มหาภารตะ · อัธยายะ 12.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.130.1
त्रैः प्रहीयमाणस्य बह्वमित्रस्य का गतिः ।
… संक्षीणकोशस्य बलहीनस्य भारत ॥ १२.१३०.१ ॥
ภารตะ ผู้ที่ถูกลดกำลังลงจากสามด้าน มีศัตรูมาก คลังสมบัติหมดลง และขาดกำลัง จะมีทางไปเช่นไร
12.130.2
…मात्यसहायस्य श्रुतमन्त्रस्य सर्वतः ।
ज्यात्प्रच्यवमानस्य गतिमन्यामपश्यतः ॥ १२.१३०.२ ॥
…ผู้ไม่มีอำมาตย์เป็นผู้ช่วย การหารือของผู้นั้นเป็นที่รู้กันทุกด้าน กำลังตกจากตำแหน่ง และมองไม่เห็นทางอื่น…
12.130.3
परचक्राभियातस्य परराष्ट्राणि मृद्गतः ।
विग्रहे वर्तमानस्य दुर्बलस्य बलीयसा ॥ १२.१३०.३ ॥
ของผู้อ่อนแอที่ถูกกองทัพศัตรูโจมตี ซึ่งย่ำยีแว่นแคว้นอื่น และทำศึกกับผู้ที่แข็งแรงกว่า…
12.130.4
असंविहितराष्ट्रस्य देशकालावजानतः ।
अप्राप्यं च भवेत्सान्त्वं भेदो वाऽप्यतिपीडनात्। ॥ १२.१३०.४ ॥
สำหรับผู้ที่แว่นแคว้นปกครองไม่เป็นระเบียบ และดูหมิ่นสถานที่กับเวลา การประนีประนอมย่อมไม่อาจได้มา หรือไม่ก็เกิดการแตกแยกจากการกดขี่ที่มากเกินไป
12.130.5
जीवितं त्वर्थहेतोर्वा तत्र किं सुकृतं भवेत् ।
गुह्यां मा धर्ममप्राक्षीरतीव भरतर्षभ। ॥ १२.१३०.५ ॥
แต่ถ้าเป็นเพราะชีวิตหรือเพราะทรัพย์สมบัติ ในกรณีนั้นจะมีกุศลกรรมอะไรได้อีก โอ้ยอดของวงศ์ภรตะ อย่าซักถามถึงธรรมอันเป็นความลับนี้มากนักเลย
12.130.6
प्रवक्तुं नोत्सहे पृष्टो धर्ममेतं युधिष्ठिर ।
धर्मो ह्यणीयान्वचनाद्वुद्धेश्च भरतर्षभ।
श्रुत्वौपम्यं सदाचारैः साधुर्भवति स क्वचित् ॥ १२.१३०.६ ॥
โอ้ยุธิษฐิระ แม้ถูกถาม เราก็ไม่อยากกล่าวถึงธรรมนี้ โอ้ยอดของวงศ์ภรตะ ธรรมละเอียดกว่าถ้อยคำและกว่าปัญญา เมื่อได้ฟังการเปรียบเทียบของผู้มีความประพฤติดี บุคคลนั้นย่อมกลายเป็นผู้ดีในบางครั้ง
12.130.7
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्याढ्ये न वा पुनः ।
तादृशोऽयमनुप्रश्नस्तद्ध्यायस्व स्वया धिया ॥ १२.१३०.७ ॥
ไม่ว่าคนจะร่ำรวยด้วยกรรมที่ทำด้วยปัญญาหรือไม่ก็ตาม คำถามต่อเนื่องนี้ก็เป็นทำนองเดียวกัน จงใคร่ครวญด้วยปัญญาของท่านเอง
12.130.8
उपायं धर्मबहुलं यात्रार्थं शृणु भारत ।
नाहमेतादृशे धर्मे बुभूषे धर्मकारणात् ॥ १२.१३०.८ ॥
ภารตะ จงฟังอุบายอันเต็มไปด้วยธรรมสำหรับการดำเนินกิจ เราไม่ปรารถนาจะดำรงอยู่ในธรรมเช่นนี้เพื่อเหตุแห่งธรรม
12.130.9
दुःखादान इह ह्येष स्यात्तु पश्चात्क्षमो मम ।
अभिगम्य मतीनां हि सर्वासामेव निश्चयम् ॥ १२.१३०.९ ॥
ที่นี่สิ่งนี้อาจนำความทุกข์มาให้ แต่ภายหลังเราจะสามารถทำได้ เมื่อเข้าถึงข้อสรุปของความเห็นทั้งปวง
12.130.10
यथायथा हि पुरुषो नित्यं शास्त्रमवेक्षते ।
तथातथा विजानाति विज्ञानं चास्य रोचते ॥ १२.१३०.१० ॥
ยิ่งบุรุษพิจารณาคัมภีร์อยู่เสมอเพียงใด เขาก็ยิ่งเข้าใจเพียงนั้น และความรู้ของเขาก็ยิ่งสว่างไสว
12.130.11
अविज्ञानादयोगो हि पुरुषस्योपजायते ।
विज्ञानादपि योगश्च योगो भूतिकरः परः ॥ १२.१३०.११ ॥
จากความไม่รู้ การไม่เข้าถึงโยคะย่อมเกิดแก่บุรุษ และจากความรู้ก็เกิดโยคะด้วย โยคะนั้นเป็นเหตุแห่งความเจริญรุ่งเรืองอันสูงสุด
12.130.12
अशङ्कमानो वचनमनसूयुरिदं शृणु ।
राज्ञः कोशक्षयादेव जायते बलसंक्षयः ॥ १२.१३०.१२ ॥
ปราศจากความสงสัยและปราศจากความริษยา จงฟังถ้อยคำนี้เถิด เพราะคลังของกษัตริย์ร่อยหรอ กำลังจึงสูญเสียไป
12.130.13
कोशं संजनयेद्राजा नित्यमेभ्यो यथाबलम् ।
कालं प्राप्यानुगृह्णीयादेष धर्मोऽत्र सांप्रतम् ॥ १२.१३०.१३ ॥
พระราชาควรสะสมคลังไว้จากประชาชนเหล่านี้เป็นประจำตามกำลังของตน เมื่อถึงเวลาก็พึงแสดงความโปรดปรานด้วย นี่คือหน้าที่ในขณะนี้และที่นี่
12.130.14
उपायधर्मं प्राप्यैनं पूर्वैराचरितं जनैः ।
अन्यो धर्मः समर्थानामापत्स्वल्पश्च भारत ॥ १२.१३०.१४ ॥
เมื่อยึดถือหน้าที่แห่งอุบายนี้ ซึ่งผู้คนในอดีตได้ประพฤติปฏิบัติ สำหรับผู้มีความสามารถยังมีหน้าที่อีกอย่างหนึ่งในยามวิบัติ โอ้ภารตะ และหน้าที่นั้นเป็นเรื่องเล็กน้อย
12.130.15
प्रकार्यं प्रोच्यते धर्मो वृत्तिर्धर्मे गरीयसी ।
धर्मं प्राप्य यथान्यायं न बलीयान्निषीदति ॥ १२.१३०.१५ ॥
การกระทำเรียกว่าหน้าที่ และการดำรงชีพเป็นสิ่งที่หนักกว่าในหน้าที่ เมื่อได้หน้าที่โดยชอบธรรม แม้ผู้แข็งแกร่งก็ไม่ล้มลง
12.130.16
यस्माद्धर्मस्योपचितिरेकान्तेन न विद्यते ।
तस्मादापद्यधर्मोऽपि श्रूयते धर्मलक्षणः ॥ १२.१३०.१६ ॥
เพราะการสะสมธรรมไม่มีที่สิ้นสุดโดยสมบูรณ์ หน้าที่ในยามวิบัติจึงได้ยินว่าแม้จะเป็นอธรรมก็ยังมีลักษณะแห่งธรรม
12.130.17
अधर्मो जायते तस्मिन्निति वै कवयो विदुः ।
अनन्तरं क्षत्रियस्य तत्र किं विचिकित्स्यते ॥ १२.१३०.१७ ॥
ในกรณีนั้นอธรรมย่อมเกิดขึ้น ปราชญ์ทั้งหลายรู้เช่นนั้น แล้วกษัตริย์จะมีอะไรให้สงสัยในกรณีนั้นอีก
12.130.18
यथास्य धर्मो न ग्लायेन्नेयाच्छत्रुवशं यथा ।
तत्कर्तव्यमिहेत्याहुर्नात्मानमवसादयेत् ॥ १२.१३०.१८ ॥
เพื่อไม่ให้หน้าที่ของเขาเสื่อมไป และไม่ให้ตกอยู่ในอำนาจของศัตรู ที่นี่จึงควรทำเช่นนั้น ท่านว่า และไม่ควรปล่อยให้ตนจมลง
12.130.19
सर्वात्मनैव धर्मस्य न परस्य न चात्मनः ।
सर्वोपायैरुज्जिहीर्षेदात्मानमिति निश्चयः ॥ १२.१३०.१९ ॥
เพื่อธรรมโดยสิ้นเชิง มิใช่เพื่อผู้อื่น และมิใช่เพื่อตนเอง พึงยกตนขึ้นด้วยทุกวิธี นี่คือข้อตัดสินใจ
12.130.20
तत्र धर्मविदस्तात निश्चयो धर्मनैपुणैः ।
उद्यमं जीवनं क्षात्रे बाहुवीर्यादिति श्रुतिः ॥ १२.१३०.२० ॥
ลูกรัก ในเรื่องนี้ ข้อตัดสินใจของผู้รู้ธรรมและผู้ชำนาญในธรรมคือ การดำรงชีวิตของกษัตริย์ขึ้นอยู่กับความพยายามและกำลังแขน ดังที่ศรุติกล่าวไว้
12.130.21
क्षत्रियो वृत्तिसंरोधे कस्य नादातुमर्हति ।
अन्यत्र तापसस्वाच्च श्रोत्रियस्वाच्च भारत ॥ १२.१३०.२१ ॥
กษัตริย์ที่วิถีชีวิตถูกขัดขวางย่อมควรรับจากผู้ใดก็ได้ ยกเว้นทรัพย์ของนักพรตและทรัพย์ของพราหมณ์ผู้ทรงเวท ข้าแต่ภารตะ
12.130.22
यथा वै ब्राह्मणः सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् ।
अभोज्यमपि चाश्नीयात्तत्रेदं नात्र संशयः ॥ १२.१३०.२२ ॥
เปรียบเหมือนพราหมณ์ที่ตกทุกข์ แม้จะทำยัชญ์ให้ผู้ที่ไม่ควรทำให้ก็ได้ และแม้จะกินอาหารต้องห้ามก็ได้ ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย
12.130.23
पीडितस्य किमद्वारमुत्पथेनार्दितस्य च ।
अद्वारतः प्रद्रवति यथा भवति पीडितः ॥ १२.१३०.२३ ॥
สำหรับผู้ถูกบีบคั้นและถูกทรมานด้วยทางผิด จะมีประตูหนีทางใดเล่า ผู้ที่หนีโดยไม่มีประตูย่อมตกทุกข์เช่นเดิม
12.130.24
तस्य कोशबलग्लान्यां सर्वलोकपराभवः ।
भैक्षचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ॥ १२.१३०.२४ ॥
เมื่อคลังและกองทัพของเขาอ่อนแอลง เขาย่อมถูกทั้งโลกดูหมิ่น การขอทานไม่ได้ถูกกำหนดไว้ และการดำรงชีพของแพศย์หรือศูทรก็ไม่ได้ถูกกำหนดไว้เช่นกัน
12.130.25
स्वधर्मानन्तरावृत्तिर्याऽन्यामनुपजीवतः ।
जहतः प्रथमं कल्पमनुकल्पेन जीवनम् ॥ १२.१३०.२५ ॥
การกลับไปสู่หน้าที่ของตนในลำดับถัดไปเป็นของผู้ที่ไม่ดำรงชีพด้วยวิธีอื่น ส่วนผู้ที่ละวิธีแรกที่กำหนดไว้ การดำรงชีวิตก็ดำเนินต่อไปด้วยวิธีทดแทน
12.130.26
आपद्गतेन धर्माणामन्यायेनोपजीवनम् ।
अपि ह्येतद्ब्राह्मणेषु दृष्टं वृत्तिपरिक्षये ॥ १२.१३०.२६ ॥
ผู้ตกอยู่ในความทุกข์ยากอาจดำรงชีวิตด้วยวิธีที่ผิดกฎต่อหน้าที่ได้ แม้ในหมู่พราหมณ์ก็เคยพบเห็นเช่นนี้ เมื่อวิถีชีวิตหมดสิ้นลง
12.130.27
क्षत्रिये संशयः कस्मादित्येत्निश्चितं सदा ।
आददीत विशिष्टेभ्यो नावसीदेत्कथंचन ॥ १२.१३०.२७ ॥
เหตุใดจึงต้องสงสัยเรื่องกษัตริย์ ข้อนี้ย่อมแน่นอนเสมอ กษัตริย์ควรรับจากผู้ที่ประเสริฐกว่า และไม่ควรจมดิ่งลงไม่ว่าด้วยวิธีใด
12.130.28
आर्तानां रक्षितारं च प्रजानां क्षत्रियं विदुः ।
तस्मात्संरक्षता कार्यमादानं क्षत्रबन्धुना ॥ १२.१३०.२८ ॥
ผู้รู้ทั้งหลายถือว่ากษัตริย์คือผู้คุ้มครองผู้ทุกข์ยากและประชาชน เพราะฉะนั้น ผู้เป็นเชื้อสายกษัตริย์ผู้คุ้มครองพิทักษ์ควรเป็นผู้รับ
12.130.29
अन्यत्रापि विहिंसाया वृत्तिर्नेहास्ति कस्यचित् ।
अप्यरण्यसमुत्थस्य एकस्य चरतो मुनेः ॥ १२.१३०.२९ ॥
แม้ในที่อื่น การดำรงชีพด้วยการเบียดเบียนผู้อื่นก็ไม่มีสำหรับใครในที่นี้ แม้สำหรับฤๅษีผู้เดียวที่เที่ยวไปเกิดจากป่า
12.130.30
न शङ्खलिखितां वृत्तिं शक्यमास्थाय जीवितुम् ।
विशेषतः कुरुश्रेष्ठ प्रजापालनमीप्सता ॥ १२.१३०.३० ॥
ไม่อาจดำรงชีวิตด้วยวิถีชีวิตของศังขะและลิขิตได้ ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดแห่งกุรุ โดยเฉพาะผู้ที่ปรารถนาจะปกป้องประชาชน
12.130.31
परस्पराभिहरणं राज्ञा राष्ट्रेण चापदि ।
नित्यमेव हि कर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ १२.१३०.३१ ॥
ในยามวิบัติ พระราชาและแว่นแคว้นต้องช่วยเหลือซึ่งกันและกันเสมอ นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์
12.130.32
राजा राष्ट्रं यथापत्सु द्रव्यौधैः परिरक्षति ।
राष्ट्रेण राजा व्यसने परिरक्ष्यस्तथा भवेत् ॥ १२.१३०.३२ ॥
อย่างที่พระราชาคุ้มครองแว่นแคว้นในยามวิบัติด้วยกองทรัพย์มากมาย ดังนั้นในยามทุกข์ แว่นแคว้นก็ควรคุ้มครองพระราชา
12.130.33
कोशं दण्डं बलं मित्रं यदन्यदपि संचितम् ।
न कुर्वीतान्तरं राष्ट्रे राजा परिगतः क्षुधा ॥ १२.१३०.३३ ॥
แม้จะถูกความหิวบีบคั้น พระราชาก็ไม่ควรกระทำการแบ่งแยกต่อแว่นแคว้นในเรื่องคลัง กองทัพ กำลัง พันธมิตร หรือสิ่งอื่นใดที่สะสมไว้
12.130.34
बीजं भक्तेन संपाद्यमिति धर्मविदो विदुः ।
अत्रैतच्छम्बरस्याहुर्महामायस्य दर्शनम् ॥ १२.१३०.३४ ॥
ผู้รู้ธรรมกล่าวว่า เมล็ดพันธุ์ต้องได้รับการดูแลด้วยอาหาร ที่นี่ พวกเขากล่าวว่าเป็นคำสอนของศัมพระผู้มีมายาอันยิ่งใหญ่
12.130.35
धिक्तस्य जीवितं राज्ञो राष्ट्रं यस्यावसीदति ।
अवृत्त्यान्यमनुष्योऽपि यो वैदेशिक इत्यपि ॥ १२.१३०.३५ ॥
น่าอับอายแก่ชีวิตของพระราชาผู้ที่แว่นแคว้นจมดิ่งเพราะขาดวิถีชีวิต ซึ่งมนุษย์อื่นแม้แต่ชาวต่างแดนก็ทุกข์ทรมานเช่นกัน
12.130.36
राज्ञः कोशबलं मूलं कोशमूलं पुनर्बलम् ।
तन्मूलं सर्वधर्माणां धर्ममूलाः पुनः प्रजाः ॥ १२.१३०.३६ ॥
รากฐานของพระราชาคือคลังและกำลัง รากฐานของคลังก็คือกำลังอีกครั้ง นั่นคือรากฐานของธรรมทั้งปวง และประชาชนก็ตั้งอยู่บนรากฐานของธรรมอีกที
12.130.37
नान्यानपीडयित्वेह कोशः शक्यः कुतो बलम् ।
तदर्थं पीडयित्वा च न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३७ ॥
ในโลกนี้ หากไม่เบียดเบียนผู้อื่น คลังจะมีได้อย่างไร กำลังจะมีได้อย่างไร และเพื่อสิ่งนั้น แม้ได้เบียดเบียนแล้ว พระราชาก็ไม่สมควรได้รับโทษ
12.130.38
अकार्यमपि कार्यार्थं क्रियते यज्ञकर्मसु ।
एतस्मिन्कारणे राजा न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३८ ॥
แม้สิ่งที่ไม่ควรทำก็ถูกทำเพื่อหน้าที่ในพิธียัชญ์ ด้วยเหตุนี้ พระราชาจึงไม่สมควรได้รับโทษ
12.130.39
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमथाप्यन्यत्तत्सर्वं ह्यर्थकारणम्।
एवं बुद्ध्या संप्रपश्येन्मेधावी कार्यनिश्चयम् ॥ १२.१३०.३९ ॥
เพื่อผลได้สิ่งหนึ่งย่อมเกิดขึ้น และอีกสิ่งหนึ่งกลับตรงข้าม เพื่อความสูญเสียก็มีอีกสิ่งหนึ่ง ทั้งหมดนั้นเป็นเหตุแห่งผลได้ ผู้มีปัญญาพึงพิจารณาการตัดสินใจในการกระทำด้วยปัญญาเช่นนี้
12.130.40
यज्ञार्थमन्यद्भवति यज्ञोऽन्यार्थस्तथाः परः ।
यज्ञस्वार्थार्थमेवान्यत्तत्सर्वं यज्ञसाधकम् ॥ १२.१३०.४० ॥
เพื่อยัชญ์ สิ่งอื่นย่อมเกิดขึ้น ยัชญ์เองก็รับใช้จุดประสงค์อื่น และเช่นกันอีกสิ่งหนึ่ง เพื่อผลประโยชน์ของยัชญ์เอง ยังมีอีกสิ่งหนึ่ง ทั้งหมดนั้นทำให้ยัชญ์สำเร็จ
12.130.41
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् ॥ १२.१३०.४१ ॥
ข้าพเจ้าจะกล่าวอุปมาหนึ่ง ที่ส่องแจ้งถึงสาระแห่งธรรม
12.130.42
यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थं तत्र ये परिपन्थिः ।
द्रुमाः केचन सामन्ता ध्रुवं छिन्दन्ति तानपि ॥ १२.१३०.४२ ॥
เพื่อประโยชน์แห่งยัญ พวกเขาตัดเสายูปะ และที่นั่น แน่นอนว่าพวกเขาก็ตัดต้นไม้บางต้นที่ขวางทางซึ่งอยู่ใกล้เคียงด้วย
12.130.43
ते चापि निपतन्तोऽन्यान्निघ्नन्त्यपि वनस्पतीन् ।
एवं कोशस्य महतो ये नराः परिपन्थिनः।
तानहत्वा न पश्यामि सिद्धिमत्र परंतप ॥ १२.१३०.४३ ॥
ต้นไม้เหล่านั้นเมื่อล้มลง ก็ทับต้นไม้อื่นและแม้กระทั่งต้นไม้ใหญ่ทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู ข้าพเจ้าไม่เห็นความสำเร็จในที่นี้ หากไม่ประหารบุรุษผู้ขวางทางคลังทรัพย์อันยิ่งใหญ่
12.130.44
धनेन जयते लोकमिमं चामुं च भारत ।
सत्यं च धर्मवचनं यथा नास्त्यधनस्तथा ॥ १२.१३०.४४ ॥
ข้าแต่ภรตะ ด้วยทรัพย์ย่อมชนะโลกนี้และโลกหน้า สัจจะและถ้อยคำแห่งธรรมก็เช่นกัน ย่อมไม่มีแก่ผู้ไร้ทรัพย์
12.130.45
सर्वोपायैराददीत धनं यज्ञप्रयोजनम् ।
न तुल्यदोषः स्यादेवं कार्याकार्येषु भारत ॥ १२.१३०.४५ ॥
พึงรับทรัพย์เพื่อประโยชน์แห่งยัญด้วยทุกวิธีการ ข้าแต่ภรตะ เช่นนี้แล้ว ในสิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ จะไม่มีความผิดเสมอกัน
12.130.46
नोभौ सभवतो राजन्कथंचिदपि भारत ।
न ह्यरण्येषु पश्यामि धनवृद्धानहं क्वचित् ॥ १२.१३०.४६ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ภรตะ คนทั้งสองที่อยู่ในที่ประชุมนี้ ไม่ได้เป็นเช่นนั้นแน่นอนโดยประการใดๆ ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นผู้ที่มั่งคั่งเติบโตขึ้นในป่าที่ไหนเลย
12.130.47
यदिदं दृश्यते वित्तं पृथिव्यामिह किंचन ।
ममेदं स्यान्ममेदं स्यादित्येवं मन्यते जनः ॥ १२.१३०.४७ ॥
ทรัพย์สมบัติใดที่เห็นอยู่บนแผ่นดินนี้ มนุษย์ย่อมคิดว่า ขอสิ่งนี้จงเป็นของเรา ขอสิ่งนี้จงเป็นของเรา
12.130.48
न च राज्ञः समो धर्मः कश्चिदस्ति कथंचन ।
धर्मः संशब्दितो राज्ञामापदर्थस्ततोऽन्यथा ॥ १२.१३०.४८ ॥
ไม่มีหน้าที่ใดที่เสมอเหมือนหน้าที่ของพระราชาโดยประการใดๆ หน้าที่ของกษัตริย์ได้ถูกประกาศไว้เช่นนี้ ส่วนในยามวิบัติ จุดหมายของมันเป็นอย่างอื่น
12.130.49
ज्ञानेन कर्मणा चान्ये तपन्त्यन्ये तपस्विनः ।
बुद्ध्या दाक्ष्येण चैवान्ये चिन्वन्ति धनसंचयान् ॥ १२.१३०.४९ ॥
บางพวกพยายามด้วยความรู้และการกระทำ อีกพวกหนึ่งบำเพ็ญตบะ และอีกพวกหนึ่งสะสมทรัพย์สมบัติด้วยปัญญาและความชำนาญ
12.130.50
अधनं दुर्बलं प्राहुर्धनेन बलवान्भवेत् ।
सर्वं बलवतः प्राप्यं सर्वं तरति कोशवान् ॥ १२.१३०.५० ॥
เขากล่าวว่าผู้ไร้ทรัพย์เป็นผู้อ่อนแอ ด้วยทรัพย์คนย่อมมีกำลัง ทุกสิ่งย่อมได้มาสำหรับผู้มีกำลัง และผู้มีคลังทรัพย์ย่อมข้ามพ้นทุกสิ่ง
12.130.51
कोशो धर्मश्च कामश्च परलोकस्तथा ह्ययम् ।
तं धर्मेण विलिप्सेत नाधर्मेण कदाचन ॥ १२.१३०.५१ ॥
คลังทรัพย์ ธรรม กามะ และโลกหน้า ทั้งหมดนี้ล้วนอยู่ในสิ่งนี้ พึงแสวงหามันด้วยธรรมเท่านั้น ไม่พึงแสวงหาด้วยอธรรมเลยแม้สักครั้ง