マハーバーラタ · 章 12.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.130.1
त्रैः प्रहीयमाणस्य बह्वमित्रस्य का गतिः ।
… संक्षीणकोशस्य बलहीनस्य भारत ॥ १२.१३०.१ ॥
バーラタよ、三方から衰え、敵が多く、財庫は尽き、力なき者の行く末はいかに。…
12.130.2
…मात्यसहायस्य श्रुतमन्त्रस्य सर्वतः ।
ज्यात्प्रच्यवमानस्य गतिमन्यामपश्यतः ॥ १२.१३०.२ ॥
……大臣の助けなく、策謀が四方に知られ、地位から転落しつつあり、他の道を見ない者……
12.130.3
परचक्राभियातस्य परराष्ट्राणि मृद्गतः ।
विग्रहे वर्तमानस्य दुर्बलस्य बलीयसा ॥ १२.१३०.३ ॥
敵軍に攻められ、他国を踏みにじり、強者と戦争する弱者の……
12.130.4
असंविहितराष्ट्रस्य देशकालावजानतः ।
अप्राप्यं च भवेत्सान्त्वं भेदो वाऽप्यतिपीडनात्। ॥ १२.१३०.४ ॥
国が整わず、場所と時を軽んじる者には、和睦は得られない。あるいは過度の圧迫によって分裂が生じる。
12.130.5
जीवितं त्वर्थहेतोर्वा तत्र किं सुकृतं भवेत् ।
गुह्यां मा धर्ममप्राक्षीरतीव भरतर्षभ। ॥ १२.१३०.५ ॥
しかし命のため、あるいは富のためであれば、そこにどんな善行があろうか。バーラタの牡牛よ、この秘められた法をあまり問うてはならない。
12.130.6
प्रवक्तुं नोत्सहे पृष्टो धर्ममेतं युधिष्ठिर ।
धर्मो ह्यणीयान्वचनाद्वुद्धेश्च भरतर्षभ।
श्रुत्वौपम्यं सदाचारैः साधुर्भवति स क्वचित् ॥ १२.१३०.६ ॥
ユディシュティラよ、尋ねられても私はこの法について語る気にはなれない。バーラタの牡牛よ、法は言葉や知恵よりも微妙である。善行の人々の比喩を聞いて、人はときに善き者となるのだ。
12.130.7
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्याढ्ये न वा पुनः ।
तादृशोऽयमनुप्रश्नस्तद्ध्यायस्व स्वया धिया ॥ १२.१३०.७ ॥
意図的な行為によって人が豊かになるかどうか、これも同様の追加の問いである。あなた自身の知性でそれを熟考せよ。
12.130.8
उपायं धर्मबहुलं यात्रार्थं शृणु भारत ।
नाहमेतादृशे धर्मे बुभूषे धर्मकारणात् ॥ १२.१३०.८ ॥
バーラタよ、国事を行うための法に富んだ方法を聞け。法のために、私はそのような法の中にあることを望まない。
12.130.9
दुःखादान इह ह्येष स्यात्तु पश्चात्क्षमो मम ।
अभिगम्य मतीनां हि सर्वासामेव निश्चयम् ॥ १२.१३०.९ ॥
ここではこれは苦しみをもたらすかもしれないが、後になれば、あらゆる見解の結論に至って、私はできるようになるだろう。
12.130.10
यथायथा हि पुरुषो नित्यं शास्त्रमवेक्षते ।
तथातथा विजानाति विज्ञानं चास्य रोचते ॥ १२.१३०.१० ॥
人は常に聖典を検討すればするほど、理解が深まり、その知識は輝きを増す。
12.130.11
अविज्ञानादयोगो हि पुरुषस्योपजायते ।
विज्ञानादपि योगश्च योगो भूतिकरः परः ॥ १२.१३०.११ ॥
無知から人には非結合が生じ、知識からは結合も生じる。その結合こそが最高の繁栄をもたらすものである。
12.130.12
अशङ्कमानो वचनमनसूयुरिदं शृणु ।
राज्ञः कोशक्षयादेव जायते बलसंक्षयः ॥ १२.१३०.१२ ॥
疑わず、妬まずに、この言葉を聞け。王の宝庫が尽きることから、まさに兵力の衰えが生じるのだ。
12.130.13
कोशं संजनयेद्राजा नित्यमेभ्यो यथाबलम् ।
कालं प्राप्यानुगृह्णीयादेष धर्मोऽत्र सांप्रतम् ॥ १२.१३०.१३ ॥
王は、その力に応じて常にこれらの民から宝庫を蓄えるべきである。時が来れば恩恵を施すべきである。これが今ここでの法である。
12.130.14
उपायधर्मं प्राप्यैनं पूर्वैराचरितं जनैः ।
अन्यो धर्मः समर्थानामापत्स्वल्पश्च भारत ॥ १२.१३०.१४ ॥
古人が行ったこの方便の法に依拠すれば、強者には危難において別の法がある、バーラタよ、それは小さなものである。
12.130.15
प्रकार्यं प्रोच्यते धर्मो वृत्तिर्धर्मे गरीयसी ।
धर्मं प्राप्य यथान्यायं न बलीयान्निषीदति ॥ १२.१३०.१५ ॥
行為こそ法と呼ばれ、法においては生計がより重要である。法を正しく得た者は、強者であっても堕ちることはない。
12.130.16
यस्माद्धर्मस्योपचितिरेकान्तेन न विद्यते ।
तस्मादापद्यधर्मोऽपि श्रूयते धर्मलक्षणः ॥ १२.१३०.१६ ॥
法の蓄積は決して完全ではないゆえに、危難の法もまた法の特徴を備えると聞かれる。
12.130.17
अधर्मो जायते तस्मिन्निति वै कवयो विदुः ।
अनन्तरं क्षत्रियस्य तत्र किं विचिकित्स्यते ॥ १२.१३०.१७ ॥
その場合に不法が生じると賢者は知っている。ならばクシャトリヤにとってそこで何の疑いがあろうか。
12.130.18
यथास्य धर्मो न ग्लायेन्नेयाच्छत्रुवशं यथा ।
तत्कर्तव्यमिहेत्याहुर्नात्मानमवसादयेत् ॥ १२.१३०.१८ ॥
彼の法が衰えず、敵の支配に落ちないように、ここではそれを行うべきだと人々は言う。自らを沈めてはならない。
12.130.19
सर्वात्मनैव धर्मस्य न परस्य न चात्मनः ।
सर्वोपायैरुज्जिहीर्षेदात्मानमिति निश्चयः ॥ १२.१३०.१९ ॥
ひたすらダルマのために、他人のためでも自分のためでもなく、あらゆる手段で自らを立て直すべきである——これが決意である。
12.130.20
तत्र धर्मविदस्तात निश्चयो धर्मनैपुणैः ।
उद्यमं जीवनं क्षात्रे बाहुवीर्यादिति श्रुतिः ॥ १२.१३०.२० ॥
わが子よ、この件について、ダルマに通じ、ダルマに長けた人々の決断はこうである。クシャトリヤの生計は努力と腕力による、とシュルティは言う。
12.130.21
क्षत्रियो वृत्तिसंरोधे कस्य नादातुमर्हति ।
अन्यत्र तापसस्वाच्च श्रोत्रियस्वाच्च भारत ॥ १२.१३०.२१ ॥
クシャトリヤの生計が塞がれたとき、彼は誰からでも取る資格がある。ただし苦行者の財とシュロートリヤ（学識あるバラモン）の財は別である、バーラタよ。
12.130.22
यथा वै ब्राह्मणः सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् ।
अभोज्यमपि चाश्नीयात्तत्रेदं नात्र संशयः ॥ १२.१३०.२२ ॥
困窮したバラモンは、供犠を行ってはならない相手のためにも供犠を司り、食べてはならぬものも食べてよい。これについて疑いはない。
12.130.23
पीडितस्य किमद्वारमुत्पथेनार्दितस्य च ।
अद्वारतः प्रद्रवति यथा भवति पीडितः ॥ १२.१३०.२३ ॥
苦しみ、誤った道に悩まされる者にとって、逃げる戸口などあるだろうか。戸口なく逃げる者は、同じく苦しむのである。
12.130.24
तस्य कोशबलग्लान्यां सर्वलोकपराभवः ।
भैक्षचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ॥ १२.१३०.२४ ॥
その財庫と軍が衰えれば、彼は全世界から侮られる。托鉢は定められておらず、ヴァイシャやシュードラの生計も定められてはいない。
12.130.25
स्वधर्मानन्तरावृत्तिर्याऽन्यामनुपजीवतः ।
जहतः प्रथमं कल्पमनुकल्पेन जीवनम् ॥ १२.१३०.२५ ॥
自らの法の次の順序へ戻ることは、他の手段に頼らない者に属する。最初に定められた手段を捨てる者は、代替の手段によって生きる。
12.130.26
आपद्गतेन धर्माणामन्यायेनोपजीवनम् ।
अपि ह्येतद्ब्राह्मणेषु दृष्टं वृत्तिपरिक्षये ॥ १२.१३०.२६ ॥
困窮に陥った者は、義務に反する不正な手段で生計を立てることがある。生計が尽きた時には、バラモンにさえそれが見られた。
12.130.27
क्षत्रिये संशयः कस्मादित्येत्निश्चितं सदा ।
आददीत विशिष्टेभ्यो नावसीदेत्कथंचन ॥ १२.१३०.२७ ॥
クシャトリヤについてなぜ疑いがあろうか。これは常に確定している。彼は尊い人々から受け取るべきであり、決して沈んではならない。
12.130.28
आर्तानां रक्षितारं च प्रजानां क्षत्रियं विदुः ।
तस्मात्संरक्षता कार्यमादानं क्षत्रबन्धुना ॥ १२.१३०.२८ ॥
苦しむ者と民を守る者こそクシャトリヤと知られている。ゆえに、守護するクシャトリヤの親族が取るべきである。
12.130.29
अन्यत्रापि विहिंसाया वृत्तिर्नेहास्ति कस्यचित् ।
अप्यरण्यसमुत्थस्य एकस्य चरतो मुनेः ॥ १२.१३०.२९ ॥
他の場合でも、暴力による生計は、ここでは誰にも認められない。森に生まれ一人さまよう聖者にさえ、そうではない。
12.130.30
न शङ्खलिखितां वृत्तिं शक्यमास्थाय जीवितुम् ।
विशेषतः कुरुश्रेष्ठ प्रजापालनमीप्सता ॥ १२.१३०.३० ॥
シャンカとリキタの生計を取って生きることはできない、クルの最良の者よ。特に民の守護を望む者にとっては。
12.130.31
परस्पराभिहरणं राज्ञा राष्ट्रेण चापदि ।
नित्यमेव हि कर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ १२.१३०.३१ ॥
危難においては、王と国は常に互いに助け合うべきである。これが永遠の法である。
12.130.32
राजा राष्ट्रं यथापत्सु द्रव्यौधैः परिरक्षति ।
राष्ट्रेण राजा व्यसने परिरक्ष्यस्तथा भवेत् ॥ १२.१३०.३२ ॥
王が災難の時に膨大な富で国を守るように、国は苦難の時に王を守るべきである。
12.130.33
कोशं दण्डं बलं मित्रं यदन्यदपि संचितम् ।
न कुर्वीतान्तरं राष्ट्रे राजा परिगतः क्षुधा ॥ १२.१३०.३३ ॥
飢えに迫られても、王は宝庫、刑罰、兵力、同盟者、その他蓄えたものにおいて国に対して差別をしてはならない。
12.130.34
बीजं भक्तेन संपाद्यमिति धर्मविदो विदुः ।
अत्रैतच्छम्बरस्याहुर्महामायस्य दर्शनम् ॥ १२.१३०.३४ ॥
法に通じた人々は、種子には食物を与えて備えるべきだと言う。ここには大幻術師シャンバラの見解があるという。
12.130.35
धिक्तस्य जीवितं राज्ञो राष्ट्रं यस्यावसीदति ।
अवृत्त्यान्यमनुष्योऽपि यो वैदेशिक इत्यपि ॥ १२.१३०.३५ ॥
生計の欠乏によって国が衰える王の命は恥辱である。そこでは他の人々、外国人さえも苦しんでいる。
12.130.36
राज्ञः कोशबलं मूलं कोशमूलं पुनर्बलम् ।
तन्मूलं सर्वधर्माणां धर्ममूलाः पुनः प्रजाः ॥ १२.१३०.३६ ॥
王の根本は宝庫と力であり、宝庫の根本はまた力である。それが一切の法の根本であり、民はまた法の根本に拠っている。
12.130.37
नान्यानपीडयित्वेह कोशः शक्यः कुतो बलम् ।
तदर्थं पीडयित्वा च न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३७ ॥
ここで他者を苦しめずに、どうして宝庫や力が得られようか。そのために苦しめても、王は罪を受けるに値しない。
12.130.38
अकार्यमपि कार्यार्थं क्रियते यज्ञकर्मसु ।
एतस्मिन्कारणे राजा न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३८ ॥
祭祀の儀礼では、なすべきでないことも義務のために行われる。この理由により、王は罪を受けるに値しない。
12.130.39
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमथाप्यन्यत्तत्सर्वं ह्यर्थकारणम्।
एवं बुद्ध्या संप्रपश्येन्मेधावी कार्यनिश्चयम् ॥ १२.१३०.३९ ॥
利益のためには一つのことが起こり、その反対の別のことも起こる。損失のためにも別のことがある。それらすべては実に利益の原因である。このように、賢者は知性によって行為の決断を見極めるべきである。
12.130.40
यज्ञार्थमन्यद्भवति यज्ञोऽन्यार्थस्तथाः परः ।
यज्ञस्वार्थार्थमेवान्यत्तत्सर्वं यज्ञसाधकम् ॥ १२.१३०.४० ॥
祭祀のために別のことが起こり、祭祀は別の目的のためにあり、同様にまた別のことがある。祭祀自身の利益のためにさらに別のことがある。それらすべては祭祀を成就させるものである。
12.130.41
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् ॥ १२.१३०.४१ ॥
ここでは法の本質を照らす譬えを語ろう。
12.130.42
यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थं तत्र ये परिपन्थिः ।
द्रुमाः केचन सामन्ता ध्रुवं छिन्दन्ति तानपि ॥ १२.१३०.४२ ॥
祭祀のために祭柱を切る。そこで道を妨げる近くのいくつかの木も確かに切り倒す。
12.130.43
ते चापि निपतन्तोऽन्यान्निघ्नन्त्यपि वनस्पतीन् ।
एवं कोशस्य महतो ये नराः परिपन्थिनः।
तानहत्वा न पश्यामि सिद्धिमत्र परंतप ॥ १२.१३०.४३ ॥
彼らは倒れながらも他の者や木々さえも打ち倒す。同様に、大いなる宝庫の妨げをなす人々を殺さずしては、ここに成功を見ない、敵を焼く者よ。
12.130.44
धनेन जयते लोकमिमं चामुं च भारत ।
सत्यं च धर्मवचनं यथा नास्त्यधनस्तथा ॥ १२.१३०.४४ ॥
富によって人はこの世も来世も勝ち取る、バーラタよ。真実と法の言葉もまた同じで、富なき者にはないのだ。
12.130.45
सर्वोपायैराददीत धनं यज्ञप्रयोजनम् ।
न तुल्यदोषः स्यादेवं कार्याकार्येषु भारत ॥ १२.१३०.४५ ॥
祭祀のために、あらゆる手段で富を得るべきである。そうすれば、なすべきことと、なすべからざることに同じ過失はない、バーラタよ。
12.130.46
नोभौ सभवतो राजन्कथंचिदपि भारत ।
न ह्यरण्येषु पश्यामि धनवृद्धानहं क्वचित् ॥ १२.१३०.४६ ॥
王よ、バーラタよ、会議に住む二者はどちらもそうではない。森の中で富によって栄えた者を、私は決して見ない。
12.130.47
यदिदं दृश्यते वित्तं पृथिव्यामिह किंचन ।
ममेदं स्यान्ममेदं स्यादित्येवं मन्यते जनः ॥ १२.१३०.४७ ॥
この地上に見られる富は何であれ、人は『これが私のものとなれ、これが私のものとなれ』と考える。
12.130.48
न च राज्ञः समो धर्मः कश्चिदस्ति कथंचन ।
धर्मः संशब्दितो राज्ञामापदर्थस्ततोऽन्यथा ॥ १२.१३०.४८ ॥
王の義務に等しい義務は決してない。王のダルマはこのように説かれている。困難の際には、その目的は別のものとなる。
12.130.49
ज्ञानेन कर्मणा चान्ये तपन्त्यन्ये तपस्विनः ।
बुद्ध्या दाक्ष्येण चैवान्ये चिन्वन्ति धनसंचयान् ॥ १२.१३०.४९ ॥
知識と行為によって努める者もあり、苦行者は苦行によって励む者もある。また知恵と巧みさによって富を蓄える者もある。
12.130.50
अधनं दुर्बलं प्राहुर्धनेन बलवान्भवेत् ।
सर्वं बलवतः प्राप्यं सर्वं तरति कोशवान् ॥ १२.१३०.५० ॥
富のない者は弱いと言われ、人は富によって強くなる。強者にはすべてが得られ、財宝を持つ者はすべてを乗り越える。
12.130.51
कोशो धर्मश्च कामश्च परलोकस्तथा ह्ययम् ।
तं धर्मेण विलिप्सेत नाधर्मेण कदाचन ॥ १२.१३०.५१ ॥
宝庫、法、欲望、そして来世——これらはすべてそこにある。それは法によってのみ求めるべきで、決して非法によってはならない。