महाभारत · अध्याय 12.124
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.124.1
इमे जना मनुष्येन्द्र प्रशंसन्ति सदा भुवि ।
धर्मस्य शीलमेवादौ ततो मे संशयो महान् ॥ १२.१२४.१ ॥
हे मनुष्येन्द्रा! पृथ्वीवर हे लोक सदैव धर्माच्या आचरणाचीच प्रथम प्रशंसा करतात; म्हणून माझ्या मनात मोठा संशय आहे.
12.124.2
यदि तच्छक्यमस्माभिर्ज्ञातुं धर्मभूतां वर ।
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं यथैतदुपलभ्यते ॥ १२.१२४.२ ॥
हे धर्मात्म्यांमध्ये श्रेष्ठा! हे आम्हांस जाणता येणे शक्य असेल तर हे कसे प्राप्त होते ते सर्व मला ऐकण्याची इच्छा आहे.
12.124.3
कथं तत्प्राप्यते शीलं श्रोतुमिच्छामि भारत ।
किंलक्षणं च तत्प्रोक्तं ब्रूहि मे वदतां वर ॥ १२.१२४.३ ॥
हे भारता! ते शील कसे प्राप्त होते हे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; त्याचे लक्षण काय सांगितले आहे, हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, मला सांगा.
12.124.4
पुरा दुर्योधनेनेह धृतराष्ट्राय मानद ।
आख्यातं तप्यमानेन श्रियं दृष्ट्वा तवागताम् ॥ १२.१२४.४ ॥
हे मानदा! पूर्वी येथे दुर्योधनाने संतप्त होऊन, तुमची आलेली समृद्धी पाहून धृतराष्ट्राला सांगितले होते.
12.124.5
इन्द्रप्रस्थे महाराज तव सभ्रातृकस्य ह ।
सभायां चापहसनं तत्सर्वं शृणु भारत ॥ १२.१२४.५ ॥
हे महाराजा! इंद्रप्रस्थात तुमच्या बंधूंसह तुमच्या सभेत जे उपहासाचे प्रसंग घडले, हे भारता, ते सर्व ऐका.
12.124.6
भवतस्तां सभां दृष्ट्वा समृद्धिं चाप्यनुत्तमाम् ।
दुर्योधनस्तदा दीनः सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥ १२.१२४.६ ॥
तुमची ती सभा आणि तिची अनुपम समृद्धी पाहून, दीन झालेल्या दुर्योधनाने तेव्हा सर्व पित्याला सांगितले.
12.124.7
श्रुत्वा हि धृतराष्ट्रश्च दुर्योधनवचस्तदा ।
अब्रवीत्कर्णसहितं दुर्योधनमिदं वचः ॥ १२.१२४.७ ॥
दुर्योधनाचे वचन ऐकून धृतराष्ट्र तेव्हा कर्णासह असलेल्या दुर्योधनाला हे वचन बोलला.
12.124.8
किमर्थं तप्यसे पुत्र श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
श्रुत्वा त्वामनुनेष्यामि यदि सम्यग्भविष्यति ॥ १२.१२४.८ ॥
पुत्रा, तू कशासाठी संतप्त आहेस? खरे खरे ऐकू इच्छितो. ऐकून योग्य असेल तर मी तुला समजावीन.
12.124.9
यदा त्वां महदैश्वर्यं प्राप्तं परपुरंजय ।
किंकरा भ्रातरः सर्वे मित्रसंबन्धिबान्धवाः ॥ १२.१२४.९ ॥
हे शत्रुनगरविजयी, तुला महान ऐश्वर्य प्राप्त झाले असता, तुझे सर्व बंधू, मित्र, नातेवाईक व सगेसोयरे सेवक असता,
12.124.10
आच्छादयसि प्रावारानश्नासि पिशितौदनम् ।
आजानेया वहन्ति त्वां कस्माच्छेचसि पुत्रक ॥ १२.१२४.१० ॥
तू उत्तम शाली पांघरतोस, मांसयुक्त भात खातोस, उत्तम घोडे तुला वाहून नेतात; मग पुत्रा, तू का शोक करतोस?
12.124.11
दश तात सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् ।
भुञ्जते रुक्मपात्रीभिर्युधिष्ठिरनिवेशने ॥ १२.१२४.११ ॥
बाबा, युधिष्ठिराच्या निवासात दहा हजार महात्मे स्नातक सोन्याच्या पात्रांतून भोजन करतात.
12.124.12
दृष्ट्वा च तां सभां दिव्यपुष्पफलान्विताम् ।
अश्वांस्तित्तिरकल्माषान्रत्नानि विविधानि च ॥ १२.१२४.१२ ॥
दिव्य फुले व फळांनी युक्त त्या सभेला, तित्तर-रंगी व ठिपक्यांच्या घोड्यांना आणि विविध रत्नांना पाहून—
12.124.13
दृष्ट्वा तां पाण्डवेयानामृद्धिमिन्द्रोपमां शुभाम् ।
अमित्राणां सुमहतीमनुशोचामि मानद ॥ १२.१२४.१३ ॥
इंद्रासारखी पांडवांची ती शुभ आणि प्रचंड समृद्धी पाहून, हे मानदा, मी शत्रूंसाठी अत्यंत शोक करतो.
12.124.14
यदीच्छसि श्रियं तात यादृशी सा युधिष्ठिरे ।
विशिष्टां वा नरश्रेष्ठ शीलवान्भव पुत्रक ॥ १२.१२४.१४ ॥
हे पुत्रा, युधिष्ठिरामध्ये आहे तशी किंवा त्याहून श्रेष्ठ समृद्धी तुला हवी असेल, तर हे नरश्रेष्ठा, शीलवान हो.
12.124.15
शीलेन हि त्रयो लोकाः शक्या जेतुं न संशयः ।
न हि किंचिदसाध्यंवै लोके शीलवतां सताम् ॥ १२.१२४.१५ ॥
शीलाने तिन्ही लोक जिंकणे शक्य आहे, यात शंका नाही. जगात शीलवान सज्जनांना काहीही अशक्य नाही.
12.124.16
एकरात्रेण मान्धाता त्र्यहेण जनमेजयः ।
सप्तरात्रेण नाभागः पृथिवीं प्रतिपेदिवान् ॥ १२.१२४.१६ ॥
मांधाता एका रात्रीत, जनमेजय तीन दिवसांत, नाभाग सात रात्रींत पृथ्वी मिळवून गेला.
12.124.17
एते हि पार्थिवाः सर्वे शीलवन्तो यशोन्विताः ।
ततस्तेषां गुणक्रीता वसुधा स्वयमागता ॥ १२.१२४.१७ ॥
हे सर्व राजे शीलवान आणि यशस्वी होते. म्हणून त्यांच्या गुणांनी विकत घेतलेली पृथ्वी स्वतः त्यांच्याकडे आली.
12.124.18
कथं तत्प्राप्यते शीलं श्रोतुमिच्छामि भारत ।
येन शीलेन संप्राप्ताः क्षिप्रमेव वसुंधराम् ॥ १२.१२४.१८ ॥
हे भारता, शील कसे मिळवावे हे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे, ज्या शीलाने लोक लवकर पृथ्वी मिळवतात.
12.124.19
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदेन पुरा वृत्तं शीलमाश्रित्य भारत ॥ १२.१२४.१९ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात. पूर्वी नारदांच्या बाबतीत घडलेला हा प्रसंग आहे, शीलाचा आश्रय घेऊन, हे भारता.
12.124.20
प्रा…देन हृतं राज्यं महेन्द्रस्य महात्मनः ।
श…माश्रित्य दैत्येन त्रैलोक्यं च वशे कृतम् ॥ १२.१२४.२० ॥
…देवाने महात्मा महेंद्राचे राज्य हरण केले; …चा आश्रय घेऊन दैत्याने त्रिलोक वश केले.
12.124.21
त…बृहस्पतिं शक्रः प्राञ्जलिः समुपस्थितः ।
तमुवाच महाप्राज्ञः श्रेय इच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१२४.२१ ॥
…बृहस्पतीजवळ शक्र हात जोडून उभा राहिला. त्या महाप्राज्ञाला तो म्हणाला, "श्रेय जाणून घेण्याची माझी इच्छा आहे."
12.124.22
ततो बृहस्पतिस्तस्मै ज्ञानं नैश्रेयसं परम् ।
कथयामास भगवान्देवेन्द्राय कुरूद्वह ॥ १२.१२४.२२ ॥
तेव्हा भगवान बृहस्पतीने देवेंद्राला ते परम नैःश्रेयस ज्ञान सांगितले, हे कुरुश्रेष्ठा.
12.124.23
एतावच्छ्रेय इत्येव बृहस्पतिरभाषत ।
इन्द्रस्तु भूयः पप्रच्छ को विशेषो भवेदिति ॥ १२.१२४.२३ ॥
"एवढेच श्रेय आहे" असे बृहस्पती बोलले. परंतु इंद्राने पुन्हा विचारले, "यापेक्षा विशेष काय असू शकेल?"
12.124.24
विशेषोऽस्ति महांस्तात भार्गवस्य महात्मनः ।
तत्रागमय भद्रं ते भूय एव सुरोत्तम ॥ १२.१२४.२४ ॥
"वत्सा, भृगुवंशीय महात्म्याजवळ मोठे विशेष ज्ञान आहे. हे सुरश्रेष्ठा, तुझे कल्याण होवो; तिथेच जाऊन ते पुन्हा मिळव."
12.124.25
आत्मनस्तु ततः श्रेयो भार्गवः सुमहायशाः ।
ज्ञानमागमयत्प्रीत्या पुनः स परमद्युतिः ॥ १२.१२४.२५ ॥
तेव्हा महायशस्वी भार्गवाने स्वतःसाठी श्रेय शोधले; त्या परमतेजस्वीने प्रीतीने पुन्हा ज्ञान मिळवले.
12.124.26
तेनापि समनुज्ञातो भार्गवेण महात्मना ।
श्रेयोऽस्तीति परं भूयः शुक्रमाह शतक्रतुः ॥ १२.१२४.२६ ॥
त्या महात्मा भार्गवाची अनुमती मिळाल्यावर शतक्रतूने पुन्हा शुक्राला सांगितले की परम श्रेय अजून आहे.
12.124.27
भार्गवस्त्वाह सर्वज्ञः प्रह्लादस्य महात्मनः ।
ज्ञानमस्ति विशेषेणेत्युक्तो हृष्टश्च सोऽभवत् ॥ १२.१२४.२७ ॥
सर्वज्ञ भार्गव म्हणाला की महात्मा प्रह्लादाकडे विशेषतः ज्ञान आहे; असे सांगितल्यावर तो आनंदित झाला.
12.124.28
स तत्र ब्राह्मणो भूत्वा प्रह्लादं पाकशासनः ।
स्तुत्वा प्रोवाच मेधावी श्रेय इच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१२४.२८ ॥
तेथे ब्राह्मण होऊन पाकशासन (इंद्र) प्रह्लादाची स्तुती करून, मेधावी होऊन म्हणाला, 'मला श्रेय जाणून घ्यायचे आहे.'
12.124.29
प्रह्लादस्त्वब्रवीद्विप्रं क्षणो नास्ति द्विजोत्तम ।
त्रैलोक्यराज्यसक्तस्य ततो नोपदिशामि ते ॥ १२.१२४.२९ ॥
परंतु प्रह्लाद ब्राह्मणाला म्हणाला — 'हे द्विजोत्तमा, एक क्षणही नाही; त्रैलोक्याच्या राज्यात आसक्त असल्यामुळे मी तुला उपदेश करत नाही.'
12.124.30
ब्राह्मणस्त्वब्रवीद्राजन्यस्मिन्काले क्षणो भवेत् ।
तदोपादेष्टुमिच्छामि यदि कार्यान्तरं भवेत् ॥ १२.१२४.३० ॥
ब्राह्मण म्हणाला — 'हे राजा, या वेळी एक क्षण असेल, दुसरे काम असेल, तर मला उपदेश घ्यायचा आहे.'
12.124.31
ततः प्रीतोऽभवद्राजा प्रह्वादो ब्रह्मवादिनः ।
तथेत्युक्त्वा ददौ काले ज्ञानतत्त्वं द्विजे तदा ॥ १२.१२४.३१ ॥
तेव्हा ब्रह्मवादी त्या ब्राह्मणावर राजा प्रह्लाद प्रसन्न झाला. 'तसेच होवो' असे म्हणून त्याने त्या वेळी त्या द्विजाला ज्ञानतत्त्व दिले.
12.124.32
ब्राह्मणोऽपि यथान्यायं गुरुवृत्तिमनुत्तमाम् ।
चकार सर्वभावेन यद्यच्च मनसेच्छति ॥ १२.१२४.३२ ॥
ब्राह्मणानेही यथान्याय गुरुसेवेचे सर्वोत्तम आचरण पूर्ण भावाने केले; मनाला जे जे हवे ते ते केले.
12.124.33
पृष्टश्च तेन बहुशः प्राप्तं कथमरिंदम् ।
त्रैलोक्यराज्यं धर्मज्ञ कारणं तद्ब्रवीहि मे।
प्रह्लादोऽपि महाराज ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१२४.३३ ॥
वारंवार विचारले गेल्यावर (त्याने विचारले): 'हे शत्रुदमना, त्रैलोक्याचे राज्य कसे प्राप्त झाले? हे धर्मज्ञा, त्याचे कारण मला सांगा.' हे महाराजा, प्रह्लादानेही त्या ब्राह्मणाला हे शब्द सांगितले.
12.124.34
नासूयामि द्विजान्विप्र राजास्मीति कथंचन ।
काम्यानि वदतां तेषां संयच्छामि वहामि च ॥ १२.१२४.३४ ॥
हे विप्रा, 'मी राजा आहे' असे समजून मी कधीही द्विजांचा द्वेष करत नाही. ते जे इच्छित शब्द बोलतात ते मी संयमाने ऐकतो व धारण करतो.
12.124.35
ते विस्रब्धाः प्रभाषन्ते संयच्छन्ति च मां सदा ।
तेषां कार्यपथे युक्तं शुश्रूषुमनहंकृतम् ॥ १२.१२४.३५ ॥
ते विश्वासाने बोलतात आणि नेहमी मला संयमात ठेवतात. त्यांच्या कर्तव्यमार्गात रमणारा, सेवाभावी व निरहंकारी माणूसच योग्य असतो.
12.124.36
धर्मात्मानं जितक्रोधं नियतं संयतेन्द्रियम् ।
समासिञ्चन्ति शास्त्रज्ञाः क्षौद्रं मध्विव मक्षिकाः ॥ १२.१२४.३६ ॥
धर्मात्मा, क्रोधावर जिंकलेला, स्थिर आणि इंद्रियांना संयमात ठेवणाऱ्या माणसावर शास्त्रज्ञ (ज्ञान) असे ओततात, जसे माश्या मधावर बसतात.
12.124.37
सोऽहं वागग्रविद्यानां रसानामवलेहिता ।
स्वजात्यानधितिष्ठामि नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ १२.१२४.३७ ॥
मी वाणीच्या अग्रावर विद्येचे रस चाखणारा आहे; तरीही चंद्र नक्षत्रांवर जसा अधिकार गाजवतो तसा मी आपल्या जातीवर अधिकार गाजवत नाही.
12.124.38
एतत्पृथिव्याममृतमेतच्चक्षुरनुत्तमम् ।
यद्ब्राह्मणमुखे हव्यमेतच्छ्रुत्वा प्रवर्तते ॥ १२.१२४.३८ ॥
पृथ्वीवर हेच अमृत आहे, हेच सर्वोत्तम चक्षु आहे—ब्राह्मणाच्या मुखात हविर्द्रव्य अर्पिले जाते, हे ऐकूनच कर्म पुढे चालते.
12.124.39
एतावच्छेय इत्याह प्रह्लादो ब्रह्मवादिनम् ।
शुश्रूषितस्तेन तदा दैत्येन्द्रो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२.१२४.३९ ॥
'इतकेच श्रेय आहे' असे प्रह्लाद ब्रह्मवादीला म्हणाला. तेव्हा त्याच्या सेवेने संतुष्ट होऊन दैत्येन्द्र हे वचन बोलला.
12.124.40
यथावद्गुरुवृत्त्या ते प्रीतोऽस्मि द्विजसत्तम ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रदाताऽस्मि न संशयः ॥ १२.१२४.४० ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, गुरुसेवेच्या आचरणाने तुझ्यावर मी यथावत् प्रसन्न आहे. वर माग, तुझे कल्याण असो; मी नक्की देईन, यात संशय नाही.
12.124.41
कृतमित्येव दैत्येन्द्रमुवाच द्विजसत्तमः ।
प्रह्लादस्त्वब्रवीत्प्रीतो गृह्यतां वर इत्युत ॥ १२.१२४.४१ ॥
'झाले' असे म्हणून द्विजश्रेष्ठ दैत्येन्द्राला म्हणाला. प्रह्लाद प्रसन्न होऊन म्हणाला, 'वर घ्यावा.'
12.124.42
यदि राजन्प्रसन्नस्त्वं मम चेदिच्छसि प्रियम् ।
भवतः शीलमिच्छामि प्राप्नुमेष वरो मम ॥ १२.१२४.४२ ॥
हे राजा, जर तू माझ्यावर प्रसन्न होऊन माझे प्रिय करू इच्छितोस, तर मी तुझे शील मिळवू इच्छितो—हाच माझा वर आहे.
12.124.43
ततः प्रीतस्तु दैत्येन्द्रो भयमस्याभवन्महत् ।
वरे प्रदिष्टे विप्रेण नाल्पचेतायमित्युत ॥ १२.१२४.४३ ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या दैत्येंद्राला मोठे भय वाटले; ब्राह्मणाने वर दिल्यावर, 'हा अल्पबुद्धी नाही' असे वाटून.
12.124.44
एवमस्त्विति स प्राह प्रह्लादो विस्मितस्तदा ।
उपाकृत्य तु विप्राय वरं दुःखान्वितोऽभवत् ॥ १२.१२४.४४ ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून प्रह्लाद तेव्हा चकित झाला; ब्राह्मणाला वर देऊन तो दुःखी झाला.
12.124.45
दत्ते वरे गते विप्रे चिन्ताऽसीन्महती तदा ।
प्रह्लादस्य महाराज निश्चयं न च जग्मिवान् ॥ १२.१२४.४५ ॥
वर दिल्यावर ब्राह्मण निघून गेल्यावर, हे महाराज, प्रह्लादाला मोठी चिंता वाटली; त्याला कोणताही निश्चय करता आला नाही.
12.124.46
तस्य चिन्तयतस्तावच्छायाभूतं महाद्युतेः ।
तेजोविग्रहवत्तात शरीरमजहात्तदा ॥ १२.१२४.४६ ॥
तो विचार करत असताना, हे तात, त्या महातेजस्वीचे शरीर छायेसारखे होऊन, जणू तेजोमूर्ती, तेव्हा त्याला सोडून गेले.
12.124.47
तमपृच्छन्महाराजः प्रह्लादः को भवानिति ।
प्रत्याह तं तु शीलोस्मि त्यक्तो गच्छाम्यहं त्वया ॥ १२.१२४.४७ ॥
महाराज प्रह्लादाने त्याला विचारले, 'तुम्ही कोण?' तो उत्तरला, 'मी शील आहे; तू मला सोडले आहेस, मी जात आहे.'
12.124.48
तस्मिन्द्विजोत्तमे राजन्वत्स्याम्यहमरिंदम ।
योऽसौ शिष्यत्वमागम्य त्वयि नित्यं समाहितः।
इत्युक्त्वाऽन्तर्हितं तद्वै शक्रं चान्वाविशत्प्रभो ॥ १२.१२४.४८ ॥
'हे राजा, हे शत्रुदमना, मी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणात वास्तव्य करीन, जो शिष्य म्हणून येऊन सदैव तुझ्या ठायी एकाग्र आहे.' असे सांगून ते अंतर्धान पावले; हे प्रभो, ते इंद्रात शिरले.
12.124.49
तस्मिंस्तेजसि याते तु तादृग्रूपस्ततोपरः ।
शरीरान्निः सृतस्तस्य को भवानिति सोब्रवीत् ॥ १२.१२४.४९ ॥
ते तेज निघून गेल्यावर, त्याच रूपाचा दुसरा कोणीतरी त्याच्या शरीरातून बाहेर पडला. 'तुम्ही कोण?' असे त्याने विचारले.
12.124.50
धर्मं प्रह्लाद मां विद्धि यत्रासौ द्विजसत्तमः ।
तत्र यास्यामि दैत्येन्द्र यतः शीलं ततो ह्यहम् ॥ १२.१२४.५० ॥
'प्रह्लादा, मला धर्म म्हणून जाण. दैत्येंद्रा, तो द्विजोत्तम जिथे आहे तिथेच मी जाईन, कारण माझा स्वभाव तिथलाच आहे.'
12.124.51
ततोऽपरो महाराज प्रज्वलन्निव तेजसा ।
शरीरान्निः सृतस्तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः ॥ १२.१२४.५१ ॥
नंतर, महाराजा, तेजाने जणू प्रज्वलित होणारा दुसरा कोणीतरी महात्मा प्रह्लादाच्या शरीरातून बाहेर पडला.
12.124.52
को भवानिति पृष्टश्च तमाह स महाद्युतिः ।
सत्यं विद्ध्यसुरेन्द्राद्य प्रयास्ये धर्ममन्वहम् ॥ १२.१२४.५२ ॥
'तुम्ही कोण?' असे विचारले असता तो महातेजस्वी त्याला म्हणाला: 'असुरेंद्रा, हे सत्य जाण. आजपासून मी दररोज धर्माकडे जाईन.'
12.124.53
तस्मिन्ननुगते धर्मं पुरुषे पुरुषोऽपरः ।
निश्चक्राम ततस्तस्मात्पृष्टश्चाह महातपाः ॥ १२.१२४.५३ ॥
तो धर्मपुरुष अनुसरण करून गेल्यावर, त्यातून दुसरा एक पुरुष बाहेर पडला; विचारले असता तो महातपस्वी म्हणाला.
12.124.54
वृत्तं प्रह्लाद मां विद्धि यतः सत्यं ततो ह्यहम् ।
तस्मिन्गते महाश्वेता शरीरात्तस्य निर्ययौ ॥ १२.१२४.५४ ॥
'प्रह्लादा, मला वृत्त (आचरण) म्हणून जाण, कारण मी सत्य आहे, म्हणून मीच तो आहे.' तो गेल्यावर, तो महाश्वेत त्याच्या शरीरातून बाहेर पडला.
12.124.55
पृष्टश्चाह बलं विद्धि यतो वृत्तमहं ततः ।
इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र यतो वृत्तं नराधिप ॥ १२.१२४.५५ ॥
विचारले असता ती म्हणाली, 'बल मी आहे हे जाण; कारण आचार माझ्यापासून येतो.' असे बोलून ती जिथे आचार होता तिथे गेली, हे नराधिपा.
12.124.56
ततः प्रभामयी देवी शरीरात्तस्य निर्ययौ ।
तामपृच्छत्स दैत्येन्द्रः सा श्रीरित्येनमब्रवीत् ॥ १२.१२४.५६ ॥
तेव्हा त्याच्या शरीरातून प्रभामयी देवी बाहेर पडली. दैत्येंद्राने तिला विचारले, तेव्हा ती त्याला म्हणाली, 'मी श्री आहे.'
12.124.57
उषिताऽस्मि सुखं नित्यं त्वयि सत्यपराक्रम ।
त्वया युक्ता गमिष्यामि बलं ह्यनुगता ह्यहम् ॥ १२.१२४.५७ ॥
'हे सत्यपराक्रमी, मी तुझ्यामध्ये नेहमी सुखाने राहिले. आता तुझ्याशी युक्त न राहता मी जाईन; बलाचे अनुसरण करत मीच जाईन.'
12.124.58
ततो भयं प्रादुरासीत्प्रह्लादस्य महात्मनः ।
अपृच्छत च तां भूयः क्व यासि कमलालये ॥ १२.१२४.५८ ॥
तेव्हा महात्मा प्रह्लादाच्या मनात भय उत्पन्न झाले. त्याने तिला पुन्हा विचारले, 'हे कमलालये, तू कुठे चाललीस?'
12.124.59
त्वं हि सत्यव्रता देवी लोकस्य परमेश्वरी ।
कश्चासौ ब्राह्मणश्रेष्ठस्तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१२४.५९ ॥
'तू तर सत्यव्रता देवी आहेस, जगाची परमेश्वरी. तो ब्राह्मणश्रेष्ठ कोण? ते मला जाणून घ्यायचे आहे.'
12.124.60
स शक्तो ब्रह्मचारी यस्त्वत्तश्चैवोपशिक्षितः ।
त्रैलोक्ये ते यदश्वर्यं तत्तेनापहृतं प्रभो ॥ १२.१२४.६० ॥
'तो ब्रह्मचारी समर्थ आहे; त्याने तुझ्याकडूनच शिक्षण घेतले आहे. हे प्रभो, त्रैलोक्यात तुझे जे ऐश्वर्य होते, ते त्याने हरण केले आहे.'
12.124.61
शीलेन हि त्रयो लोकास्त्वया धर्मज्ञ निर्जिताः ।
तद्विज्ञाय सुरेन्द्रेण तव शीलं हृतं प्रभो ॥ १२.१२४.६१ ॥
हे धर्मज्ञा, शीलानेच तू तिन्ही लोक जिंकलेस. हे प्रभो, हे जाणून सुरेंद्राने तुझे शील हरण केले.
12.124.62
धर्मः सत्यं तथा वृत्तं बलं चैव तथाऽप्यहम् ।
शीलमूला महाप्राज्ञ सदा नास्त्यत्र संशयः ॥ १२.१२४.६२ ॥
धर्म, सत्य, आचरण, बल आणि तसाच मीही — हे महाप्राज्ञा, हे सर्व सदैव शीलमूलक आहेत; यात संशय नाही.
12.124.63
एवमुक्त्वा गता श्रीस्तु ते च सर्वे युधिष्ठिर ।
दुर्योधनस्तु पितरं भूय एवाब्रवीत्तदा ॥ १२.१२४.६३ ॥
असे बोलून श्री निघून गेली; हे युधिष्ठिरा, ते सर्वही गेले. पण दुर्योधनाने तेव्हा पुन्हा आपल्या पित्याला सांगितले.
12.124.64
शीलस्य तत्त्वमिच्छामि वेत्तुं कौरवनन्दन ।
प्राप्यते च यथा शीलं तं चोपायं ब्रवीहि मे ॥ १२.१२४.६४ ॥
हे कौरवनंदना, शीलाचे तत्त्व जाणून घेण्याची माझी इच्छा आहे; शील कसे प्राप्त होते, तो उपाय मला सांग.
12.124.65
सोपायं पूर्वमुद्दिष्टं प्रह्लादेन महात्मना ।
संक्षेपतस्तु शीलस्य शृणु प्राप्तिं नरेश्वर ॥ १२.१२४.६५ ॥
पूर्वी महात्मा प्रह्लादाने उपायासह हे सांगितले होते. हे नरेश्वरा, थोडक्यात शीलप्राप्ती ऐक.
12.124.66
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च शीलमेतत्प्रशस्यते ॥ १२.१२४.६६ ॥
सर्व भूतांशी कर्माने, मनाने व वाणीने द्रोह न करणे, अनुग्रह आणि दान — हेच शील प्रशंसिले जाते.
12.124.67
यदन्येषां हितं न स्यादात्मनः कर्म पौरुषम् ।
अपत्रपेत वा येन न तत्कुर्यात्कथंचन ॥ १२.१२४.६७ ॥
जे कर्म इतरांच्या हिताचे नसेल, जे स्वतःच्या पौरुषाला शोभणारे नसेल, किंवा ज्यामुळे लज्जित व्हावे लागेल, ते कधीही करू नये.
12.124.68
तत्तु कर्म तथा कुर्याद्येन श्लाध्येत संसदि ।
शीलं समासेनैतत्ते कथितं कुरुसत्तम ॥ १२.१२४.६८ ॥
सभेत प्रशंसा होईल असेच कर्म करावे. हे कुरुश्रेष्ठा, हे शील मी तुला थोडक्यात सांगितले आहे.
12.124.69
यद्यप्यशीला नृपते प्राप्नुवन्ति श्रियं क्वचित् ।
न भुञ्जते चिरं तात समूलाश्च पतन्ति ते ॥ १२.१२४.६९ ॥
अशील लोकांना कधी कधी संपत्ती मिळाली तरी, हे राजा, ते ती दीर्घकाल उपभोगत नाहीत; हे प्रिय पुत्रा, ते मुळासकट नाश पावतात.
12.124.70
एतद्विदित्वा तत्त्वेन शीलवान्भव पुत्रक ।
यदीच्छसि श्रियं तात सुविशिष्टां युधिष्ठिरात्।
अधिकां चापि राजेन्द्र ततस्त्वं शीलवान्भवा ॥ १२.१२४.७० ॥
हे यथार्थपणे जाणून, हे पुत्रा, शीलवान हो. हे प्रिय पुत्रा, युधिष्ठिरापेक्षाही विशिष्ट आणि अधिक संपत्ती तुला हवी असेल, तर हे राजेंद्रा, तू शीलवान हो.
12.124.71
एतत्कथितवान्पुत्रे धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
एतत्कुरुष्व कौन्तेय ततः प्राप्स्यसि तत्फलम् ॥ १२.१२४.७१ ॥
हे बोलणे महीपती धृतराष्ट्राने आपल्या पुत्राला सांगितले होते. हे कौंतेया, तू हेच कर; मग त्याचे फळ तुला मिळेल.