మహాభారతం · అధ్యాయం 12.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.123.1
तात धर्मार्थकामानां श्रोतुमिच्छामि निश्चयम् ।
लोकयात्रा हि कार्त्स्न्येन त्रिष्वेतेषु प्रतिष्ठिता ॥ १२.१२३.१ ॥
ఓ తాతా, ధర్మ-అర్థ-కామాల నిశ్చయాన్ని వినాలని కోరుతున్నాను; ఎందుకంటే లోకయాత్ర పూర్తిగా ఈ మూడింటిపైనే ఆధారపడి ఉంది.
12.123.2
धर्मार्थकामाः किंमूलाः प्रभवः प्रलयश्च कः ।
अन्योन्यं चानुषज्जन्ते वर्तन्ते च पृथक्पृथक् ॥ १२.१२३.२ ॥
ధర్మ-అర్థ-కామాలకు మూలం ఏది? వాటి ఉద్భవం, లయం ఏమిటి? అవి ఒకదానితో ఒకటి ఎలా ముడిపడి, విడివిడిగా ఎలా నడుస్తాయి?
12.123.3
य एते स्युः सुमनसो लोकसंस्थार्थनिश्चये ।
कामप्रभवसंस्थासु सज्जन्ते च त्रयस्तदा ॥ १२.१२३.३ ॥
లోకవ్యవస్థ, దాని ప్రయోజనాల నిర్ణయంలో సద్భావం కలిగి ఉన్న ఈ మూడూ, అప్పుడు కామం నుండి పుట్టిన స్థితులలో అంటుకుంటాయి.
12.123.4
धर्ममूलोऽर्थ इत्युक्तः कामोऽर्थफलमुच्यते ।
संकल्पमूलास्ते सर्वे संकल्पो विषयात्मकः ॥ १२.१२३.४ ॥
ధర్మం మూలంగా కలిగినది అర్థం అని చెప్పబడింది; కామం అర్థ ఫలమని చెప్పబడుతోంది. అవన్నీ సంకల్పమే మూలంగా కలిగినవి; సంకల్పం విషయ స్వరూపమైనది.
12.123.5
विषयाश्चैव कार्त्स्न्येन सर्व आहारसिद्धये ।
मूलमेतन्त्रिवर्गस्य निवृत्तिर्मोक्ष उच्यते ॥ १२.१२३.५ ॥
విషయాలన్నీ పూర్తిగా ఆహార సిద్ధి కోసమే; అవే త్రివర్గానికి మూలం. నివృత్తి మోక్షమని చెప్పబడుతుంది.
12.123.6
धर्मः शरीरसंगुप्तिर्धर्मार्थश्चार्थ इष्यते ।
कामो रतिफलश्चात्र सर्वे रतिफलाः स्मृताः ॥ १२.१२३.६ ॥
ధర్మం శరీర సంరక్షణ; ధర్మంతో కూడిన అర్థమే అర్థమని భావించబడుతుంది. ఇక్కడ కామం యొక్క ఫలం రతి (సుఖం); అన్నీ రతి-ఫలాలుగా స్మరించబడతాయి.
12.123.7
सन्निकृष्टांश्चरेदेतान्न चैतान्मनसा त्यजेत् ।
विमुक्तस्तपसा सर्वान्धर्मादीन्कामनैष्ठिकान् ॥ १२.१२३.७ ॥
సమీపంగా ఉన్నవాటిని ఆచరించవచ్చు, కానీ వాటిని మనసుతో విడిచిపెట్టకూడదు. తపస్సుతో విముక్తుడైనవాడు కామనిష్ఠులైన ధర్మాదులన్నిటినీ విడిచిపెట్టాలి.
12.123.8
श्रेष्ठबुद्धिस्त्रिवर्गस्य उदयं प्राप्नुयात्क्षणात् ।
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्यर्थो न वा पुनः ॥ १२.१२३.८ ॥
శ్రేష్ఠ బుద్ధిగలవాడు త్రివర్గపు ఉదయాన్ని క్షణంలో పొందగలడు. బుద్ధిపూర్వకమైన కర్మతో ధనం కలుగవచ్చు, కలుగకపోవచ్చు.
12.123.9
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमवाप्यार्थमन्यत्राद्योपकारकम्।
बुद्ध्या बुद्ध इहार्थेन तदह्ना तु निकृष्टया ॥ १२.१२३.९ ॥
ధనం కోసం చేసినది మరొకటిగా, విపరీతంగా, ఇంకోలా అవుతుంది. అనర్థం కోసం ధనాన్ని పొంది ఒకడు ప్రధానమైన వేరే ఉపకారాన్ని చేస్తాడు. ఇక్కడ బుద్ధితో మేల్కొన్నవాడు ధనంతో, ఆ హీనమైన రోజుతో (దీనిని గ్రహిస్తాడు).
12.123.10
अपध्यानमलो धर्मो मलोऽर्थस्य निगूहनम् ।
संप्रमोहमलः कामो भूयस्तद्गुणवर्धितः ॥ १२.१२३.१० ॥
దుష్ట చింతనే ధర్మానికి మలినం; ధనానికి మలినం దానిని దాచడం. పూర్తి మోహమే కామానికి మలినం; అది వాటి గుణాలతో మరింత పెరుగుతుంది.
12.123.11
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टस्य च संवादं कामन्दस्य च भारत ॥ १२.१२३.११ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — ఓ భారతా, అరిష్టుడు మరియు కామందుల సంవాదం.
12.123.12
कामन्दमृषिमासीनमभिवाद्य नराधिपः ।
आङ्गोरिष्ठोऽथ पप्रच्छ कृत्वा समयमव्ययम् ॥ १२.१२३.१२ ॥
కామంద ఋషి కూర్చుని ఉండగా, నరాధిపతి ఆంగోరిష్ఠుడు ఆయనకు నమస్కరించి, నాశనం లేని ఒప్పందం చేసుకుని తరువాత అడిగాడు.
12.123.13
यः पापं कुरुते राजा काममोहबलात्कृतः ।
प्रत्यासन्नस्य तस्यर्षे किं स्यात्पापप्रणाशनम् ॥ १२.१२३.१३ ॥
కామమోహ బలంతో ప్రేరేపించబడి పాపం చేసే రాజు — ఓ ఋషీ, సమీపంలో ఉన్న అతనికి పాప నాశనం ఎలా కలుగుతుంది?
12.123.14
अधर्मं धर्म इति च यो मोहादाचरेन्नरः ।
तं चापि प्रथितं लोके कथं राजा निवर्तयेत् ॥ १२.१२३.१४ ॥
మోహంతో అధర్మాన్ని ధర్మమని భావించి నడుచుకునే మనిషి — లోకంలో ప్రసిద్ధమైన ఆ ప్రవర్తనను రాజు ఎలా మార్చాలి?
12.123.15
यो धर्मार्थौ परित्यज्य काममेवानुवर्तते ।
स धर्मार्थपरित्यागात्प्रज्ञानाशमिहार्च्छति ॥ १२.१२३.१५ ॥
ధర్మార్థాలను విడిచి కామాన్నే అనుసరించేవాడు, ధర్మార్థ త్యాగం వల్ల ఇక్కడే ప్రజ్ఞా నాశాన్ని పొందుతాడు.
12.123.16
प्रज्ञानाशात्मको मोहस्तथा धर्मार्थनाशकः ।
तस्मान्नास्तिकता चैव दुराचारश्च जायते ॥ १२.१२३.१६ ॥
ప్రజ్ఞా నాశ స్వభావం కలిగిన మోహం ధర్మార్థాలను కూడా నాశనం చేస్తుంది; కాబట్టి నాస్తికత్వం, దురాచారం పుడతాయి.
12.123.17
दुराचारान्यदा राजा प्रदुष्टान्न नियच्छति ।
तस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१२३.१७ ॥
రాజు దురాచారులను, దుష్టులను అదుపు చేయనప్పుడు, ఇంట్లోకి ప్రవేశించిన పాములాగా ప్రజలు భయపడి కలత చెందుతారు.
12.123.18
तं प्रजा नानुरज्यन्ते न विप्रा न च साधवः ।
ततः संक्षयमाप्नोति तथा वध्यत्वमेव च ॥ १२.१२३.१८ ॥
అతనిపై ప్రజలు అనురక్తి చూపరు, బ్రాహ్మణులు కానీ, సాధువులు కానీ చూపరు; అప్పుడు అతడు వినాశాన్ని పొందుతాడు, వధకు అర్హుడూ అవుతాడు.
12.123.19
अपध्वस्तस्त्ववमतो दुःखं जीवति जीवितम् ।
जीवते यदपध्वस्तः शुद्धं मरणमेव तत् ॥ १२.१२३.१९ ॥
అపహాస్యానికి గురై, తిరస్కరణకు లోనైనవాడు దుఃఖంతో జీవిస్తాడు; పతితుడై జీవించే జీవితం నిజానికి మరణమే.
12.123.20
अत्रैतदाहुराचार्याः पापस्य परिवर्तनम् ।
सेवितव्या त्रयी विद्या सत्कारो ब्राह्मणेषु च ॥ १२.१२३.२० ॥
ఈ విషయంలో ఆచార్యులు ఇలా అంటారు: పాపం నుండి మరలడమే మార్గం; త్రయీ విద్యను సేవించాలి, బ్రాహ్మణులను గౌరవించాలి.
12.123.21
महामना भवेद्धर्मे विवहेच्च महाकुले ।
ब्राह्मणांश्चापि सेवेत क्षमायुक्तान्मनस्विनः ॥ १२.१२३.२१ ॥
ధర్మంలో ఉదారహృదయుడై ఉండాలి, గొప్ప కులంలో వివాహం చేసుకోవాలి, ఓర్పుగల, మనస్వులైన బ్రాహ్మణులను సేవించాలి.
12.123.22
जपेदुदकशीलः स्यात्सुमुखो न च नास्तिकः ।
धर्मान्वितान्संप्रविशेद्बहिः प्लुत्यैव दुष्कृतम् ॥ १२.१२३.२२ ॥
జపం చేయాలి, స్నానంలో ఆసక్తి కలిగి ఉండాలి, ప్రసన్నముఖుడై ఉండాలి, నాస్తికుడు కాకూడదు. ధర్మవంతులతో కలవాలి; స్నానం ద్వారా దుష్కృత్యాన్ని కడిగివేయాలి.
12.123.23
प्रसादयेन्मधुरया वाचा वाऽप्यथ कर्मणा ।
इत्यस्तीति वदेन्नित्यं परेषां कीर्तयन्गुणान् ॥ १२.१२३.२३ ॥
మధుర వాక్కుతో లేదా కర్మతో సంతోషపెట్టాలి; ఎప్పుడూ 'ఉన్నది' అని అనాలి, ఇతరుల గుణాలను కీర్తించాలి.
12.123.24
अपापो ह्येवमाचारः क्षिप्रं बहुमतो भवेत् ।
पापान्यपि हि कृच्छ्राणि शमयेन्नात्र संशयः ॥ १२.१२३.२४ ॥
ఇటువంటి ప్రవర్తనతో మనిషి త్వరగా నిష్పాపుడై గౌరవం పొందుతాడు; కఠినమైన పాపాలను కూడా శమింపజేస్తాడు, ఇందులో సందేహం లేదు.
12.123.25
गुरवो हि परं धर्मं यं ब्रूयुस्तं तथा कुरु ।
गुरूणां हि प्रसादाद्वै श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ १२.१२३.२५ ॥
గురువులు ఏది పరమ ధర్మమని చెబుతారో, దానినే ఆచరించు; గురువుల అనుగ్రహం వల్లనే నీవు పరమ శ్రేయస్సును పొందుదువు.