മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.130.1
त्रैः प्रहीयमाणस्य बह्वमित्रस्य का गतिः ।
… संक्षीणकोशस्य बलहीनस्य भारत ॥ १२.१३०.१ ॥
ഹേ ഭാരതാ, മൂന്ന് വഴികളിലും ക്ഷയിക്കുന്നവനും ഏറെ ശത്രുക്കളുള്ളവനും ഖജനാവ് ക്ഷയിച്ച് ബലഹീനനായവനുമായവന് എന്ത് ഗതി?
12.130.2
…मात्यसहायस्य श्रुतमन्त्रस्य सर्वतः ।
ज्यात्प्रच्यवमानस्य गतिमन्यामपश्यतः ॥ १२.१३०.२ ॥
…അമാത്യന്മാരുടെ സഹായമില്ലാത്തവനും, ആലോചനകൾ എല്ലായിടത്തും അറിയപ്പെട്ടവനും, സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവനും, മറ്റൊരു വഴി കാണാത്തവനുമായ…
12.130.3
परचक्राभियातस्य परराष्ट्राणि मृद्गतः ।
विग्रहे वर्तमानस्य दुर्बलस्य बलीयसा ॥ १२.१३०.३ ॥
ശത്രുസൈന്യം ആക്രമിച്ചവനും, മറ്റു രാജ്യങ്ങളെ ചവിട്ടിമെതിക്കുന്നവനും, യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവനും, ബലവാനാൽ എതിരിടപ്പെടുന്ന ദുർബലനുമായവന്റെ…
12.130.4
असंविहितराष्ट्रस्य देशकालावजानतः ।
अप्राप्यं च भवेत्सान्त्वं भेदो वाऽप्यतिपीडनात्। ॥ १२.१३०.४ ॥
രാഷ്ട്രം ക്രമപ്പെടാത്തവനും ദേശകാലങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നവനുമായവന് സാന്ത്വനം ലഭിക്കില്ല; അതിപീഡനത്താൽ ഭേദവും ഉണ്ടായേക്കാം.
12.130.5
जीवितं त्वर्थहेतोर्वा तत्र किं सुकृतं भवेत् ।
गुह्यां मा धर्ममप्राक्षीरतीव भरतर्षभ। ॥ १२.१३०.५ ॥
എന്നാൽ ജീവനോ ധനമോ വേണ്ടി ചെയ്യുന്ന കാര്യത്തിൽ എന്ത് സത്കർമ്മം ഉണ്ടാകും? ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഈ രഹസ്യധർമ്മത്തെ അത്യധികം ചോദിക്കരുതേ.
12.130.6
प्रवक्तुं नोत्सहे पृष्टो धर्ममेतं युधिष्ठिर ।
धर्मो ह्यणीयान्वचनाद्वुद्धेश्च भरतर्षभ।
श्रुत्वौपम्यं सदाचारैः साधुर्भवति स क्वचित् ॥ १२.१३०.६ ॥
ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ഈ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കപ്പെട്ടിട്ടും പറയാൻ എനിക്ക് ഉത്സാഹമില്ല. ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ധർമ്മം വാക്കിനെക്കാളും ബുദ്ധിയെക്കാളും സൂക്ഷ്മമാണ്; സദാചാരികളുടെ ഉപമ കേട്ടാണ് ഒരാൾ ചിലപ്പോൾ സാധുവാകുന്നത്.
12.130.7
कर्मणा बुद्धिपूर्वेण भवत्याढ्ये न वा पुनः ।
तादृशोऽयमनुप्रश्नस्तद्ध्यायस्व स्वया धिया ॥ १२.१३०.७ ॥
ബുദ്ധിപൂർവകമായ കർമ്മത്താൽ മനുഷ്യൻ സമ്പന്നനാകുമോ ഇല്ലയോ, ഇതും അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു അനുപ്രശ്നമാണ്; അത് നിന്റെ സ്വന്തം ബുദ്ധികൊണ്ട് ചിന്തിക്കുക.
12.130.8
उपायं धर्मबहुलं यात्रार्थं शृणु भारत ।
नाहमेतादृशे धर्मे बुभूषे धर्मकारणात् ॥ १२.१३०.८ ॥
ഭാരതാ, രാജ്യകാര്യങ്ങൾക്കായുള്ള ധർമ്മസമൃദ്ധമായ ഉപായം കേൾക്കുക; ധർമ്മകാരണത്താൽ ഇത്തരം ധർമ്മത്തിൽ ഞാൻ ആയിരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
12.130.9
दुःखादान इह ह्येष स्यात्तु पश्चात्क्षमो मम ।
अभिगम्य मतीनां हि सर्वासामेव निश्चयम् ॥ १२.१३०.९ ॥
ഇവിടെ ഇത് ദുഃഖം നൽകിയേക്കാം; എന്നാൽ പിന്നീട് എനിക്ക് സാധിക്കും, എല്ലാ അഭിപ്രായങ്ങളുടെയും നിശ്ചയം അറിഞ്ഞ ശേഷം.
12.130.10
यथायथा हि पुरुषो नित्यं शास्त्रमवेक्षते ।
तथातथा विजानाति विज्ञानं चास्य रोचते ॥ १२.१३०.१० ॥
മനുഷ്യൻ നിത്യവും ശാസ്ത്രം എത്രമാത്രം പരിശോധിക്കുന്നുവോ, അത്രമാത്രം അവൻ അറിയുന്നു; അവന്റെ വിജ്ഞാനവും തെളിയുന്നു.
12.130.11
अविज्ञानादयोगो हि पुरुषस्योपजायते ।
विज्ञानादपि योगश्च योगो भूतिकरः परः ॥ १२.१३०.११ ॥
അജ്ഞാനത്താൽ മനുഷ്യന് അയോഗം ഉണ്ടാകുന്നു; വിജ്ഞാനത്താൽ യോഗവും ഉണ്ടാകുന്നു; ആ യോഗം മഹത്തായ ഐശ്വര്യം നൽകുന്നു.
12.130.12
अशङ्कमानो वचनमनसूयुरिदं शृणु ।
राज्ञः कोशक्षयादेव जायते बलसंक्षयः ॥ १२.१३०.१२ ॥
സംശയമില്ലാതെ, അസൂയയില്ലാതെ ഈ വാക്ക് കേൾക്കുക: രാജാവിന്റെ ഖജനാവിന്റെ ക്ഷയത്താൽ തന്നെ സൈന്യബലത്തിന്റെ ക്ഷയം ഉണ്ടാകുന്നു.
12.130.13
कोशं संजनयेद्राजा नित्यमेभ्यो यथाबलम् ।
कालं प्राप्यानुगृह्णीयादेष धर्मोऽत्र सांप्रतम् ॥ १२.१३०.१३ ॥
രാജാവ് ഇവരിൽ നിന്ന് എപ്പോഴും തന്റെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച് ഖജനാവ് സമ്പാദിക്കണം. സമയമെത്തുമ്പോൾ അനുഗ്രഹവും കാണിക്കണം; ഇവിടെ ഇപ്പോൾ ഇതാണ് ധർമ്മം.
12.130.14
उपायधर्मं प्राप्यैनं पूर्वैराचरितं जनैः ।
अन्यो धर्मः समर्थानामापत्स्वल्पश्च भारत ॥ १२.१३०.१४ ॥
പൂർവ്വികർ ആചരിച്ച ഈ ഉപായ-ധർമ്മത്തെ സ്വീകരിച്ച്, സമർത്ഥർക്ക് ആപത്തുകാലത്ത് മറ്റൊരു ധർമ്മവുമുണ്ട്, ഭാരതാ; അത് ചെറുതാണ്.
12.130.15
प्रकार्यं प्रोच्यते धर्मो वृत्तिर्धर्मे गरीयसी ।
धर्मं प्राप्य यथान्यायं न बलीयान्निषीदति ॥ १२.१३०.१५ ॥
പ്രവൃത്തിയാണ് ധർമ്മമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ ഉപജീവനമാണ് ഏറ്റവും വലുത്. ധർമ്മത്തെ ന്യായപ്രകാരം പ്രാപിച്ചവൻ ബലവാനായാലും വീഴുന്നില്ല.
12.130.16
यस्माद्धर्मस्योपचितिरेकान्तेन न विद्यते ।
तस्मादापद्यधर्मोऽपि श्रूयते धर्मलक्षणः ॥ १२.१३०.१६ ॥
ധർമ്മത്തിന്റെ സഞ്ചയം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ആപത്ധർമ്മവും ധർമ്മലക്ഷണത്തോടെ കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
12.130.17
अधर्मो जायते तस्मिन्निति वै कवयो विदुः ।
अनन्तरं क्षत्रियस्य तत्र किं विचिकित्स्यते ॥ १२.१३०.१७ ॥
ആ സന്ദർഭത്തിൽ അധർമ്മം ഉണ്ടാകുന്നുവെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു. അപ്പോൾ ക്ഷത്രിയന് അവിടെ സംശയമെന്ത്?
12.130.18
यथास्य धर्मो न ग्लायेन्नेयाच्छत्रुवशं यथा ।
तत्कर्तव्यमिहेत्याहुर्नात्मानमवसादयेत् ॥ १२.१३०.१८ ॥
അവന്റെ ധർമ്മം ക്ഷയിക്കാതിരിക്കാനും അവൻ ശത്രുവിന്റെ വശത്തിലാകാതിരിക്കാനും ഇവിടെ അതുതന്നെ ചെയ്യണമെന്ന് പറയുന്നു; സ്വയം തളർത്തരുത്.
12.130.19
सर्वात्मनैव धर्मस्य न परस्य न चात्मनः ।
सर्वोपायैरुज्जिहीर्षेदात्मानमिति निश्चयः ॥ १२.१३०.१९ ॥
പൂർണ്ണമായും ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടിയാണ്, മറ്റുള്ളവർക്കുവേണ്ടിയല്ല, സ്വന്തത്തിനുവേണ്ടിയുമല്ല; എല്ലാ ഉപായങ്ങളാലും സ്വയം ഉയർത്തണം — ഇതാണ് നിശ്ചയം.
12.130.20
तत्र धर्मविदस्तात निश्चयो धर्मनैपुणैः ।
उद्यमं जीवनं क्षात्रे बाहुवीर्यादिति श्रुतिः ॥ १२.१३०.२० ॥
പ്രിയ പുത്രാ, ഇക്കാര്യത്തിൽ ധർമ്മജ്ഞരും ധർമ്മനിപുണരും എടുത്ത നിശ്ചയം ഇതാണ്: ക്ഷത്രിയന്റെ ജീവിതം പരിശ്രമത്താലും ഭുജബലത്താലുമാണ് നടക്കുന്നത് എന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു.
12.130.21
क्षत्रियो वृत्तिसंरोधे कस्य नादातुमर्हति ।
अन्यत्र तापसस्वाच्च श्रोत्रियस्वाच्च भारत ॥ १२.१३०.२१ ॥
ക്ഷത്രിയന്റെ ജീവനോപായം തടയപ്പെടുമ്പോൾ അവന് ആരിൽ നിന്നും എടുക്കാൻ അർഹതയുണ്ട് — തപസ്വികളുടെയും ശ്രോത്രിയ ബ്രാഹ്മണരുടെയും സമ്പത്ത് ഒഴികെ, ഭാരതാ.
12.130.22
यथा वै ब्राह्मणः सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् ।
अभोज्यमपि चाश्नीयात्तत्रेदं नात्र संशयः ॥ १२.१३०.२२ ॥
ദുരിതത്തിൽ വീണ ബ്രാഹ്മണൻ, യാഗം ചെയ്യിക്കരുതാത്തവനുവേണ്ടിയും യാഗം ചെയ്യിക്കാം; ഭക്ഷിക്കരുതാത്തതും ഭക്ഷിക്കാം — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.130.23
पीडितस्य किमद्वारमुत्पथेनार्दितस्य च ।
अद्वारतः प्रद्रवति यथा भवति पीडितः ॥ १२.१३०.२३ ॥
പീഡിതനും തെറ്റായ വഴിയിൽ വേദനിക്കുന്നവനും രക്ഷയുടെ വാതിൽ എവിടെ? വാതിലില്ലാതെ ഓടുന്നവൻ അതുപോലെ പീഡിതനാകുന്നു.
12.130.24
तस्य कोशबलग्लान्यां सर्वलोकपराभवः ।
भैक्षचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ॥ १२.१३०.२४ ॥
അവന്റെ ഭണ്ഡാരവും സേനയും ക്ഷയിച്ചാൽ ലോകമെങ്ങും അപമാനം; ഭിക്ഷാടനം വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, വൈശ്യ-ശൂദ്ര ജീവിതവും അല്ല.
12.130.25
स्वधर्मानन्तरावृत्तिर्याऽन्यामनुपजीवतः ।
जहतः प्रथमं कल्पमनुकल्पेन जीवनम् ॥ १२.१३०.२५ ॥
സ്വധർമ്മത്തിന്റെ അടുത്ത ക്രമത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം, മറ്റൊന്നിനാൽ ജീവിക്കാത്തവന്; ആദ്യം വിധിച്ച മാർഗം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന് പകരമാർഗത്താൽ ജീവിതം.
12.130.26
आपद्गतेन धर्माणामन्यायेनोपजीवनम् ।
अपि ह्येतद्ब्राह्मणेषु दृष्टं वृत्तिपरिक्षये ॥ १२.१३०.२६ ॥
ആപത്തിൽ വീണവൻ ധർമ്മങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായി, അന്യായമാർഗങ്ങളാൽ ജീവിക്കുന്നത്; ഉപജീവനം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ ഇത് ബ്രാഹ്മണരിലും കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
12.130.27
क्षत्रिये संशयः कस्मादित्येत्निश्चितं सदा ।
आददीत विशिष्टेभ्यो नावसीदेत्कथंचन ॥ १२.१३०.२७ ॥
ക്ഷത്രിയന്റെ കാര്യത്തിൽ സംശയമെന്തിന്? ഇത് എപ്പോഴും ഉറപ്പാണ്: അവൻ ശ്രേഷ്ഠരിൽനിന്ന് സ്വീകരിക്കണം; ഒരു വിധത്തിലും തളരരുത്.
12.130.28
आर्तानां रक्षितारं च प्रजानां क्षत्रियं विदुः ।
तस्मात्संरक्षता कार्यमादानं क्षत्रबन्धुना ॥ १२.१३०.२८ ॥
ദുഃഖിതരെയും പ്രജകളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നവനെയാണ് ക്ഷത്രിയനെന്ന് അറിയുന്നത്; അതിനാൽ സംരക്ഷിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയബന്ധു സ്വീകരിക്കണം.
12.130.29
अन्यत्रापि विहिंसाया वृत्तिर्नेहास्ति कस्यचित् ।
अप्यरण्यसमुत्थस्य एकस्य चरतो मुनेः ॥ १२.१३०.२९ ॥
മറ്റിടങ്ങളിലും, ഹിംസയാൽ ലഭിക്കുന്ന ജീവിതമാർഗം ഇവിടെ ആർക്കുമില്ല; കാട്ടിൽ ജനിച്ച് ഒറ്റയ്ക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്ന മുനിക്കും ഇല്ല.
12.130.30
न शङ्खलिखितां वृत्तिं शक्यमास्थाय जीवितुम् ।
विशेषतः कुरुश्रेष्ठ प्रजापालनमीप्सता ॥ १२.१३०.३० ॥
ശംഖ-ലിഖിതന്മാരുടെ ജീവിതമാർഗം സ്വീകരിച്ച് ജീവിക്കുക സാധ്യമല്ല; കുരുശ്രേഷ്ഠാ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രജാപാലനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്.
12.130.31
परस्पराभिहरणं राज्ञा राष्ट्रेण चापदि ।
नित्यमेव हि कर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ १२.१३०.३१ ॥
ആപത്തിൽ രാജാവും രാഷ്ട്രവും പരസ്പരം സഹായിക്കണം; ഇതാണ് സനാതന ധർമ്മം.
12.130.32
राजा राष्ट्रं यथापत्सु द्रव्यौधैः परिरक्षति ।
राष्ट्रेण राजा व्यसने परिरक्ष्यस्तथा भवेत् ॥ १२.१३०.३२ ॥
ആപത്തുകളിൽ രാജാവ് ധനസഞ്ചയംകൊണ്ട് രാഷ്ട്രത്തെ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, വ്യസനത്തിൽ രാഷ്ട്രം രാജാവിനെ രക്ഷിക്കണം.
12.130.33
कोशं दण्डं बलं मित्रं यदन्यदपि संचितम् ।
न कुर्वीतान्तरं राष्ट्रे राजा परिगतः क्षुधा ॥ १२.१३०.३३ ॥
വിശപ്പിനാൽ വലയപ്പെട്ടാലും രാജാവ് ഖജനാവിലോ ദണ്ഡത്തിലോ സേനയിലോ മിത്രങ്ങളിലോ സഞ്ചിതമായ മറ്റൊന്നിലോ രാഷ്ട്രത്തോട് വേർതിരിവ് കാണിക്കരുത്.
12.130.34
बीजं भक्तेन संपाद्यमिति धर्मविदो विदुः ।
अत्रैतच्छम्बरस्याहुर्महामायस्य दर्शनम् ॥ १२.१३०.३४ ॥
ധർമ്മജ്ഞർ വിത്ത് ഭക്ഷണത്താൽ പൂരിപ്പിക്കണമെന്ന് അറിയുന്നു; ഇതിൽ മഹാമായാവിയായ ശംബരന്റെ ദർശനമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
12.130.35
धिक्तस्य जीवितं राज्ञो राष्ट्रं यस्यावसीदति ।
अवृत्त्यान्यमनुष्योऽपि यो वैदेशिक इत्यपि ॥ १२.१३०.३५ ॥
ഉപജീവനമില്ലാതെ രാഷ്ട്രം ക്ഷയിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ ജീവിതത്തിന് ധിക്കാരം; മറ്റു മനുഷ്യരും വിദേശികളും പോലും അതിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
12.130.36
राज्ञः कोशबलं मूलं कोशमूलं पुनर्बलम् ।
तन्मूलं सर्वधर्माणां धर्ममूलाः पुनः प्रजाः ॥ १२.१३०.३६ ॥
രാജാവിന് ഖജനാവും ബലവുമാണ് മൂലം; ഖജനാവിന്റെ മൂലം വീണ്ടും ബലമാണ്. അതാണ് സർവ്വധർമ്മങ്ങളുടെയും മൂലം; പ്രജകൾ വീണ്ടും ധർമ്മമൂലത്തിൽ നിൽക്കുന്നു.
12.130.37
नान्यानपीडयित्वेह कोशः शक्यः कुतो बलम् ।
तदर्थं पीडयित्वा च न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३७ ॥
ഇവിടെ മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കാതെ ഖജനാവും ബലവും എങ്ങനെ ലഭിക്കും? അതിനുവേണ്ടി പീഡിപ്പിച്ചാലും രാജാവ് ദോഷം പ്രാപിക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.130.38
अकार्यमपि कार्यार्थं क्रियते यज्ञकर्मसु ।
एतस्मिन्कारणे राजा न दोषं प्राप्नुमर्हति ॥ १२.१३०.३८ ॥
യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ അകാര്യമായതും കാര്യത്തിനുവേണ്ടി ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഈ കാരണത്താൽ രാജാവ് ദോഷം പ്രാപിക്കാൻ അർഹനല്ല.
12.130.39
अर्थार्थमन्यद्भवति विपरीतमथापरम् ।
अनर्थार्थमथाप्यन्यत्तत्सर्वं ह्यर्थकारणम्।
एवं बुद्ध्या संप्रपश्येन्मेधावी कार्यनिश्चयम् ॥ १२.१३०.३९ ॥
അർത്ഥത്തിനായി മറ്റൊന്ന് സംഭവിക്കുന്നു; അതിന് വിപരീതമായ മറ്റൊന്നുമുണ്ട്. അനർത്ഥത്തിനായും മറ്റൊന്നുണ്ട്; അവയെല്ലാം അർത്ഥത്തിന്റെ കാരണമാണ്. ഇങ്ങനെ ബുദ്ധികൊണ്ട് മേധാവി കർമ്മനിശ്ചയം കാണണം.
12.130.40
यज्ञार्थमन्यद्भवति यज्ञोऽन्यार्थस्तथाः परः ।
यज्ञस्वार्थार्थमेवान्यत्तत्सर्वं यज्ञसाधकम् ॥ १२.१३०.४० ॥
യജ്ഞത്തിനുവേണ്ടി മറ്റൊന്ന് സംഭവിക്കുന്നു; യജ്ഞം മറ്റൊരു ലക്ഷ്യത്തിനുവേണ്ടി; അതുപോലെ മറ്റൊന്നും. യജ്ഞത്തിന്റെ സ്വന്തം പ്രയോജനത്തിനായി വേറൊന്നുണ്ട്; അവയെല്ലാം യജ്ഞത്തെ സാധിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.
12.130.41
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् ॥ १२.१३०.४१ ॥
ഇവിടെ ധർമ്മതത്ത്വം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഉപമ ഞാൻ പറയാം.
12.130.42
यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थं तत्र ये परिपन्थिः ।
द्रुमाः केचन सामन्ता ध्रुवं छिन्दन्ति तानपि ॥ १२.१३०.४२ ॥
യജ്ഞത്തിനായി യൂപം മുറിക്കുന്നു; അവിടെ വഴിയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന സമീപത്തുള്ള ചില മരങ്ങളും തീർച്ചയായും മുറിക്കുന്നു.
12.130.43
ते चापि निपतन्तोऽन्यान्निघ्नन्त्यपि वनस्पतीन् ।
एवं कोशस्य महतो ये नराः परिपन्थिनः।
तानहत्वा न पश्यामि सिद्धिमत्र परंतप ॥ १२.१३०.४३ ॥
അവർ വീഴുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവരെയും മരങ്ങളെയും പോലും അടിക്കുന്നു. അതുപോലെ മഹത്തായ ഖജനാവിന് തടസ്സമാകുന്ന മനുഷ്യരെ കൊല്ലാതെ ഇവിടെ സിദ്ധി ഞാൻ കാണുന്നില്ല, ഹേ ശത്രുതാപകാ.
12.130.44
धनेन जयते लोकमिमं चामुं च भारत ।
सत्यं च धर्मवचनं यथा नास्त्यधनस्तथा ॥ १२.१३०.४४ ॥
ധനംകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തെയും ആ ലോകത്തെയും ജയിക്കുന്നു, ഹേ ഭാരതാ. സത്യവും ധർമവചനങ്ങളും അങ്ങനെതന്നെ; ധനമില്ലാത്തവന് അവ ഇല്ല.
12.130.45
सर्वोपायैराददीत धनं यज्ञप्रयोजनम् ।
न तुल्यदोषः स्यादेवं कार्याकार्येषु भारत ॥ १२.१३०.४५ ॥
യജ്ഞപ്രയോജനത്തിനായി സർവ്വോപായങ്ങളാലും ധനം സ്വീകരിക്കണം. ഇപ്രകാരം ചെയ്യേണ്ടവയിലും ചെയ്യരുതാത്തവയിലും സമദോഷം ഉണ്ടാകില്ല, ഹേ ഭാരതാ.
12.130.46
नोभौ सभवतो राजन्कथंचिदपि भारत ।
न ह्यरण्येषु पश्यामि धनवृद्धानहं क्वचित् ॥ १२.१३०.४६ ॥
ഹേ രാജാവേ, ഹേ ഭാരതാ, സഭയിൽ വസിക്കുന്ന ഇരുവരും ഒരു വിധത്തിലും അല്ല. കാടുകളിൽ എവിടെയും ധനവൃദ്ധരെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
12.130.47
यदिदं दृश्यते वित्तं पृथिव्यामिह किंचन ।
ममेदं स्यान्ममेदं स्यादित्येवं मन्यते जनः ॥ १२.१३०.४७ ॥
ഭൂമിയിൽ ഇവിടെ കാണുന്ന ഏതു ധനവും 'ഇത് എനിക്കാകട്ടെ, ഇത് എനിക്കാകട്ടെ' എന്ന് മനുഷ്യൻ കരുതുന്നു.
12.130.48
न च राज्ञः समो धर्मः कश्चिदस्ति कथंचन ।
धर्मः संशब्दितो राज्ञामापदर्थस्ततोऽन्यथा ॥ १२.१३०.४८ ॥
രാജാവിന് തുല്യമായ ധർമ്മം ഒരു വിധത്തിലും ഇല്ല. രാജാക്കന്മാർക്കുള്ള ധർമ്മം ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആപത്തിൽ അതിന്റെ ലക്ഷ്യം വേറെയാണ്.
12.130.49
ज्ञानेन कर्मणा चान्ये तपन्त्यन्ये तपस्विनः ।
बुद्ध्या दाक्ष्येण चैवान्ये चिन्वन्ति धनसंचयान् ॥ १२.१३०.४९ ॥
ചിലർ ജ്ഞാനത്താലും കർമ്മത്താലും പരിശ്രമിക്കുന്നു; ചിലർ തപസ്വികളായി തപസ്സിനാൽ പരിശ്രമിക്കുന്നു; മറ്റു ചിലർ ബുദ്ധികൊണ്ടും സാമർത്ഥ്യംകൊണ്ടും ധനം സഞ്ചയിക്കുന്നു.
12.130.50
अधनं दुर्बलं प्राहुर्धनेन बलवान्भवेत् ।
सर्वं बलवतः प्राप्यं सर्वं तरति कोशवान् ॥ १२.१३०.५० ॥
ധനമില്ലാത്തവനെ ദുർബലൻ എന്ന് പറയുന്നു; ധനത്താൽ മനുഷ്യൻ ബലവാനാകുന്നു. ബലവാന് എല്ലാം ലഭിക്കും; ഖജനാവുള്ളവൻ എല്ലാം മറികടക്കുന്നു.
12.130.51
कोशो धर्मश्च कामश्च परलोकस्तथा ह्ययम् ।
तं धर्मेण विलिप्सेत नाधर्मेण कदाचन ॥ १२.१३०.५१ ॥
ഖജനാവ്, ധർമ്മം, കാമം, പരലോകം — ഇവയെല്ലാം ഇതിലാണ്. അതിനെ ധർമ്മത്താൽ മാത്രം തേടണം; അധർമ്മത്താൽ ഒരിക്കലും അരുത്.