ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.122
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.122.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अङ्गेषु राजा द्युतिमान्वसुहोम इति श्रुतः ॥ १२.१२२.१ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କୁହାଯାଏ: ଅଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ରାଜା ବସୁହୋମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
12.122.2
स राजा धर्मविन्नित्यं सह पत्न्या महातपाः ।
मुञ्जपृष्ठं जगामाथ देवर्षिगणसेवितम्। ॥ १२.१२२.२ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମହାତପସ୍ୱୀ ସେଇ ରାଜା ପତ୍ନୀ ସହ ଦେବର୍ଷିଗଣଙ୍କ ସେବିତ ମୁଞ୍ଜପୃଷ୍ଠକୁ ଗଲେ।
12.122.3
तत्र शृङ्गे हिमवतो वसतिं समुपागमत् ।
यत्र मुञ्जवटे रामो जटाहरणमादिशत् ॥ १२.१२२.३ ॥
ସେଠାରେ ହିମାଳୟ ଶିଖରରେ ସେ ବାସସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଯେଉଁଠି ମୁଞ୍ଜବଟ ନିକଟରେ ରାମ ଜଟାହରଣର ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
12.122.4
तदादि च महाप्राज्ञः ऋषिभिः संशितव्रतैः ।
मुञ्जपृष्ठ इति प्रोक्तः स देशो रुद्रसेवितः ॥ १२.१२२.४ ॥
ସେହି ଦିନଠାରୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, କଠୋରବ୍ରତୀ ଋଷିମାନେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ରୁଦ୍ରସେବିତ ମୁଞ୍ଜପୃଷ୍ଠ କହିଲେ।
12.122.5
स तत्र बहुभिर्युक्तस्तदा श्रुतिमयैर्गुणैः ।
ब्राह्मणानामनुमतो देवर्षिसदृशोऽभवत् ॥ १२.१२२.५ ॥
ସେଠାରେ ଶ୍ରୁତିମୟ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇ ସେ ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ।
12.122.6
तं कदाचिददीनात्मा सखा शक्रस्य मानितः ।
अभ्यगच्छन्महीपालो मान्धाता शत्रुकर्शनः ॥ १२.१२२.६ ॥
ଏକଦା ସେହି ଅଦୀନାତ୍ମା ନିକଟକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖା, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ ମହୀପାଳ ମାନ୍ଧାତା ଆସିଲେ।
12.122.7
सोपसृत्य तु मान्धाता वसुहोमं नराधिपम् ।
दृष्ट्वा प्रकृष्टतपसं विनयेनोपतिष्ठते ॥ १२.१२२.७ ॥
ମାନ୍ଧାତା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପରମ ତପସ୍ୱୀ ନରାଧିପ ବସୁହୋମଙ୍କୁ ଦେଖି ବିନୟ ସହିତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲେ।
12.122.8
वसुहोमोऽपि राज्ञो वै गामर्ध्यं च न्यवेदयत् ।
सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य पप्रच्छ कुशलाव्ययौ ॥ १२.१२२.८ ॥
ବସୁହୋମ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଗାଇ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିବେଦନ କଲେ, ଏବଂ ସପ୍ତାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର କୁଶଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
12.122.9
सद्भिराचरितं पूर्वं यथावदनुयायिनम् ।
अब्रवीद्वसुहोमस्तं राजन्किं करवाणि ते ॥ १२.१२२.९ ॥
ପୂର୍ବେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଆଚରଣ କରିଥିବା ରୀତି ଅନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ଅନୁଗମନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ବସୁହୋମ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?"
12.122.10
सोऽब्रवीत्परमप्रीतो मान्धाता राजसत्तमः ।
वसुहोमं महाप्राज्ञमासीनं कुरुनन्दन ॥ १२.१२२.१० ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନ୍ଧାତା ଉପବିଷ୍ଟ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବସୁହୋମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ!"
12.122.11
बृहस्पतेर्मतं राजन्नघीतं सकलं त्वया ।
तथैवौशनसं शास्त्रं विज्ञातं ते नरोत्तम ॥ १२.१२२.११ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମତ ଆପଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି; ସେହିପରି, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ଔଶନସ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଜାଣିଛନ୍ତି।
12.122.12
तदहं श्रोतुमिच्छामि दण्ड उत्पद्यते कथम् ।
किं वाऽस्य पूर्वं जागर्ति किं वा परममुच्यते ॥ १२.१२२.१२ ॥
ତେଣୁ ଦଣ୍ଡ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ? ତାହା ପୂର୍ବରୁ କ'ଣ ଜାଗ୍ରତ ରହେ, କିମ୍ବା କ'ଣ ପରମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ?
12.122.13
कथं क्षत्रियसंस्थश्च दण्डः संप्रत्यवस्थितः ।
ब्रूहि मे तद्यथातत्वं ददाम्याचार्यवेतनम् ॥ १२.१२२.१३ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାହା କିପରି ରହିଛି? ତାହା ଯଥାର୍ଥରେ ମୋତେ କୁହ, ମୁଁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବେତନ ଦେବି।
12.122.14
शृणु राजन्यथा दण्डः संभूतो लोकसंग्रहः ।
प्रजाविनयरक्षार्थं धर्मस्यात्मा सनातनः ॥ १२.१२२.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ: ଦଣ୍ଡ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା — ଯାହା ଲୋକକୁ ଏକତ୍ର ଧରି ରଖେ। ପ୍ରଜାଙ୍କ ବିନୟ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାହା ସନାତନ ଧର୍ମର ଆତ୍ମା।
12.122.15
ब्रह्मा यियक्षुर्भगवान्सर्वलोकपितामहः ।
ऋत्विजं नात्मनस्तुल्यं ददर्शेति हि नः श्रुतम् ॥ १२.१२२.१५ ॥
ସର୍ବଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ନିଜ ସମକକ୍ଷ ଋତ୍ବିଜ୍ ସେ ଦେଖି ନ ଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
12.122.16
स गर्भं भगवान्देवो बहुवर्षाण्यधारयत् ।
अथ पूर्णे सहस्रे तु स गर्भः क्षुवतोऽपतत् ॥ १२.१२२.१६ ॥
ସେହି ଭଗବାନ ଦେବ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ। ପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଛିଙ୍କିବା ସମୟରେ ସେହି ଗର୍ଭ ପଡ଼ିଗଲା।
12.122.17
स क्षुपो नाम संभूतः प्रजापतिररिंदम् ।
ऋत्विगासीन्महाराज यज्ञे तस्य महात्मनः ॥ १२.१२२.१७ ॥
ସେ କ୍ଷୁପ ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ; ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସେ ଋତ୍ବିଜ୍ ଥିଲେ।
12.122.18
तस्मिन्प्रवृत्ते सत्रे तु ब्रह्मणः पार्थिवर्षभ ।
इष्टरूपप्रचारत्वाद्दण्डः सोऽन्तर्हितोऽभवत् ॥ १२.१२२.१८ ॥
ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେହି ସତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞବିଧି ଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲିବାରୁ ସେହି ଦଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲା।
12.122.19
तस्मिन्नन्तर्हिते चापि प्रजानां संकरोऽभवत् ।
नैव कार्यं न वा कार्यं भोज्याभोज्यं न विद्यते ॥ १२.१२२.१९ ॥
ତାହା ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବାରୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍କର (ଅବ୍ୟବସ୍ଥା) ଉପୁଜିଲା। କର୍ତବ୍ୟ ବା ଅକର୍ତବ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ; ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଅଭୋଜ୍ୟର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଜଣାପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
12.122.20
पेयापेये कुतः सिद्धिर्हिसन्ति च परस्परम् ।
गम्यागम्यं तदा नासीत्स्वं परस्वं च वै समम् ॥ १२.१२२.२० ॥
ପେୟ ଓ ଅପେୟ ମଧ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି କେଉଁଠାରୁ ହେବ? ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ହିଂସା କଲେ। ସେତେବେଳେ ଗମ୍ୟ-ଅଗମ୍ୟର ଭେଦ ରହିଲା ନାହିଁ; ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ପରସମ୍ପତ୍ତି ସମାନ ହୋଇଗଲା।
12.122.21
परस्परं विलुम्पन्ति सारमेया यथाऽऽमिषम् ।
अबलान्बलिनो जघ्नुर्निर्मर्यादं प्रवर्तते ॥ १२.१२२.२१ ॥
କୁକୁରମାନେ ମାଂସ ପାଇଁ ପରସ୍ପରକୁ ଚିରିଦିଅନ୍ତି ପରି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଲୁଟିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବଳବାନମାନେ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ ଆଚରଣ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା।
12.122.22
ततः पितामहो विष्णुं भगवन्तं सनातनम् ।
संपूज्य वरदं देवं महादेवमथाब्रवीत् ॥ १२.१२२.२२ ॥
ତାପରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସନାତନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ବରଦାତା ଦେବ ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.122.23
अत्र त्वमनुकम्पां वै कर्तुमर्हसि शङ्कर ।
अयं विष्णुः सखा तुभ्यं धर्मस्य परिरक्षणे ॥ १२.१२२.२३ ॥
ହେ ଶଙ୍କର, ଏଥିରେ ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ କୃପା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଆପଣଙ୍କର ସଖା; ଧର୍ମ ରକ୍ଷାରେ ସେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
12.122.24
त्वं हि सर्वविधानज्ञः सत्वानां त्वं गतिः परा ।
संकरो न भवेदत्र यथा तद्वै विधीयताम् ॥ १२.१२२.२४ ॥
ଆପଣ ହିଁ ସର୍ବ ବିଧାନର ଜ୍ଞାତା; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପରମ ଗତି ମଧ୍ୟ ଆପଣ। ଏଠାରେ ସଙ୍କର ନହେଉ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।
12.122.26
ततः स भगवान्ध्यात्वा तदा शूलवरायुधः ।
देवदेवो महादेवः कारणं जगतः परम्
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसहितः सर्वैश्च ससुरासुरैः ।
लोकसन्धारणार्थं च लोकसंकरनाशनम्।
आत्मानमात्माना दण्डं ससृजे देवसत्तमः ॥ १२.१२२.२६ ॥
ଏବେ ସେହି ଭଗବାନ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶୂଳକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ଜଗତର ପରମ କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଅସୁର ସହିତ, ଲୋକ ଧାରଣ ଓ ଲୋକସଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.122.27
तस्माच्च धर्मचरणान्नीतिं देवीं सरस्वतीम् ।
असृजद्दण्डनीतिं वै त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ॥ १२.१२२.२७ ॥
ତେଣୁ ଧର୍ମାଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ନାମକ ନୀତି, ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦଣ୍ଡନୀତି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.122.28
यथाऽसौ नीयते दण्डः सततं पापकारिषु ।
दण्डस्य नयनात्सा हि दण्डनीतिरिहोच्यते ॥ १२.१२२.२८ ॥
ପାପୀଙ୍କ ଉପରେ ଯେପରି ଦଣ୍ଡ ସର୍ବଦା ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ, ଦଣ୍ଡର ପରିଚାଳନା ହେତୁ ତାକୁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡନୀତି କୁହାଯାଏ।
12.122.29
भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलघरः प्रभुः ।
असृजत्सर्वशास्त्राणि महादेवो महेश्वरः ॥ १२.१२२.२९ ॥
ପୁଣି ସେହି ଭଗବାନ, ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ, ବହୁ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.122.30
दण्डनीतेः प्रयोगार्थं प्रमाणानि च सर्वशः ।
विद्याश्चतस्रः कूटस्थास्तासां भेदविकल्पनाः ॥ १२.१२२.३० ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ପ୍ରୟୋଗ ପାଇଁ ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରକାର ପ୍ରମାଣ; କୂଟସ୍ଥ ଚାରି ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଭେଦ-ବିକଳ୍ପ।
12.122.31
अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः ।
पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्येताश्चतुर्दश ॥ १२.१२२.३१ ॥
ଅଙ୍ଗ, ଚାରି ବେଦ, ମୀମାଂସା, ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତାର, ପୁରାଣ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର; ଏହିସବୁ ହିଁ ଚୌଦ ବିଦ୍ୟା।
12.122.32
आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः ।
अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव तु ॥ १२.१२२.३२ ॥
ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବ — ଏହି ତିନି, ଚତୁର୍ଥ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର; ବିଦ୍ୟା ପ୍ରକୃତରେ ଅଠର ଅଟେ।
12.122.33
दश चाष्टौ च विख्याता एता धर्मस्य संहिताः ।
एतासामेव विद्यानां व्यासमाह महेश्वरः ॥ १२.१२२.३३ ॥
ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମର ସଂହିତା; ଏହି ବିଦ୍ୟାସମୂହର ବିସ୍ତାର ମହେଶ୍ୱର କହିଛନ୍ତି।
12.122.34
शतानि त्रीणि शास्त्राणां महातन्त्राणि सप्ततिम् ।
व्यास एव तु विद्यानां महादेवेन कीर्तितः ॥ १२.१२२.३४ ॥
ତିନିଶହ ସତୁରି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ମହାତନ୍ତ୍ର ଅଛି; କିନ୍ତୁ ବିଦ୍ୟାସମୂହର ବିସ୍ତାର ମହାଦେବ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି।
12.122.35
तन्त्रं पाशुपतं नाम पञ्चरात्रं च विश्रुतम् ।
योगशास्त्रं च साङ्ख्यं च तन्त्रं लोकायतं तथा ॥ १२.१२२.३५ ॥
ପାଶୁପତ ନାମକ ତନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଞ୍ଚରାତ୍ର, ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାଂଖ୍ୟ, ଏବଂ ଲୋକାୟତ ତନ୍ତ୍ର।
12.122.36
तन्त्रं ब्रह्मतुला नाम तर्कविद्या दिवौकसाम् ।
सुखदुःखार्थजिज्ञासा कारणं चेति विश्रुतम् ॥ १२.१२२.३६ ॥
ବ୍ରହ୍ମତୁଳା ନାମକ ତନ୍ତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ତର୍କବିଦ୍ୟା; ସୁଖ-ଦୁଃଖର ପ୍ରୟୋଜନ ଓ କାରଣର ଜିଜ୍ଞାସା ଏହା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
12.122.37
तर्कविद्यास्तथा चाष्टौ स चोक्तो न्यायविस्तरः ।
दश चाष्टौ च विज्ञेयाः पौराणा यज्ञसंहिताः ॥ १२.१२२.३७ ॥
ତର୍କବିଦ୍ୟା ଆଠ, ତାହା ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ପୌରାଣିକ ଯଜ୍ଞସଂହିତା ଅଠର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.122.38
पुराणाश्च प्रणीताश्च तावदेवेह संहिताः ।
धर्मशास्त्राणि तद्वच्च एकार्थानि च नान्यथा ॥ १२.१२२.३८ ॥
ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ରଚିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ସେତିକି ସଂହିତା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଥ ଏକ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
12.122.39
एकार्थानि पुराणानि वेदाश्चैकार्यसंहिताः ।
नानार्थानि च सर्वाणि ततः शास्त्राणि शंकरः ॥ १२.१२२.३९ ॥
ପୁରାଣମାନେ ଏକ ଅର୍ଥବିଶିଷ୍ଟ; ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅର୍ଥର ସଂହିତା। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନେକ ଅର୍ଥବିଶିଷ୍ଟ; ତେଣୁ ଶଙ୍କର (ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ)।
12.122.40
प्रोवाच भगवान्देवः कालज्ञानानि यानि च ।
चतुःषष्टिप्रमाणानि आयुर्वेदं च सोत्तरम् ॥ १२.१२२.४० ॥
ଭଗବାନ ଦେବ କାଳଜ୍ଞାନର ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥସମୂହ କହିଲେ, ଯାହା ଚଉଷଠି ପ୍ରମାଣର; ଏବଂ ଉତ୍ତରଭାଗ ସହିତ ଆୟୁର୍ବେଦ ମଧ୍ୟ (କହିଲେ)।
12.122.41
अष्टादशविकल्पां तां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् ।
गान्धर्वमितिहासं च नानाविस्तरमुक्तवान् ॥ १२.१२२.४१ ॥
ଅଠର ଭେଦବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ଶାଶ୍ବତ ଦଣ୍ଡନୀତି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନେକ ବିସ୍ତାରଯୁକ୍ତ ଇତିହାସ ମଧ୍ୟ (ସେ କହିଲେ)।
12.122.42
इत्येताः शंकरप्रोक्ता विद्याः शब्दार्थसंहिताः ।
पुनर्भेदसहस्रं तु तासामेव तु विस्तरः ॥ १२.१२२.४२ ॥
ଏହିପରି ଶଙ୍କର କହିଥିବା ଏହି ବିଦ୍ୟାସମୂହ ଶବ୍ଦାର୍ଥ ସଂହିତା। ସେମାନଙ୍କର ପୁନଶ୍ଚ ହଜାର ଭେଦ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କରେ ଅଛି।
12.122.43
ऋषिभिर्देवगन्धर्वैः सविकल्पः सविस्तरः ।
शश्वदभ्यस्यते लोके वेद एव तु सर्वशः ॥ १२.१२२.४३ ॥
ଋଷି, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତା'ର ଭେଦ ଓ ବିସ୍ତାର ସହିତ ବେଦ ହିଁ ଜଗତରେ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସର୍ବଦା ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ।
12.122.44
वेदाश्चतस्रः संक्षिप्ता वेदवादाश्च ते स्मृताः ।
एतासां पारगो यश्च स चोक्तो वेदपारगः ॥ १२.१२२.४४ ॥
ବେଦ ଚାରୋଟି, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବେଦବାଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଯେ ଏଥିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ବେଦପାରଗ ବୋଲି କଥିତ।
12.122.45
वेदानां पारगो रुद्रो विष्णुरिन्द्रो बृहस्पतिः ।
शक्रः स्वायंभुवश्चैव मनुः परमधर्मवित् ॥ १२.१२२.४५ ॥
ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି; ଶକ୍ର ଓ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ଏବଂ ପରମଧର୍ମଜ୍ଞ ମନୁ।
12.122.46
ब्रह्मा च परमो देवः सदा सर्वैः सुरासुरैः ।
सर्वस्यानुग्रहाच्चैव व्यासो वै वेदपारगः ॥ १२.१२२.४६ ॥
ପରମ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବ ଓ ଅସୁର ସର୍ବଦା ସେବନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ହିଁ ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ବେଦପାରଗ ହେଲେ।
12.122.47
अहं शान्तनवो भीष्मः प्रसादान्माधवस्य च ।
शंकरस्य प्रसादाच्च ब्रह्मणश्च कुरूद्वह।
वेदपारग इत्युक्तो याज्ञवल्क्यश्च सर्वशः ॥ १२.१२२.४७ ॥
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ — ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦପାରଗ ବୋଲି କଥିତ; ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଥା।
12.122.48
कल्पेकल्पे महाभागैर्ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
ऋषिपुत्रैर्ऋषिगणैर्भिद्यन्ते मिश्रकैरपि ॥ १२.१२२.४८ ॥
ପ୍ରତି କଳ୍ପରେ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ମହାଭାଗ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଋଷିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଋଷିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମିଶ୍ରକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ବେଦ) ବିଭକ୍ତ ହୁଏ।
12.122.49
शिवेन ब्रह्मणा चैव विष्णुना च विकल्पिताः ।
आदिकल्पे पुनश्चैव भिद्यन्ते साधुभिः पुनः ॥ १२.१२२.४९ ॥
ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ବେଦ) ବିକଳ୍ପିତ ହୋଇଛି; ଆଦିକଳ୍ପରେ ପୁଣି ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ବିଭକ୍ତ ହୁଏ।
12.122.50
इदानीमपि विद्वद्भिर्भिद्यन्ते च विकल्पकैः ।
पूर्वजन्मानुसारेण बहुधेयं सरस्वती ॥ १२.१२२.५० ॥
ଏବେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ବିକଳ୍ପକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବିଭକ୍ତ ହୁଏ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସଂସ୍କାର ଅନୁସାରେ ଏହି ସରସ୍ଵତୀ ବହୁପ୍ରକାରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.122.51
भूयः स भगवान्ध्यात्वा चिरं शूलवरायुधः ।
तस्यतस्य निकायस्य चकारैकैकमीश्वरम् ॥ १२.१२२.५१ ॥
ପୁଣି ସେହି ଭଗବାନ, ଯାହାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧ ତ୍ରିଶୂଳ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଧ୍ୟାନ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ଜଣେ ଲେଖାଏଁ ଈଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.122.52
देवानामीश्वरं चक्रे दैवं दशशतेक्षणम् ।
यमं वैवस्वतं चापि पितॄणामकरोत्पतिम् ॥ १२.१२२.५२ ॥
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ସେ ଦୈବୀ, ସହସ୍ରନୟନ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କଲେ; ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯମଙ୍କୁ ପିତୃଗଣର ପତି କଲେ।
12.122.53
अपां राज्ये सुराणां च विदधे वरुणं प्रभुम् ।
धनानां राक्षसानां च कुवेरमपि चेश्वरम् ॥ १२.१२२.५३ ॥
ଜଳର ରାଜ୍ୟରେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଧନ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ କୁବେରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଲେ।
12.122.54
पर्वतानां पतिं मेरुं सरितां च महोदधिम् ।
मृत्युं प्राणेश्वरमथो तेजसां च हुताशनम् ॥ १२.१२२.५४ ॥
ପର୍ବତମାନଙ୍କର ପତି ମେରୁଙ୍କୁ, ନଦୀମାନଙ୍କର ମହାସାଗରକୁ; ପ୍ରାଣର ଈଶ୍ୱର ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ, ଏବଂ ତେଜର ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ କଲେ।
12.122.55
रुद्राणामपि चेशानं गोप्तारं विदधे प्रभुः ।
महात्मानं महादेवं विशालाक्षं सनातनम् ॥ १२.१२२.५५ ॥
ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଈଶାନ ଓ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ମହାତ୍ମା, ମହାଦେବ, ବିଶାଳାକ୍ଷ, ସନାତନଙ୍କୁ।
12.122.56
दश चैकश्च ये रुद्रास्तस्यैते मूर्तिसंभवाः ।
नानारूपधरो देवः स एव भगवाञ्शिवः ॥ १२.१२२.५६ ॥
ଦଶ ଓ ଏକ, ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରଗଣ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଅନେକ ରୂପ ଧରୁଥିବା ସେହି ଦେବ ହିଁ ଭଗବାନ ଶିବ।
12.122.57
वसिष्ठमीशं विप्राणां वसूनां जातवेदसम् ।
तेजसां भास्करं चक्रे नक्षत्राणां निशाकरम् ॥ १२.१२२.५७ ॥
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।
12.122.58
वीरुधां वसुमन्तं च भूतानां च प्रभुं वरम् ।
कुमारं द्वादशभुजं स्कन्दं राजानमादिशत् ॥ १२.१२२.५८ ॥
ଔଷଧି ମଧ୍ୟରେ ବସୁମାନ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ବାର ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ କୁମାର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ସେ ରାଜା ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
12.122.59
कालं सर्वेशमकरोत्संहारविनयात्मकम् ।
मृत्योश्चतुर्विभागस्य दुःखस्य च सुखस्य च ॥ १२.१२२.५९ ॥
ସେ କାଳକୁ ସର୍ବାଧିପତି କଲେ; ସଂହାରର ନିୟମନ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ। ମୃତ୍ୟୁର ଚାରି ବିଭାଗ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଉପରେ ସେ ହିଁ ଅଧିପତି।
12.122.60
ईश्वरो देवदेवस्तु राजराजो नराधिपः ।
सर्वेषामेव रुद्राणां शूलपाणिरिति श्रुतिः ॥ १२.१२२.६० ॥
ଈଶ୍ୱର ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି। ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ହିଁ ଶୂଳପାଣି, ଏହା ଶ୍ରୁତି କୁହେ।
12.122.61
ईश्वरश्चेतनः कर्ता पुरुषः कारणं शिवः ।
विष्णुर्ब्रह्मा शशी सूर्यः शक्रो देवाश्च सान्वयाः ॥ १२.१२२.६१ ॥
ଈଶ୍ୱର ଚେତନ, କର୍ତ୍ତା, ପୁରୁଷ ଓ କାରଣ; ସେ ହିଁ ଶିବ। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ହିଁ।
12.122.62
सृजते ग्रसते चैतत्तमोभूतमिदं यथा ।
अप्रज्ञातं जगत्सर्वं यदा ह्येको महेश्वरः ॥ १२.१२२.६२ ॥
ଏହି ସମଗ୍ର ଅଜ୍ଞାତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରମୟ ହେଲେ, ଏକାକୀ ମହେଶ୍ୱର ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ଗ୍ରାସ କରନ୍ତି।
12.122.63
तमेनं ब्रह्मणः पुत्रमनुजातं क्षुपं ददौ ।
प्रजानामधिपं श्रेष्ठं सर्वधर्मभृतामपि ॥ १२.१२२.६३ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେହି ଅନୁଜାତ ପୁତ୍ର କ୍ଷୁପଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଅଧିପତି ରୂପେ ଦେଲେ।
12.122.64
महादेवस्ततस्तस्मिन्वृत्ते यज्ञे समाहितः ।
दण्डं धर्मस्य गोप्तारं विष्णवे सत्कृतं ददौ ॥ १२.१२२.६४ ॥
ଏହା ପରେ ସେହି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସମାହିତ ମହାଦେବ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଦଣ୍ଡକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଦେଲେ।
12.122.65
विष्णुरङ्गिरसे प्रादादङ्गिरा मुनिसत्तमः ।
प्रादादिन्द्रमरीचिभ्या मरीचिर्भृगवे ददौ ॥ १२.१२२.६५ ॥
ବିଷ୍ଣୁ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗିରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଦେଲେ; ମରୀଚି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଲେ।
12.122.66
भृगुर्ददावृषिभ्यस्तु दण्डं धर्मसमाहितम् ।
ऋषयो लोकपालेभ्यो लोकपालाः क्षुपाय च ॥ १२.१२२.६६ ॥
ଭୃଗୁ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମସମାହିତ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ; ଋଷିମାନେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଲୋକପାଳମାନେ କ୍ଷୁପଙ୍କୁ ଦେଲେ।
12.122.67
क्षुपस्तु मनवे प्रादादादित्यतनयाय च ।
पुत्रेभ्यः श्राद्धदेवस्तु सूक्ष्मधर्मार्थकारणात् ॥ १२.१२२.६७ ॥
କ୍ଷୁପ ମନୁଙ୍କୁ ଓ ଆଦିତ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର କାରଣରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ।
12.122.68
विभज्य दण्डः कर्तव्यो दण्डे तु नयमिच्छता ।
दुर्वाचा निग्रहो दण्डो हिरण्यं बाह्यतः क्रिया ॥ १२.१२२.६८ ॥
ଦଣ୍ଡକୁ ବିଭକ୍ତ କରି ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ନୀତି ଇଚ୍ଛୁକ ଦଣ୍ଡରେ ସଂଯମ ରଖିବା ଉଚିତ। କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ନିବାରଣ ଦଣ୍ଡ; ସୁନା (ଜରିମାନା) ବାହାରୁ ଦେବା ଉଚିତ।
12.122.69
व्यङ्गत्वं च शरीरस्य वधो वाऽनल्पकारणात् ।
शरीरपीडा कार्या तु स्वदेशाच्च विवासनम् ॥ १२.१२२.६९ ॥
ବଡ଼ କାରଣରୁ ଶରୀରକୁ ଅଙ୍ଗହୀନ କରିବା ବା ବଧ କରିବା, ଶାରୀରିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶରୁ ନିର୍ବାସନ — ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ।
12.122.70
तं ददौ सूर्यपुत्राय मनवे रक्षणात्मकम् ।
आनुपूर्व्याच्च दण्डोऽयं प्रजा जागर्ति पालयन् ॥ १२.१२२.७० ॥
ରକ୍ଷା ହିଁ ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ, ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କୁ ଦେଲେ। କ୍ରମାନୁସାରେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ଜାଗ୍ରତ ରହେ।
12.122.71
इन्द्रो जागर्ति भगवानिन्द्रादग्निर्विभावसुः ।
अग्नेर्जागर्ति वरुणो वरुणाच्च प्रजापतिः ॥ १२.१२२.७१ ॥
ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ବିଭାବସୁ ଅଗ୍ନି (ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି)। ଅଗ୍ନିଙ୍କଠାରୁ ବରୁଣ ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି; ବରୁଣଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି।
12.122.72
प्रजापतेस्ततो धर्मो जागर्ति विनयात्मकः ।
धर्माच्च ब्रह्मणः पुत्रो व्यवसायः सनातनः ॥ १२.१२२.७२ ॥
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କଠାରୁ ପରେ ବିନୟ ସ୍ୱରୂପ ଧର୍ମ ଜାଗ୍ରତ ରହେ; ଧର୍ମଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସନାତନ ଉଦ୍ୟମ (ଜାଗ୍ରତ ରହେ)।
12.122.73
व्यवसायात्ततस्तेजो जागर्ति परिपालयत् ।
ओषध्यस्तेजसस्तस्मादोषधीभ्यश्च पर्वताः ॥ १२.१२२.७३ ॥
ଉଦ୍ୟମରୁ ପରେ ତେଜ ଜାଗ୍ରତ ରହି ପାଳନ କରେ। ତେଜରୁ ଔଷଧି (ଜାଗ୍ରତ ରହେ); ସେହି ଔଷଧିରୁ ପର୍ବତ (ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି)।
12.122.74
पर्वतेभ्यश्च जागर्ति रसो रसगुणात्तथा ।
जागर्ति निर्ऋतिर्देवी ज्योतींषि निर्ऋतीमनु ॥ १२.१२२.७४ ॥
ପର୍ବତରୁ ରସ ଜାଗ୍ରତ ରହେ; ରସଗୁଣରୁ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଦେବୀ ନିର୍ଋତି ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି; ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନେ ନିର୍ଋତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
12.122.75
वेदाः प्रतिष्ठा ज्योतिर्भ्यस्ततो हयशिराः प्रभुः ।
ब्रह्मा पितामहस्तस्माज्जागर्ति प्रभुरव्ययः ॥ १२.१२२.७५ ॥
ବେଦମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କଠାରୁ; ତା'ପରେ ପ୍ରଭୁ ହୟଶିରା। ତାଙ୍କଠାରୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି; ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁ ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି।
12.122.76
पितामहान्महादेवो जागर्ति भगवाञ्शिवः ।
विश्वेदेवाः शिवाच्चापि विश्वेभ्य ऋषयस्तथा ॥ १२.१२२.७६ ॥
ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ମହାଦେବ ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି; ଭଗବାନ ଶିବ ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି। ଶିବଙ୍କଠାରୁ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱମାନଙ୍କଠାରୁ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.122.77
ऋषिभ्यो भगवान्सोमः सोमाद्देवाः सनातनाः ।
देवेभ्यो ब्राह्मणा लोके जाग्रतीत्युपधारय ॥ १२.१२२.७७ ॥
ଋଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ଭଗବାନ ସୋମ; ସୋମଙ୍କଠାରୁ ସନାତନ ଦେବତା। ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି — ଏହା ଜାଣ।
12.122.78
ब्राह्मणेभ्यश्च राजन्या लोकान्रक्षन्ति धर्मताः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव क्षत्रियेभ्यः सनातनम् ॥ १२.१२२.७८ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ରାଜାମାନେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସନାତନ ଭାବରେ।
12.122.79
प्रजा जाग्रति लोकेऽस्मिन्दण्डो जागर्ति तासु च ।
सर्वसंक्षेपको दण्डः पितामहसुतः प्रभुः ॥ १२.१२२.७९ ॥
ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ ଜାଗ୍ରତ ରହେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷେପ କରୁଥିବା ଦଣ୍ଡ, ପିତାମହଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଭୁ।
12.122.80
जागर्ति कालः पूर्वं च मध्ये चान्ते च भारत ।
ईशः सर्वस्य कालो हि महादेवः प्रजापतिः ॥ १२.१२२.८० ॥
ହେ ଭାରତ, କାଳ ଆଦିରେ, ମଧ୍ୟରେ ଓ ଅନ୍ତରେ ଜାଗ୍ରତ ରହେ। କାଳ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଈଶ୍ୱର; ସେ ମହାଦେବ, ପ୍ରଜାପତି।
12.122.81
देवदेवः शिवः सर्वो जागर्ति सततं प्रभुः ।
कपर्दी शंकरो रुद्रो भवः स्थाणुरुमापतिः ॥ १२.१२२.८१ ॥
ଦେବଦେବ ଶିବ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ନିରନ୍ତର ଜାଗ୍ରତ ରହନ୍ତି। ଜଟାଧାରୀ, ଶଙ୍କର, ରୁଦ୍ର, ଭବ, ସ୍ଥାଣୁ, ଉମାପତି।
12.122.82
इत्येष दण्डो व्याख्यातस्तथौषध्यस्तथापरे ।
भूमिपालो यथान्यायं वर्तेतानेन धर्मवित् ॥ १२.१२२.८२ ॥
ଏହିପରି ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହେଲା, ଔଷଧି ଓ ଅନ୍ୟ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଏହା ଅନୁସାରେ ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରିବେ।
12.122.83
इतीदं वसुहोमस्य योऽऽत्मवाञ्शृणुयान्मतम् ।
श्रुत्वा सम्यक्प्रवर्तेत स लोकानाप्नुयान्नृपः ॥ १२.१२२.८३ ॥
ଏହିପରି ବସୁହୋମଙ୍କ ଏହି ମତ ଯେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଶୁଣେ, ସେ ଶୁଣି ସମ୍ୟକ୍ ଆଚରଣ କରୁ; ସେହି ରାଜା ଲୋକସମୂହ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
12.122.84
इति ते सर्वमाख्यातं यो दण्डो मनुजर्षभ ।
नियन्ता सर्वलोकस्य धर्माक्रान्तस्य भारत ॥ १२.१२२.८४ ॥
ଏହିପରି ତୁମକୁ ସବୁ କୁହାଯାଇଛି; ଦଣ୍ଡ ଯାହା, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିୟନ୍ତା। ଧର୍ମରେ ଆବୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, ହେ ଭାରତ।
12.122.85
वसुहोमाच्छ्रुतं राज्ञा मान्धात्रा भूभृता पुरा ।
मयापि कथितं राजन्नाख्यानं प्रथितं मया ॥ १२.१२२.८५ ॥
ବସୁହୋମଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବେ ରାଜା ମାନ୍ଧାତା ଶୁଣିଥିଲେ; ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଖ୍ୟାନ କହିଛି।