Mahābhārata · Adhyāya 12.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.130.1
त्रैः प्रहीयमाणस्य बह्वमित्रस्य का गतिः ।
… संक्षीणकोशस्य बलहीनस्य भारत ॥ १२.१३०.१ ॥
Oh Bhārata, ¿cuál es el camino de quien es disminuido por tres lados, tiene muchos enemigos, cuyo tesoro está agotado y carece de fuerza? …
12.130.2
…मात्यसहायस्य श्रुतमन्त्रस्य सर्वतः ।
ज्यात्प्रच्यवमानस्य गतिमन्यामपश्यतः ॥ १२.१३०.२ ॥
…quien carece de ministros como ayuda, cuyos consejos son conocidos por todas partes, que cae de su posición y no ve otro camino…
12.130.3
परचक्राभियातस्य परराष्ट्राणि मृद्गतः ।
विग्रहे वर्तमानस्य दुर्बलस्य बलीयसा ॥ १२.१३०.३ ॥
del débil que es atacado por el ejército enemigo, que devasta otros reinos, engaged en guerra contra el más poderoso…
12.130.4
असंविहितराष्ट्रस्य देशकालावजानतः ।
अप्राप्यं च भवेत्सान्त्वं भेदो वाऽप्यतिपीडनात्। ॥ १२.१३०.४ ॥
Para quien tiene un reino mal ordenado y desprecia el lugar y el tiempo, la conciliación se vuelve inalcanzable; o bien surge la división por una opresión excesiva.
12.130.5
जीवितं त्वर्थहेतोर्वा तत्र किं सुकृतं भवेत् ।
गुह्यां मा धर्ममप्राक्षीरतीव भरतर्षभ। ॥ १२.१३०.५ ॥
Pero si es por la vida o por la riqueza, ¿qué buena acción podría haber en eso? Oh toro de los Bharatas, no preguntes tanto por este dharma secreto.
12.130.6
प्रवक्तुं नोत्सहे पृष्टो धर्ममेतं युधिष्ठिर ।
धर्मो ह्यणीयान्वचनाद्वुद्धेश्च भरतर्षभ।
श्रुत्वौपम्यं सदाचारैः साधुर्भवति स क्वचित् ॥ १२.१३०.६ ॥
Oh Yudhiṣṭhira, aunque se me pregunta, no estoy dispuesto a hablar de este dharma. Oh toro de los Bharatas, el dharma es más sutil que la palabra y que el intelecto; habiendo escuchado la comparación de los virtuosos, alguien en algún momento se vuelve bueno.
12.130.7
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्याढ्ये न वा पुनः ।
तादृशोऽयमनुप्रश्नस्तद्ध्यायस्व स्वया धिया ॥ १२.१३०.७ ॥
Si un hombre se vuelve próspero mediante la acción deliberada o no, esta es una pregunta de seguimiento similar; reflexiona sobre ella con tu propio intelecto.
12.130.8
उपायं धर्मबहुलं यात्रार्थं शृणु भारत ।
नाहमेतादृशे धर्मे बुभूषे धर्मकारणात् ॥ १२.१३०.८ ॥
Escucha, oh Bhārata, el medio rico en dharma para conducir los asuntos; no deseo estar en tal dharma por causa del dharma.
12.130.9
दुःखादान इह ह्येष स्यात्तु पश्चात्क्षमो मम ।
अभिगम्य मतीनां हि सर्वासामेव निश्चयम् ॥ १२.१३०.९ ॥
Aquí esto puede traer dolor, pero después podré, habiendo llegado a la conclusión de todas las opiniones.
12.130.10
यथायथा हि पुरुषो नित्यं शास्त्रमवेक्षते ।
तथातथा विजानाति विज्ञानं चास्य रोचते ॥ १२.१३०.१० ॥
Cuanto más examina un hombre constantemente la escritura, más comprende, y su conocimiento se ilumina.
12.130.11
अविज्ञानादयोगो हि पुरुषस्योपजायते ।
विज्ञानादपि योगश्च योगो भूतिकरः परः ॥ १२.१३०.११ ॥
De la ignorancia surge la no-unión para un hombre; y del conocimiento surge también la unión, y esa unión es la causa suprema de la prosperidad.
12.130.12
अशङ्कमानो वचनमनसूयुरिदं शृणु ।
राज्ञः कोशक्षयादेव जायते बलसंक्षयः ॥ १२.१३०.१२ ॥
Sin recelo y sin envidia, escucha esta palabra: del agotamiento del tesoro del rey surge la pérdida de fuerza.
12.130.13
कोशं संजनयेद्राजा नित्यमेभ्यो यथाबलम् ।
कालं प्राप्यानुगृह्णीयादेष धर्मोऽत्र सांप्रतम् ॥ १२.१३०.१३ ॥
El rey debe reunir constantemente su tesoro de estos súbditos según su fuerza; cuando llegue el momento, debe también mostrar favor. Este es aquí y ahora el deber.
12.130.14
उपायधर्मं प्राप्यैनं पूर्वैराचरितं जनैः ।
अन्यो धर्मः समर्थानामापत्स्वल्पश्च भारत ॥ १२.१३०.१४ ॥
Habiendo recurrido a este deber de expedientes practicado por los antiguos, existe otro deber para los poderosos en la calamidad, oh Bhārata, y es un deber menor.
12.130.15
प्रकार्यं प्रोच्यते धर्मो वृत्तिर्धर्मे गरीयसी ।
धर्मं प्राप्य यथान्यायं न बलीयान्निषीदति ॥ १२.१३०.१५ ॥
La acción se llama deber, y en el deber el sustento es lo más importante. Quien alcanza el deber conforme a la justicia, aunque sea fuerte, no cae.
12.130.16
यस्माद्धर्मस्योपचितिरेकान्तेन न विद्यते ।
तस्मादापद्यधर्मोऽपि श्रूयते धर्मलक्षणः ॥ १२.१३०.१६ ॥
Porque la acumulación del dharma nunca es completa, también se oye que el deber de la calamidad tiene las señas del dharma.
12.130.17
अधर्मो जायते तस्मिन्निति वै कवयो विदुः ।
अनन्तरं क्षत्रियस्य तत्र किं विचिकित्स्यते ॥ १२.१३०.१७ ॥
En ese caso surge la injusticia, como saben los sabios. Entonces, ¿qué duda puede tener el kṣatriya allí?
12.130.18
यथास्य धर्मो न ग्लायेन्नेयाच्छत्रुवशं यथा ।
तत्कर्तव्यमिहेत्याहुर्नात्मानमवसादयेत् ॥ १२.१३०.१८ ॥
Para que su deber no decaiga y no caiga en poder del enemigo, eso es lo que aquí debe hacerse, dicen; no debe abatirse a sí mismo.
12.130.19
सर्वात्मनैव धर्मस्य न परस्य न चात्मनः ।
सर्वोपायैरुज्जिहीर्षेदात्मानमिति निश्चयः ॥ १२.१३०.१९ ॥
Enteramente por el dharma, no por otro ni por uno mismo, por todos los medios debe uno elevarse a sí mismo: esta es la resolución.
12.130.20
तत्र धर्मविदस्तात निश्चयो धर्मनैपुणैः ।
उद्यमं जीवनं क्षात्रे बाहुवीर्यादिति श्रुतिः ॥ १२.१३०.२० ॥
Querido hijo, en este asunto la resolución de quienes conocen el dharma y son diestros en él es esta: la vida del kṣatriya se sostiene por el esfuerzo y por la fuerza de sus brazos, así dice la śruti.
12.130.21
क्षत्रियो वृत्तिसंरोधे कस्य नादातुमर्हति ।
अन्यत्र तापसस्वाच्च श्रोत्रियस्वाच्च भारत ॥ १२.१३०.२१ ॥
Cuando se bloquea el sustento de un kṣatriya, tiene derecho a tomar de cualquiera, salvo la riqueza de los ascetas y la de los brahmanes versados en los Vedas, oh Bhārata.
12.130.22
यथा वै ब्राह्मणः सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् ।
अभोज्यमपि चाश्नीयात्तत्रेदं नात्र संशयः ॥ १२.१३०.२२ ॥
Así como un brahmán en apuros puede oficiar incluso para quien no debería, e incluso comer alimento prohibido — de esto no hay duda.
12.130.23
पीडितस्य किमद्वारमुत्पथेनार्दितस्य च ।
अद्वारतः प्रद्रवति यथा भवति पीडितः ॥ १२.१३०.२३ ॥
Para quien está afligido y atormentado por un camino equivocado, ¿qué puerta de escape existe? Quien huye sin puerta sigue igual de afligido.
12.130.24
तस्य कोशबलग्लान्यां सर्वलोकपराभवः ।
भैक्षचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ॥ १२.१३०.२४ ॥
Cuando su tesoro y su ejército se debilitan, es despreciado por todo el mundo. Mendigar no está prescrito, ni tampoco el sustento de un vaiśya o un śūdra.
12.130.25
स्वधर्मानन्तरावृत्तिर्याऽन्यामनुपजीवतः ।
जहतः प्रथमं कल्पमनुकल्पेन जीवनम् ॥ १२.१३०.२५ ॥
El retorno al propio deber en su orden siguiente corresponde a quien no vive de otro medio; para quien abandona el primer medio prescrito, la vida sigue por el medio alternativo.
12.130.26
आपद्गतेन धर्माणामन्यायेनोपजीवनम् ।
अपि ह्येतद्ब्राह्मणेषु दृष्टं वृत्तिपरिक्षये ॥ १२.१३०.२६ ॥
Quien ha caído en la desgracia puede vivir de medios injustos contrarios a los deberes; esto se ha visto incluso entre los brahmanes cuando se agota el sustento.
12.130.27
क्षत्रिये संशयः कस्मादित्येत्निश्चितं सदा ।
आददीत विशिष्टेभ्यो नावसीदेत्कथंचन ॥ १२.१३०.२७ ॥
¿Por qué habría duda sobre el kṣatriya? Esto siempre está establecido: debe recibir de los distinguidos y no debe hundirse de ninguna manera.
12.130.28
आर्तानां रक्षितारं च प्रजानां क्षत्रियं विदुः ।
तस्मात्संरक्षता कार्यमादानं क्षत्रबन्धुना ॥ १२.१३०.२८ ॥
Conocen al kṣatriya como protector de los afligidos y de los súbditos; por eso, el pariente kṣatriya que protege debe hacer la recaudación.
12.130.29
अन्यत्रापि विहिंसाया वृत्तिर्नेहास्ति कस्यचित् ।
अप्यरण्यसमुत्थस्य एकस्य चरतो मुनेः ॥ १२.१३०.२९ ॥
Incluso en otra parte, un sustento obtenido por la violencia no existe aquí para nadie; ni siquiera para un sabio solitario que vaga, nacido del bosque.
12.130.30
न शङ्खलिखितां वृत्तिं शक्यमास्थाय जीवितुम् ।
विशेषतः कुरुश्रेष्ठ प्रजापालनमीप्सता ॥ १२.१३०.३० ॥
No es posible vivir adoptando el sustento de Śaṅkha y Likhita, oh mejor de los Kurus, especialmente para quien desea proteger a los súbditos.
12.130.31
परस्पराभिहरणं राज्ञा राष्ट्रेण चापदि ।
नित्यमेव हि कर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ १२.१३०.३१ ॥
En la calamidad, el rey y el reino deben siempre ayudarse mutuamente; este es el dharma eterno.
12.130.32
राजा राष्ट्रं यथापत्सु द्रव्यौधैः परिरक्षति ।
राष्ट्रेण राजा व्यसने परिरक्ष्यस्तथा भवेत् ॥ १२.१३०.३२ ॥
Así como el rey protege al reino en las calamidades con montones de riquezas, así en la desgracia el reino debe proteger al rey.
12.130.33
कोशं दण्डं बलं मित्रं यदन्यदपि संचितम् ।
न कुर्वीतान्तरं राष्ट्रे राजा परिगतः क्षुधा ॥ १२.१३०.३३ ॥
Aunque esté acosado por el hambre, el rey no debe hacer distinción alguna con el reino en su tesoro, castigo, fuerza, aliados o cualquier otra cosa acumulada.
12.130.34
बीजं भक्तेन संपाद्यमिति धर्मविदो विदुः ।
अत्रैतच्छम्बरस्याहुर्महामायस्य दर्शनम् ॥ १२.१३०.३४ ॥
Los conocedores del dharma dicen que la semilla debe ser provista con alimento; aquí, dicen, está la enseñanza del gran ilusionista Śambara.
12.130.35
धिक्तस्य जीवितं राज्ञो राष्ट्रं यस्यावसीदति ।
अवृत्त्यान्यमनुष्योऽपि यो वैदेशिक इत्यपि ॥ १२.१३०.३५ ॥
Maldita sea la vida de aquel rey cuyo reino se hunde por falta de sustento, donde otros hombres, incluso los extranjeros, también sufren.
12.130.36
राज्ञः कोशबलं मूलं कोशमूलं पुनर्बलम् ।
तन्मूलं सर्वधर्माणां धर्ममूलाः पुनः प्रजाः ॥ १२.१३०.३६ ॥
La raíz del rey es el tesoro y la fuerza; la raíz del tesoro es, de nuevo, la fuerza. Esa es la raíz de todos los dharmas, y los súbditos, a su vez, están arraigados en la raíz del dharma.
12.130.37
नान्यानपीडयित्वेह कोशः शक्यः कुतो बलम् ।
तदर्थं पीडयित्वा च न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३७ ॥
Aquí, sin oprimir a otros, ¿cómo puede haber tesoro, o cómo fuerza? Por ese fin, aun oprimiendo, el rey no merece incurrir en falta.
12.130.38
अकार्यमपि कार्यार्थं क्रियते यज्ञकर्मसु ।
एतस्मिन्कारणे राजा न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३८ ॥
Incluso lo que no debe hacerse se hace por un deber en los ritos sacrificiales. Por esta razón, el rey no merece incurrir en falta.
12.130.39
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमथाप्यन्यत्तत्सर्वं ह्यर्थकारणम्।
एवं बुद्ध्या संप्रपश्येन्मेधावी कार्यनिश्चयम् ॥ १२.१३०.३९ ॥
Por el beneficio ocurre una cosa, y otra es su contrario. Por el perjuicio también hay otra cosa; todo eso es en verdad causa del beneficio. Así, el sabio debe ver con el intelecto la determinación de la acción.
12.130.40
यज्ञार्थमन्यद्भवति यज्ञोऽन्यार्थस्तथाः परः ।
यज्ञस्वार्थार्थमेवान्यत्तत्सर्वं यज्ञसाधकम् ॥ १२.१३०.४० ॥
Por el sacrificio ocurre otra cosa; el sacrificio sirve a otro fin, y asimismo otro. Por el propio provecho del sacrificio hay aún otro; todo eso lleva a cabo el sacrificio.
12.130.41
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् ॥ १२.१३०.४१ ॥
Aquí diré una comparación que ilumina la esencia del dharma.
12.130.42
यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थं तत्र ये परिपन्थिः ।
द्रुमाः केचन सामन्ता ध्रुवं छिन्दन्ति तानपि ॥ १२.१३०.४२ ॥
Para el sacrificio cortan el poste sacrificial; allí, sin duda, también cortan algunos árboles vecinos que obstruyen el camino.
12.130.43
ते चापि निपतन्तोऽन्यान्निघ्नन्त्यपि वनस्पतीन् ।
एवं कोशस्य महतो ये नराः परिपन्थिनः।
तानहत्वा न पश्यामि सिद्धिमत्र परंतप ॥ १२.१३०.४३ ॥
Al caer, también golpean a otros e incluso a los árboles. Así, no veo aquí éxito sin dar muerte a los hombres que obstruyen el gran tesoro, oh abrasador de enemigos.
12.130.44
धनेन जयते लोकमिमं चामुं च भारत ।
सत्यं च धर्मवचनं यथा नास्त्यधनस्तथा ॥ १२.१३०.४४ ॥
Con la riqueza uno conquista este mundo y el otro, oh Bhārata. Lo mismo ocurre con la verdad y las palabras del dharma: no las tiene quien carece de riqueza.
12.130.45
सर्वोपायैराददीत धनं यज्ञप्रयोजनम् ।
न तुल्यदोषः स्यादेवं कार्याकार्येषु भारत ॥ १२.१३०.४५ ॥
La riqueza necesaria para el sacrificio debe obtenerse por todos los medios. Así no habrá igual falta entre lo que debe hacerse y lo que no debe hacerse, oh Bhārata.
12.130.46
नोभौ सभवतो राजन्कथंचिदपि भारत ।
न ह्यरण्येषु पश्यामि धनवृद्धानहं क्वचित् ॥ १२.१३०.४६ ॥
Ninguno de los dos que habitan en la asamblea, oh rey, oh Bhārata, lo es de ningún modo. Nunca veo en los bosques a los enriquecidos por la riqueza.
12.130.47
यदिदं दृश्यते वित्तं पृथिव्यामिह किंचन ।
ममेदं स्यान्ममेदं स्यादित्येवं मन्यते जनः ॥ १२.१३०.४७ ॥
Cualquier riqueza que se ve aquí en la tierra, la persona piensa: 'Que esto sea mío, que esto sea mío.'
12.130.48
न च राज्ञः समो धर्मः कश्चिदस्ति कथंचन ।
धर्मः संशब्दितो राज्ञामापदर्थस्ततोऽन्यथा ॥ १२.१३०.४८ ॥
Ningún deber es en modo alguno igual al de un rey. El dharma de los reyes ha sido declarado así; en la calamidad su fin es otro.
12.130.49
ज्ञानेन कर्मणा चान्ये तपन्त्यन्ये तपस्विनः ।
बुद्ध्या दाक्ष्येण चैवान्ये चिन्वन्ति धनसंचयान् ॥ १२.१३०.४९ ॥
Unos se esfuerzan por el conocimiento y la acción, otros por la austeridad de los ascetas; y otros más acumulan riquezas con inteligencia y destreza.
12.130.50
अधनं दुर्बलं प्राहुर्धनेन बलवान्भवेत् ।
सर्वं बलवतः प्राप्यं सर्वं तरति कोशवान् ॥ १२.१३०.५० ॥
Llaman débil al que no tiene riqueza; con la riqueza el hombre se vuelve fuerte. Todo es alcanzable para el fuerte, y el que posee un tesoro lo supera todo.
12.130.51
कोशो धर्मश्च कामश्च परलोकस्तथा ह्ययम् ।
तं धर्मेण विलिप्सेत नाधर्मेण कदाचन ॥ १२.१३०.५१ ॥
El tesoro, el dharma, el deseo y el otro mundo: todo esto está en ello. Debe buscarse solo por medio del dharma, nunca por medio del adharma.