Mahābhārata · Adhyāya 12.14

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

12.14.1

अव्याहरति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
भ्रातृणां ब्रुवतां तांस्तान्विविधान्वेदनिश्चयान् ॥ १२.१४.१ ॥

El hijo de Kuntī, el rey Yudhiṣṭhira, señor del dharma, no dijo nada mientras sus hermanos exponían sus diversas decisiones fundadas en los Vedas.

12.14.2

महाभिजनसंपन्ना श्रीमत्यायतलोचना ।
अभ्यभाषत राजानं द्रौपदी योषितां वरा ॥ १२.१४.२ ॥

Draupadī, nacida de un linaje ilustre, resplandeciente, de ojos largos y la mejor de las mujeres, se dirigió al rey.

12.14.3

आसीनमृषभं राज्ञां भ्रातृभिः परिवारितम् ।
सिंहशार्दूलसदृशैर्वारणैरिव यूथपम् ॥ १२.१४.३ ॥

El toro entre los reyes estaba sentado, rodeado de sus hermanos, semejantes a leones y tigres, como el guía de una manada de elefantes.

12.14.4

अभिमानवती नित्यं विशेषेण युधिष्ठिरे ।
लालिता सततं राज्ञा धर्माधर्मनिदर्शिनी ॥ १२.१४.४ ॥

Ella siempre era orgullosa, especialmente con Yudhiṣṭhira, constantemente mimada por el rey, y quien señalaba el dharma y el adharma.

12.14.5

आमन्त्रयित्वा सुश्रोणी साम्ना परमवल्गुना ।
भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य ततो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१४.५ ॥

Habiéndose dirigido a su esposo, la de hermosas caderas lo miró y con palabras muy dulces y suaves pronunció estas palabras.

12.14.6

इमे ते भ्रातरः पार्थ शुष्यन्ते स्तोकका इव ।
वावाश्यमानास्तिष्ठन्ति न चैनानभिनन्दसे ॥ १२.१४.६ ॥

¡Oh Pārtha! Estos hermanos tuyos se marchitan como niños pequeños; están de pie lamentándose, y tú no los acoges.

12.14.7

नन्दयैतान्महाराज मत्तानिव महाद्विपान् ।
उपपन्नेन वाक्येन सततं दुःखभागिनः ॥ १२.१४.७ ॥

Gran rey, alegra a estos que siempre comparten el dolor, como se apacigua a los grandes elefantes enloquecidos, con palabras apropiadas.

12.14.8

कथं द्वैतवने राजन्पूर्वमुक्त्वा तथा वचः ।
भ्रातॄनेतान्स्म सहिताञ्शीतवातातपार्दितान् ॥ १२.१४.८ ॥

¡Oh rey! ¿Cómo, habiendo hablado así antes en el bosque Dvaita, puedes ver a estos hermanos, unidos y afligidos por el frío, el viento y el calor?

12.14.9

वयं दुर्योधनं हत्वा मृधे भोक्ष्याम मेदिनीम् ।
संपूर्णां सर्वकामानामाहवे विजयैषिणः ॥ १२.१४.९ ॥

Habiendo matado a Duryodhana en batalla, nosotros, que buscamos la victoria, disfrutaremos la tierra, colmada de todos los deseos.

12.14.10

नृवीरांश्च रथान्हत्वा निहत्य च महागजान् ।
संस्तीर्य च रथैर्भूमिं ससादिभिररिंदमाः ॥ १२.१४.१० ॥

Oh domadores de enemigos, habiendo matado a héroes y carros, y derribado grandes elefantes, cubriendo la tierra con carros y jinetes.

12.14.11

यजेभ विविधैर्यज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ।
वनवासकृतं दुःखं भविष्यति सुखाय नः ॥ १२.१४.११ ॥

Realizaremos diversos sacrificios prósperos con abundantes ofrendas, y el dolor causado por el exilio en el bosque se convertirá en felicidad para nosotros.

12.14.12

इत्येतानेवमुक्त्वा त्वं स्वयं धर्मभृतां वर ।
कथमद्य पुनर्वीर विनिहंसि मनांसि नः ॥ १२.१४.१२ ॥

Oh el mejor de los que sostienen el dharma, habiéndolo dicho tú mismo a estos, ¿por qué, oh héroe, hoy de nuevo quebrantas nuestros corazones?

12.14.13

न क्लीबो वसुधां भुङ्क्ते न क्लीबो धनमश्नुते ।
न क्लीबस्य गृहे पुत्रा मत्स्याः पङ्क इवासते ॥ १२.१४.१३ ॥

El hombre sin valor no disfruta de la tierra; el hombre sin valor no obtiene riquezas. En la casa del hombre sin valor, los hijos yacen como peces en el lodo.

12.14.14

नादण्डः क्षत्रियो भाति नादण्डो भूमिमश्नुते ।
नादण्डस्य प्रजा राज्ञः सुखं विन्दन्ति भारत ॥ १२.१४.१४ ॥

Sin la vara del castigo, el kṣatriya no resplandece; sin la vara, no obtiene la tierra. Oh Bhārata, los súbditos de un rey sin la vara no hallan felicidad.

12.14.15

सदेवासुरगन्घर्वैरप्सरोभिर्विभूषितम् ।
रक्षोभिर्गुह्यकैर्नागैर्मनुष्यैश्च विभूषितम् ॥ १२.१४.१५ ॥

Adornado por dioses, asuras y gandharvas, con apsarases; adornado también por rākṣasas, guhyakas, nāgas y hombres.

12.14.16

त्रिवर्गेण च संपूर्णं त्रिवर्गस्यागमेन च ।
दण्डेनाभ्याहृतं सर्वं जगद्भोगाय कल्पते ॥ १२.१४.१६ ॥

Completo con la tríada de fines y unido a la enseñanza de la tríada de fines, todo el mundo, guiado por la vara del castigo, se vuelve apto para el disfrute.

12.14.17

स्वायंभुवं महीपाल आगमं शृणु शाश्वतम् ।
विप्राणां विदितश्चायं तव चैव विशांपते ॥ १२.१४.१७ ॥

Oh protector de la tierra, escucha esta tradición eterna de Svayambhū (Brahmā). Oh señor del pueblo, es conocida por los brahmanes y también por ti.

12.14.18

अराजके हि लोकेऽस्मिन्सर्वतो विद्रुते भयात् ।
रक्षार्थमस्य लोकस्य राजानमसृजत्प्रभुः।
महाकायं महावीर्यं पालने जगतः क्षमम् ॥ १२.१४.१८ ॥

En este mundo sin rey, dispersado por todas partes por el temor, el señor creó un rey para la protección de este mundo: de gran cuerpo, de gran poder, capaz de sostener el mundo.

12.14.19

अनिलाग्नियमार्काणामिन्द्रस्य वरुणस्य च ।
चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रा निर्हृत्य शाश्वतीः ॥ १२.१४.१९ ॥

Habiendo tomado las esencias eternas de Vāyu, Agni, Yama, el Sol, Indra, Varuṇa, Candra y el señor de las riquezas, (el rey fue creado).

12.14.20

यस्मादेषां सुरेन्द्राणां संभवत्यंशतो नृपः ।
तस्मादभिभवत्येष सर्वभूतानि तेजसा ॥ १२.१४.२० ॥

Puesto que el rey surge de una porción de estos señores de los dioses, por ello domina a todos los seres con su esplendor.

12.14.21

तपत्यादित्यवच्चैव चक्षूंषि च मनांसि च ।
च चैनं भुवि शक्नोति कश्चिदप्यभिवीक्षितुम् ॥ १२.१४.२१ ॥

Él resplandece como el sol, y nadie en la tierra puede mirarlo de frente con los ojos ni con la mente.

12.14.22

सोऽग्निर्भवति वायुश्च सोऽर्कः सोमश्च धर्मराट् ।
स कुबेरः स वरुणः स महेन्द्रः प्रतापवान् ॥ १२.१४.२२ ॥

Él es Agni, es Vāyu, es el Sol y Soma, el rey del dharma; es Kubera, es Varuṇa, es el gran Indra, el poderoso.

12.14.23

पितामहस्य देवस्य विष्णोः शर्वस्य चैव हि ।
ऋषीणां चैव सर्वेषां तस्मिंस्तेजः प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१४.२३ ॥

El esplendor del dios abuelo (Brahmā), de Viṣṇu, de Śarva (Śiva) y de todos los sabios reside en él.

12.14.24

बालोऽपि नावमन्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः ।
महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ १२.१४.२४ ॥

Ni siquiera un rey niño debe ser despreciado pensando «es solo un hombre»; pues este es una gran deidad que habita en forma humana.

12.14.25

एकमेव दहत्यग्निर्नरं दुरुपसर्पिणम् ।
कुलं दहति राजाग्निः सपशुद्रव्यसंचयम् ॥ १२.१४.२५ ॥

El fuego quema solo al hombre que se le acerca indebidamente, pero el fuego de un rey quema a toda una familia, con su ganado y sus riquezas acumuladas.

12.14.26

धृतराष्ट्रकुलं दग्धं क्रोधोद्भूतेन वह्निना ।
प्रत्यक्षमेतल्लोकस्य संशयो हि न विद्यते ॥ १२.१४.२६ ॥

La familia de Dhṛtarāṣṭra ha sido quemada por el fuego nacido de la ira; esto es evidente para el mundo y no hay duda de ello.

12.14.27

कुलजो वृत्तसंपन्नो धार्मिकश्च महीपतिः ।
प्रजानां पालने युक्तः पूज्यते दैवतैरपि ॥ १२.१४.२७ ॥

Un rey de noble linaje, dotado de buena conducta, justo y dedicado a proteger a sus súbditos, es honrado incluso por los dioses.

12.14.28

कार्यं योऽवेक्ष्य शक्तिं च देशकालौ च तत्वतः ।
कुरुते धर्मसिद्ध्यर्थं वैश्वरूप्यं पुनः पुनः ॥ १२.१४.२८ ॥

Quien, habiendo sopesado verdaderamente la tarea, su propia fuerza, el lugar y el tiempo, actúa una y otra vez por muchos medios para cumplir el dharma.

12.14.29

तस्य प्रसादे पद्मा श्रीर्विजयश्च पराक्रमे ।
मृत्युश्च वसति क्रोधे सर्वतेजोमयो हि सः ॥ १२.१४.२९ ॥

En su favor habitan Padmā y Śrī, en su valor está la victoria, y en su ira habita la muerte; pues él está verdaderamente hecho de todo esplendor.

12.14.30

तं यस्तु द्वेष्टि संमोहात्स विनश्यति मानवः ।
तस्य ह्याशुविनाशाय राजाऽपि कुरुते मनः ॥ १२.१४.३० ॥

El hombre que, por ofuscación, lo odia perece; y para su pronta destrucción el mismo rey pone su mente.

12.14.31

तस्माद्धर्मं यदिष्टेषु स व्यवस्यति पार्थिवः ।
अनिष्टं चाप्यनिष्टेषु तद्धर्मं न विचालयेत् ॥ १२.१४.३१ ॥

Por tanto, el dharma que el rey determine para los que le son queridos, y lo que es desagradable para los desagradables, de ese dharma no debe apartarse.

12.14.32

तस्यार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्ममात्मजम् ।
ब्रह्मतेजोमयं दण्डमसृजत्पूर्वमीश्वरः ॥ १२.१४.३२ ॥

Para él, el Señor creó en tiempos antiguos la vara del castigo, llena del resplandor de Brahman, guardiana de todos los seres, nacida de sí mismo como dharma.

12.14.33

तस्य सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
भयाद्भोगाय कल्पन्ते धर्मान्न विचलन्ति च ॥ १२.१४.३३ ॥

Por temor a ella, todos los seres, inmóviles y móviles, se vuelven aptos para el disfrute, y no se apartan del dharma.

12.14.34

देशकालौ च शक्तिं च कार्यं चावेक्ष्य तत्वतः ।
यथार्हतः संप्रणयेन्नरेष्वन्यायवर्तिषु ॥ १२.१४.३४ ॥

Tras considerar verdaderamente el lugar, el tiempo, la fuerza y el asunto, se debe aplicar lo que corresponda a los hombres que actúan injustamente.

12.14.35

स राजा पुरुषो दण्डः स नेता शासिता च सः ।
वर्णानामाश्रमाणां च धर्मप्रभुरथाव्ययः ॥ १२.१४.३५ ॥

Ese rey es el hombre, él es la vara del castigo, él es el guía y el gobernante; es el señor del dharma de las castas y de las etapas de la vida, el inmutable.

12.14.36

दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति ।
दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः ॥ १२.१४.३६ ॥

El castigo gobierna a todos los súbditos; sólo el castigo los protege. Entre los que duermen, el castigo permanece despierto; los sabios conocen el castigo mismo como dharma.

12.14.37

सुसमीक्ष्य धृतो दण्डः सर्वा रञ्जयति प्रजाः ।
असमीक्ष्य प्रणीतस्तु विनाशयति सर्वशः ॥ १२.१४.३७ ॥

El castigo aplicado tras una cuidadosa reflexión complace a todos los súbditos; el castigo impuesto sin consideración los destruye por completo.

12.14.38

यदि न प्रणयेद्राजा दण्डं दण्ड्येष्वतन्द्रितः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः ॥ १२.१४.३८ ॥

Si el rey, sin negligencia, no impone castigo a los merecedores de él, los más fuertes devorarán a los más débiles como los grandes peces devoran a los pequeños en el agua.

12.14.39

काकोऽद्याच्च पुरोडाशं श्वा चैवावलिहेद्धविः ।
स्वामित्वं न क्वचिच्च स्यात्प्रपद्येताधरोत्तरम् ॥ १२.१४.३९ ॥

El cuervo comería la torta de sacrificio y el perro lamería la ofrenda; en ninguna parte quedaría señorío, y lo alto y lo bajo se invertirían.

12.14.40

सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभस्तु शुचिर्नरः ।
दण्डस्य हि भयात्सर्वं जगद्भोगाय कल्पते ॥ १२.१४.४० ॥

Todo el mundo se somete por el castigo, y un hombre puro es raro; solo por el temor al castigo todo el mundo se hace apto para disfrutar.

12.14.41

देवदानवगन्धर्वा रक्षांसि पतगोरगाः ।
तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनैवाभिपीडिताः ॥ १२.१४.४१ ॥

Dioses, demonios, gandharvas, rākṣasas, aves y serpientes también se hacen aptos para el disfrute solo cuando son oprimidos por el castigo.

12.14.42

दूष्येयुः सर्ववर्णाश्च भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
सर्वलोकप्रकोपश्च भवेद्दण्डस्य विभ्रमात् ॥ १२.१४.४२ ॥

Por el desorden del castigo, todas las clases sociales se corromperían, todos los diques y límites se romperían, y habría agitación en todos los mundos.

12.14.43

यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति पापहा ।
प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति ॥ १२.१४.४३ ॥

Donde el castigo, oscuro, de ojos rojos y destructor del pecado, se mueve, los súbditos no se confunden, si el guía ve correctamente.

12.14.44

आहुस्तस्य प्रणेतारं राजानं सत्यवादिनम् ।
समीक्ष्यकारिणं प्राज्ञं धर्मकामार्थकोविदम् ॥ १२.१४.४४ ॥

Llaman rey a quien lo guía: el que dice la verdad, actúa tras examinar, es sabio y experto en dharma, deseo y riqueza.

12.14.45

तं राजा प्रणयन्सम्यक्स्वर्गायाभिप्रवर्तते ।
कामात्मविषयी क्षुद्रो दण्डेनैव निहन्यते ॥ १२.१४.४५ ॥

Aquel rey que lo gobierna rectamente se dirige al cielo; pero el hombre vil, entregado al deseo y a los objetos de los sentidos, es muerto por el castigo mismo.

12.14.46

दण्डो हि सुमहातेजा दुर्धरश्चाकृतात्मभिः ।
धर्माद्विचलितं हन्ति नृपमेव सबान्धवम् ॥ १२.१४.४६ ॥

El castigo es de gran poder y difícil de soportar para quienes tienen el alma sin refinar; abate al rey que se ha apartado del dharma, junto con sus parientes.

12.14.47

ततो दुर्गं च राष्ट्रं च लोकं च सचराचरम् ।
अन्तरिक्षगतांश्चैव मुनीन्देवांश्च हिंसति ॥ १२.१४.४७ ॥

Entonces daña la fortaleza, el reino, el mundo con sus seres móviles e inmóviles, y aun a los sabios y dioses que moran en el cielo.

12.14.48

सोऽसहायेन मूढेन लुब्धेनाकृतबुद्धिना ।
अशक्यो न्यायतो नेतुं विषयांश्चैव सेवता ॥ १२.१४.४८ ॥

Quien carece de aliados, está ofuscado, es codicioso, tiene intelecto inmaduro y se entrega a los objetos de los sentidos, no puede ser guiado con justicia.

12.14.49

शुचिना सत्यसन्धेन नीतिशास्त्रानुसारिणा ।
दण्डः प्रणेतुं शक्यो हि सुसहायेन धीमता ॥ १२.१४.४९ ॥

Solo un hombre puro, fiel a su palabra y que sigue la ciencia de la conducta, y un sabio con buenos compañeros, puede empuñar la vara del castigo.

12.14.50

स्वराष्ट्रे न्यायवर्ती स्याद्भृशदण्डश्च शत्रुषु ।
सुहृत्स्वजिह्मः स्निग्धेषु ब्राह्मणेषु क्षमान्वितः ॥ १२.१४.५० ॥

Que sea justo en su propio reino, severo en el castigo con los enemigos, recto con los amigos y paciente con los afectuosos y con los brahmanes.

12.14.51

एवंवृत्तस्य राज्ञस्तु शिलोञ्छेनापि जीवतः ।
विस्तीर्येत यशो लोके तैलबिन्दुरिवाम्भसि ॥ १२.१४.५१ ॥

La fama de un rey que se conduce así se extiende por el mundo como una gota de aceite en el agua, aunque viva de espigar grano.

12.14.52

अतस्तु विपरीतस्य नृपतेरकृतात्मनः ।
संक्षिप्येन यशो लोके घृतबिन्दुरिवाम्भसि ॥ १२.१४.५२ ॥

Pero la fama de un rey que actúa al contrario, que no se domina a sí mismo, se encoge en el mundo como una gota de mantequilla clarificada en el agua.

12.14.53

देवदेवेन रुद्रेण ब्रह्मणा च महीपते ।
विष्णुना चैव देवेन शक्रेण च महात्मना ॥ १२.१४.५३ ॥

Oh señor de la tierra, por el dios de los dioses Rudra, por Brahmā, por el dios Viṣṇu y por el magnánimo Indra, esto ha sido establecido.

12.14.54

लोकपालैश्च भूतैश्च पाण्डवैश्च महात्मभिः ।
धर्माद्विचलिता राजन्धार्तराष्ट्रा निपातिताः।
अधार्मिका दुराचाराः ससैन्या विनिपातिताः ॥ १२.१४.५४ ॥

Oh rey, los hijos de Dhṛtarāṣṭra, que se apartaron del dharma, fueron derribados por los guardianes del mundo, por los seres y por los magnánimos Pāṇḍavas; impíos y de mala conducta, fueron destruidos por completo junto con sus ejércitos.

12.14.55

तान्निहत्य न दोषस्ते स्वल्पोऽपि जगतीपते ।
छलेन मायया वाऽथ क्षत्रधर्मेण वा नृप ॥ १२.१४.५५ ॥

Al haberlos matado, no hay en ti falta alguna, ni siquiera leve, oh señor de la tierra; ya sea por engaño, por ardid o por el deber del guerrero, oh rey.

12.14.56

मित्रता सर्वभूतेषु दानमध्ययनं तपः ।
ब्राह्मणस्यैव धर्मः स्यान्न राज्ञो राजसत्तम ॥ १२.१४.५६ ॥

La amistad hacia todos los seres, la generosidad, el estudio y la austeridad son el deber del brahmán, no del rey, oh el mejor de los reyes.

12.14.57

असतां प्रतिषेधश्च सतां च परिपालनम् ।
एष राज्ञां परो धर्मः समरे चापलायनम् ॥ १२.१४.५७ ॥

Refrenar a los malvados y proteger a los buenos: este es el supremo deber de los reyes, y no huir en la batalla.

12.14.58

यस्मिन्क्षमा च क्रोधश्च दानादाने भयाभये ।
निग्रहानुग्रहौ चोभौ स वै धर्मविदुच्यते ॥ १२.१४.५८ ॥

Aquel en quien se hallan ambas cosas, el perdón y la ira, el dar y el recibir, el temor y la intrepidez, el castigo y la gracia, a ese se le llama conocedor del dharma.

12.14.59

न श्रुतेन न दानेन न सांत्वेन न चेज्यया ।
त्वयेयं पृथिवी लब्धा न संकोचेन चाप्युत ॥ १२.१४.५९ ॥

No por el saber, ni por la generosidad, ni por la conciliación, ni por el sacrificio has obtenido esta tierra, ni tampoco por la timidez.

12.14.60

यत्तद्बलममित्राणां तथा वीरसमुद्यतम् ।
हस्त्यश्वरथसंपन्नं त्रिभिरङ्गैरनुत्तमम् ॥ १२.१४.६० ॥

Aquel ejército de los enemigos, dispuesto por los héroes, dotado de elefantes, caballos y carros, era insuperable en sus tres cuerpos.

12.14.61

रक्षितं द्रोणकर्णाभ्यामश्वत्थाम्ना कृपेण च ।
तत्त्वया निहतं वीर तस्माद्भुङ्क्ष्व वसुंधराम् ॥ १२.१४.६१ ॥

Aquel ejército, protegido por Droṇa y Karṇa, por Aśvatthāman y por Kṛpa, tú lo has abatido, oh héroe; por tanto, disfruta de la tierra.

12.14.62

जम्बूद्वीपो महाराज नानाजनपदैर्युतः ।
त्वया पुरुषशार्दूल दण्डेन मृदितः प्रभो ॥ १२.१४.६२ ॥

Jambudvīpa, gran rey, dotada de numerosos reinos: tú la has sometido con la vara, tigre entre los hombres, oh señor.

12.14.63

जम्बूद्वीपेन सदृशः क्रौञ्चद्वीपो नराधिप ।
अपरेण महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ १२.१४.६३ ॥

Krauñcadvīpa, semejante a Jambudvīpa, situada al oeste del gran Meru: tú la has sometido con la vara, señor de los hombres.

12.14.64

क्रौञ्चद्वीपेन सदृशः शाकद्वीपो नराधिप ।
पूर्वेण तु महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ १२.१४.६४ ॥

Śākadvīpa, semejante a Krauñcadvīpa, situada al este del gran Meru: tú la has sometido con la vara, señor de los hombres.

12.14.65

उत्तरेण महामेरोः शाकद्वीपेन संमितः ।
भद्राश्वः पुरुषव्याघ्र दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ १२.१४.६५ ॥

Al norte del gran Meru se halla Bhadrāśva, comparable a Śākadvīpa: tú la has sometido con la vara, tigre entre los hombres.

12.14.66

द्वीपाश्च सान्तरद्वीपा नानाजनपदाश्रयाः ।
विगाह्य सागरं वीर दण्डेन मृदितास्त्वया ॥ १२.१४.६६ ॥

Las islas y las subislas, moradas de muchos reinos: tras adentrarte en el océano, oh héroe, tú las has sometido con la vara.

12.14.67

एतान्यप्रतिमेयानि कृत्वा कर्माणि भारत ।
न प्रीयसे महाराज पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ १२.१४.६७ ॥

Habiendo realizado tales hazañas incomparables, oh descendiente de Bharata, y siendo honrado por los dvija, oh gran rey, no estás satisfecho.

12.14.68

स त्वं भ्रातॄनिमान्दृष्ट्वा प्रतिनन्दस्व भारत ।
ऋषभानिव संमत्तान्गजेन्द्रान्गर्जितानिव ॥ १२.१४.६८ ॥

Entonces, oh descendiente de Bharata, alégrate al ver a estos hermanos, como uno se alegra ante toros en celo y elefantes majestuosos que rugen.

12.14.69

अमरप्रतिमाः सर्वे शत्रुसाहाः परंतपाः ।
एकैकोऽपि सुखायैषां मम स्यादिति मे मतिः ॥ १२.१४.६९ ॥

Todos ellos son semejantes a los inmortales, vencedores de enemigos y abrasadores de adversarios. Mi opinión es que cada uno de ellos bastaría para mi felicidad.

12.14.70

किं पुनः पुरुषव्याघ्राः पतयो मे नरर्षभाः ।
समस्तानीन्द्रियाणीव शरीरस्य विचेष्टने ॥ १२.१४.७० ॥

Entonces, ¡cuánto más mis esposos, tigres entre los hombres, toros entre los hombres, son como todos los sentidos en el funcionamiento del cuerpo!

12.14.71

अनृतं नाब्रवीच्छ्वश्रूः सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी ।
युधिष्ठिरस्त्वां पाञ्चालि सुखे धास्यत्यनुत्तमे ॥ १२.१४.७१ ॥

Mi suegra, que lo sabe todo y lo ve todo, nunca ha dicho una falsedad. Oh Pāñcālī, Yudhiṣṭhira te establecerá en la felicidad suprema.

12.14.72

इत्वा राजसहस्राणि बहून्याशुपराक्रमः ।
तद्व्यर्थं संप्रपश्यामि मोहात्तव जनाधिप ॥ १२.१४.७२ ॥

Oh señor de los hombres, habiendo dado muerte a muchos miles de reyes, veloz en valor, veo que ese tu esfuerzo es vano, por tu engaño.

12.14.73

येषामुन्मत्तको ज्येष्ठः सर्वे तेऽप्यनुसारिणः ।
तवोन्मादान्महाराजसोन्मादाः सर्वपाण्डवाः ॥ १२.१४.७३ ॥

Aquellos cuyo mayor está loco, todos ellos también lo siguen. Gran rey, por tu locura todos los Pāṇḍavas también se han vuelto locos.

12.14.74

यदि हि स्युरनुन्मत्ता भ्रातरस्ते नराधिप ।
बद्ध्वा त्वां नास्तिकैः सार्धं प्रशासेयुर्वसुंधराम् ॥ १२.१४.७४ ॥

Si tus hermanos no estuvieran locos, oh señor de los hombres, te atarían junto con los incrédulos y gobernarían la tierra.

12.14.75

कुरुते मूढ एवं हि यः श्रेयो नाधिगच्छति ।
धूपैरञ्जनयोगैश्च नस्यकर्मभिरेव च ॥ १२.१४.७५ ॥

El necio que no alcanza el bien actúa así; debe ser tratado con fumigaciones, aplicaciones de colirio y tratamientos nasales.

12.14.76

उन्मत्तिरपनेतव्या तव राजन्यदृच्छया ।
भेषजैः स चिकित्स्यः स्याद्य उन्मार्गेण गच्छति ॥ १२.१४.७६ ॥

Tu locura, oh rey, debe ser eliminada de algún modo; quien camina por el mal camino debe ser tratado con medicinas.

12.14.77

साहं सर्वाधमा लोके स्त्रीणां भरतसत्तम ।
तथा विनिकृता पुत्रैर्याऽहमिच्छामि जीवितुम् ॥ १२.१४.७७ ॥

Yo, oh mejor de los Bharatas, soy la más baja de todas las mujeres del mundo, que, humillada así por mis hijos, aún deseo vivir.

12.14.78

धृतराष्ट्रसुता राजन्नित्यमुत्पथगामिनः ।
तादृशानां वधे दोषं नाहं पश्यामि कर्हिचित् ॥ १२.१४.७८ ॥

Los hijos de Dhṛtarāṣṭra, oh rey, siempre son caminantes del mal camino; en la muerte de tales hombres nunca veo culpa alguna.

12.14.79

इमांश्चोशनसा गीताञ्श्लोकाञ्श्रृणु नराधिप ॥ १२.१४.७९ ॥

Escucha, oh señor de los hombres, estos versos cantados por Uśanas.

12.14.80

आत्महन्ताऽर्थहन्ता च बन्धुहन्ता विषप्रदः ।
अकारणेन हन्ता च यश्च भार्यां परामृशेत् ॥ १२.१४.८० ॥

El asesino de sí mismo, el ladrón de riquezas, el asesino de parientes, el que da veneno, el asesino sin causa, y el que toca a la esposa de otro—

12.14.81

निर्दोषं वधमेतेषां षण्णामप्याततायिनाम् ।
ब्रह्मा प्रोवाच भगवान्भार्गवाय महात्मने ॥ १२.१४.८१ ॥

La muerte incluso de estos seis agresores es sin culpa, dijo el venerable Brahmā al magnánimo Bhārgava.

12.14.82

ब्रह्मक्षत्रविशां राजन्सत्पथे वर्तिनामपि ।
प्रसह्यागारमागम्य हन्तारं गरदं तथा ॥ १२.१४.८२ ॥

Oh rey, quien entra por la fuerza en la casa de brahmanes, kṣatriyas o vaiśyas que siguen el sendero recto, y mata o da veneno, puede ser muerto.

12.14.83

अभक्ष्यापेयदातारमग्निदं च निशातयेत् ।
मार्ग एष महीपानां गोब्राह्मणवधेषु च ॥ १२.१४.८३ ॥

Quien da comida o bebida prohibidas, y el incendiario, deben ser muertos. Este es el camino de los reyes en los casos de matanza de vacas y brahmanes.

12.14.84

केशग्रहे च नारीणामपि युध्येत्पितामहम् ।
ब्रह्माणं देवदेवेशं किं पुनः पापकारिणम् ॥ १२.१४.८४ ॥

Cuando se agarra el cabello de una mujer, uno debe luchar incluso contra Brahmā, el abuelo, señor de los señores de los dioses; cuánto más contra un malhechor.

12.14.85

गोब्राह्मणार्थे व्यसने च राज्ञां राष्ट्रोपमर्दे स्वशरीरहेतोः ।
स्त्रीणां च विक्रुष्टरुतानि श्रुत्वा विप्रोऽपि युध्येत महाप्रभावः ॥ १२.१४.८५ ॥

Por el bien de las vacas y de los brahmanes, en la desgracia de los reyes, en la ruina del reino, por su propio cuerpo, y al oír los gritos de las mujeres, incluso un brahmán de gran poder debe combatir.

12.14.86

धर्माद्विचलितं विप्रं निहन्यादाततायिनम् ।
तस्यान्यत्र वधं विद्वान्मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ १२.१४.८६ ॥

Un brahmán que se ha apartado del dharma y es un agresor puede ser muerto. El sabio no debe pensar, ni siquiera en su mente, en otro medio que no sea darle muerte.

12.14.87

गोब्राह्मणवधे वृत्तं मन्त्रत्राणार्थमेव च ।
निहन्यात्क्षत्रियो विप्रं स्वकुटुम्बस्य चाप्तये ॥ १२.१४.८७ ॥

Ante el asesinato de vacas y brahmanes, para proteger los mantras y por el bienestar de su propia familia, un kṣatriya puede matar incluso a un brahmán.

12.14.88

तस्करेण नृशंसेन धर्मात्प्रचलितेन च ।
क्षत्रबन्धुः परं शक्त्या युध्येद्विप्रेण संयुगे ॥ १२.१४.८८ ॥

Un hermano kṣatriya, en combate, debe luchar con toda su fuerza contra un brahmán que es ladrón, cruel y apartado del dharma.

12.14.89

आततायिनमायान्तमपि वेदान्तपारगम् ।
जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन भ्रूणहा भवेत् ॥ १२.१४.८९ ॥

Incluso a un agresor que ha dominado los Vedas y se acerca con intención de matar, quien quiera matarlo puede hacerlo; al hacerlo no se convierte en asesino de un embrión.

12.14.90

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वाऽप्यन्त्यजोपि वा ।
न हन्याद्ब्राह्मणं शान्तं तृणेनापि कदाचन ॥ १२.१४.९० ॥

Ya sea brahmán, kṣatriya, vaiśya, śūdra o incluso un intocable, nunca debe matar a un brahmán pacífico, ni siquiera con una brizna de hierba.

12.14.91

ब्राह्मणायावगुर्याद्यः स्पृष्ट्वा गुरुतरं महत् ।
वर्षाणां त्रिशतं पापः प्रतिष्ठां नाधिगच्छति ॥ १२.१४.९१ ॥

Quien agrede a un brahmín y, al tocarlo, comete un pecado grave y enorme, ese pecador no alcanza un lugar firme durante trescientos años.

12.14.92

सहस्राणि च वर्षाणि निहत्य नरके पतेत् ।
तस्मान्नैवावगुर्याद्धि नैव शस्त्रं निपातयेत् ॥ १२.१४.९२ ॥

Tras matar a un brahmín, cae al infierno durante miles de años. Por eso no se debe agredirlo, ni golpearlo con un arma.

12.14.93

शोणितं यावतः पांसून्गृह्णातीति हि धारणा ।
तावतीः स समाः पापो नरके परिवर्तते ॥ १२.१४.९३ ॥

Se sostiene que, tantos años como granos de polvo toma la sangre, otros tantos años da vueltas el pecador en el infierno.

12.14.94

त्वगस्थिभेदं विप्रस्य यः कुर्यात्कारयेत वा ।
ब्रह्महा स तु विज्ञेयः प्रायश्चित्ती नराधमः ॥ १२.१४.९४ ॥

Quien rompe la piel y los huesos de un brahmín, o lo hace romper, debe ser conocido como asesino de brahmín; ese más vil de los hombres debe someterse a expiación.

12.14.95

श्रोत्रियं ब्राह्मणं हत्वा तथाऽऽत्रेयीं च ब्राह्मणीम् ।
चतुर्विशतिवर्षाणि चरेद्ब्रह्महणो व्रतम् ॥ १२.१४.९५ ॥

Tras matar a un brahmín versado en los Vedas, y asimismo a una brahminí de la estirpe de Atri, el matador de brahmines debe cumplir el voto durante veinticuatro años.

12.14.96

द्विगुणां ब्रह्महत्येयं सर्वैः प्रोक्ता महर्षिभिः ।
प्रायश्चित्तमकुर्वाणं कृताङ्कं विप्रवासयेत् ॥ १२.१४.९६ ॥

Todos los grandes sabios han declarado que el pecado de matar a un brahmín es el doble de grave. Quien no realice la expiación debe ser marcado y desterrado de la comunidad brahmín.

12.14.97

ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं वा घातयेन्नृपः ।
ब्रह्मघ्नं तस्करं चैव माभूदेवं चरिष्यति ॥ १२.१४.९७ ॥

Que el rey haga matar a un brahmán, a un kṣatriya, a un vaiśya o a un śūdra, y también al asesino de un brahmán y al ladrón, para que tal conducta no vuelva a ocurrir.

12.14.98

छित्त्वा हस्तौ च पादौ च नासिकोष्ठौ च भूपतिः ।
ब्रह्मघ्नं चोत्तमं पापं नेत्रोद्धारेण योजयेत् ॥ १२.१४.९८ ॥

Tras cortar las manos y los pies, la nariz y los labios, el rey debe someter al mayor pecador, el asesino de un brahmán, a la extracción de los ojos.

12.14.99

शूद्रस्यैव स्मृतो दण्डस्तद्वद्राजन्यवैश्ययोः ।
प्रायश्चित्तमकुर्वाणं ब्राह्मणं तु प्रवासयेत् ॥ १२.१४.९९ ॥

El castigo prescrito para un śūdra vale igualmente para un kṣatriya y un vaiśya; pero al brahmán que no realice la expiación se le debe desterrar.

12.14.100

क्षत्रियं वैश्यशूद्रौ च शस्त्रेणैव च घातयेत् ।
ब्रह्मघ्नान्ब्राह्मणात्राजा कृताङ्कान्विप्रवासयेत् ॥ १२.१४.१०० ॥

El rey debe hacer matar con arma a un kṣatriya, a un vaiśya y a un śūdra; y debe desterrar de entre los brahmanes a los asesinos de brahmanes y a los marcados.

12.14.101

विकलेन्द्रियांस्त्रिवर्णांश्च चण्डालैः सह वासयेत् ।
तैश्च यः संपिबेत्कश्चित्स पिबन्ब्रह्महा भवेत् ॥ १२.१४.१०१ ॥

A los de sentidos defectuosos y a los de las tres castas superiores se les debe hacer vivir junto con los chandālas; quien beba con ellos se convierte en asesino de un brahmán por el mero hecho de beber.

12.14.102

प्रेतानां न च देयानि पिण्डदानानि केनचित् ॥ १२.१४.१०२ ॥

Nadie debe ofrecer las ofrendas de bolas de arroz a los muertos.

12.14.103

कृष्णवर्णा विरूपा च निर्णीता लम्बमूर्धजा ।
दुनोत्यदृष्ट्वा कर्तारं ब्रह्महत्येति तां विदुः ॥ १२.१४.१०३ ॥

De piel oscura, deforme y de cabello largo, quien es determinada así atormenta sin ver al autor; la conocen como brahmahatyā.

12.14.104

ब्रह्मघ्नेन पिबन्तश्च विप्रा देशाः पुराणि च ।
अचिरादेव पीड्यन्ते दुर्भिक्षव्याधितस्करैः ॥ १२.१४.१०४ ॥

Los brahmanes que beben con un asesino de brahmanes, y las tierras y ciudades, pronto son afligidos por hambruna, enfermedad y ladrones.

12.14.105

ब्राह्मणं पापकर्माणं विप्राणामाततायिनम् ।
क्षत्रियं वैश्यशूद्रौ च नेत्रोद्धारेण योजयेत् ॥ १२.१४.१०५ ॥

Se debe aplicar el castigo de arrancar los ojos a un brahmán pecador, a un agresor de brahmanes, a un kṣatriya, un vaiśya y un śūdra.

12.14.106

दुर्बलानां बलं राजा बलिनो ये च साधवः ।
बलिनां दुर्बलानां च पापानां मृत्त्युरिष्यते ॥ १२.१४.१०६ ॥

El rey es la fuerza de los débiles, y lo son también los justos que son fuertes. Para los fuertes, los débiles y los pecadores, la muerte está decretada.

12.14.107

सदोषमपि यो हन्यादश्राव्य जगतीपते ।
दुर्बलं बलवन्तं वा स पराजयमर्हति ॥ १२.१४.१०७ ॥

Oh señor de la tierra, quien mata incluso a un culpable sin oírlo, sea débil o fuerte, merece la derrota.

12.14.108

राजाज्ञां प्राड्विवाकं च नेच्छेद्यच्चापि निष्पतेत् ।
साक्षिणं साधुवाक्यं च जितं तमपि निर्दिशेत् ॥ १२.१४.१०८ ॥

No se debe desear la orden del rey ni un juez, ni quien no es imparcial; un testigo y la palabra veraz, y al vencido se le debe señalar como culpable.

12.14.109

बन्धनान्निष्पतेद्यच्च प्रतिभूर्न ददाति च ।
कुलजश्च धनाढ्यश्च स पराजयमर्हति ॥ १२.१४.१०९ ॥

Quien escapa de las ataduras, no da un garante, y es de buena familia y rico — merece la derrota.

12.14.110

राजाज्ञया समाहूतो यो न गच्छेत्सभां नरः ।
बलवन्तमुपाश्रित्य सायुधः स पराजितः ॥ १२.१४.११० ॥

El hombre convocado por orden del rey que no acude a la asamblea y, buscando refugio en un hombre poderoso, permanece armado — ese es derrotado.

12.14.111

तं दण्डेन विनिर्जित्य महासाहसिकं नरम् ।
वियुक्तदेहसर्वस्वं परलोकं विसर्जयेत् ॥ १२.१४.१११ ॥

Habiendo vencido con el castigo a aquel hombre gran transgresor, se le debe enviar, privado de cuerpo y de todas sus posesiones, al otro mundo.

12.14.112

मृतस्यापि न देयानि पिण्डदानानि केनचित् ।
दत्त्वा दण्डं प्रयच्छेत मध्यमं पूर्वसाहयम् ॥ १२.१४.११२ ॥

Ni siquiera para el muerto deben ofrecerse por nadie las ofrendas de bolas de arroz. Habiendo dado el castigo, se debe pagar una suma mediana según la ayuda anterior.

12.14.113

कुलस्त्रीव्यभिचारं च राष्ट्रस्य च विमर्दनम् ।
ब्रह्महत्यां च चौर्यं च राजद्रोहं च पञ्चमम् ॥ १२.१४.११३ ॥

El adulterio con una mujer de buena familia, la ruina del reino, el asesinato de un brahmán, el robo y la traición al rey — este es el quinto.

12.14.114

युद्धादन्यत्र हिंसायां सुरापस्य च कीर्तने ।
महान्तं गुरुतल्पे च मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १२.१४.११४ ॥

La violencia fuera de la batalla, alabar a quien bebe licor, yacer con la esposa del maestro y traicionar a un amigo — estos son grandes pecados.

12.14.115

न कथंचिदुपेक्षेत महासाहसिकं नरम् ।
सर्वस्वमपहृत्याशु ततः प्राणैर्वियोजयेत् ॥ १२.१४.११५ ॥

Nunca se debe pasar por alto a un hombre que comete grandes actos de violencia; tras arrebatarle rápidamente todas sus posesiones, debe privársele también de la vida.

12.14.116

त्रिषु वर्णेषु यो दण्डः प्रणीतो ब्रह्मणा पुरा ।
महासाहसिकं विप्रं कृताङ्कं विप्रवासयेत् ॥ १२.१४.११६ ॥

El castigo que Brahmā prescribió en tiempos antiguos para los tres varṇas: al brahmán gran perpetrador de violencia y marcado con una señal, debe desterrársele.

12.14.117

साहस्रो वा भवेद्दण्डः काञ्चनो देहनिष्क्रिया ।
चतुर्णामपि वर्णानामेवमाहोशना कविः ॥ १२.१४.११७ ॥

Que la pena sea una multa de mil, o una multa en oro, o un castigo corporal; así lo declaró el sabio Uśanas para los cuatro varṇas.

12.14.118

नारीणां बालवृद्धानां गोपतेश्च महामतिः ।
पापानां दुर्विनीतानां प्राणान्तं च बृहस्पतिः।
दण्डमाह महाभाग सर्वेषामाततायिनाम् ॥ १२.१४.११८ ॥

Para las mujeres, los niños y los ancianos, y para el señor de las vacas (el rey), y para los pecadores y los mal comportados, el gran sabio Bṛhaspati ha declarado la pena capital; oh tú de gran fortuna, para todos los agresores ha declarado este mismo castigo.