Mahābhārata · Adhyāya 12.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.123.1
तात धर्मार्थकामानां श्रोतुमिच्छामि निश्चयम् ।
लोकयात्रा हि कार्त्स्न्येन त्रिष्वेतेषु प्रतिष्ठिता ॥ १२.१२३.१ ॥
Querido, deseo oír la verdad establecida sobre el deber, la riqueza y el placer, pues el curso de la vida mundana descansa por completo sobre estos tres.
12.123.2
धर्मार्थकामाः किंमूलाः प्रभवः प्रलयश्च कः ।
अन्योन्यं चानुषज्जन्ते वर्तन्ते च पृथक्पृथक् ॥ १२.१२३.२ ॥
¿Cuál es la raíz del deber, la riqueza y el placer? ¿Cuál es su origen y su disolución? ¿Cómo están ligados entre sí y cómo se desarrollan cada uno por separado?
12.123.3
य एते स्युः सुमनसो लोकसंस्थार्थनिश्चये ।
कामप्रभवसंस्थासु सज्जन्ते च त्रयस्तदा ॥ १२.१२३.३ ॥
Cuando estos tres, bien dispuestos a determinar el orden del mundo y sus fines, se aferran entonces a los estados que nacen del deseo.
12.123.4
धर्ममूलोऽर्थ इत्युक्तः कामोऽर्थफलमुच्यते ।
संकल्पमूलास्ते सर्वे संकल्पो विषयात्मकः ॥ १२.१२३.४ ॥
Se dice que artha tiene su raíz en dharma, y kāma se declara fruto de artha. Todos ellos tienen su raíz en la intención, y la intención tiene por naturaleza los objetos.
12.123.5
विषयाश्चैव कार्त्स्न्येन सर्व आहारसिद्धये ।
मूलमेतन्त्रिवर्गस्य निवृत्तिर्मोक्ष उच्यते ॥ १२.१२३.५ ॥
Todos los objetos de los sentidos, por entero, existen para lograr el sustento; estos son la raíz de la tríada. El cese de ellos se llama liberación.
12.123.6
धर्मः शरीरसंगुप्तिर्धर्मार्थश्चार्थ इष्यते ।
कामो रतिफलश्चात्र सर्वे रतिफलाः स्मृताः ॥ १२.१२३.६ ॥
El dharma es la protección del cuerpo; la riqueza que sirve al dharma se considera artha. Aquí el fruto de kāma es el deleite (rati); todos son recordados como teniendo el deleite por fruto.
12.123.7
सन्निकृष्टांश्चरेदेतान्न चैतान्मनसा त्यजेत् ।
विमुक्तस्तपसा सर्वान्धर्मादीन्कामनैष्ठिकान् ॥ १२.१२३.७ ॥
Uno puede practicar estas cosas que están al alcance, pero no debe abandonarlas en la mente. Liberado por la austeridad, debe renunciar a todos los dharmas y lo demás que están consagrados al deseo.
12.123.8
श्रेष्ठबुद्धिस्त्रिवर्गस्य उदयं प्राप्नुयात्क्षणात् ।
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्यर्थो न वा पुनः ॥ १२.१२३.८ ॥
Quien tiene un intelecto excelente puede alcanzar el auge de la tríada en un instante. Por la acción precedida de intención, surge la riqueza, o no surge.
12.123.9
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमवाप्यार्थमन्यत्राद्योपकारकम्।
बुद्ध्या बुद्ध इहार्थेन तदह्ना तु निकृष्टया ॥ १२.१२३.९ ॥
Lo hecho por la riqueza se convierte en otra cosa, en algo invertido y en algo más. Habiendo obtenido riqueza por el no-bien, uno se convierte en quien sirve a otro beneficio principal. Aquí, quien ha despertado por el intelecto lo comprende mediante la riqueza, junto con aquel día inferior.
12.123.10
अपध्यानमलो धर्मो मलोऽर्थस्य निगूहनम् ।
संप्रमोहमलः कामो भूयस्तद्गुणवर्धितः ॥ १२.१२३.१० ॥
El pensamiento perverso es la impureza del dharma; el ocultamiento es la impureza de la riqueza. La ofuscación total es la impureza del deseo, y ésta, aumentada por sus propias cualidades, crece más.
12.123.11
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टस्य च संवादं कामन्दस्य च भारत ॥ १२.१२३.११ ॥
Aquí también recuerdan esta antigua historia, oh Bhārata: el diálogo entre Ariṣṭa y Kāmanda.
12.123.12
कामन्दमृषिमासीनमभिवाद्य नराधिपः ।
आङ्गोरिष्ठोऽथ पप्रच्छ कृत्वा समयमव्ययम् ॥ १२.१२३.१२ ॥
Estando sentado el sabio Kāmanda, el señor de los hombres Āṅgoriṣṭha, habiéndole saludado y hecho un pacto imperecedero, entonces preguntó.
12.123.13
यः पापं कुरुते राजा काममोहबलात्कृतः ।
प्रत्यासन्नस्य तस्यर्षे किं स्यात्पापप्रणाशनम् ॥ १२.१२३.१३ ॥
¿Qué destruiría el pecado de un rey que, impulsado por la fuerza del deseo y la ilusión, comete el mal, oh sabio, cuando su fin está cerca?
12.123.14
अधर्मं धर्म इति च यो मोहादाचरेन्नरः ।
तं चापि प्रथितं लोके कथं राजा निवर्तयेत् ॥ १२.१२३.१४ ॥
¿Cómo debería un rey hacer volver a un hombre que, por delusión, practica la injusticia creyéndola justicia, una práctica conocida en el mundo?
12.123.15
यो धर्मार्थौ परित्यज्य काममेवानुवर्तते ।
स धर्मार्थपरित्यागात्प्रज्ञानाशमिहार्च्छति ॥ १२.१२३.१५ ॥
Quien, abandonando el dharma y la riqueza, sigue solo el deseo, aquí incurre en la pérdida de la sabiduría por haber abandonado el dharma y la riqueza.
12.123.16
प्रज्ञानाशात्मको मोहस्तथा धर्मार्थनाशकः ।
तस्मान्नास्तिकता चैव दुराचारश्च जायते ॥ १२.१२३.१६ ॥
La ilusión, cuya naturaleza es la destrucción de la sabiduría, también destruye el dharma y la riqueza; por eso surgen la incredulidad y la mala conducta.
12.123.17
दुराचारान्यदा राजा प्रदुष्टान्न नियच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१२३.१७ ॥
Cuando el rey no refrena a los malhechores y a los corruptos, el pueblo se inquieta como ante una serpiente que ha entrado en la casa.
12.123.18
तं प्रजा नानुरज्यन्ते न विप्रा न च साधवः ।
ततः संक्षयमाप्नोति तथा वध्यत्वमेव च ॥ १२.१२३.१८ ॥
No lo aman sus súbditos, ni los brahmanes ni los buenos; entonces alcanza la ruina y también se vuelve digno de ser muerto.
12.123.19
अपध्वस्तस्त्ववमतो दुःखं जीवति जीवितम् ।
जीवते यदपध्वस्तः शुद्धं मरणमेव तत् ॥ १२.१२३.१९ ॥
El hombre caído y despreciado vive una vida de dolor; vivir caído es, en verdad, la muerte misma.
12.123.20
अत्रैतदाहुराचार्याः पापस्य परिवर्तनम् ।
सेवितव्या त्रयी विद्या सत्कारो ब्राह्मणेषु च ॥ १२.१२३.२० ॥
Sobre esto dicen los maestros que el modo de revertir el pecado es practicar la triple ciencia védica y honrar a los brahmanes.
12.123.21
महामना भवेद्धर्मे विवहेच्च महाकुले ।
ब्राह्मणांश्चापि सेवेत क्षमायुक्तान्मनस्विनः ॥ १२.१२३.२१ ॥
Sea magnánimo en el dharma, cásese en una gran familia y sirva a los brahmanes dotados de paciencia y sabiduría.
12.123.22
जपेदुदकशीलः स्यात्सुमुखो न च नास्तिकः ।
धर्मान्वितान्संप्रविशेद्बहिः प्लुत्यैव दुष्कृतम् ॥ १२.१२३.२२ ॥
Que recite plegarias, se deleite en la purificación con agua, tenga un rostro alegre y no sea un incrédulo. Que entre en compañía de los justos; con el baño lave de fuera la mala acción.
12.123.23
प्रसादयेन्मधुरया वाचा वाऽप्यथ कर्मणा ।
इत्यस्तीति वदेन्नित्यं परेषां कीर्तयन्गुणान् ॥ १२.१२३.२३ ॥
Que apacigüe con palabras dulces o con obras; que siempre diga «así es» y alabe las virtudes de los demás.
12.123.24
अपापो ह्येवमाचारः क्षिप्रं बहुमतो भवेत् ।
पापान्यपि हि कृच्छ्राणि शमयेन्नात्र संशयः ॥ १२.१२३.२४ ॥
Con tal conducta el hombre pronto se vuelve sin pecado y muy estimado; incluso los pecados graves puede aplacarlos, sin duda alguna.
12.123.25
गुरवो हि परं धर्मं यं ब्रूयुस्तं तथा कुरु ।
गुरूणां हि प्रसादाद्वै श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.१२३.२५ ॥
Haz lo que los maestros declaren ser el deber supremo; por el favor de los maestros alcanzarás, en verdad, el bien supremo.