ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.123.1
तात धर्मार्थकामानां श्रोतुमिच्छामि निश्चयम् ।
लोकयात्रा हि कार्त्स्न्येन त्रिष्वेतेषु प्रतिष्ठिता ॥ १२.१२३.१ ॥
ହେ ତାତ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ; କାରଣ ଲୋକଯାତ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଏହି ତିନିଟି ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.123.2
धर्मार्थकामाः किंमूलाः प्रभवः प्रलयश्च कः ।
अन्योन्यं चानुषज्जन्ते वर्तन्ते च पृथक्पृथक् ॥ १२.१२३.२ ॥
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ମୂଳ କ'ଣ? ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ କ'ଣ? ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହ କିପରି ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପୃଥକ ଭାବେ କିପରି ବର୍ତ୍ତନ୍ତି?
12.123.3
य एते स्युः सुमनसो लोकसंस्थार्थनिश्चये ।
कामप्रभवसंस्थासु सज्जन्ते च त्रयस्तदा ॥ १२.१२३.३ ॥
ଲୋକବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ତାର ପ୍ରୟୋଜନ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସୁପ୍ରସନ୍ନ ଏହି ତିନିଟି, ସେତେବେଳେ କାମରୁ ଜାତ ଅବସ୍ଥାସମୂହରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.123.4
धर्ममूलोऽर्थ इत्युक्तः कामोऽर्थफलमुच्यते ।
संकल्पमूलास्ते सर्वे संकल्पो विषयात्मकः ॥ १२.१२३.४ ॥
ଧର୍ମ ଯାହାର ମୂଳ ସେ ଅର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାମକୁ ଅର୍ଥର ଫଳ କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସଂକଳ୍ପମୂଳକ; ଏବଂ ସଂକଳ୍ପ ବିଷୟସ୍ୱରୂପ।
12.123.5
विषयाश्चैव कार्त्स्न्येन सर्व आहारसिद्धये ।
मूलमेतन्त्रिवर्गस्य निवृत्तिर्मोक्ष उच्यते ॥ १२.१२३.५ ॥
ସମସ୍ତ ବିଷୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଆହାରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ; ସେମାନେ ହିଁ ତ୍ରିବର୍ଗର ମୂଳ। ନିବୃତ୍ତିକୁ ମୋକ୍ଷ କୁହାଯାଏ।
12.123.6
धर्मः शरीरसंगुप्तिर्धर्मार्थश्चार्थ इष्यते ।
कामो रतिफलश्चात्र सर्वे रतिफलाः स्मृताः ॥ १२.१२३.६ ॥
ଧର୍ମ ହେଉଛି ଶରୀର ରକ୍ଷଣ; ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ହିଁ ଅର୍ଥ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏଠାରେ କାମର ଫଳ ରତି (ସୁଖ); ସବୁ ରତିଫଳଯୁକ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.123.7
सन्निकृष्टांश्चरेदेतान्न चैतान्मनसा त्यजेत् ।
विमुक्तस्तपसा सर्वान्धर्मादीन्कामनैष्ठिकान् ॥ १२.१२३.७ ॥
ନିକଟସ୍ଥ ଏସବୁ ଆଚରଣ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟାରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କାମନିଷ୍ଠ ଧର୍ମାଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ।
12.123.8
श्रेष्ठबुद्धिस्त्रिवर्गस्य उदयं प्राप्नुयात्क्षणात् ।
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्यर्थो न वा पुनः ॥ १२.१२३.८ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଲୋକ ତ୍ରିବର୍ଗର ଉଦୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପାଇପାରେ। ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କର୍ମରେ ଅର୍ଥ ହୁଏ, କିମ୍ବା ନ ହୋଇପାରେ।
12.123.9
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमवाप्यार्थमन्यत्राद्योपकारकम्।
बुद्ध्या बुद्ध इहार्थेन तदह्ना तु निकृष्टया ॥ १२.१२३.९ ॥
ଧନ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ ହୁଏ, ବିପରୀତ ହୁଏ, ଆଉ କିଛି ହୁଏ। ଅନର୍ଥ ପାଇଁ ଧନ ପାଇ ମଣିଷ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ଉପକାରୀ ହୁଏ। ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଜାଗ୍ରତ ଲୋକ ଧନଦ୍ୱାରା, ସେହି ନିକୃଷ୍ଟ ଦିନ ସହ (ଏହା ବୁଝେ)।
12.123.10
अपध्यानमलो धर्मो मलोऽर्थस्य निगूहनम् ।
संप्रमोहमलः कामो भूयस्तद्गुणवर्धितः ॥ १२.१२३.१० ॥
ଅପଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଧର୍ମର ମଳ; ଅର୍ଥର ମଳ ହେଉଛି ତାକୁ ଲୁଚାଇବା। ସଂପ୍ରମୋହ ହେଉଛି କାମର ମଳ; ତାହା ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ବଢ଼େ।
12.123.11
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टस्य च संवादं कामन्दस्य च भारत ॥ १२.१२३.११ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ହେ ଭାରତ, ଅରିଷ୍ଟ ଓ କାମନ୍ଦଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.123.12
कामन्दमृषिमासीनमभिवाद्य नराधिपः ।
आङ्गोरिष्ठोऽथ पप्रच्छ कृत्वा समयमव्ययम् ॥ १२.१२३.१२ ॥
କାମନ୍ଦ ଋଷି ବସିଥିବାବେଳେ ନରାଧିପ ଆଙ୍ଗୋରିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅବ୍ୟୟ ସମୟ କରି ପରେ ପଚାରିଲେ।
12.123.13
यः पापं कुरुते राजा काममोहबलात्कृतः ।
प्रत्यासन्नस्य तस्यर्षे किं स्यात्पापप्रणाशनम् ॥ १२.१२३.१३ ॥
କାମ ଓ ମୋହର ବଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଯେଉଁ ରାଜା ପାପ କରେ, ହେ ଋଷି, ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ତାହାର ପାପର ନାଶ କିପରି ହେବ?
12.123.14
अधर्मं धर्म इति च यो मोहादाचरेन्नरः ।
तं चापि प्रथितं लोके कथं राजा निवर्तयेत् ॥ १२.१२३.१४ ॥
ମୋହରୁ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭାବି ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆଚରଣ କରେ, ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ଆଚରଣକୁ ରାଜା କିପରି ଫେରାଇବେ?
12.123.15
यो धर्मार्थौ परित्यज्य काममेवानुवर्तते ।
स धर्मार्थपरित्यागात्प्रज्ञानाशमिहार्च्छति ॥ १२.१२३.१५ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେ କେବଳ କାମକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ ତ୍ୟାଗ ଯୋଗୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନାଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.123.16
प्रज्ञानाशात्मको मोहस्तथा धर्मार्थनाशकः ।
तस्मान्नास्तिकता चैव दुराचारश्च जायते ॥ १२.१२३.१६ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞାନାଶ ସ୍ୱଭାବର ମୋହ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ; ତେଣୁ ନାସ୍ତିକତା ଓ ଦୁରାଚାର ଜନ୍ମେ।
12.123.17
दुराचारान्यदा राजा प्रदुष्टान्न नियच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१२३.१७ ॥
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଦୁରାଚାରୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଘରେ ପଶିଥିବା ସାପରୁ ଭୟଭୀତ ଲୋକଙ୍କ ପରି ପ୍ରଜା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଏ।
12.123.18
तं प्रजा नानुरज्यन्ते न विप्रा न च साधवः ।
ततः संक्षयमाप्नोति तथा वध्यत्वमेव च ॥ १२.१२३.१८ ॥
ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରଜା ଅନୁରକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିମ୍ବା ସଜ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ବିନାଶ ପାଏ ଓ ବଧ ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
12.123.19
अपध्वस्तस्त्ववमतो दुःखं जीवति जीवितम् ।
जीवते यदपध्वस्तः शुद्धं मरणमेव तत् ॥ १२.१२३.१९ ॥
ଯେ ଅପମାନିତ ଓ ତିରସ୍କୃତ, ସେ ଦୁଃଖରେ ବଞ୍ଚେ; ପତିତ ହୋଇ ବଞ୍ଚିବା ପ୍ରକୃତରେ ମୃତ୍ୟୁ।
12.123.20
अत्रैतदाहुराचार्याः पापस्य परिवर्तनम् ।
सेवितव्या त्रयी विद्या सत्कारो ब्राह्मणेषु च ॥ १२.१२३.२० ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ କୁହନ୍ତି: ପାପରୁ ଫେରିବା ହିଁ ପଥ; ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟାର ସେବନ କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା।
12.123.21
महामना भवेद्धर्मे विवहेच्च महाकुले ।
ब्राह्मणांश्चापि सेवेत क्षमायुक्तान्मनस्विनः ॥ १२.१२३.२१ ॥
ଧର୍ମରେ ଉଦାରମନା ହେବା, ମହାନ କୁଳରେ ବିବାହ କରିବା, କ୍ଷମାଶୀଳ ମନସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସେବା କରିବା।
12.123.22
जपेदुदकशीलः स्यात्सुमुखो न च नास्तिकः ।
धर्मान्वितान्संप्रविशेद्बहिः प्लुत्यैव दुष्कृतम् ॥ १२.१२३.२२ ॥
ଜପ କରିବା, ଜଳସ୍ନାନରେ ରୁଚି ରଖିବା, ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ରହିବା, ନାସ୍ତିକ ନ ହେବା। ଧର୍ମବାନଙ୍କ ସଂଗରେ ମିଶିବା; ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଧୋଇଦେବା।
12.123.23
प्रसादयेन्मधुरया वाचा वाऽप्यथ कर्मणा ।
इत्यस्तीति वदेन्नित्यं परेषां कीर्तयन्गुणान् ॥ १२.१२३.२३ ॥
ମଧୁର ବାଣୀ ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା; ସର୍ବଦା 'ଅଛି' ବୋଲିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁଣ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା।
12.123.24
अपापो ह्येवमाचारः क्षिप्रं बहुमतो भवेत् ।
पापान्यपि हि कृच्छ्राणि शमयेन्नात्र संशयः ॥ १२.१२३.२४ ॥
ଏପରି ଆଚରଣରେ ମଣିଷ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପାପ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଘୋର ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ କରେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.123.25
गुरवो हि परं धर्मं यं ब्रूयुस्तं तथा कुरु ।
गुरूणां हि प्रसादाद्वै श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.१२३.२५ ॥
ଗୁରୁମାନେ ଯାହାକୁ ପରମ ଧର୍ମ କହିବେ, ସେପରି କର; ଗୁରୁମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ହିଁ ତୁମେ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ପାଇବ।