ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.122

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಓದಿ

12.122.1

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अङ्गेषु राजा द्युतिमान्वसुहोम इति श्रुतः ॥ १२.१२२.१ ॥

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಅಂಗರ ನಡುವೆ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಎಂಬ ವಸುಹೋಮ ಎಂಬ ರಾಜನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

12.122.2

स राजा धर्मविन्नित्यं सह पत्न्या महातपाः ।
मुञ्जपृष्ठं जगामाथ देवर्षिगणसेवितम्। ॥ १२.१२२.२ ॥

ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ದೇವರ್ಷಿಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾದ ಮುಂಜಪೃಷ್ಠಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

12.122.3

तत्र शृङ्गे हिमवतो वसतिं समुपागमत् ।
यत्र मुञ्जवटे रामो जटाहरणमादिशत् ॥ १२.१२२.३ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಮುಂಜವಟದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಜಟಾಹರಣವನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.

12.122.4

तदादि च महाप्राज्ञः ऋषिभिः संशितव्रतैः ।
मुञ्जपृष्ठ इति प्रोक्तः स देशो रुद्रसेवितः ॥ १२.१२२.४ ॥

ಅಂದಿನಿಂದ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ಕಠಿಣವ್ರತಿಗಳಾದ ಋಷಿಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರುದ್ರಸೇವಿತ ಮುಂಜಪೃಷ್ಠ ಎಂದು ಕರೆದರು.

12.122.5

स तत्र बहुभिर्युक्तस्तदा श्रुतिमयैर्गुणैः ।
ब्राह्मणानामनुमतो देवर्षिसदृशोऽभवत् ॥ १२.१२२.५ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿಮಯವಾದ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದು, ದೇವರ್ಷಿಯಂತಾದನು.

12.122.6

तं कदाचिददीनात्मा सखा शक्रस्य मानितः ।
अभ्यगच्छन्महीपालो मान्धाता शत्रुकर्शनः ॥ १२.१२२.६ ॥

ಒಮ್ಮೆ ಆ ದೀನವಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನವನ ಬಳಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ಗೆಳೆಯನೂ ಗೌರವಿತನೂ ಶತ್ರುಕರ್ಶನನೂ ಆದ ಮಾಂಧಾತ ಬಂದನು.

12.122.7

सोपसृत्य तु मान्धाता वसुहोमं नराधिपम् ।
दृष्ट्वा प्रकृष्टतपसं विनयेनोपतिष्ठते ॥ १२.१२२.७ ॥

ಮಾಂಧಾತನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿಯಾದ ನರಾಧಿಪ ವಸುಹೋಮನನ್ನು ಕಂಡು, ವಿನಯದಿಂದ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು.

12.122.8

वसुहोमोऽपि राज्ञो वै गामर्ध्यं च न्यवेदयत् ।
सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य पप्रच्छ कुशलाव्ययौ ॥ १२.१२२.८ ॥

ವಸುಹೋಮನೂ ರಾಜನಿಗೆ ಗೋವನ್ನು ಮತ್ತು ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಸಪ್ತಾಂಗ ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು.

12.122.9

सद्भिराचरितं पूर्वं यथावदनुयायिनम् ।
अब्रवीद्वसुहोमस्तं राजन्किं करवाणि ते ॥ १२.१२२.९ ॥

ಹಿಂದೆ ಸತ್ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದಂತೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದವನಿಗೆ ವಸುಹೋಮನು ಹೇಳಿದನು: "ರಾಜನೇ, ನಿನಗಾಗಿ ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ?"

12.122.10

सोऽब्रवीत्परमप्रीतो मान्धाता राजसत्तमः ।
वसुहोमं महाप्राज्ञमासीनं कुरुनन्दन ॥ १२.१२२.१० ॥

ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾಂಧಾತನು ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ವಸುಹೋಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಓ ಕುರುನಂದನ!"

12.122.11

बृहस्पतेर्मतं राजन्नघीतं सकलं त्वया ।
तथैवौशनसं शास्त्रं विज्ञातं ते नरोत्तम ॥ १२.१२२.११ ॥

ರಾಜನೇ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಮತವನ್ನು ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ನರೋತ್ತಮ, ಉಶನಸ್ಸಿನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ನೀನು ಅರಿತಿರುವೆ.

12.122.12

तदहं श्रोतुमिच्छामि दण्ड उत्पद्यते कथम् ।
किं वाऽस्य पूर्वं जागर्ति किं वा परममुच्यते ॥ १२.१२२.१२ ॥

ಹಾಗಾಗಿ ದಂಡವು ಹೇಗೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಯಾವುದು ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಯಾವುದನ್ನು ಪರಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ?

12.122.13

कथं क्षत्रियसंस्थश्च दण्डः संप्रत्यवस्थितः ।
ब्रूहि मे तद्यथातत्वं ददाम्याचार्यवेतनम् ॥ १२.१२२.१३ ॥

ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹೇಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು, ಈಗ ಅದು ಹೇಗೆ ನಿಂತಿದೆ? ಅದನ್ನು ಯಥಾತತ್ತ್ವವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳು, ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ತಕ್ಕ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.

12.122.14

शृणु राजन्यथा दण्डः संभूतो लोकसंग्रहः ।
प्रजाविनयरक्षार्थं धर्मस्यात्मा सनातनः ॥ १२.१२२.१४ ॥

ಅರಸನೇ, ಕೇಳು: ದಂಡ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು — ಅದು ಲೋಕವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುವುದು. ಪ್ರಜೆಗಳ ವಿನಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅದು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಆತ್ಮವಾಗಿದೆ.

12.122.15

ब्रह्मा यियक्षुर्भगवान्सर्वलोकपितामहः ।
ऋत्विजं नात्मनस्तुल्यं ददर्शेति हि नः श्रुतम् ॥ १२.१२२.१५ ॥

ಸರ್ವಲೋಕಪಿತಾಮಹನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದನು. ತನಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಋತ್ವಿಜನನ್ನು ಅವನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.

12.122.16

स गर्भं भगवान्देवो बहुवर्षाण्यधारयत् ।
अथ पूर्णे सहस्रे तु स गर्भः क्षुवतोऽपतत् ॥ १२.१२२.१६ ॥

ಆ ಭಗವಾನ್ ದೇವನು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ, ಆ ಗರ್ಭವು ಸೀನುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.

12.122.17

स क्षुपो नाम संभूतः प्रजापतिररिंदम् ।
ऋत्विगासीन्महाराज यज्ञे तस्य महात्मनः ॥ १२.१२२.१७ ॥

ಅವನು ಕ್ಷುಪ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಓ ಶತ್ರುದಮನನೇ, ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದನು. ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಋತ್ವಿಜನಾಗಿದ್ದನು.

12.122.18

तस्मिन्प्रवृत्ते सत्रे तु ब्रह्मणः पार्थिवर्षभ ।
इष्टरूपप्रचारत्वाद्दण्डः सोऽन्तर्हितोऽभवत् ॥ १२.१२२.१८ ॥

ಓ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ಸತ್ರ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಯಜ್ಞವಿಧಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ ಆ ದಂಡ ಮರೆಯಾಯಿತು.

12.122.19

तस्मिन्नन्तर्हिते चापि प्रजानां संकरोऽभवत् ।
नैव कार्यं न वा कार्यं भोज्याभोज्यं न विद्यते ॥ १२.१२२.१९ ॥

ಅದು ಮರೆಯಾದಾಗ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕರ (ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ) ಉಂಟಾಯಿತು. ಮಾಡಬೇಕಾದುದೂ ಮಾಡಬಾರದುದೂ ಇಲ್ಲ; ತಿನ್ನಬಹುದಾದುದೂ ತಿನ್ನಬಾರದುದೂ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

12.122.20

पेयापेये कुतः सिद्धिर्हिसन्ति च परस्परम् ।
गम्यागम्यं तदा नासीत्स्वं परस्वं च वै समम् ॥ १२.१२२.२० ॥

ಕುಡಿಯಬಹುದಾದುದು ಮತ್ತು ಕುಡಿಯಬಾರದುದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಎಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ? ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸಿದರು. ಆಗ ಗಮ್ಯಾಗಮ್ಯದ ಭೇದ ಇರಲಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಸ್ವತ್ತು ಮತ್ತು ಪರರ ಸ್ವತ್ತು ಸಮವಾದವು.

12.122.21

परस्परं विलुम्पन्ति सारमेया यथाऽऽमिषम् ।
अबलान्बलिनो जघ्नुर्निर्मर्यादं प्रवर्तते ॥ १२.१२२.२१ ॥

ನಾಯಿಗಳು ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ದೋಚಿದರು. ಬಲಿಷ್ಠರು ದುರ್ಬಲರನ್ನು ಕೊಂದರು; ಮರ್ಯಾದೆಯಿಲ್ಲದ ನಡೆ ಹರಡಿತು.

12.122.22

ततः पितामहो विष्णुं भगवन्तं सनातनम् ।
संपूज्य वरदं देवं महादेवमथाब्रवीत् ॥ १२.१२२.२२ ॥

ಆಗ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಸನಾತನನಾದ ಭಗವಂತ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವರದಾತನಾದ ದೇವ ಮಹಾದೇವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

12.122.23

अत्र त्वमनुकम्पां वै कर्तुमर्हसि शङ्कर ।
अयं विष्णुः सखा तुभ्यं धर्मस्य परिरक्षणे ॥ १२.१२२.२३ ॥

ಶಂಕರನೇ, ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಕರುಣೆ ತೋರಬೇಕು. ಈ ವಿಷ್ಣು ನಿನ್ನ ಮಿತ್ರ; ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನೊಂದಿಗಿದ್ದಾನೆ.

12.122.24

त्वं हि सर्वविधानज्ञः सत्वानां त्वं गतिः परा ।
संकरो न भवेदत्र यथा तद्वै विधीयताम् ॥ १२.१२२.२४ ॥

ನೀನೇ ಸರ್ವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು; ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀನೇ ಪರಮ ಗತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕರ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಅದನ್ನು ವಿಧಿಸು.

ततः स भगवान्ध्यात्वा तदा शूलवरायुधः ।
देवदेवो महादेवः कारणं जगतः परम्
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसहितः सर्वैश्च ससुरासुरैः ।
लोकसन्धारणार्थं च लोकसंकरनाशनम्।
आत्मानमात्माना दण्डं ससृजे देवसत्तमः ॥ १२.१२२.२६ ॥

ಆಗ ಆ ಭಗವಂತನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಶೂಲವನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಯುಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನು, ಜಗತ್ತಿನ ಪರಮ ಕಾರಣನು, ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಇಂದ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಸಕಲ ದೇವಾಸುರರೊಂದಿಗೆ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಲು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಂಕರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು, ದೇವೋತ್ತಮನು ತನ್ನಿಂದಲೇ ದಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

12.122.27

तस्माच्च धर्मचरणान्नीतिं देवीं सरस्वतीम् ।
असृजद्दण्डनीतिं वै त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ॥ १२.१२२.२७ ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ಅವನು ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ನೀತಿಯನ್ನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

12.122.28

यथाऽसौ नीयते दण्डः सततं पापकारिषु ।
दण्डस्य नयनात्सा हि दण्डनीतिरिहोच्यते ॥ १२.१२२.२८ ॥

ಪಾಪಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡವನ್ನು ಸದಾ ಹೇಗೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ದಂಡವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಅವಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದಂಡನೀತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

12.122.29

भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलघरः प्रभुः ।
असृजत्सर्वशास्त्राणि महादेवो महेश्वरः ॥ १२.१२२.२९ ॥

ಮತ್ತೆ ಆ ಭಗವಂತನು, ಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ಪ್ರಭು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಮಹಾದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

12.122.30

दण्डनीतेः प्रयोगार्थं प्रमाणानि च सर्वशः ।
विद्याश्चतस्रः कूटस्थास्तासां भेदविकल्पनाः ॥ १२.१२२.३० ॥

ದಂಡನೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ವಿಧದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು; ಕೂಟಸ್ಥವಾದ ನಾಲ್ಕು ವಿದ್ಯೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಭೇದ ವಿಕಲ್ಪಗಳು.

12.122.31

अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः ।
पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्येताश्चतुर्दश ॥ १२.१२२.३१ ॥

ಅಂಗಗಳು, ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು, ಮೀಮಾಂಸೆ, ನ್ಯಾಯದ ವಿಸ್ತಾರ, ಪುರಾಣ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ; ಇವೇ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿದ್ಯೆಗಳು.

12.122.32

आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः ।
अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव तु ॥ १२.१२२.३२ ॥

ಆಯುರ್ವೇದ, ಧನುರ್ವೇದ, ಗಾಂಧರ್ವ ಇವು ಮೂರು, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ; ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಹದಿನೆಂಟೇ.

12.122.33

दश चाष्टौ च विख्याता एता धर्मस्य संहिताः ।
एतासामेव विद्यानां व्यासमाह महेश्वरः ॥ १२.१२२.३३ ॥

ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು ಇವು ಧರ್ಮದ ಸಂಹಿತೆಗಳು; ಈ ವಿದ್ಯೆಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಹೇಳಿದನು.

12.122.34

शतानि त्रीणि शास्त्राणां महातन्त्राणि सप्ततिम् ।
व्यास एव तु विद्यानां महादेवेन कीर्तितः ॥ १२.१२२.३४ ॥

ಮುನ್ನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾತಂತ್ರಗಳು ಇವೆ; ಆದರೆ ವಿದ್ಯೆಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮಹಾದೇವನೇ ಘೋಷಿಸಿದನು.

12.122.35

तन्त्रं पाशुपतं नाम पञ्चरात्रं च विश्रुतम् ।
योगशास्त्रं च साङ्ख्यं च तन्त्रं लोकायतं तथा ॥ १२.१२२.३५ ॥

ಪಾಶುಪತ ಎಂಬ ತಂತ್ರ, ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪಂಚರಾತ್ರ, ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಕಾಯತ ತಂತ್ರ.

12.122.36

तन्त्रं ब्रह्मतुला नाम तर्कविद्या दिवौकसाम् ।
सुखदुःखार्थजिज्ञासा कारणं चेति विश्रुतम् ॥ १२.१२२.३६ ॥

ಬ್ರಹ್ಮತುಲಾ ಎಂಬ ತಂತ್ರ ದೇವತೆಗಳ ತರ್ಕವಿದ್ಯೆ; ಸುಖದುಃಖಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ಇದೇ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

12.122.37

तर्कविद्यास्तथा चाष्टौ स चोक्तो न्यायविस्तरः ।
दश चाष्टौ च विज्ञेयाः पौराणा यज्ञसंहिताः ॥ १२.१२२.३७ ॥

ತರ್ಕವಿದ್ಯೆಗಳು ಎಂಟು, ಅದು ನ್ಯಾಯದ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಪೌರಾಣಿಕ ಯಜ್ಞಸಂಹಿತೆಗಳು ಹದಿನೆಂಟು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

12.122.38

पुराणाश्च प्रणीताश्च तावदेवेह संहिताः ।
धर्मशास्त्राणि तद्वच्च एकार्थानि च नान्यथा ॥ १२.१२२.३८ ॥

ಪುರಾಣಗಳೂ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಹಿತೆಗಳೂ ಇವೆ. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಅವುಗಳ ಅರ್ಥ ಒಂದೇ, ಬೇರೆಯಲ್ಲ.

12.122.39

एकार्थानि पुराणानि वेदाश्चैकार्यसंहिताः ।
नानार्थानि च सर्वाणि ततः शास्त्राणि शंकरः ॥ १२.१२२.३९ ॥

ಪುರಾಣಗಳು ಒಂದೇ ಅರ್ಥವುಳ್ಳವು; ವೇದಗಳೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದ ಸಂಹಿತೆಗಳು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳುಳ್ಳವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಂಕರನು (ಅವುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು).

12.122.40

प्रोवाच भगवान्देवः कालज्ञानानि यानि च ।
चतुःषष्टिप्रमाणानि आयुर्वेदं च सोत्तरम् ॥ १२.१२२.४० ॥

ಭಗವಂತನಾದ ದೇವನು ಕಾಲಜ್ಞಾನದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಅವು ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮಾಣದವು. ಉತ್ತರಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನೂ (ಹೇಳಿದನು).

12.122.41

अष्टादशविकल्पां तां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् ।
गान्धर्वमितिहासं च नानाविस्तरमुक्तवान् ॥ १२.१२२.४१ ॥

ಹದಿನೆಂಟು ಭೇದಗಳುಳ್ಳ ಆ ಶಾಶ್ವತ ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು, ಗಾಂಧರ್ವವನ್ನು, ಅನೇಕ ವಿಸ್ತಾರಗಳುಳ್ಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು (ಅವನು ಹೇಳಿದನು).

12.122.42

इत्येताः शंकरप्रोक्ता विद्याः शब्दार्थसंहिताः ।
पुनर्भेदसहस्रं तु तासामेव तु विस्तरः ॥ १२.१२२.४२ ॥

ಈ ರೀತಿ ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದ ಈ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಸಂಹಿತೆಗಳು. ಅವುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಾವಿರ ಭೇದಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಇದೆ.

12.122.43

ऋषिभिर्देवगन्धर्वैः सविकल्पः सविस्तरः ।
शश्वदभ्यस्यते लोके वेद एव तु सर्वशः ॥ १२.१२२.४३ ॥

ಋಷಿಗಳಿಂದ, ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರಿಂದ, ಅದರ ಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರದೊಂದಿಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೇದವೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

12.122.44

वेदाश्चतस्रः संक्षिप्ता वेदवादाश्च ते स्मृताः ।
एतासां पारगो यश्च स चोक्तो वेदपारगः ॥ १२.१२२.४४ ॥

ವೇದಗಳು ನಾಲ್ಕು, ಅವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿವೆ; ವೇದವಾದಗಳೆಂದೂ ಅವು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾದವನೇ ವೇದಪಾರಗನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

12.122.45

वेदानां पारगो रुद्रो विष्णुरिन्द्रो बृहस्पतिः ।
शक्रः स्वायंभुवश्चैव मनुः परमधर्मवित् ॥ १२.१२२.४५ ॥

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರು: ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ; ಶಕ್ರ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ, ಪರಮಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮನು ಕೂಡ.

12.122.46

ब्रह्मा च परमो देवः सदा सर्वैः सुरासुरैः ।
सर्वस्यानुग्रहाच्चैव व्यासो वै वेदपारगः ॥ १२.१२२.४६ ॥

ಪರಮದೇವನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಸದಾ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಸರು ವೇದಪಾರಗರಾದರು.

12.122.47

अहं शान्तनवो भीष्मः प्रसादान्माधवस्य च ।
शंकरस्य प्रसादाच्च ब्रह्मणश्च कुरूद्वह।
वेदपारग इत्युक्तो याज्ञवल्क्यश्च सर्वशः ॥ १२.१२२.४७ ॥

ಶಂತನುವಿನ ಮಗನಾದ ನಾನು ಭೀಷ್ಮ — ಮಾಧವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಶಂಕರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ವೇದಪಾರಗನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.

12.122.48

कल्पेकल्पे महाभागैर्ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
ऋषिपुत्रैर्ऋषिगणैर्भिद्यन्ते मिश्रकैरपि ॥ १२.१२२.४८ ॥

ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳಾದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ಋಷಿಗಳಿಂದ, ಋಷಿಪುತ್ರರಿಂದ, ಋಷಿಗಣಗಳಿಂದ, ಮಿಶ್ರಕರಿಂದಲೂ (ವೇದಗಳು) ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

12.122.49

शिवेन ब्रह्मणा चैव विष्णुना च विकल्पिताः ।
आदिकल्पे पुनश्चैव भिद्यन्ते साधुभिः पुनः ॥ १२.१२२.४९ ॥

ಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದಲೂ (ವೇದಗಳು) ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಆದಿಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಾಧುಗಳಿಂದ ಪುನಃ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

12.122.50

इदानीमपि विद्वद्भिर्भिद्यन्ते च विकल्पकैः ।
पूर्वजन्मानुसारेण बहुधेयं सरस्वती ॥ १२.१२२.५० ॥

ಇಂದಿಗೂ ಪಂಡಿತರಿಂದಲೂ ವಿಕಲ್ಪಕರಿಂದಲೂ ಇದು ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ಸರಸ್ವತಿ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.

12.122.51

भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलवरायुधः ।
तस्यतस्य निकायस्य चकारैकैकमीश्वरम् ॥ १२.१२२.५१ ॥

ಮತ್ತೆ ಆ ಭಗವಂತನು, ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಯುಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಈಶ್ವರನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

12.122.52

देवानामीश्वरं चक्रे दैवं दशशतेक्षणम् ।
यमं वैवस्वतं चापि पितॄणामकरोत्पतिम् ॥ १२.१२२.५२ ॥

ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಈಶ್ವರನನ್ನಾಗಿ ದೈವಿಕನಾದ ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣಿನವನನ್ನು (ಇಂದ್ರನನ್ನು) ಮಾಡಿದನು; ವಿವಸ್ವತನ ಮಗನಾದ ಯಮನನ್ನು ಪಿತೃಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿದನು.

12.122.53

अपां राज्ये सुराणां च विदधे वरुणं प्रभुम् ।
धनानां राक्षसानां च कुवेरमपि चेश्वरम् ॥ १२.१२२.५३ ॥

ನೀರುಗಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರುಣನನ್ನು ಪ್ರಭುವನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು; ಸಂಪತ್ತುಗಳಿಗೂ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೂ ಈಶ್ವರನಾಗಿ ಕುಬೇರನನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು.

12.122.54

पर्वतानां पतिं मेरुं सरितां च महोदधिम् ।
मृत्युं प्राणेश्वरमथो तेजसां च हुताशनम् ॥ १२.१२२.५४ ॥

ಪರ್ವತಗಳ ಪತಿಯಾಗಿ ಮೇರುವನ್ನೂ ನದಿಗಳ ಪತಿಯಾಗಿ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನೂ; ಪ್ರಾಣಗಳ ಈಶ್ವರನಾಗಿ ಮೃತ್ಯುವನ್ನೂ, ತೇಜಸ್ಸುಗಳ ಪತಿಯಾಗಿ ಹುತಾಶನ (ಅಗ್ನಿ)ವನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು.

12.122.55

रुद्राणामपि चेशानं गोप्तारं विदधे प्रभुः ।
महात्मानं महादेवं विशालाक्षं सनातनम् ॥ १२.१२२.५५ ॥

ರುದ್ರರಿಗೂ ಈಶಾನನನ್ನು, ರಕ್ಷಕನನ್ನು ಪ್ರಭು ನೇಮಿಸಿದನು; ಮಹಾತ್ಮ, ಮಹಾದೇವ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ, ಸನಾತನನನ್ನು.

12.122.56

दश चैकश्च ये रुद्रास्तस्यैते मूर्तिसंभवाः ।
नानारूपधरो देवः स एव भगवाञ्शिवः ॥ १२.१२२.५६ ॥

ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು ಯಾರಿದ್ದಾರೋ, ಅವರು ಅವನ ರೂಪಗಳಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಆ ದೇವನೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ.

12.122.57

वसिष्ठमीशं विप्राणां वसूनां जातवेदसम् ।
तेजसां भास्करं चक्रे नक्षत्राणां निशाकरम् ॥ १२.१२२.५७ ॥

ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು, ವಸುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತವೇದಸನಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು, ತೇಜಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.

12.122.58

वीरुधां वसुमन्तं च भूतानां च प्रभुं वरम् ।
कुमारं द्वादशभुजं स्कन्दं राजानमादिशत् ॥ १२.१२२.५८ ॥

ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸುಮಂತನನ್ನು, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಭುವನ್ನು, ಹನ್ನೆರಡು ಭುಜಗಳ ಕುಮಾರ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು.

12.122.59

कालं सर्वेशमकरोत्संहारविनयात्मकम् ।
मृत्योश्चतुर्विभागस्य दुःखस्य च सुखस्य च ॥ १२.१२२.५९ ॥

ಅವನು ಕಾಲವನ್ನು ಸರ್ವಾಧಿಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ಅದರ ಸ್ವಭಾವವು ಸಂಹಾರವನ್ನು ನಿಯಮಿಸುವುದು. ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸುಖಕ್ಕೆ ಅದೇ ಅಧಿಪತಿ.

12.122.60

ईश्वरो देवदेवस्तु राजराजो नराधिपः ।
सर्वेषामेव रुद्राणां शूलपाणिरिति श्रुतिः ॥ १२.१२२.६० ॥

ಈಶ್ವರನು ದೇವರ ದೇವ, ರಾಜರ ರಾಜ, ಮನುಷ್ಯರ ಅಧಿಪತಿ. ಎಲ್ಲ ರುದ್ರರಲ್ಲಿಯೂ ಅವನೇ ಶೂಲಪಾಣಿ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

12.122.61

ईश्वरश्चेतनः कर्ता पुरुषः कारणं शिवः ।
विष्णुर्ब्रह्मा शशी सूर्यः शक्रो देवाश्च सान्वयाः ॥ १२.१२२.६१ ॥

ಈಶ್ವರನು ಚೇತನ, ಕರ್ತ, ಪುರುಷ, ಕಾರಣ; ಅವನೇ ಶಿವ. ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನೇ.

12.122.62

सृजते ग्रसते चैतत्तमोभूतमिदं यथा ।
अप्रज्ञातं जगत्सर्वं यदा ह्येको महेश्वरः ॥ १२.१२२.६२ ॥

ಈ ಸಮಸ್ತ ಅಜ್ಞಾತ ಜಗತ್ತು ಕತ್ತಲಾದಾಗ, ಏಕನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಇದನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ ನುಂಗುತ್ತಾನೆ.

12.122.63

तमेनं ब्रह्मणः पुत्रमनुजातं क्षुपं ददौ ।
प्रजानामधिपं श्रेष्ठं सर्वधर्मभृतामपि ॥ १२.१२२.६३ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ಮಗನೂ ಕಿರಿಯನೂ ಆದ ಕ್ಷುಪನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನನ್ನು, ಪ್ರಜೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ನೀಡಿದನು.

12.122.64

महादेवस्ततस्तस्मिन्वृत्ते यज्ञे समाहितः ।
दण्डं धर्मस्य गोप्तारं विष्णवे सत्कृतं ददौ ॥ १२.१२२.६४ ॥

ಆ ಯಜ್ಞ ನೆರವೇರಿದ ಬಳಿಕ, ಸಮಾಹಿತನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕನಾದ ದಂಡವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.

12.122.65

विष्णुरङ्गिरसे प्रादादङ्गिरा मुनिसत्तमः ।
प्रादादिन्द्रमरीचिभ्या मरीचिर्भृगवे ददौ ॥ १२.१२२.६५ ॥

ವಿಷ್ಣು ಅಂಗಿರಸನಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಗಿರಸನು ಇಂದ್ರನಿಗೂ ಮರೀಚಿಗೂ ನೀಡಿದನು; ಮರೀಚಿ ಭೃಗುವಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

12.122.66

भृगुर्ददावृषिभ्यस्तु दण्डं धर्मसमाहितम् ।
ऋषयो लोकपालेभ्यो लोकपालाः क्षुपाय च ॥ १२.१२२.६६ ॥

ಭೃಗು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮದಿಂದ ಸಮಾಹಿತವಾದ ದಂಡವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಋಷಿಗಳು ಲೋಕಪಾಲಕರಿಗೆ ನೀಡಿದರು; ಲೋಕಪಾಲಕರು ಕ್ಷುಪನಿಗೆ ನೀಡಿದರು.

12.122.67

क्षुपस्तु मनवे प्रादादादित्यतनयाय च ।
पुत्रेभ्यः श्राद्धदेवस्तु सूक्ष्मधर्मार्थकारणात् ॥ १२.१२२.६७ ॥

ಕ್ಷುಪನು ಮನುವಿಗೂ ಆದಿತ್ಯನ ಮಗನಿಗೂ ನೀಡಿದನು; ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

12.122.68

विभज्य दण्डः कर्तव्यो दण्डे तु नयमिच्छता ।
दुर्वाचा निग्रहो दण्डो हिरण्यं बाह्यतः क्रिया ॥ १२.१२२.६८ ॥

ದಂಡವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು; ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ದಂಡದಲ್ಲಿ ಮಿತತೆ ಕಾಯಬೇಕು. ಕಠಿಣ ಮಾತಿನಿಂದ ತಡೆಯುವುದೇ ದಂಡ; ಚಿನ್ನ (ದಂಡ ಶುಲ್ಕ) ಹೊರಗಿನಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

12.122.69

व्यङ्गत्वं च शरीरस्य वधो वाऽनल्पकारणात् ।
शरीरपीडा कार्या तु स्वदेशाच्च विवासनम् ॥ १२.१२२.६९ ॥

ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಅಂಗವಿಕಲಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ವಧಿಸುವುದು, ದೇಹಪೀಡೆ ನೀಡುವುದು, ಸ್ವದೇಶದಿಂದ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ದಂಡಗಳೇ.

12.122.70

तं ददौ सूर्यपुत्राय मनवे रक्षणात्मकम् ।
आनुपूर्व्याच्च दण्डोऽयं प्रजा जागर्ति पालयन् ॥ १२.१२२.७० ॥

ರಕ್ಷಣೆಯೇ ಸ್ವಭಾವವಾದುದನ್ನು ಸೂರ್ಯಪುತ್ರ ಮನುವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ದಂಡ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತದೆ.

12.122.71

इन्द्रो जागर्ति भगवानिन्द्रादग्निर्विभावसुः ।
अग्नेर्जागर्ति वरुणो वरुणाच्च प्रजापतिः ॥ १२.१२२.७१ ॥

ಭಗವಾನ್ ಇಂದ್ರನು ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರನಿಂದ ವಿಭಾವಸು ಅಗ್ನಿ (ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ). ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ವರುಣನು ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ; ವರುಣನಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ.

12.122.72

प्रजापतेस्ततो धर्मो जागर्ति विनयात्मकः ।
धर्माच्च ब्रह्मणः पुत्रो व्यवसायः सनातनः ॥ १२.१२२.७२ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ನಂತರ ವಿನಯ ಸ್ವರೂಪದ ಧರ್ಮ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತದೆ; ಧರ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಯತ್ನ (ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತದೆ).

12.122.73

व्यवसायात्ततस्तेजो जागर्ति परिपालयत् ।
ओषध्यस्तेजसस्तस्मादोषधीभ्यश्च पर्वताः ॥ १२.१२२.७३ ॥

ವ್ಯವಸಾಯದಿಂದ ನಂತರ ತೇಜಸ್ಸು ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು ಕಾಯುತ್ತದೆ. ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಔಷಧಿಗಳು (ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತವೆ); ಆ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಪರ್ವತಗಳು (ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತವೆ).

12.122.74

पर्वतेभ्यश्च जागर्ति रसो रसगुणात्तथा ।
जागर्ति निर्ऋतिर्देवी ज्योतींषि निर्ऋतीमनु ॥ १२.१२२.७४ ॥

ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ರಸ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ರಸಗುಣದಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ. ದೇವಿ ನಿರೃತಿ ಜಾಗೃತಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ; ಜ್ಯೋತಿಗಳು ನಿರೃತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.

12.122.75

वेदाः प्रतिष्ठा ज्योतिर्भ्यस्ततो हयशिराः प्रभुः ।
ब्रह्मा पितामहस्तस्माज्जागर्ति प्रभुरव्ययः ॥ १२.१२२.७५ ॥

ವೇದಗಳಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ; ನಂತರ ಪ್ರಭು ಹಯಶಿರಸ್ಸು. ಅವನಿಂದ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಾಗೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಅವ್ಯಯ ಪ್ರಭು ಜಾಗೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

12.122.76

पितामहान्महादेवो जागर्ति भगवाञ्शिवः ।
विश्वेदेवाः शिवाच्चापि विश्वेभ्य ऋषयस्तथा ॥ १२.१२२.७६ ॥

ಪಿತಾಮಹನಿಂದ ಮಹಾದೇವ ಜಾಗೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಜಾಗೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನಿಂದ ವಿಶ್ವೇದೇವರೂ, ವಿಶ್ವರಿಂದ ಋಷಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ.

12.122.77

ऋषिभ्यो भगवान्सोमः सोमाद्देवाः सनातनाः ।
देवेभ्यो ब्राह्मणा लोके जाग्रतीत्युपधारय ॥ १२.१२२.७७ ॥

ಋಷಿಗಳಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಸೋಮ; ಸೋಮನಿಂದ ಸನಾತನ ದೇವತೆಗಳು. ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಜಾಗೃತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ — ಇದನ್ನು ತಿಳಿ.

12.122.78

ब्राह्मणेभ्यश्च राजन्या लोकान्रक्षन्ति धर्मताः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव क्षत्रियेभ्यः सनातनम् ॥ १२.१२२.७८ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ರಾಜರು ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಕೂಡ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದ ಸನಾತನವಾಗಿ.

12.122.79

प्रजा जाग्रति लोकेऽस्मिन्दण्डो जागर्ति तासु च ।
सर्वसंक्षेपको दण्डः पितामहसुतः प्रभुः ॥ १२.१२२.७९ ॥

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಜಾಗೃತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ದಂಡ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸುವ ದಂಡ, ಪಿತಾಮಹನ ಮಗ, ಪ್ರಭು.

12.122.80

जागर्ति कालः पूर्वं च मध्ये चान्ते च भारत ।
ईशः सर्वस्य कालो हि महादेवः प्रजापतिः ॥ १२.१२२.८० ॥

ಕಾಲವು ಆದಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಓ ಭಾರತ. ಕಾಲವೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಈಶ್ವರ; ಅವನೇ ಮಹಾದೇವ, ಪ್ರಜಾಪತಿ.

12.122.81

देवदेवः शिवः सर्वो जागर्ति सततं प्रभुः ।
कपर्दी शंकरो रुद्रो भवः स्थाणुरुमापतिः ॥ १२.१२२.८१ ॥

ದೇವದೇವನಾದ ಶಿವ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಜಟಾಧಾರಿ, ಶಂಕರ, ರುದ್ರ, ಭವ, ಸ್ಥಾಣು, ಉಮಾಪತಿ.

12.122.82

इत्येष दण्डो व्याख्यातस्तथौषध्यस्तथापरे ।
भूमिपालो यथान्यायं वर्तेतानेन धर्मवित् ॥ १२.१२२.८२ ॥

ಹೀಗೆ ದಂಡವು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಔಷಧಿಗಳೂ ಇತರ ವಿಷಯಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ರಾಜನು ಇದರಂತೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು.

12.122.83

इतीदं वसुहोमस्य योऽऽत्मवाञ्शृणुयान्मतम् ।
श्रुत्वा सम्यक्प्रवर्तेत स लोकानाप्नुयान्नृपः ॥ १२.१२२.८३ ॥

ಹೀಗೆ ವಸುಹೋಮನ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯಾದವನು ಕೇಳುವನೋ, ಅವನು ಕೇಳಿ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು; ಅಂಥ ರಾಜನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

12.122.84

इति ते सर्वमाख्यातं यो दण्डो मनुजर्षभ ।
नियन्ता सर्वलोकस्य धर्माक्रान्तस्य भारत ॥ १२.१२२.८४ ॥

ಹೀಗೆ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ದಂಡವು, ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸಕಲ ಲೋಕವನ್ನು ನಿಯಮಿಸುವುದು. ಧರ್ಮದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೆ, ಓ ಭಾರತ.

12.122.85

वसुहोमाच्छ्रुतं राज्ञा मान्धात्रा भूभृता पुरा ।
मयापि कथितं राजन्नाख्यानं प्रथितं मया ॥ १२.१२२.८५ ॥

ವಸುಹೋಮನಿಂದ ಹಿಂದೆ ರಾಜ ಮಾಂಧಾತನು ಕೇಳಿದನು; ಓ ರಾಜನೇ, ನಾನೂ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.