മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.123.1
तात धर्मार्थकामानां श्रोतुमिच्छामि निश्चयम् ।
लोकयात्रा हि कार्त्स्न्येन त्रिष्वेतेषु प्रतिष्ठिता ॥ १२.१२३.१ ॥
പ്രിയനേ, ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങളുടെ നിശ്ചയം കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം ലോകയാത്ര പൂർണ്ണമായും ഈ മൂന്നിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
12.123.2
धर्मार्थकामाः किंमूलाः प्रभवः प्रलयश्च कः ।
अन्योन्यं चानुषज्जन्ते वर्तन्ते च पृथक्पृथक् ॥ १२.१२३.२ ॥
ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങളുടെ മൂലം എന്താണ്? അവയുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും എന്ത്? അവ പരസ്പരം എങ്ങനെ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു, വെവ്വേറെ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു?
12.123.3
य एते स्युः सुमनसो लोकसंस्थार्थनिश्चये ।
कामप्रभवसंस्थासु सज्जन्ते च त्रयस्तदा ॥ १२.१२३.३ ॥
ലോകക്രമവും അതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളും നിശ്ചയിക്കുന്നതിൽ സദ്ഭാവമുള്ള ഈ മൂന്നും, കാമത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥകളിൽ അപ്പോൾ പറ്റിച്ചേരുന്നു.
12.123.4
धर्ममूलोऽर्थ इत्युक्तः कामोऽर्थफलमुच्यते ।
संकल्पमूलास्ते सर्वे संकल्पो विषयात्मकः ॥ १२.१२३.४ ॥
ധർമ്മം മൂലമായ അർത്ഥം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അർത്ഥത്തിന്റെ ഫലമാണ് കാമം എന്ന് പറയുന്നു. അവയെല്ലാം സങ്കല്പത്തെ മൂലമാക്കുന്നു; സങ്കല്പമോ വിഷയസ്വഭാവമുള്ളതാണ്.
12.123.5
विषयाश्चैव कार्त्स्न्येन सर्व आहारसिद्धये ।
मूलमेतन्त्रिवर्गस्य निवृत्तिर्मोक्ष उच्यते ॥ १२.१२३.५ ॥
വിഷയങ്ങളെല്ലാം പൂർണ്ണമായി ആഹാരസിദ്ധിക്കായുള്ളവയാണ്; അവയാണ് ത്രിവർഗ്ഗത്തിന്റെ മൂലം. നിവൃത്തിയാണ് മോക്ഷം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.123.6
धर्मः शरीरसंगुप्तिर्धर्मार्थश्चार्थ इष्यते ।
कामो रतिफलश्चात्र सर्वे रतिफलाः स्मृताः ॥ १२.१२३.६ ॥
ധർമ്മം ശരീരസംരക്ഷണമാണ്; ധർമ്മത്തോടൊപ്പമുള്ള അർത്ഥമാണ് അർത്ഥമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കാമത്തിന്റെ ഫലം രതി (സുഖം); എല്ലാം രതിഫലമുള്ളവയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.123.7
सन्निकृष्टांश्चरेदेतान्न चैतान्मनसा त्यजेत् ।
विमुक्तस्तपसा सर्वान्धर्मादीन्कामनैष्ठिकान् ॥ १२.१२३.७ ॥
അടുത്തുള്ളവ ഒരാൾ അനുഷ്ഠിക്കാം; എന്നാൽ അവയെ മനസ്സുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിക്കരുത്. തപസ്സിനാൽ മുക്തനായവൻ കാമനിഷ്ഠമായ ധർമ്മാദികളെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം.
12.123.8
श्रेष्ठबुद्धिस्त्रिवर्गस्य उदयं प्राप्नुयात्क्षणात् ।
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्यर्थो न वा पुनः ॥ १२.१२३.८ ॥
ശ്രേഷ്ഠബുദ്ധിയുള്ളവൻ ത്രിവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഉദയം ക്ഷണത്തിൽ പ്രാപിക്കാം. ബുദ്ധിപൂർവ്വമായ കർമ്മത്താൽ അർത്ഥം ഉണ്ടാകാം, ഇല്ലാതിരിക്കാം.
12.123.9
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमवाप्यार्थमन्यत्राद्योपकारकम्।
बुद्ध्या बुद्ध इहार्थेन तदह्ना तु निकृष्टया ॥ १२.१२३.९ ॥
ധനത്തിനായി ചെയ്തത് മറ്റൊന്നായിത്തീരുന്നു, വിപരീതമാകുന്നു, വേറൊന്നുമാകുന്നു. അനർത്ഥത്തിനായി ധനം നേടിയവൻ മറ്റൊരു പ്രധാനോപകാരം ചെയ്യുന്നവനാകുന്നു. ഇവിടെ ബുദ്ധിയാൽ ഉണർന്നവൻ ധനത്താൽ, ആ താഴ്ന്ന ദിനത്തോടൊപ്പം (ഇത് മനസ്സിലാക്കുന്നു).
12.123.10
अपध्यानमलो धर्मो मलोऽर्थस्य निगूहनम् ।
संप्रमोहमलः कामो भूयस्तद्गुणवर्धितः ॥ १२.१२३.१० ॥
ദുശ്ചിന്തയാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ മാലിന്യം; ധനത്തിന്റെ മാലിന്യം അത് മറച്ചുവെക്കലാണ്. പൂർണ്ണമായ മോഹമാണ് കാമത്തിന്റെ മാലിന്യം; അത് അതിന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.
12.123.11
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टस्य च संवादं कामन्दस्य च भारत ॥ १२.१२३.११ ॥
ഇവിടെയും ആളുകൾ ഈ പുരാതനമായ ഇതിഹാസം പറയുന്നു — ഭാരതാ, അരിഷ്ടന്റെയും കാമന്ദന്റെയും സംവാദം.
12.123.12
कामन्दमृषिमासीनमभिवाद्य नराधिपः ।
आङ्गोरिष्ठोऽथ पप्रच्छ कृत्वा समयमव्ययम् ॥ १२.१२३.१२ ॥
കാമന്ദ ഋഷി ഇരിക്കുമ്പോൾ, നരാധിപനായ ആങ്ഗോരിഷ്ഠൻ അദ്ദേഹത്തെ വന്ദിച്ച്, അവ്യയമായ ഒരു ഉടമ്പടി ചെയ്ത് പിന്നെ ചോദിച്ചു.
12.123.13
यः पापं कुरुते राजा काममोहबलात्कृतः ।
प्रत्यासन्नस्य तस्यर्षे किं स्यात्पापप्रणाशनम् ॥ १२.१२३.१३ ॥
കാമമോഹബലത്താൽ പ്രേരിതനായി പാപം ചെയ്യുന്ന രാജാവിന് — ഹേ ഋഷേ, അടുത്തുനിൽക്കുന്ന അവന്റെ പാപനാശം എന്തായിരിക്കും?
12.123.14
अधर्मं धर्म इति च यो मोहादाचरेन्नरः ।
तं चापि प्रथितं लोके कथं राजा निवर्तयेत् ॥ १२.१२३.१४ ॥
മോഹത്താൽ അധർമ്മത്തെ ധർമ്മമെന്ന് കരുതി ആചരിക്കുന്ന മനുഷ്യനെ — ലോകത്ത് പ്രസിദ്ധമായ ആ ആചാരത്തെ രാജാവ് എങ്ങനെ തിരിച്ചുനിർത്തണം?
12.123.15
यो धर्मार्थौ परित्यज्य काममेवानुवर्तते ।
स धर्मार्थपरित्यागात्प्रज्ञानाशमिहार्च्छति ॥ १२.१२३.१५ ॥
ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഉപേക്ഷിച്ച് കാമത്തെ മാത്രം പിന്തുടരുന്നവൻ, ധർമ്മാർത്ഥ ത്യാഗത്താൽ ഇവിടെ പ്രജ്ഞാനാശം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.123.16
प्रज्ञानाशात्मको मोहस्तथा धर्मार्थनाशकः ।
तस्मान्नास्तिकता चैव दुराचारश्च जायते ॥ १२.१२३.१६ ॥
പ്രജ്ഞാനാശ സ്വഭാവമുള്ള മോഹം ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ നാസ്തികതയും ദുരാചാരവും ഉണ്ടാകുന്നു.
12.123.17
दुराचारान्यदा राजा प्रदुष्टान्न नियच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१२३.१७ ॥
രാജാവ് ദുരാചാരികളെയും ദുഷ്ടരെയും അടക്കാത്തപ്പോൾ, വീട്ടിൽ കയറിയ പാമ്പിനെപ്പോലെ ജനം ഭയന്നുവിറയ്ക്കുന്നു.
12.123.18
तं प्रजा नानुरज्यन्ते न विप्रा न च साधवः ।
ततः संक्षयमाप्नोति तथा वध्यत्वमेव च ॥ १२.१२३.१८ ॥
അവനോട് പ്രജകൾ അനുരക്തരാകുന്നില്ല, ബ്രാഹ്മണരും സജ്ജനങ്ങളും അനുരക്തരാകുന്നില്ല; അപ്പോൾ അവൻ നാശത്തിലെത്തുകയും വധയോഗ്യനാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
12.123.19
अपध्वस्तस्त्ववमतो दुःखं जीवति जीवितम् ।
जीवते यदपध्वस्तः शुद्धं मरणमेव तत् ॥ १२.१२३.१९ ॥
അപമാനിതനും തിരസ്കൃതനുമായവൻ ദുഃഖത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; പതിതനായി ജീവിക്കുന്ന ജീവിതം യഥാർത്ഥത്തിൽ മരണം തന്നെ.
12.123.20
अत्रैतदाहुराचार्याः पापस्य परिवर्तनम् ।
सेवितव्या त्रयी विद्या सत्कारो ब्राह्मणेषु च ॥ १२.१२३.२० ॥
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ആചാര്യന്മാർ പറയുന്നു: പാപത്തിൽ നിന്ന് തിരിയുന്നതാണ് മാർഗം; ത്രയീ വിദ്യ സേവിക്കണം, ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിക്കണം.
12.123.21
महामना भवेद्धर्मे विवहेच्च महाकुले ।
ब्राह्मणांश्चापि सेवेत क्षमायुक्तान्मनस्विनः ॥ १२.१२३.२१ ॥
ധർമ്മത്തിൽ ഉദാരമനസ്കനാകണം, മഹത്തായ കുലത്തിൽ വിവാഹം ചെയ്യണം, ക്ഷമയുള്ളവരും മനസ്വികളുമായ ബ്രാഹ്മണരെ സേവിക്കണം.
12.123.22
जपेदुदकशीलः स्यात्सुमुखो न च नास्तिकः ।
धर्मान्वितान्संप्रविशेद्बहिः प्लुत्यैव दुष्कृतम् ॥ १२.१२३.२२ ॥
ജപിക്കണം, ജലസ്നാനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവനാകണം, പ്രസന്നമുഖനായിരിക്കണം, നാസ്തികനാകരുത്. ധർമ്മിഷ്ഠരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചേരണം; സ്നാനത്താൽ ദുഷ്കർമ്മം പുറമെ കഴുകിക്കളയണം.
12.123.23
प्रसादयेन्मधुरया वाचा वाऽप्यथ कर्मणा ।
इत्यस्तीति वदेन्नित्यं परेषां कीर्तयन्गुणान् ॥ १२.१२३.२३ ॥
മധുരമായ വാക്കിനാലോ കർമ്മത്താലോ പ്രസാദിപ്പിക്കണം; എപ്പോഴും 'ഉണ്ട്' എന്ന് പറയണം, മറ്റുള്ളവരുടെ ഗുണങ്ങൾ കീർത്തിക്കണം.
12.123.24
अपापो ह्येवमाचारः क्षिप्रं बहुमतो भवेत् ।
पापान्यपि हि कृच्छ्राणि शमयेन्नात्र संशयः ॥ १२.१२३.२४ ॥
ഇത്തരം നടപ്പുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ വേഗം നിഷ്പാപനായി ആദരിക്കപ്പെടും; കഠിനപാപങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.123.25
गुरवो हि परं धर्मं यं ब्रूयुस्तं तथा कुरु ।
गुरूणां हि प्रसादाद्वै श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.१२३.२५ ॥
ഗുരുക്കന്മാർ ഏതിനെ പരമധർമ്മമെന്നു പറയുന്നുവോ അതുപോലെ ചെയ്യുക; ഗുരുക്കന്മാരുടെ പ്രസാദത്താൽ മാത്രമേ നീ പരമശ്രേയസ്സ് നേടൂ.