ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.123.1
तात धर्मार्थकामानां श्रोतुमिच्छामि निश्चयम् ।
लोकयात्रा हि कार्त्स्न्येन त्रिष्वेतेषु प्रतिष्ठिता ॥ १२.१२३.१ ॥
ಅಯ್ಯಾ, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಲೋಕಯಾತ್ರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈ ಮೂರರ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದೆ.
12.123.2
धर्मार्थकामाः किंमूलाः प्रभवः प्रलयश्च कः ।
अन्योन्यं चानुषज्जन्ते वर्तन्ते च पृथक्पृथक् ॥ १२.१२३.२ ॥
ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಯಾವುದು? ಅವುಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಲಯ ಯಾವುವು? ಅವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೇಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ?
12.123.3
य एते स्युः सुमनसो लोकसंस्थार्थनिश्चये ।
कामप्रभवसंस्थासु सज्जन्ते च त्रयस्तदा ॥ १२.१२३.३ ॥
ಲೋಕಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಸದ್ಭಾವವುಳ್ಳ ಈ ಮೂರೂ ಆಗ ಕಾಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
12.123.4
धर्ममूलोऽर्थ इत्युक्तः कामोऽर्थफलमुच्यते ।
संकल्पमूलास्ते सर्वे संकल्पो विषयात्मकः ॥ १२.१२३.४ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಅರ್ಥ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಕಾಮವನ್ನು ಅರ್ಥದ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೇ ಮೂಲವಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ; ಸಂಕಲ್ಪವು ವಿಷಯಸ್ವರೂಪವಾದುದು.
12.123.5
विषयाश्चैव कार्त्स्न्येन सर्व आहारसिद्धये ।
मूलमेतन्त्रिवर्गस्य निवृत्तिर्मोक्ष उच्यते ॥ १२.१२३.५ ॥
ವಿಷಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಹಾರ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿಯೇ; ಅವೇ ತ್ರಿವರ್ಗದ ಮೂಲ. ನಿವೃತ್ತಿಯೇ ಮೋಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.123.6
धर्मः शरीरसंगुप्तिर्धर्मार्थश्चार्थ इष्यते ।
कामो रतिफलश्चात्र सर्वे रतिफलाः स्मृताः ॥ १२.१२३.६ ॥
ಧರ್ಮವು ದೇಹದ ರಕ್ಷಣೆ; ಧರ್ಮಸಹಿತ ಅರ್ಥವೇ ಅರ್ಥವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮದ ಫಲ ರತಿ (ಸುಖ); ಎಲ್ಲವೂ ರತಿ-ಫಲಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
12.123.7
सन्निकृष्टांश्चरेदेतान्न चैतान्मनसा त्यजेत् ।
विमुक्तस्तपसा सर्वान्धर्मादीन्कामनैष्ठिकान् ॥ १२.१२३.७ ॥
ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದವನು ಕಾಮನಿಷ್ಠವಾದ ಧರ್ಮಾದಿಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.123.8
श्रेष्ठबुद्धिस्त्रिवर्गस्य उदयं प्राप्नुयात्क्षणात् ।
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्यर्थो न वा पुनः ॥ १२.१२३.८ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ತ್ರಿವರ್ಗದ ಉದಯವನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅರ್ಥ ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಇಲ್ಲದೆಯೂ ಹೋಗಬಹುದು.
12.123.9
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमवाप्यार्थमन्यत्राद्योपकारकम्।
बुद्ध्या बुद्ध इहार्थेन तदह्ना तु निकृष्टया ॥ १२.१२३.९ ॥
ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದುದು ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಪರೀತವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಅನರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಧನ ಪಡೆದವನು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚರವಾದವನು ಧನದಿಂದ, ಆ ಕೀಳು ದಿನದೊಂದಿಗೆ (ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ).
12.123.10
अपध्यानमलो धर्मो मलोऽर्थस्य निगूहनम् ।
संप्रमोहमलः कामो भूयस्तद्गुणवर्धितः ॥ १२.१२३.१० ॥
ದುಷ್ಟ ಚಿಂತನೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಮಲಿನತೆ; ಅರ್ಥದ ಮಲಿನತೆ ಅದನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವುದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೋಹವೇ ಕಾಮದ ಮಲಿನತೆ; ಅದು ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದಲೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
12.123.11
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टस्य च संवादं कामन्दस्य च भारत ॥ १२.१२३.११ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಓ ಭಾರತ, ಅರಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕಾಮಂದರ ಸಂವಾದವನ್ನು.
12.123.12
कामन्दमृषिमासीनमभिवाद्य नराधिपः ।
आङ्गोरिष्ठोऽथ पप्रच्छ कृत्वा समयमव्ययम् ॥ १२.१२३.१२ ॥
ಕಾಮಂದ ಋಷಿ ಕುಳಿತಿರಲು, ನರಾಧಿಪ ಆಂಗೋರಿಷ್ಠ ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಯ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಂತರ ಕೇಳಿದನು.
12.123.13
यः पापं कुरुते राजा काममोहबलात्कृतः ।
प्रत्यासन्नस्य तस्यर्षे किं स्यात्पापप्रणाशनम् ॥ १२.१२३.१३ ॥
ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಹದ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಪಾಪ ಮಾಡುವ ರಾಜನಿಗೆ — ಓ ಋಷಿಯೇ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಅವನ ಪಾಪದ ನಾಶ ಹೇಗೆ ಆಗಬಲ್ಲದು?
12.123.14
अधर्मं धर्म इति च यो मोहादाचरेन्नरः ।
तं चापि प्रथितं लोके कथं राजा निवर्तयेत् ॥ १२.१२३.१४ ॥
ಮೋಹದಿಂದ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ನಡೆಯುವ ಮನುಷ್ಯನ — ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆ ನಡತೆಯನ್ನು ರಾಜ ಹೇಗೆ ತಡೆಯಬೇಕು?
12.123.15
यो धर्मार्थौ परित्यज्य काममेवानुवर्तते ।
स धर्मार्थपरित्यागात्प्रज्ञानाशमिहार्च्छति ॥ १२.१२३.१५ ॥
ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೇವಲ ಕಾಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವವನು, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಜ್ಞಾ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.123.16
प्रज्ञानाशात्मको मोहस्तथा धर्मार्थनाशकः ।
तस्मान्नास्तिकता चैव दुराचारश्च जायते ॥ १२.१२३.१६ ॥
ಪ್ರಜ್ಞಾ ನಾಶ ಸ್ವಭಾವದ ಮೋಹವು ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೂಡ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಸ್ತಿಕತೆ ಮತ್ತು ದುರಾಚಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
12.123.17
दुराचारान्यदा राजा प्रदुष्टान्न नियच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१२३.१७ ॥
ರಾಜನು ದುರಾಚಾರಿಗಳನ್ನು, ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗಿದ ಹಾವಿನಿಂದ ಹೆದರಿದವರಂತೆ ಜನರು ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
12.123.18
तं प्रजा नानुरज्यन्ते न विप्रा न च साधवः ।
ततः संक्षयमाप्नोति तथा वध्यत्वमेव च ॥ १२.१२३.१८ ॥
ಅವನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅನುರಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಸಜ್ಜನರೂ ಅನುರಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನು ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ, ವಧೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
12.123.19
अपध्वस्तस्त्ववमतो दुःखं जीवति जीवितम् ।
जीवते यदपध्वस्तः शुद्धं मरणमेव तत् ॥ १२.१२३.१९ ॥
ಅಪಮಾನಿತನಾಗಿ, ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿ ಬದುಕುವವನು ದುಃಖದಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪತಿತನಾಗಿ ಬದುಕುವ ಜೀವನವೇ ನಿಜವಾದ ಮರಣ.
12.123.20
अत्रैतदाहुराचार्याः पापस्य परिवर्तनम् ।
सेवितव्या त्रयी विद्या सत्कारो ब्राह्मणेषु च ॥ १२.१२३.२० ॥
ಇದರ ಕುರಿತು ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಪಾಪದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವುದೇ ಮಾರ್ಗ; ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರಬೇಕು.
12.123.21
महामना भवेद्धर्मे विवहेच्च महाकुले ।
ब्राह्मणांश्चापि सेवेत क्षमायुक्तान्मनस्विनः ॥ १२.१२३.२१ ॥
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉದಾರಮನಸ್ಕನಾಗಿರಬೇಕು, ಉನ್ನತ ಕುಲದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕು, ಕ್ಷಮಾಶೀಲ ಮನಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು.
12.123.22
जपेदुदकशीलः स्यात्सुमुखो न च नास्तिकः ।
धर्मान्वितान्संप्रविशेद्बहिः प्लुत्यैव दुष्कृतम् ॥ १२.१२३.२२ ॥
ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು, ಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಪ್ರಸನ್ನಮುಖನಾಗಿರಬೇಕು, ನಾಸ್ತಿಕನಾಗಬಾರದು. ಧರ್ಮವಂತರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಬೇಕು; ಸ್ನಾನದಿಂದಲೇ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಹೊರಗೆ ತೊಳೆಯಬೇಕು.
12.123.23
प्रसादयेन्मधुरया वाचा वाऽप्यथ कर्मणा ।
इत्यस्तीति वदेन्नित्यं परेषां कीर्तयन्गुणान् ॥ १२.१२३.२३ ॥
ಮಧುರ ಮಾತಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಕರ್ಮದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು; ಸದಾ 'ಇದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು, ಇತರರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಬೇಕು.
12.123.24
अपापो ह्येवमाचारः क्षिप्रं बहुमतो भवेत् ।
पापान्यपि हि कृच्छ्राणि शमयेन्नात्र संशयः ॥ १२.१२३.२४ ॥
ಇಂತಹ ನಡತೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪಾಪನಾಗಿ ಗೌರವಾರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಘೋರ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.123.25
गुरवो हि परं धर्मं यं ब्रूयुस्तं तथा कुरु ।
गुरूणां हि प्रसादाद्वै श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.१२३.२५ ॥
ಗುರುಗಳು ಯಾವುದನ್ನು ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೋ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡು; ಗುರುಗಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ನೀನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.