મહાભારત · અધ્યાય 12.124
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.124.1
इमे जना मनुष्येन्द्र प्रशंसन्ति सदा भुवि ।
धर्मस्य शीलमेवादौ ततो मे संशयो महान् ॥ १२.१२४.१ ॥
હે મનુષ્યેન્દ્ર! પૃથ્વી પર આ લોકો સદા ધર્મના આચરણની જ પ્રથમ પ્રશંસા કરે છે; તેથી મારા મનમાં મોટો સંશય છે.
12.124.2
यदि तच्छक्यमस्माभिर्ज्ञातुं धर्मभूतां वर ।
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं यथैतदुपलभ्यते ॥ १२.१२४.२ ॥
હે ધર્માત્માઓમાં શ્રેષ્ઠ! જો આપણા વડે આ જાણવું શક્ય હોય તો આ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે તે બધું સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
12.124.3
कथं तत्प्राप्यते शीलं श्रोतुमिच्छामि भारत ।
किंलक्षणं च तत्प्रोक्तं ब्रूहि मे वदतां वर ॥ १२.१२४.३ ॥
હે ભારત! તે શીલ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે તે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે; તેનું લક્ષણ શું કહેવામાં આવ્યું છે, હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મને કહો.
12.124.4
पुरा दुर्योधनेनेह धृतराष्ट्राय मानद ।
आख्यातं तप्यमानेन श्रियं दृष्ट्वा तवागताम् ॥ १२.१२४.४ ॥
હે માનદાતા! પૂર્વે અહીં દુર્યોધને સંતપ્ત થઈને, તમારી આવેલી સમૃદ્ધિ જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું હતું.
12.124.5
इन्द्रप्रस्थे महाराज तव सभ्रातृकस्य ह ।
सभायां चापहसनं तत्सर्वं शृणु भारत ॥ १२.१२४.५ ॥
હે મહારાજ! ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં તમારા ભાઈઓ સહિત તમારી સભામાં જે ઉપહાસ થયો, હે ભારત, તે બધું સાંભળો.
12.124.6
भवतस्तां सभां दृष्ट्वा समृद्धिं चाप्यनुत्तमाम् ।
दुर्योधनस्तदा दीनः सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥ १२.१२४.६ ॥
તમારી તે સભા અને તેની અનુપમ સમૃદ્ધિ જોઈને, દીન દુર્યોધને ત્યારે બધું પિતાને નિવેદિત કર્યું.
12.124.7
श्रुत्वा हि धृतराष्ट्रश्च दुर्योधनवचस्तदा ।
अब्रवीत्कर्णसहितं दुर्योधनमिदं वचः ॥ १२.१२४.७ ॥
દુર્યોધનનાં વચન સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રે ત્યારે કર્ણ સહિત દુર્યોધનને આ વચન કહ્યું.
12.124.8
किमर्थं तप्यसे पुत्र श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
श्रुत्वा त्वामनुनेष्यामि यदि सम्यग्भविष्यति ॥ १२.१२४.८ ॥
પુત્ર, તું શા માટે દુઃખી છે? હું સાચેસાચું સાંભળવા ઇચ્છું છું. સાંભળીને જો યોગ્ય હશે તો હું તને સમજાવીશ.
12.124.9
यदा त्वां महदैश्वर्यं प्राप्तं परपुरंजय ।
किंकरा भ्रातरः सर्वे मित्रसंबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१२४.९ ॥
હે શત્રુનગર જીતનાર, જ્યારે તને મહાન ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત થયું છે, અને તારા સર્વ ભાઈઓ, મિત્રો, સંબંધીઓ અને બાંધવો સેવકો છે,
12.124.10
आच्छादयसि प्रावारानश्नासि पिशितौदनम् ।
आजानेया वहन्ति त्वां कस्माच्छेचसि पुत्रक ॥ १२.१२४.१० ॥
તું ઉત્તમ શાલ ઓઢે છે, માંસ-ભાત ખાય છે, ઉત્તમ ઘોડા તને વહન કરે છે; તો પછી પુત્ર, તું શા માટે શોક કરે છે?
12.124.11
दश तात सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् ।
भुञ्जते रुक्मपात्रीभिर्युधिष्ठिरनिवेशने ॥ १२.१२४.११ ॥
હે તાત, યુધિષ્ઠિરના નિવાસમાં દસ હજાર મહાત્મા સ્નાતકો સોનાનાં પાત્રોમાં ભોજન કરે છે.
12.124.12
दृष्ट्वा च तां सभां दिव्यपुष्पफलान्विताम् ।
अश्वांस्तित्तिरकल्माषान्रत्नानि विविधानि च ॥ १२.१२४.१२ ॥
દિવ્ય ફૂલ અને ફળોથી યુક્ત તે સભાને, તિતર રંગના અને ચિત્રિત ઘોડાઓને, તથા વિવિધ રત્નોને જોઈને—
12.124.13
दृष्ट्वा तां पाण्डवेयानामृद्धिमिन्द्रोपमां शुभाम् ।
अमित्राणां सुमहतीमनुशोचामि मानद ॥ १२.१२४.१३ ॥
ઇન્દ્ર સમાન પાંડવોની એ શુભ અને મહાન સમૃદ્ધિ જોઈને, હે માનદ, હું શત્રુઓ માટે અતિશય શોક કરું છું.
12.124.14
यदीच्छसि श्रियं तात यादृशी सा युधिष्ठिरे ।
विशिष्टां वा नरश्रेष्ठ शीलवान्भव पुत्रक ॥ १२.१२४.१४ ॥
હે વત્સ, યુધિષ્ઠિરમાં છે તેવી અથવા તેથી શ્રેષ્ઠ સમૃદ્ધિ જો તું ઇચ્છે, તો હે નરશ્રેષ્ઠ, શીલવાન થા.
12.124.15
शीलेन हि त्रयो लोकाः शक्या जेतुं न संशयः ।
न हि किंचिदसाध्यंवै लोके शीलवतां सताम् ॥ १२.१२४.१५ ॥
શીલથી ત્રણેય લોક જીતી શકાય છે, એમાં સંશય નથી. જગતમાં શીલવાન સજ્જનો માટે કંઈ પણ અશક્ય નથી.
12.124.16
एकरात्रेण मान्धाता त्र्यहेण जनमेजयः ।
सप्तरात्रेण नाभागः पृथिवीं प्रतिपेदिवान् ॥ १२.१२४.१६ ॥
માંધાતા એક રાત્રિમાં, જનમેજય ત્રણ દિવસમાં, નાભાગ સાત રાત્રિમાં પૃથ્વી પામ્યા.
12.124.17
एते हि पार्थिवाः सर्वे शीलवन्तो यशोन्विताः ।
ततस्तेषां गुणक्रीता वसुधा स्वयमागता ॥ १२.१२४.१७ ॥
આ બધા રાજાઓ શીલવાન અને યશસ્વી હતા. તેથી તેમના ગુણોથી ખરીદાયેલી પૃથ્વી પોતે જ તેમની પાસે આવી.
12.124.18
कथं तत्प्राप्यते शीलं श्रोतुमिच्छामि भारत ।
येन शीलेन संप्राप्ताः क्षिप्रमेव वसुंधराम् ॥ १२.१२४.१८ ॥
હે ભારત, શીલ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય તે સાંભળવા માગું છું, જે શીલથી લોકો ઝડપથી પૃથ્વી પામે છે.
12.124.19
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदेन पुरा वृत्तं शीलमाश्रित्य भारत ॥ १२.१२४.१९ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે. પૂર્વે નારદ સાથે બનેલો આ પ્રસંગ, શીલનો આશ્રય લઈને, હે ભારત.
12.124.20
प्रा…देन हृतं राज्यं महेन्द्रस्य महात्मनः ।
श…माश्रित्य दैत्येन त्रैलोक्यं च वशे कृतम् ॥ १२.१२४.२० ॥
…દેવે મહાત્મા મહેન્દ્રનું રાજ્ય હરી લીધું; …નો આશ્રય લઈ દૈત્યે ત્રિલોકને વશ કર્યા.
12.124.21
त…बृहस्पतिं शक्रः प्राञ्जलिः समुपस्थितः ।
तमुवाच महाप्राज्ञः श्रेय इच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१२४.२१ ॥
…બૃહસ્પતિ પાસે શક્ર હાથ જોડીને આવી ઊભા. તે મહાપ્રાજ્ઞને તેમણે કહ્યું, "શ્રેય જાણવાની મારી ઇચ્છા છે."
12.124.22
ततो बृहस्पतिस्तस्मै ज्ञानं नैश्रेयसं परम् ।
कथयामास भगवान्देवेन्द्राय कुरूद्वह ॥ १२.१२४.२२ ॥
ત્યારે ભગવાન બૃહસ્પતિએ દેવેન્દ્રને તે પરમ નૈઃશ્રેયસ જ્ઞાન કહ્યું, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
12.124.23
एतावच्छ्रेय इत्येव बृहस्पतिरभाषत ।
इन्द्रस्तु भूयः पप्रच्छ को विशेषो भवेदिति ॥ १२.१२४.२३ ॥
"આટલું જ શ્રેય છે" એમ બૃહસ્પતિએ કહ્યું. પરંતુ ઇન્દ્રે ફરી પૂછ્યું, "આનાથી વિશેષ શું હોઈ શકે?"
12.124.24
विशेषोऽस्ति महांस्तात भार्गवस्य महात्मनः ।
तत्रागमय भद्रं ते भूय एव सुरोत्तम ॥ १२.१२४.२४ ॥
"વત્સ, ભૃગુવંશના મહાત્મા પાસે મોટું વિશેષ જ્ઞાન છે. હે સુરશ્રેષ્ઠ, તારું કલ્યાણ થાઓ; ત્યાં જ જઈ ફરી તે મેળવ."
12.124.25
आत्मनस्तु ततः श्रेयो भार्गवः सुमहायशाः ।
ज्ञानमागमयत्प्रीत्या पुनः स परमद्युतिः ॥ १२.१२४.२५ ॥
ત્યારે મહાયશસ્વી ભાર્ગવે પોતાના માટે શ્રેય શોધ્યું; તે પરમતેજસ્વીએ પ્રેમપૂર્વક ફરી જ્ઞાન મેળવ્યું.
12.124.26
तेनापि समनुज्ञातो भार्गवेण महात्मना ।
श्रेयोऽस्तीति परं भूयः शुक्रमाह शतक्रतुः ॥ १२.१२४.२६ ॥
તે મહાત્મા ભાર્ગવની અનુમતિ મળતાં શતક્રતુએ ફરી શુક્રને કહ્યું કે પરમ શ્રેય હજી છે.
12.124.27
भार्गवस्त्वाह सर्वज्ञः प्रह्लादस्य महात्मनः ।
ज्ञानमस्ति विशेषेणेत्युक्तो हृष्टश्च सोऽभवत् ॥ १२.१२४.२७ ॥
સર્વજ્ઞ ભાર્ગવે કહ્યું કે મહાત્મા પ્રહ્લાદ પાસે વિશેષ રીતે જ્ઞાન છે; એમ કહેવાતા તે હર્ષિત થયો.
12.124.28
स तत्र ब्राह्मणो भूत्वा प्रह्लादं पाकशासनः ।
स्तुत्वा प्रोवाच मेधावी श्रेय इच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१२४.२८ ॥
ત્યાં બ્રાહ્મણ બનીને પાકશાસન (ઇન્દ્ર) પ્રહ્લાદની સ્તુતિ કરીને, મેધાવી રીતે બોલ્યા — 'હું શ્રેય જાણવા ઇચ્છું છું.'
12.124.29
प्रह्लादस्त्वब्रवीद्विप्रं क्षणो नास्ति द्विजोत्तम ।
त्रैलोक्यराज्यसक्तस्य ततो नोपदिशामि ते ॥ १२.१२४.२९ ॥
પરંતુ પ્રહ્લાદે બ્રાહ્મણને કહ્યું — 'હે દ્વિજોત્તમ, એક ક્ષણ પણ નથી; ત્રૈલોક્યના રાજ્યમાં આસક્ત હોવાથી હું તમને ઉપદેશ નહીં કરું.'
12.124.30
ब्राह्मणस्त्वब्रवीद्राजन्यस्मिन्काले क्षणो भवेत् ।
तदोपादेष्टुमिच्छामि यदि कार्यान्तरं भवेत् ॥ १२.१२४.३० ॥
બ્રાહ્મણે કહ્યું — 'હે રાજન, આ સમયે જો એક ક્ષણ હોય, બીજું કાર્ય હોય, તો હું ઉપદેશ લેવા ઇચ્છું છું.'
12.124.31
ततः प्रीतोऽभवद्राजा प्रह्वादो ब्रह्मवादिनः ।
तथेत्युक्त्वा ददौ काले ज्ञानतत्त्वं द्विजे तदा ॥ १२.१२४.३१ ॥
ત્યારે બ્રહ્મવાદી બ્રાહ્મણ પર રાજા પ્રહ્લાદ પ્રસન્ન થયા. 'તથાસ્તુ' કહીને તેમણે તે સમયે તે દ્વિજને જ્ઞાનતત્ત્વ આપ્યું.
12.124.32
ब्राह्मणोऽपि यथान्यायं गुरुवृत्तिमनुत्तमाम् ।
चकार सर्वभावेन यद्यच्च मनसेच्छति ॥ १२.१२४.३२ ॥
બ્રાહ્મણે પણ યથાન્યાય ગુરુસેવાનું ઉત્તમ કર્મ સંપૂર્ણ ભાવથી કર્યું; મનને જે જે ઇચ્છા થતી તે બધું કર્યું.
12.124.33
पृष्टश्च तेन बहुशः प्राप्तं कथमरिंदम् ।
त्रैलोक्यराज्यं धर्मज्ञ कारणं तद्ब्रवीहि मे।
प्रह्लादोऽपि महाराज ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१२४.३३ ॥
વારંવાર પૂછાયા પછી (તેણે પૂછ્યું): 'હે શત્રુદમન, ત્રિલોકનું રાજ્ય કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયું? હે ધર્મજ્ઞ, તેનું કારણ મને કહો.' હે મહારાજ, પ્રહ્લાદે પણ તે બ્રાહ્મણને આ વચનો કહ્યાં.
12.124.34
नासूयामि द्विजान्विप्र राजास्मीति कथंचन ।
काम्यानि वदतां तेषां संयच्छामि वहामि च ॥ १२.१२४.३४ ॥
હે વિપ્ર, 'હું રાજા છું' એમ માનીને હું ક્યારેય દ્વિજો પર ઈર્ષ્યા કરતો નથી. તેઓ જે ઇચ્છિત વચનો બોલે છે, તેમને હું સંયમથી સ્વીકારું છું અને ધારણ કરું છું.
12.124.35
ते विस्रब्धाः प्रभाषन्ते संयच्छन्ति च मां सदा ।
तेषां कार्यपथे युक्तं शुश्रूषुमनहंकृतम् ॥ १२.१२४.३५ ॥
તેઓ વિશ્વાસથી બોલે છે અને હંમેશાં મને સંયમમાં રાખે છે. તેમના કર્તવ્યમાર્ગે યોગ્ય, સેવાભાવી અને અહંકારરહિત જ ઉચિત છે.
12.124.36
धर्मात्मानं जितक्रोधं नियतं संयतेन्द्रियम् ।
समासिञ्चन्ति शास्त्रज्ञाः क्षौद्रं मध्विव मक्षिकाः ॥ १२.१२४.३६ ॥
ધર્માત્મા, ક્રોધ જીતનાર, સ્થિર અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખનાર પુરુષ પર શાસ્ત્રજ્ઞો (જ્ઞાન) એવી રીતે વરસાવે છે, જેમ માખીઓ મધ પર.
12.124.37
सोऽहं वागग्रविद्यानां रसानामवलेहिता ।
स्वजात्यानधितिष्ठामि नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ १२.१२४.३७ ॥
હું વાણીના અગ્ર ભાગે વિદ્યાના રસોનો આસ્વાદ લેનાર છું; છતાં ચંદ્ર નક્ષત્રો પર જેમ અધિષ્ઠાન કરે તેમ હું મારી જાતિ પર અધિષ્ઠાન કરતો નથી.
12.124.38
एतत्पृथिव्याममृतमेतच्चक्षुरनुत्तमम् ।
यद्ब्राह्मणमुखे हव्यमेतच्छ्रुत्वा प्रवर्तते ॥ १२.१२४.३८ ॥
પૃથ્વી પર આ જ અમૃત છે, આ જ સર્વોત્તમ ચક્ષુ છે—બ્રાહ્મણના મુખમાં હવિ અર્પાય છે, આ સાંભળીને જ કર્મ આગળ વધે છે.
12.124.39
एतावच्छेय इत्याह प्रह्लादो ब्रह्मवादिनम् ।
शुश्रूषितस्तेन तदा दैत्येन्द्रो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१२४.३९ ॥
'આટલું જ શ્રેય છે' એમ પ્રહ્લાદે બ્રહ્મવાદીને કહ્યું. ત્યારે તેની સેવાથી પ્રસન્ન થઈને દૈત્યેન્દ્રે આ વચન કહ્યું.
12.124.40
यथावद्गुरुवृत्त्या ते प्रीतोऽस्मि द्विजसत्तम ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रदाताऽस्मि न संशयः ॥ १२.१२४.४० ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ગુરુસેવાના આચરણથી તારા પર હું યથાવત્ પ્રસન્ન છું. વર માગ, તારું કલ્યાણ થાય; હું અવશ્ય આપીશ, એમાં સંશય નથી.
12.124.41
कृतमित्येव दैत्येन्द्रमुवाच द्विजसत्तमः ।
प्रह्लादस्त्वब्रवीत्प्रीतो गृह्यतां वर इत्युत ॥ १२.१२४.४१ ॥
'થયું' એમ કહીને દ્વિજશ્રેષ્ઠે દૈત્યેન્દ્રને કહ્યું. પ્રહ્લાદ પ્રસન્ન થઈને બોલ્યો, 'વર ગ્રહણ કરો.'
12.124.42
यदि राजन्प्रसन्नस्त्वं मम चेदिच्छसि प्रियम् ।
भवतः शीलमिच्छामि प्राप्नुमेष वरो मम ॥ १२.१२४.४२ ॥
હે રાજન, જો તું મારા પર પ્રસન્ન થઈને મારું પ્રિય કરવા ઇચ્છે છે, તો હું તારું શીલ પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છું છું—આ જ મારો વર છે.
12.124.43
ततः प्रीतस्तु दैत्येन्द्रो भयमस्याभवन्महत् ।
वरे प्रदिष्टे विप्रेण नाल्पचेतायमित्युत ॥ १२.१२४.४३ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા દૈત્યેન્દ્રને મોટો ભય થયો; બ્રાહ્મણે વર આપ્યો ત્યારે, 'આ અલ્પબુદ્ધિ નથી' એમ વિચારીને.
12.124.44
एवमस्त्विति स प्राह प्रह्लादो विस्मितस्तदा ।
उपाकृत्य तु विप्राय वरं दुःखान्वितोऽभवत् ॥ १२.१२४.४४ ॥
'એમ જ થાઓ' એમ કહીને પ્રહ્લાદ ત્યારે વિસ્મિત થયો; બ્રાહ્મણને વર આપીને તે દુઃખી થયો.
12.124.45
दत्ते वरे गते विप्रे चिन्ताऽसीन्महती तदा ।
प्रह्लादस्य महाराज निश्चयं न च जग्मिवान् ॥ १२.१२४.४५ ॥
વર આપ્યા પછી બ્રાહ્મણ ચાલ્યો ગયો ત્યારે, હે મહારાજ, પ્રહ્લાદને મોટી ચિંતા થઈ; તે કોઈ નિશ્ચય પર આવી શક્યો નહીં.
12.124.46
तस्य चिन्तयतस्तावच्छायाभूतं महाद्युतेः ।
तेजोविग्रहवत्तात शरीरमजहात्तदा ॥ १२.१२४.४६ ॥
તે વિચારતો હતો ત્યારે, હે તાત, તે મહાતેજસ્વીનું શરીર છાયા જેવું થઈને, તેજની મૂર્તિ સમાન ત્યારે તેને છોડી ગયું.
12.124.47
तमपृच्छन्महाराजः प्रह्लादः को भवानिति ।
प्रत्याह तं तु शीलोस्मि त्यक्तो गच्छाम्यहं त्वया ॥ १२.१२४.४७ ॥
મહારાજ પ્રહ્લાદે તેને પૂછ્યું, 'તમે કોણ છો?' તેણે ઉત્તર આપ્યો, 'હું શીલ છું; તેં મને ત્યજ્યો છે, હું જાઉં છું.'
12.124.48
तस्मिन्द्विजोत्तमे राजन्वत्स्याम्यहमरिंदम ।
योऽसौ शिष्यत्वमागम्य त्वयि नित्यं समाहितः।
इत्युक्त्वाऽन्तर्हितं तद्वै शक्रं चान्वाविशत्प्रभो ॥ १२.१२४.४८ ॥
'હે રાજન, હે શત્રુદમન, હું એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણમાં વસીશ, જે શિષ્ય બનીને સદા તારા પ્રત્યે એકાગ્ર છે.' એમ કહીને તે અંતર્ધાન થયું; હે પ્રભુ, તે ઇન્દ્રમાં પ્રવેશ્યું.
12.124.49
तस्मिंस्तेजसि याते तु तादृग्रूपस्ततोपरः ।
शरीरान्निः सृतस्तस्य को भवानिति सोब्रवीत् ॥ १२.१२४.४९ ॥
તે તેજ ચાલ્યું ગયું ત્યારે, એ જ રૂપનો બીજો એક તેના શરીરમાંથી બહાર નીકળ્યો. 'તમે કોણ છો?' એમ તેણે પૂછ્યું.
12.124.50
धर्मं प्रह्लाद मां विद्धि यत्रासौ द्विजसत्तमः ।
तत्र यास्यामि दैत्येन्द्र यतः शीलं ततो ह्यहम् ॥ १२.१२४.५० ॥
'પ્રહ્લાદ, મને ધર્મ જાણ. હે દૈત્યેન્દ્ર, એ દ્વિજોત્તમ જ્યાં છે ત્યાં હું જઈશ, કારણ કે મારો સ્વભાવ ત્યાંનો છે.'
12.124.51
ततोऽपरो महाराज प्रज्वलन्निव तेजसा ।
शरीरान्निः सृतस्तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः ॥ १२.१२४.५१ ॥
પછી, મહારાજ, તેજથી જાણે બળતો બીજો એક મહાત્મા પ્રહ્લાદના શરીરમાંથી બહાર નીકળ્યો.
12.124.52
को भवानिति पृष्टश्च तमाह स महाद्युतिः ।
सत्यं विद्ध्यसुरेन्द्राद्य प्रयास्ये धर्ममन्वहम् ॥ १२.१२४.५२ ॥
'તમે કોણ છો?' એમ પૂછાતાં તે મહાતેજસ્વીએ તેને કહ્યું: 'હે અસુરેન્દ્ર, આ સત્ય જાણ. આજથી હું દરરોજ ધર્મ તરફ જઈશ.'
12.124.53
तस्मिन्ननुगते धर्मं पुरुषे पुरुषोऽपरः ।
निश्चक्राम ततस्तस्मात्पृष्टश्चाह महातपाः ॥ १२.१२४.५३ ॥
તે ધર્મપુરુષ અનુસરીને ચાલ્યા ગયા પછી, તેમાંથી બીજો એક પુરુષ નીકળ્યો; પૂછાતાં તે મહાતપસ્વીએ ઉત્તર આપ્યો.
12.124.54
वृत्तं प्रह्लाद मां विद्धि यतः सत्यं ततो ह्यहम् ।
तस्मिन्गते महाश्वेता शरीरात्तस्य निर्ययौ ॥ १२.१२४.५४ ॥
'પ્રહ્લાદ, મને વૃત્ત (આચરણ) જાણ, કારણ કે હું સત્ય છું, તેથી હું જ તે છું.' તે ચાલ્યો ગયો ત્યારે, તે મહાશ્વેત તેના શરીરમાંથી નીકળી ગયો.
12.124.55
पृष्टश्चाह बलं विद्धि यतो वृत्तमहं ततः ।
इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र यतो वृत्तं नराधिप ॥ १२.१२४.५५ ॥
પૂછાતાં તેણે કહ્યું, 'જાણ કે બળ હું છું; કારણ કે આચાર મારાથી છે.' એમ કહીને તે જ્યાં આચાર હતો ત્યાં ગઈ, હે નરાધિપ.
12.124.56
ततः प्रभामयी देवी शरीरात्तस्य निर्ययौ ।
तामपृच्छत्स दैत्येन्द्रः सा श्रीरित्येनमब्रवीत् ॥ १२.१२४.५६ ॥
ત્યારે તેના શરીરમાંથી પ્રભામયી દેવી નીકળી. દૈત્યેન્દ્રે તેને પૂછ્યું, ત્યારે તેણે તેને કહ્યું, 'હું શ્રી છું.'
12.124.57
उषिताऽस्मि सुखं नित्यं त्वयि सत्यपराक्रम ।
त्वया युक्ता गमिष्यामि बलं ह्यनुगता ह्यहम् ॥ १२.१२४.५७ ॥
'હે સત્યપરાક્રમી, હું તારામાં સદા સુખેથી વસી છું. હવે તારી સાથે જોડાયેલી ન રહીને હું જઈશ; બળને અનુસરીને હું જ જઈશ.'
12.124.58
ततो भयं प्रादुरासीत्प्रह्लादस्य महात्मनः ।
अपृच्छत च तां भूयः क्व यासि कमलालये ॥ १२.१२४.५८ ॥
ત્યારે મહાત્મા પ્રહ્લાદના મનમાં ભય ઉત્પન્ન થયો. તેણે તેને ફરી પૂછ્યું, 'હે કમલાલયે, તું ક્યાં જાય છે?'
12.124.59
त्वं हि सत्यव्रता देवी लोकस्य परमेश्वरी ।
कश्चासौ ब्राह्मणश्रेष्ठस्तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१२४.५९ ॥
'તું તો સત્યવ્રતા દેવી છે, જગતની પરમેશ્વરી. તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ કોણ? તે હું જાણવા ઇચ્છું છું.'
12.124.60
स शक्तो ब्रह्मचारी यस्त्वत्तश्चैवोपशिक्षितः ।
त्रैलोक्ये ते यदश्वर्यं तत्तेनापहृतं प्रभो ॥ १२.१२४.६० ॥
'તે બ્રહ્મચારી સમર્થ છે; તેણે તારી પાસેથી જ શિક્ષણ લીધું છે. હે પ્રભુ, ત્રણ લોકમાં તારું જે ઐશ્વર્ય હતું, તે તેણે જ હરી લીધું છે.'
12.124.61
शीलेन हि त्रयो लोकास्त्वया धर्मज्ञ निर्जिताः ।
तद्विज्ञाय सुरेन्द्रेण तव शीलं हृतं प्रभो ॥ १२.१२४.६१ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, શીલથી જ તમે ત્રણે લોક જીતી લીધા. હે પ્રભુ, એ જાણીને દેવેન્દ્રે તમારું શીલ હરી લીધું.
12.124.62
धर्मः सत्यं तथा वृत्तं बलं चैव तथाऽप्यहम् ।
शीलमूला महाप्राज्ञ सदा नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१२४.६२ ॥
ધર્મ, સત્ય, આચરણ, બળ અને એ જ રીતે હું પણ — હે મહાપ્રાજ્ઞ, એ બધું હંમેશાં શીલમૂલક છે; એમાં કોઈ સંશય નથી.
12.124.63
एवमुक्त्वा गता श्रीस्तु ते च सर्वे युधिष्ठिर ।
दुर्योधनस्तु पितरं भूय एवाब्रवीत्तदा ॥ १२.१२४.६३ ॥
એમ કહીને શ્રી ચાલી ગઈ; હે યુધિષ્ઠિર, તેઓ સૌ પણ ગયા. પરંતુ દુર્યોધને ત્યારે ફરી પિતાને કહ્યું.
12.124.64
शीलस्य तत्त्वमिच्छामि वेत्तुं कौरवनन्दन ।
प्राप्यते च यथा शीलं तं चोपायं ब्रवीहि मे ॥ १२.१२४.६४ ॥
હે કૌરવનંદન, શીલનું તત્ત્વ જાણવાની મારી ઇચ્છા છે; શીલ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે, તે ઉપાય મને કહો.
12.124.65
सोपायं पूर्वमुद्दिष्टं प्रह्लादेन महात्मना ।
संक्षेपतस्तु शीलस्य शृणु प्राप्तिं नरेश्वर ॥ १२.१२४.६५ ॥
પૂર્વે મહાત્મા પ્રહ્લાદે ઉપાય સહિત એ કહ્યું હતું. હે નરેશ્વર, સંક્ષેપમાં શીલપ્રાપ્તિ સાંભળો.
12.124.66
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च शीलमेतत्प्रशस्यते ॥ १२.१२४.६६ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે કર્મથી, મનથી અને વાણીથી દ્રોહ ન કરવો, અનુગ્રહ અને દાન — એ જ શીલ પ્રશંસાપાત્ર છે.
12.124.67
यदन्येषां हितं न स्यादात्मनः कर्म पौरुषम् ।
अपत्रपेत वा येन न तत्कुर्यात्कथंचन ॥ १२.१२४.६७ ॥
જે કર્મ બીજાના હિતમાં ન હોય, પોતાના પૌરુષને યોગ્ય ન હોય, અથવા જેનાથી શરમાવું પડે, તે કોઈ પણ રીતે ન કરવું.
12.124.68
तत्तु कर्म तथा कुर्याद्येन श्लाध्येत संसदि ।
शीलं समासेनैतत्ते कथितं कुरुसत्तम ॥ १२.१२४.६८ ॥
સભામાં પ્રશંસા થાય એવું જ કર્મ કરવું. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, આ શીલ મેં તને સંક્ષેપમાં કહ્યું છે.
12.124.69
यद्यप्यशीला नृपते प्राप्नुवन्ति श्रियं क्वचित् ।
न भुञ्जते चिरं तात समूलाश्च पतन्ति ते ॥ १२.१२४.६९ ॥
અશીલ લોકો ક્યારેક સમૃદ્ધિ મેળવે તો પણ, હે રાજન, તેઓ તેનો લાંબો સમય ઉપભોગ કરતા નથી; હે પ્રિય પુત્ર, તેઓ મૂળ સહિત પડી જાય છે.
12.124.70
एतद्विदित्वा तत्त्वेन शीलवान्भव पुत्रक ।
यदीच्छसि श्रियं तात सुविशिष्टां युधिष्ठिरात्।
अधिकां चापि राजेन्द्र ततस्त्वं शीलवान्भवा ॥ १२.१२४.७० ॥
આ તત્ત્વથી જાણીને, હે પુત્ર, શીલવાન થા. હે પ્રિય પુત્ર, યુધિષ્ઠિર કરતાં પણ ચડિયાતી, વધુ સમૃદ્ધિ તું ઇચ્છે છે, તો હે રાજેન્દ્ર, તું શીલવાન થા.
12.124.71
एतत्कथितवान्पुत्रे धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
एतत्कुरुष्व कौन्तेय ततः प्राप्स्यसि तत्फलम् ॥ १२.१२४.७१ ॥
આ વાત મહીપતિ ધૃતરાષ્ટ્રે પોતાના પુત્રને કહી હતી. હે કૌન્તેય, તું આ જ કર; ત્યારે તને તેનું ફળ મળશે.