అర్థం ఒక్కటే, మరోలా కాదు.

12.122.39

एकार्थानि पुराणानि वेदाश्चैकार्यसंहिताः ।
नानार्थानि च सर्वाणि ततः शास्त्राणि शंकरः ॥ १२.१२२.३९ ॥

పురాణాలు ఒకే అర్థం కలిగినవి; వేదాలూ ఒకే అర్థపు సంహితలు. అయితే శాస్త్రాలన్నీ అనేక అర్థాలు కలిగినవి; అందుచేత శంకరుడు (వాటిని ప్రసాదించాడు).

12.122.40

प्रोवाच भगवान्देवः कालज्ञानानि यानि च ।
चतुःषष्टिप्रमाणानि आयुर्वेदं च सोत्तरम् ॥ १२.१२२.४० ॥

భగవంతుడైన దేవుడు కాలజ్ఞానపు గ్రంథాలను ప్రకటించాడు; అవి అరవై నాలుగు ప్రమాణాలు కలవి. ఉత్తర భాగంతో కూడిన ఆయుర్వేదాన్నీ (చెప్పాడు).

12.122.41

अष्टादशविकल्पां तां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् ।
गान्धर्वमितिहासं च नानाविस्तरमुक्तवान् ॥ १२.१२२.४१ ॥

పద్దెనిమిది భేదాలు గల ఆ శాశ్వత దండనీతిని, గాంధర్వ శాస్త్రాన్ని, అనేక విస్తారాలు కల ఇతిహాసాన్ని (ఆయన చెప్పాడు).

12.122.42

इत्येताः शंकरप्रोक्ता विद्याः शब्दार्थसंहिताः ।
पुनर्भेदसहस्रं तु तासामेव तु विस्तरः ॥ १२.१२२.४२ ॥

ఈ విధంగా శంకరుడు చెప్పిన ఈ విద్యలు శబ్దార్థ సంహితలు. వాటికి మళ్ళీ వేయి భేదాలు ఉన్నాయి; వాటి విస్తారమూ వాటిలోనే ఉంది.

12.122.43

ऋषिभिर्देवगन्धर्वैः सविकल्पः सविस्तरः ।
शश्वदभ्यस्यते लोके वेद एव तु सर्वशः ॥ १२.१२२.४३ ॥

ఋషులచే, దేవతలు గంధర్వులచే, వాటి భేదాలతో, విస్తారంతో, లోకంలో ఎల్లప్పుడూ అన్ని విధాలుగా వేదమే అభ్యసింపబడుతోంది.

12.122.44

वेदाश्चतस्रः संक्षिप्ता वेदवादाश्च ते स्मृताः ।
एतासां पारगो यश्च स चोक्तो वेदपारगः ॥ १२.१२२.४४ ॥

వేదాలు నాలుగు, అవి సంక్షిప్తమైనవి; వేదవాదాలు అని కూడా వాటిని స్మరిస్తారు. వీటిలో పారంగతుడైనవాడే వేదపారగుడని చెప్పబడ్డాడు.

12.122.45

वेदानां पारगो रुद्रो विष्णुरिन्द्रो बृहस्पतिः ।
शक्रः स्वायंभुवश्चैव मनुः परमधर्मवित् ॥ १२.१२२.४५ ॥

వేదాలలో పారంగతులు రుద్రుడు, విష్ణువు, ఇంద్రుడు, బృహస్పతి; శక్రుడు, స్వాయంభువుడు, పరమధర్మజ్ఞుడైన మనువు కూడా.

12.122.46

ब्रह्मा च परमो देवः सदा सर्वैः सुरासुरैः ।
सर्वस्यानुग्रहाच्चैव व्यासो वै वेदपारगः ॥ १२.१२२.४६ ॥

పరమదేవుడైన బ్రహ్మను దేవతలు, అసురులు ఎల్లప్పుడూ సేవిస్తారు; అందరి అనుగ్రహం వల్లనే వ్యాసుడు వేదపారగుడయ్యాడు.

12.122.47

अहं शान्तनवो भीष्मः प्रसादान्माधवस्य च ।
शंकरस्य प्रसादाच्च ब्रह्मणश्च कुरूद्वह।
वेदपारग इत्युक्तो याज्ञवल्क्यश्च सर्वशः ॥ १२.१२२.४७ ॥

శంతనుని కుమారుడనైన నేను భీష్ముడను — మాధవుని అనుగ్రహం వల్ల, శంకరుని అనుగ్రహం వల్ల, బ్రహ్మ అనుగ్రహం వల్ల, కురుశ్రేష్ఠా, వేదపారగుడనని చెప్పబడ్డాను; యాజ్ఞవల్క్యుడు కూడా అన్ని విధాలుగా.

12.122.48

कल्पेकल्पे महाभागैर्ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
ऋषिपुत्रैर्ऋषिगणैर्भिद्यन्ते मिश्रकैरपि ॥ १२.१२२.४८ ॥

ప్రతి కల్పంలోనూ తత్త్వదర్శులైన మహాభాగ్యులైన ఋషులచేత, ఋషిపుత్రులచేత, ఋషిగణాలచేత, మిశ్రకులచేత కూడా (వేదాలు) విభజించబడతాయి.

12.122.49

शिवेन ब्रह्मणा चैव विष्णुना च विकल्पिताः ।
आदिकल्पे पुनश्चैव भिद्यन्ते साधुभिः पुनः ॥ १२.१२२.४९ ॥

శివుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువుల చేత కూడా (వేదాలు) విభజించబడ్డాయి; ఆదికల్పంలో మళ్ళీ సాధువులచేత మళ్ళీ విభజించబడతాయి.

12.122.50

इदानीमपि विद्वद्भिर्भिद्यन्ते च विकल्पकैः ।
पूर्वजन्मानुसारेण बहुधेयं सरस्वती ॥ १२.१२२.५० ॥

ఇప్పటికీ పండితులచేత, భేదాలు సృష్టించేవారిచేత ఇది విభజింపబడుతోంది; పూర్వజన్మ సంస్కారాన్ని అనుసరించి ఈ సరస్వతి అనేక విధాలుగా విభజింపబడుతోంది.

12.122.51

भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलवरायुधः ।
तस्यतस्य निकायस्य चकारैकैकमीश्वरम् ॥ १२.१२२.५१ ॥

మళ్లీ ఆ భగవంతుడు, త్రిశూలం శ్రేష్ఠాయుధంగా కలవాడు, చాలసేపు ధ్యానించి, ప్రతి వర్గానికి ఒక్కో ఈశ్వరుని నియమించాడు.

12.122.52

देवानामीश्वरं चक्रे दैवं दशशतेक्षणम् ।
यमं वैवस्वतं चापि पितॄणामकरोत्पतिम् ॥ १२.१२२.५२ ॥

దేవతలకు ఈశ్వరునిగా దివ్యుడైన వేయి కన్నులవాడిని (ఇంద్రుని) చేశాడు; వివస్వంతుని కుమారుడైన యముడిని పితృదేవతలకు అధిపతిగా చేశాడు.

12.122.53

अपां राज्ये सुराणां च विदधे वरुणं प्रभुम् ।
धनानां राक्षसानां च कुवेरमपि चेश्वरम् ॥ १२.१२२.५३ ॥

జలాల రాజ్యంలో, దేవతలలో వరుణుని ప్రభువుగా నియమించాడు; ధనాలకు, రాక్షసులకు ఈశ్వరునిగా కుబేరుని కూడా చేశాడు.

12.122.54

पर्वतानां पतिं मेरुं सरितां च महोदधिम् ।
मृत्युं प्राणेश्वरमथो तेजसां च हुताशनम् ॥ १२.१२२.५४ ॥

పర్వతాలకు అధిపతిగా మేరువును, నదులకు మహాసముద్రాన్ని; ప్రాణాలకు ఈశ్వరునిగా మృత్యువును, తేజస్సులకు హుతాశనుడిని (అగ్నిని) చేశాడు.

12.122.55

रुद्राणामपि चेशानं गोप्तारं विदधे प्रभुः ।
महात्मानं महादेवं विशालाक्षं सनातनम् ॥ १२.१२२.५५ ॥

రుద్రులకు కూడా ఈశానుడిని, రక్షకుడిని ప్రభువు నియమించాడు; మహాత్ముడు, మహాదేవుడు, విశాలాక్షుడు, సనాతనుడు.

12.122.56

दश चैकश्च ये रुद्रास्तस्यैते मूर्तिसंभवाः ।
नानारूपधरो देवः स एव भगवाञ्शिवः ॥ १२.१२२.५६ ॥

పదకొండు రుద్రులు ఉన్నారో, వారు ఆయన రూపాల నుండి జన్మించినవారు. అనేక రూపాలను ధరించే ఆ దేవుడే భగవానుడు శివుడు.

12.122.57

वसिष्ठमीशं विप्राणां वसूनां जातवेदसम् ।
तेजसां भास्करं चक्रे नक्षत्राणां निशाकरम् ॥ १२.१२२.५७ ॥

ఆయన బ్రాహ్మణులలో వసిష్ఠుడిని, వసువులలో జాతవేదసుడైన అగ్నిని, తేజస్సులలో సూర్యుడిని, నక్షత్రాలలో చంద్రుడిని అధిపతులుగా చేశాడు.

12.122.58

वीरुधां वसुमन्तं च भूतानां च प्रभुं वरम् ।
कुमारं द्वादशभुजं स्कन्दं राजानमादिशत् ॥ १२.१२२.५८ ॥

ఓషధులలో వసుమంతుడిని, ప్రాణులలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రభువును, పన్నెండు భుజాల కుమారుడు స్కందుడిని రాజుగా నియమించాడు.

12.122.59

कालं सर्वेशमकरोत्संहारविनयात्मकम् ।
मृत्योश्चतुर्विभागस्य दुःखस्य च सुखस्य च ॥ १२.१२२.५९ ॥

ఆయన కాలాన్ని సర్వాధిపతిగా చేశాడు; దాని స్వభావం సంహారాన్ని నియమించడమే. మృత్యువు యొక్క నాలుగు విభాగాలకు, దుఃఖానికి, సుఖానికి అది అధిపతి.

12.122.60

ईश्वरो देवदेवस्तु राजराजो नराधिपः ।
सर्वेषामेव रुद्राणां शूलपाणिरिति श्रुतिः ॥ १२.१२२.६० ॥

ఈశ్వరుడు దేవదేవుడు, రాజులకు రాజు, మనుషులకు అధిపతి. రుద్రులందరిలోనూ ఆయనే శూలపాణి అని శ్రుతి చెబుతుంది.

12.122.61

ईश्वरश्चेतनः कर्ता पुरुषः कारणं शिवः ।
विष्णुर्ब्रह्मा शशी सूर्यः शक्रो देवाश्च सान्वयाः ॥ १२.१२२.६१ ॥

ఈశ్వరుడు చైతన్యవంతుడు, కర్త, పురుషుడు, కారణం; ఆయనే శివుడు. విష్ణువు, బ్రహ్మ, చంద్రుడు, సూర్యుడు, ఇంద్రుడు మరియు వారి వంశాలతో కూడిన దేవతలు కూడా ఆయనే.

12.122.62

सृजते ग्रसते चैतत्तमोभूतमिदं यथा ।
अप्रज्ञातं जगत्सर्वं यदा ह्येको महेश्वरः ॥ १२.१२२.६२ ॥

ఈ సమస్త అజ్ఞాత జగత్తు చీకటిగా మారినప్పుడు, ఏకైక మహేశ్వరుడు దీనిని సృష్టించి మ్రింగివేస్తాడు.

12.122.63

तमेनं ब्रह्मणः पुत्रमनुजातं क्षुपं ददौ ।
प्रजानामधिपं श्रेष्ठं सर्वधर्मभृतामपि ॥ १२.१२२.६३ ॥

బ్రహ్మ కుమారుడూ తమ్ముడూ అయిన క్షుపుడిని, సర్వధర్మధారులలో కూడా శ్రేష్ఠుడైన వాడిని, ప్రజలకు అధిపతిగా ఇచ్చాడు.

12.122.64

महादेवस्ततस्तस्मिन्वृत्ते यज्ञे समाहितः ।
दण्डं धर्मस्य गोप्तारं विष्णवे सत्कृतं ददौ ॥ १२.१२२.६४ ॥

తరువాత ఆ యజ్ఞం జరిగినప్పుడు, సమాహితుడైన మహాదేవుడు ధర్మరక్షకమైన దండాన్ని విష్ణువుకు గౌరవపూర్వకంగా ఇచ్చాడు.

12.122.65

विष्णुरङ्गिरसे प्रादादङ्गिरा मुनिसत्तमः ।
प्रादादिन्द्रमरीचिभ्या मरीचिर्भृगवे ददौ ॥ १२.१२२.६५ ॥

విష్ణువు అంగిరసునికి ఇచ్చాడు; ముని శ్రేష్ఠుడైన అంగిరసుడు ఇంద్రునికి, మరీచికి ఇచ్చాడు; మరీచి భృగువుకు ఇచ్చాడు.

12.122.66

भृगुर्ददावृषिभ्यस्तु दण्डं धर्मसमाहितम् ।
ऋषयो लोकपालेभ्यो लोकपालाः क्षुपाय च ॥ १२.१२२.६६ ॥

భృగువు ఋషులకు ధర్మసమాహితమైన దండాన్ని ఇచ్చాడు; ఋషులు లోకపాలకులకు ఇచ్చారు; లోకపాలకులు క్షుపునికి ఇచ్చారు.

12.122.67

क्षुपस्तु मनवे प्रादादादित्यतनयाय च ।
पुत्रेभ्यः श्राद्धदेवस्तु सूक्ष्मधर्मार्थकारणात् ॥ १२.१२२.६७ ॥

క్షుపుడు మనువుకు, ఆదిత్యుని కుమారునికి ఇచ్చాడు; శ్రాద్ధదేవుడు సూక్ష్మ ధర్మార్థ కారణంగా తన పుత్రులకు ఇచ్చాడు.

12.122.68

विभज्य दण्डः कर्तव्यो दण्डे तु नयमिच्छता ।
दुर्वाचा निग्रहो दण्डो हिरण्यं बाह्यतः क्रिया ॥ १२.१२२.६८ ॥

దండాన్ని విభజించి అమలు చేయాలి; నీతిని కోరువాడు దండనలో సంయమనం పాటించాలి. కఠినమైన మాటతో అడ్డుకోవడం దండం; బంగారం (జరిమానా) బయటినుండి చెల్లించబడాలి.

12.122.69

व्यङ्गत्वं च शरीरस्य वधो वाऽनल्पकारणात् ।
शरीरपीडा कार्या तु स्वदेशाच्च विवासनम् ॥ १२.१२२.६९ ॥

పెద్ద కారణంగా శరీరాన్ని అంగవైకల్యం చేయడం లేదా వధించడం, శారీరక పీడ ఇవ్వడం, స్వదేశం నుండి బహిష్కరణ కూడా (దండనలు).

12.122.70

तं ददौ सूर्यपुत्राय मनवे रक्षणात्मकम् ।
आनुपूर्व्याच्च दण्डोऽयं प्रजा जागर्ति पालयन् ॥ १२.१२२.७० ॥

రక్షణే స్వభావమైన దానిని సూర్యపుత్రుడైన మనువుకు ఇచ్చాడు. క్రమంగా ఈ దండం ప్రజలను కాపాడుతూ మేల్కొని ఉంటుంది.

12.122.71

इन्द्रो जागर्ति भगवानिन्द्रादग्निर्विभावसुः ।
अग्नेर्जागर्ति वरुणो वरुणाच्च प्रजापतिः ॥ १२.१२२.७१ ॥

భగవంతుడైన ఇంద్రుడు మేల్కొని ఉన్నాడు; ఇంద్రుని నుండి విభావసు అగ్ని (మేల్కొని ఉన్నాడు). అగ్ని నుండి వరుణుడు మేల్కొని ఉన్నాడు; వరుణుని నుండి ప్రజాపతి.

12.122.72

प्रजापतेस्ततो धर्मो जागर्ति विनयात्मकः ।
धर्माच्च ब्रह्मणः पुत्रो व्यवसायः सनातनः ॥ १२.१२२.७२ ॥

ప్రజాపతి నుండి తరువాత వినయ స్వరూపమైన ధర్మం మేల్కొని ఉంటుంది; ధర్మం నుండి బ్రహ్మ కుమారుడైన శాశ్వత వ్యవసాయం (మేల్కొని ఉంటుంది).

12.122.73

व्यवसायात्ततस्तेजो जागर्ति परिपालयत् ।
ओषध्यस्तेजसस्तस्मादोषधीभ्यश्च पर्वताः ॥ १२.१२२.७३ ॥

వ్యవసాయం నుండి తరువాత తేజస్సు మేల్కొని రక్షిస్తుంది. తేజస్సు నుండి ఓషధులు (మేల్కొని ఉంటాయి); ఆ ఓషధుల నుండి పర్వతాలు (మేల్కొని ఉంటాయి).

12.122.74

पर्वतेभ्यश्च जागर्ति रसो रसगुणात्तथा ।
जागर्ति निर्ऋतिर्देवी ज्योतींषि निर्ऋतीमनु ॥ १२.१२२.७४ ॥

పర్వతాల నుండి రసం జాగ్రత్తగా ఉంటుంది; రస గుణం వల్ల అలాగే. దేవి నిరృతి జాగ్రత్తగా ఉంటుంది; జ్యోతులు నిరృతిని అనుసరిస్తాయి.

12.122.75

वेदाः प्रतिष्ठा ज्योतिर्भ्यस्ततो हयशिराः प्रभुः ।
ब्रह्मा पितामहस्तस्माज्जागर्ति प्रभुरव्ययः ॥ १२.१२२.७५ ॥

వేదాలకు జ్యోతుల నుండి ప్రతిష్ఠ; తరువాత ప్రభువు హయశిరసు. అతని నుండి పితామహుడు బ్రహ్మ జాగ్రత్తగా ఉంటాడు; అవ్యయ ప్రభువు జాగ్రత్తగా ఉంటాడు.

12.122.76

पितामहान्महादेवो जागर्ति भगवाञ्शिवः ।
विश्वेदेवाः शिवाच्चापि विश्वेभ्य ऋषयस्तथा ॥ १२.१२२.७६ ॥

పితామహుని నుండి మహాదేవుడు జాగ్రత్తగా ఉంటాడు; భగవానుడు శివుడు జాగ్రత్తగా ఉంటాడు. శివుని నుండి విశ్వదేవులు, విశ్వుల నుండి ఋషులు కూడా అలాగే.

12.122.77

ऋषिभ्यो भगवान्सोमः सोमाद्देवाः सनातनाः ।
देवेभ्यो ब्राह्मणा लोके जाग्रतीत्युपधारय ॥ १२.१२२.७७ ॥

ఋషుల నుండి భగవానుడు సోముడు; సోముని నుండి సనాతన దేవతలు. దేవతల నుండి లోకంలో బ్రాహ్మణులు జాగ్రత్తగా ఉంటారు — ఇది గ్రహించు.

12.122.78

ब्राह्मणेभ्यश्च राजन्या लोकान्रक्षन्ति धर्मताः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव क्षत्रियेभ्यः सनातनम् ॥ १२.१२२.७८ ॥

బ్రాహ్మణుల నుండి రాజులు ధర్మంగా లోకాలను రక్షిస్తారు. స్థావరం, జంగమం కూడా, క్షత్రియుల నుండి సనాతనంగా.

12.122.79

प्रजा जाग्रति लोकेऽस्मिन्दण्डो जागर्ति तासु च ।
सर्वसंक्षेपको दण्डः पितामहसुतः प्रभुः ॥ १२.१२२.७९ ॥

ఈ లోకంలో ప్రజలు జాగ్రత్తగా ఉంటారు; వారిలో దండం జాగ్రత్తగా ఉంటుంది. సర్వాన్నీ సంక్షిప్తం చేసే దండం, పితామహుని కుమారుడు, ప్రభువు.

12.122.80

जागर्ति कालः पूर्वं च मध्ये चान्ते च भारत ।
ईशः सर्वस्य कालो हि महादेवः प्रजापतिः ॥ १२.१२२.८० ॥

కాలం మొదట్లోనూ, మధ్యలోనూ, చివరలోనూ జాగరూకంగా ఉంటుంది, ఓ భారతా. కాలమే అందరికీ ఈశ్వరుడు; అతడే మహాదేవుడు, ప్రజాపతి.

12.122.81

देवदेवः शिवः सर्वो जागर्ति सततं प्रभुः ।
कपर्दी शंकरो रुद्रो भवः स्थाणुरुमापतिः ॥ १२.१२२.८१ ॥

దేవదేవుడైన శివుడు, సర్వవ్యాపి ప్రభువు, నిరంతరం జాగరూకుడై ఉంటాడు. జటాధారి, శంకరుడు, రుద్రుడు, భవుడు, స్థాణువు, ఉమాపతి.

12.122.82

इत्येष दण्डो व्याख्यातस्तथौषध्यस्तथापरे ।
भूमिपालो यथान्यायं वर्तेतानेन धर्मवित् ॥ १२.१२२.८२ ॥

ఈ విధంగా దండం వివరించబడింది, ఓషధులూ ఇతర విషయాలూ కూడా. ధర్మజ్ఞుడైన రాజు దీని ప్రకారం న్యాయంగా ప్రవర్తించాలి.

12.122.83

इतीदं वसुहोमस्य योऽऽत्मवाञ्शृणुयान्मतम् ।
श्रुत्वा सम्यक्प्रवर्तेत स लोकानाप्नुयान्नृपः ॥ १२.१२२.८३ ॥

ఈ విధంగా వసుహోముని ఈ మతాన్ని ఆత్మసంయమం కలవాడు ఎవరు వింటాడో, అతడు వినిన తర్వాత సరిగా ప్రవర్తించాలి; అటువంటి రాజు లోకాలను పొందుతాడు.

12.122.84

इति ते सर्वमाख्यातं यो दण्डो मनुजर्षभ ।
नियन्ता सर्वलोकस्य धर्माक्रान्तस्य भारत ॥ १२.१२२.८४ ॥

ఈ విధంగా నీకు అంతా చెప్పబడింది; దండం అనేది, ఓ మనుజశ్రేష్ఠా, సకల లోకాలను నియమించేది. ధర్మంలో నిలిచిన వానికి, ఓ భారతా.

12.122.85

वसुहोमाच्छ्रुतं राज्ञा मान्धात्रा भूभृता पुरा ।
मयापि कथितं राजन्नाख्यानं प्रथितं मया ॥ १२.१२२.८५ ॥

వసుహోముని నుండి పూర్వం రాజు మాంధాత విన్నాడు; ఓ రాజా, నేను కూడా ఈ ప్రసిద్ధ ఆఖ్యానాన్ని చెప్పాను.