ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.130.1
त्रैः प्रहीयमाणस्य बह्वमित्रस्य का गतिः ।
… संक्षीणकोशस्य बलहीनस्य भारत ॥ १२.१३०.१ ॥
ହେ ଭାରତ, ତିନି ପ୍ରକାରେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବା, ବହୁ ଶତ୍ରୁ ଥିବା, କୋଷ କ୍ଷୀଣ ଓ ବଳହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିର କ'ଣ ଗତି?
12.130.2
…मात्यसहायस्य श्रुतमन्त्रस्य सर्वतः ।
ज्यात्प्रच्यवमानस्य गतिमन्यामपश्यतः ॥ १२.१३०.२ ॥
…ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ସହାୟତାହୀନ, ଯାହାର ମନ୍ତ୍ରଣା ସର୍ବତ୍ର ଜଣାପଡ଼ିଛି, ଯିଏ ସ୍ଥାନଚ୍ୟୁତ ହେଉଛି ଓ ଅନ୍ୟ ପଥ ଦେଖୁନାହିଁ…
12.130.3
परचक्राभियातस्य परराष्ट्राणि मृद्गतः ।
विग्रहे वर्तमानस्य दुर्बलस्य बलीयसा ॥ १२.१३०.३ ॥
ଶତ୍ରୁ ସେନାଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଅନ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ପଦଦଳିତ କରୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିୟୋଜିତ, ବଳବାନ ସହ ଲଢ଼ୁଥିବା ଦୁର୍ବଳର…
12.130.4
असंविहितराष्ट्रस्य देशकालावजानतः ।
अप्राप्यं च भवेत्सान्त्वं भेदो वाऽप्यतिपीडनात्। ॥ १२.१३०.४ ॥
ଯାହାର ରାଷ୍ଟ୍ର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ନୁହେଁ ଓ ଯେ ଦେଶ-କାଳକୁ ଅବଜ୍ଞା କରେ, ତାହାର ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଅପ୍ରାପ୍ୟ; କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡ଼ନରେ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
12.130.5
जीवितं त्वर्थहेतोर्वा तत्र किं सुकृतं भवेत् ।
गुह्यां मा धर्ममप्राक्षीरतीव भरतर्षभ। ॥ १२.१३०.५ ॥
ମାତ୍ର ଜୀବନ କିମ୍ବା ଧନ ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ କେଉଁ ସତ୍କର୍ମ ହେବ? ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କର ନାହିଁ।
12.130.6
प्रवक्तुं नोत्सहे पृष्टो धर्ममेतं युधिष्ठिर ।
धर्मो ह्यणीयान्वचनाद्वुद्धेश्च भरतर्षभ।
श्रुत्वौपम्यं सदाचारैः साधुर्भवति स क्वचित् ॥ १२.१३०.६ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ନୁହେଁ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମ ବାଣୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ; ସଦାଚାରୀଙ୍କ ଉପମା ଶୁଣି କେହି କେବେ ସାଧୁ ହୁଏ।
12.130.7
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्याढ्ये न वा पुनः ।
तादृशोऽयमनुप्रश्नस्तद्ध्यायस्व स्वया धिया ॥ १२.१३०.७ ॥
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ କି ନାହିଁ, ଏହା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅନୁପ୍ରଶ୍ନ; ତାହା ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତା କର।
12.130.8
उपायं धर्मबहुलं यात्रार्थं शृणु भारत ।
नाहमेतादृशे धर्मे बुभूषे धर्मकारणात् ॥ १२.१३०.८ ॥
ହେ ଭରତ, ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟ ଶୁଣ; ଧର୍ମ କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହିପରି ଧର୍ମରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
12.130.9
दुःखादान इह ह्येष स्यात्तु पश्चात्क्षमो मम ।
अभिगम्य मतीनां हि सर्वासामेव निश्चयम् ॥ १२.१३०.९ ॥
ଏଠାରେ ଏହା ଦୁଃଖ ଆଣିପାରେ; କିନ୍ତୁ ପରେ ମୁଁ ସମର୍ଥ ହେବି, ସମସ୍ତ ମତର ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିବା ପରେ।
12.130.10
यथायथा हि पुरुषो नित्यं शास्त्रमवेक्षते ।
तथातथा विजानाति विज्ञानं चास्य रोचते ॥ १२.१३०.१० ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେ ଯେତେ ନିତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରେ, ସେତେ ସେତେ ସେ ଜାଣେ; ତାହାର ବିଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
12.130.11
अविज्ञानादयोगो हि पुरुषस्योपजायते ।
विज्ञानादपि योगश्च योगो भूतिकरः परः ॥ १२.१३०.११ ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ ମନୁଷ୍ୟର ଅଯୋଗ ଜନ୍ମେ; ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନରୁ ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ଆଉ ସେହି ଯୋଗ ପରମ ସମୃଦ୍ଧି ଘଟାଏ।
12.130.12
अशङ्कमानो वचनमनसूयुरिदं शृणु ।
राज्ञः कोशक्षयादेव जायते बलसंक्षयः ॥ १२.१३०.१२ ॥
ସନ୍ଦେହ ନକରି, ଈର୍ଷା ନକରି ଏହି ବଚନ ଶୁଣ: ରାଜାଙ୍କ ଭଣ୍ଡାର କ୍ଷୟ ହେଲେ ହିଁ ବଳ କ୍ଷୟ ହୁଏ।
12.130.13
कोशं संजनयेद्राजा नित्यमेभ्यो यथाबलम् ।
कालं प्राप्यानुगृह्णीयादेष धर्मोऽत्र सांप्रतम् ॥ १२.१३०.१३ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ସର୍ବଦା ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କୋଷ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ସମୟ ଆସିଲେ ଅନୁଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କରିବେ; ଏଠାରେ ଏବେ ଏହା ହିଁ ଧର୍ମ।
12.130.14
उपायधर्मं प्राप्यैनं पूर्वैराचरितं जनैः ।
अन्यो धर्मः समर्थानामापत्स्वल्पश्च भारत ॥ १२.१३०.१४ ॥
ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଆଚରିତ ଏହି ଉପାୟ-ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ଭାରତ, ସମର୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଦରେ ଆଉ ଏକ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତାହା ଛୋଟ।
12.130.15
प्रकार्यं प्रोच्यते धर्मो वृत्तिर्धर्मे गरीयसी ।
धर्मं प्राप्य यथान्यायं न बलीयान्निषीदति ॥ १२.१३०.१५ ॥
କର୍ମ ହିଁ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଧର୍ମରେ ଜୀବିକା ସର୍ବାଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଧର୍ମକୁ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ବଳବାନ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.130.16
यस्माद्धर्मस्योपचितिरेकान्तेन न विद्यते ।
तस्मादापद्यधर्मोऽपि श्रूयते धर्मलक्षणः ॥ १२.१३०.१६ ॥
ଧର୍ମର ସଞ୍ଚୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନ ଥିବାରୁ, ଆପଦଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
12.130.17
अधर्मो जायते तस्मिन्निति वै कवयो विदुः ।
अनन्तरं क्षत्रियस्य तत्र किं विचिकित्स्यते ॥ १२.१३०.१७ ॥
ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଧର୍ମ ଜନ୍ମେ, ଏହା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ତେବେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ସେଠାରେ ସନ୍ଦେହ କ'ଣ?
12.130.18
यथास्य धर्मो न ग्लायेन्नेयाच्छत्रुवशं यथा ।
तत्कर्तव्यमिहेत्याहुर्नात्मानमवसादयेत् ॥ १२.१३०.१८ ॥
ତାଙ୍କ ଧର୍ମ କ୍ଷୀଣ ନ ହେଉ ଏବଂ ସେ ଶତ୍ରୁର ବଶରେ ନ ଯାଉ, ଏଠାରେ ତାହା ହିଁ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ସେମାନେ କୁହନ୍ତି; ନିଜକୁ ଅବସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.130.19
सर्वात्मनैव धर्मस्य न परस्य न चात्मनः ।
सर्वोपायैरुज्जिहीर्षेदात्मानमिति निश्चयः ॥ १२.१३०.१९ ॥
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ — ଏହାହିଁ ନିଶ୍ଚୟ।
12.130.20
तत्र धर्मविदस्तात निश्चयो धर्मनैपुणैः ।
उद्यमं जीवनं क्षात्रे बाहुवीर्यादिति श्रुतिः ॥ १२.१३०.२० ॥
ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଏ ବିଷୟରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମନିପୁଣମାନଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ଏହି: କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଜୀବନ ଉଦ୍ୟମ ଓ ବାହୁବଳରେ ଚାଲେ — ଏପରି ଶ୍ରୁତି କହେ।
12.130.21
क्षत्रियो वृत्तिसंरोधे कस्य नादातुमर्हति ।
अन्यत्र तापसस्वाच्च श्रोत्रियस्वाच्च भारत ॥ १२.१३०.२१ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଜୀବିକା ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସେ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ନେବାକୁ ଅଧିକାରୀ — ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଧନ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଧନ ବ୍ୟତୀତ, ହେ ଭାରତ।
12.130.22
यथा वै ब्राह्मणः सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् ।
अभोज्यमपि चाश्नीयात्तत्रेदं नात्र संशयः ॥ १२.१३०.२२ ॥
ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାର ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ତାହାର ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରାଇପାରେ; ଅଭୋଜ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରେ — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.130.23
पीडितस्य किमद्वारमुत्पथेनार्दितस्य च ।
अद्वारतः प्रद्रवति यथा भवति पीडितः ॥ १२.१३०.२३ ॥
ପୀଡ଼ିତ ଓ କୁପଥରେ ଦୁଃଖିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପଳାଇବାର ଦ୍ୱାର କ'ଣ? ଦ୍ୱାର ବିନା ପଳାଉଥିବା ସେହିପରି ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
12.130.24
तस्य कोशबलग्लान्यां सर्वलोकपराभवः ।
भैक्षचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ॥ १२.१३०.२४ ॥
ତା'ର କୋଷ ଓ ସେନା ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ ହୁଏ; ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତି ବିହିତ ନୁହେଁ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରର ଜୀବିକା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.130.25
स्वधर्मानन्तरावृत्तिर्याऽन्यामनुपजीवतः ।
जहतः प्रथमं कल्पमनुकल्पेन जीवनम् ॥ १२.१३०.२५ ॥
ନିଜ ଧର୍ମର ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରମକୁ ଫେରିବା, ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଜୀବିକା ନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ; ପ୍ରଥମ ବିହିତ ଉପାୟ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ଲୋକର ଜୀବନ ବିକଳ୍ପ ଉପାୟରେ ଚାଲେ।
12.130.26
आपद्गतेन धर्माणामन्यायेनोपजीवनम् ।
अपि ह्येतद्ब्राह्मणेषु दृष्टं वृत्तिपरिक्षये ॥ १२.१३०.२६ ॥
ଆପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକ ଧର୍ମ ବିରୁଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଚଳାଏ; ଜୀବିକା କ୍ଷୟ ହେଲେ ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି।
12.130.27
क्षत्रिये संशयः कस्मादित्येत्निश्चितं सदा ।
आददीत विशिष्टेभ्यो नावसीदेत्कथंचन ॥ १२.१३०.२७ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ କାହିଁକି? ଏହା ସର୍ବଦା ନିଶ୍ଚିତ: ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅବସନ୍ନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.130.28
आर्तानां रक्षितारं च प्रजानां क्षत्रियं विदुः ।
तस्मात्संरक्षता कार्यमादानं क्षत्रबन्धुना ॥ १२.१३०.२८ ॥
ପୀଡ଼ିତ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କର ରକ୍ଷକକୁ ହିଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.130.29
अन्यत्रापि विहिंसाया वृत्तिर्नेहास्ति कस्यचित् ।
अप्यरण्यसमुत्थस्य एकस्य चरतो मुनेः ॥ १२.१३०.२९ ॥
ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ, ହିଂସାରୁ ମିଳୁଥିବା ଜୀବିକା ଏଠାରେ କାହାରି ପାଇଁ ନାହିଁ; ଅରଣ୍ୟରେ ଜନ୍ମି ଏକାକୀ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମୁନି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
12.130.30
न शङ्खलिखितां वृत्तिं शक्यमास्थाय जीवितुम् ।
विशेषतः कुरुश्रेष्ठ प्रजापालनमीप्सता ॥ १२.१३०.३० ॥
ଶଙ୍ଖ-ଲିଖିତଙ୍କ ଜୀବିକା ଗ୍ରହଣ କରି ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶେଷତଃ ପ୍ରଜାପାଳନ ଇଚ୍ଛୁକଙ୍କ ପାଇଁ।
12.130.31
परस्पराभिहरणं राज्ञा राष्ट्रेण चापदि ।
नित्यमेव हि कर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ १२.१३०.३१ ॥
ବିପଦରେ ରାଜା ଓ ରାଷ୍ଟ୍ର ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ।
12.130.32
राजा राष्ट्रं यथापत्सु द्रव्यौधैः परिरक्षति ।
राष्ट्रेण राजा व्यसने परिरक्ष्यस्तथा भवेत् ॥ १२.१३०.३२ ॥
ବିପଦରେ ରାଜା ଧନରାଶି ଦ୍ୱାରା ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପରି, ସଙ୍କଟରେ ରାଷ୍ଟ୍ରରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.130.33
कोशं दण्डं बलं मित्रं यदन्यदपि संचितम् ।
न कुर्वीतान्तरं राष्ट्रे राजा परिगतः क्षुधा ॥ १२.१३०.३३ ॥
କ୍ଷୁଧାରେ ଘେରାଗଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା କୋଷ, ଦଣ୍ଡ, ବଳ, ମିତ୍ର କିମ୍ବା ସଞ୍ଚିତ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତି ଭେଦ କରିବେ ନାହିଁ।
12.130.34
बीजं भक्तेन संपाद्यमिति धर्मविदो विदुः ।
अत्रैतच्छम्बरस्याहुर्महामायस्य दर्शनम् ॥ १२.१३०.३४ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ବୀଜକୁ ଭକ୍ତରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏଥିରେ ମହାମାୟାବୀ ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.130.35
धिक्तस्य जीवितं राज्ञो राष्ट्रं यस्यावसीदति ।
अवृत्त्यान्यमनुष्योऽपि यो वैदेशिक इत्यपि ॥ १२.१३०.३५ ॥
ଜୀବିକା ଅଭାବରେ ରାଷ୍ଟ୍ର କ୍ଷୟ ପାଉଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଧିକ୍; ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ, ଏପରିକି ବିଦେଶୀ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି।
12.130.36
राज्ञः कोशबलं मूलं कोशमूलं पुनर्बलम् ।
तन्मूलं सर्वधर्माणां धर्ममूलाः पुनः प्रजाः ॥ १२.१३०.३६ ॥
ରାଜାଙ୍କର ମୂଳ କୋଷ ଓ ବଳ; କୋଷର ମୂଳ ପୁଣି ବଳ। ତାହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମୂଳ; ପ୍ରଜାମାନେ ପୁଣି ଧର୍ମମୂଳରେ ଅଛନ୍ତି।
12.130.37
नान्यानपीडयित्वेह कोशः शक्यः कुतो बलम् ।
तदर्थं पीडयित्वा च न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३७ ॥
ଏଠାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ନ ଦେଇ କୋଷ କିପରି ସମ୍ଭବ, ବଳ ବା କିପରି? ସେଥିପାଇଁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଦୋଷ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.130.38
अकार्यमपि कार्यार्थं क्रियते यज्ञकर्मसु ।
एतस्मिन्कारणे राजा न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३८ ॥
ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କରାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ରାଜା ଦୋଷ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
12.130.39
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमथाप्यन्यत्तत्सर्वं ह्यर्थकारणम्।
एवं बुद्ध्या संप्रपश्येन्मेधावी कार्यनिश्चयम् ॥ १२.१३०.३९ ॥
ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ହୁଏ, ତାହାର ବିପରୀତ ଆଉ ଏକ। ଅନର୍ଥ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ହୁଏ; ତାହା ସବୁ ପ୍ରକୃତରେ ଅର୍ଥର କାରଣ। ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିରେ ମେଧାବୀ ବ୍ୟକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିବ।
12.130.40
यज्ञार्थमन्यद्भवति यज्ञोऽन्यार्थस्तथाः परः ।
यज्ञस्वार्थार्थमेवान्यत्तत्सर्वं यज्ञसाधकम् ॥ १२.१३०.४० ॥
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ହୁଏ, ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ; ସେହିପରି ଆଉ ଏକ। ଯଜ୍ଞର ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଆଉ ଏକ ଅଛି; ତାହା ସବୁ ଯଜ୍ଞ ସାଧକ।
12.130.41
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् ॥ १२.१३०.४१ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶକ ଏକ ଉପମା କହିବି।
12.130.42
यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थं तत्र ये परिपन्थिः ।
द्रुमाः केचन सामन्ता ध्रुवं छिन्दन्ति तानपि ॥ १२.१३०.४२ ॥
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୂପ କାଟନ୍ତି; ସେଠାରେ ପଥରେ ବାଧା ହେଉଥିବା ନିକଟସ୍ଥ କେତେକ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କାଟନ୍ତି।
12.130.43
ते चापि निपतन्तोऽन्यान्निघ्नन्त्यपि वनस्पतीन् ।
एवं कोशस्य महतो ये नराः परिपन्थिनः।
तानहत्वा न पश्यामि सिद्धिमत्र परंतप ॥ १२.१३०.४३ ॥
ସେମାନେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ମହାନ କୋଷର ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବାଧାକାରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ନ ମାରି ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଦେଖେ ନାହିଁ, ହେ ପରନ୍ତପ।
12.130.44
धनेन जयते लोकमिमं चामुं च भारत ।
सत्यं च धर्मवचनं यथा नास्त्यधनस्तथा ॥ १२.१३०.४४ ॥
ଧନ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଏ ଲୋକ ଓ ସେ ଲୋକ ଉଭୟକୁ ଜିତେ, ହେ ଭାରତ। ସତ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମବଚନ ମଧ୍ୟ ସେମିତି; ନିର୍ଧନ ପାଖରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନ ଥାଏ।
12.130.45
सर्वोपायैराददीत धनं यज्ञप्रयोजनम् ।
न तुल्यदोषः स्यादेवं कार्याकार्येषु भारत ॥ १२.१३०.४५ ॥
ଯଜ୍ଞ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଧନ ନେବା ଉଚିତ। ଏପରି କଲେ କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମାନ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ।
12.130.46
नोभौ सभवतो राजन्कथंचिदपि भारत ।
न ह्यरण्येषु पश्यामि धनवृद्धानहं क्वचित् ॥ १२.१३०.४६ ॥
ହେ ରାଜନ, ହେ ଭାରତ, ସଭାରେ ରହୁଥିବା ଉଭୟେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହଁନ୍ତି। ମୁଁ ବନରେ କେଉଁଠାରେ ବି ଧନରେ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.130.47
यदिदं दृश्यते वित्तं पृथिव्यामिह किंचन ।
ममेदं स्यान्ममेदं स्यादित्येवं मन्यते जनः ॥ १२.१३०.४७ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି ଧନ ଦେଖାଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଏହା ମୋର ହେଉ, ଏହା ମୋର ହେଉ।
12.130.48
न च राज्ञः समो धर्मः कश्चिदस्ति कथंचन ।
धर्मः संशब्दितो राज्ञामापदर्थस्ततोऽन्यथा ॥ १२.१३०.४८ ॥
ରାଜା ସମାନ ଧର୍ମ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନାହିଁ। ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଏପରି କୁହାଯାଇଛି; ଆପଦରେ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।
12.130.49
ज्ञानेन कर्मणा चान्ये तपन्त्यन्ये तपस्विनः ।
बुद्ध्या दाक्ष्येण चैवान्ये चिन्वन्ति धनसंचयान् ॥ १२.१३०.४९ ॥
କେହି ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରମ କରନ୍ତି, କେହି ତପସ୍ବୀ ତପ ଦ୍ୱାରା ତପ କରନ୍ତି; ଆଉ କେହି ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ଧନସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି।
12.130.50
अधनं दुर्बलं प्राहुर्धनेन बलवान्भवेत् ।
सर्वं बलवतः प्राप्यं सर्वं तरति कोशवान् ॥ १२.१३०.५० ॥
ଧନହୀନକୁ ଦୁର୍ବଳ କୁହାଯାଏ; ଧନ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ବଳବାନ ହୁଏ। ବଳବାନକୁ ସବୁ ମିଳେ; କୋଷବାନ ସବୁ ପାର କରେ।
12.130.51
कोशो धर्मश्च कामश्च परलोकस्तथा ह्ययम् ।
तं धर्मेण विलिप्सेत नाधर्मेण कदाचन ॥ १२.१३०.५१ ॥
କୋଷ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ପରଲୋକ — ଏ ସବୁ ଏଥିରେ ଅଛି। ତାକୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ; ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କଦାପି ନୁହେଁ।