મહાભારત · અધ્યાય 12.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.14.1
अव्याहरति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
भ्रातृणां ब्रुवतां तांस्तान्विविधान्वेदनिश्चयान् ॥ १२.१४.१ ॥
કુંતીના પુત્ર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર કંઈ બોલ્યા નહીં; તેમના ભાઈઓ વેદનિશ્ચયોના અનેક પ્રકારો કહી રહ્યા હતા.
12.14.2
महाभिजनसंपन्ना श्रीमत्यायतलोचना ।
अभ्यभाषत राजानं द्रौपदी योषितां वरा ॥ १२.१४.२ ॥
ઉચ્ચ કુળમાં જન્મેલી, તેજસ્વી, વિશાળ નેત્રોવાળી, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રૌપદીએ રાજાને કહ્યું.
12.14.3
आसीनमृषभं राज्ञां भ्रातृभिः परिवारितम् ।
सिंहशार्दूलसदृशैर्वारणैरिव यूथपम् ॥ १२.१४.३ ॥
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ તેઓ બેઠા હતા, સિંહ અને વાઘ સમાન ભાઈઓથી ઘેરાયેલા, જેમ હાથીઓના ટોળાનો નાયક હોય તેમ.
12.14.4
अभिमानवती नित्यं विशेषेण युधिष्ठिरे ।
लालिता सततं राज्ञा धर्माधर्मनिदर्शिनी ॥ १२.१४.४ ॥
તે સદા, ખાસ કરીને યુધિષ્ઠિર પ્રત્યે અભિમાની હતી; રાજા દ્વારા સદા લાડ પામેલી; ધર્મ-અધર્મ દર્શાવનારી.
12.14.5
आमन्त्रयित्वा सुश्रोणी साम्ना परमवल्गुना ।
भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य ततो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१४.५ ॥
સુંદર કટિવાળી તેણે પતિને સંબોધીને, અત્યંત મધુર અને સૌમ્ય વાણીથી તેમની સામે જોઈને પછી આ વચન કહ્યું.
12.14.6
इमे ते भ्रातरः पार्थ शुष्यन्ते स्तोकका इव ।
वावाश्यमानास्तिष्ठन्ति न चैनानभिनन्दसे ॥ १२.१४.६ ॥
હે પાર્થ, તારા આ ભાઈઓ નાના બાળકોની જેમ સુકાઈ રહ્યા છે; વિલાપ કરતા ઊભા છે; અને તું તેમનું સ્વાગત કરતો નથી.
12.14.7
नन्दयैतान्महाराज मत्तानिव महाद्विपान् ।
उपपन्नेन वाक्येन सततं दुःखभागिनः ॥ १२.१४.७ ॥
હે મહારાજ, મદમસ્ત મોટા હાથીઓની જેમ, સતત દુઃખના ભાગીદાર એવા આ ભાઈઓને યોગ્ય વચનોથી પ્રસન્ન કરો.
12.14.8
कथं द्वैतवने राजन्पूर्वमुक्त्वा तथा वचः ।
भ्रातॄनेतान्स्म सहिताञ्शीतवातातपार्दितान् ॥ १२.१४.८ ॥
હે રાજા, દ્વૈતવનમાં પહેલાં એવું કહીને, ઠંડી, પવન અને તડકાથી પીડાતા આ ભાઈઓને કેમ?
12.14.9
वयं दुर्योधनं हत्वा मृधे भोक्ष्याम मेदिनीम् ।
संपूर्णां सर्वकामानामाहवे विजयैषिणः ॥ १२.१४.९ ॥
યુદ્ધમાં દુર્યોધનને મારીને, વિજય ઇચ્છતા અમે સર્વ કામનાઓથી ભરેલી પૃથ્વીનો ભોગ કરીશું.
12.14.10
नृवीरांश्च रथान्हत्वा निहत्य च महागजान् ।
संस्तीर्य च रथैर्भूमिं ससादिभिररिंदमाः ॥ १२.१४.१० ॥
હે શત્રુદમનો, વીર યોદ્ધાઓ અને રથોને મારીને, મહાન હાથીઓને પાડીને, રથો અને સવારોથી ભૂમિ ઢાંકીને.
12.14.11
यजेभ विविधैर्यज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ।
वनवासकृतं दुःखं भविष्यति सुखाय नः ॥ १२.१४.११ ॥
વિવિધ સમૃદ્ધ યજ્ઞો પૂરતી દક્ષિણા સાથે કરીશું; વનવાસથી થયેલું દુઃખ આપણા સુખ માટે થશે.
12.14.12
इत्येतानेवमुक्त्वा त्वं स्वयं धर्मभृतां वर ।
कथमद्य पुनर्वीर विनिहंसि मनांसि नः ॥ १२.१४.१२ ॥
ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે પોતે આમ કહીને, હે વીર, આજે ફરી અમારાં મન કેમ તોડી રહ્યા છો?
12.14.13
न क्लीबो वसुधां भुङ्क्ते न क्लीबो धनमश्नुते ।
न क्लीबस्य गृहे पुत्रा मत्स्याः पङ्क इवासते ॥ १२.१४.१३ ॥
નપુંસક પૃથ્વીનો ભોગ કરતો નથી, નપુંસક ધન પામતો નથી. નપુંસકના ઘરમાં પુત્રો કાદવમાંની માછલીઓની જેમ પડ્યા રહે છે.
12.14.14
नादण्डः क्षत्रियो भाति नादण्डो भूमिमश्नुते ।
नादण्डस्य प्रजा राज्ञः सुखं विन्दन्ति भारत ॥ १२.१४.१४ ॥
દંડ વિનાનો ક્ષત્રિય શોભતો નથી; દંડ વિનાનો પૃથ્વીને ભોગવતો નથી. હે ભારત, દંડહીન રાજાની પ્રજા સુખ પામતી નથી.
12.14.15
सदेवासुरगन्घर्वैरप्सरोभिर्विभूषितम् ।
रक्षोभिर्गुह्यकैर्नागैर्मनुष्यैश्च विभूषितम् ॥ १२.१४.१५ ॥
દેવો, અસુરો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓથી વિભૂષિત; રાક્ષસો, ગુહ્યકો, નાગો અને મનુષ્યોથી પણ વિભૂષિત.
12.14.16
त्रिवर्गेण च संपूर्णं त्रिवर्गस्यागमेन च ।
दण्डेनाभ्याहृतं सर्वं जगद्भोगाय कल्पते ॥ १२.१४.१६ ॥
ત્રિવર્ગથી પૂર્ણ અને ત્રિવર્ગશાસ્ત્રથી યુક્ત; દંડથી ચાલતું આ સમગ્ર જગત ભોગને યોગ્ય બને છે.
12.14.17
स्वायंभुवं महीपाल आगमं शृणु शाश्वतम् ।
विप्राणां विदितश्चायं तव चैव विशांपते ॥ १२.१४.१७ ॥
હે મહીપાલ, સ્વયંભુ (બ્રહ્મા)નો આ શાશ્વત આગમ સાંભળ. હે વિશાંપતિ, આ બ્રાહ્મણોને જાણીતો છે અને તને પણ જાણીતો છે.
12.14.18
अराजके हि लोकेऽस्मिन्सर्वतो विद्रुते भयात् ।
रक्षार्थमस्य लोकस्य राजानमसृजत्प्रभुः।
महाकायं महावीर्यं पालने जगतः क्षमम् ॥ १२.१४.१८ ॥
રાજા વિનાના આ લોકમાં ભયથી ચારેય બાજુ વિખરાઈ જવાથી, આ લોકના રક્ષણ માટે પ્રભુએ મહાકાય, મહાવીર્ય, જગતના પાલનમાં સમર્થ એવો રાજા સર્જ્યો.
12.14.19
अनिलाग्नियमार्काणामिन्द्रस्य वरुणस्य च ।
चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रा निर्हृत्य शाश्वतीः ॥ १२.१४.१९ ॥
વાયુ, અગ્નિ, યમ, સૂર્ય, ઇન્દ્ર, વરુણ, ચંદ્ર અને કુબેરના શાશ્વત અંશ લઈને (રાજાનું સર્જન થયું છે).
12.14.20
यस्मादेषां सुरेन्द्राणां संभवत्यंशतो नृपः ।
तस्मादभिभवत्येष सर्वभूतानि तेजसा ॥ १२.१४.२० ॥
આ સુરેન્દ્રોના અંશથી રાજા ઉત્પન્ન થાય છે, તેથી તે પોતાના તેજથી સર્વ પ્રાણીઓને વશ કરે છે.
12.14.21
तपत्यादित्यवच्चैव चक्षूंषि च मनांसि च ।
च चैनं भुवि शक्नोति कश्चिदप्यभिवीक्षितुम् ॥ १२.१४.२१ ॥
તે સૂર્યની જેમ તપે છે; પૃથ્વી પર કોઈ પણ આંખ કે મનથી તેને સીધો જોઈ શકતું નથી.
12.14.22
सोऽग्निर्भवति वायुश्च सोऽर्कः सोमश्च धर्मराट् ।
स कुबेरः स वरुणः स महेन्द्रः प्रतापवान् ॥ १२.१४.२२ ॥
તે જ અગ્નિ, વાયુ, સૂર્ય, સોમ, ધર્મરાજ છે; તે જ કુબેર, વરુણ, મહેન્દ્ર — પ્રતાપી છે.
12.14.23
पितामहस्य देवस्य विष्णोः शर्वस्य चैव हि ।
ऋषीणां चैव सर्वेषां तस्मिंस्तेजः प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१४.२३ ॥
પિતામહ (બ્રહ્મા) દેવ, વિષ્ણુ, શર્વ (શિવ) અને સર્વ ઋષિઓનું તેજ તેનામાં જ સ્થાપિત છે.
12.14.24
बालोऽपि नावमन्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः ।
महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ १२.१४.२४ ॥
રાજા બાળક હોય તોય 'આ તો માત્ર માણસ છે' એમ માનીને તેનો અનાદર ન કરવો; કારણ કે તે માનવરૂપે રહેલી મહાન દેવતા છે.
12.14.25
एकमेव दहत्यग्निर्नरं दुरुपसर्पिणम् ।
कुलं दहति राजाग्निः सपशुद्रव्यसंचयम् ॥ १२.१४.२५ ॥
ખોટી રીતે નજીક જનાર એક જ માણસને અગ્નિ બાળે છે; પરંતુ રાજાનો અગ્નિ પશુ અને સંચિત ધન સહિત આખા કુળને બાળી નાખે છે.
12.14.26
धृतराष्ट्रकुलं दग्धं क्रोधोद्भूतेन वह्निना ।
प्रत्यक्षमेतल्लोकस्य संशयो हि न विद्यते ॥ १२.१४.२६ ॥
ક્રોધમાંથી ઉદ્ભવેલી અગ્નિથી ધૃતરાષ્ટ્રનું કુળ બળી ગયું છે. આ જગતની સામે પ્રત્યક્ષ છે; એમાં કોઈ શંકા નથી.
12.14.27
कुलजो वृत्तसंपन्नो धार्मिकश्च महीपतिः ।
प्रजानां पालने युक्तः पूज्यते दैवतैरपि ॥ १२.१४.२७ ॥
કુલીન, સદાચારસંપન્ન, ધાર્મિક અને પ્રજાના પાલનમાં તત્પર રાજાની દેવતાઓ પણ પૂજા કરે છે.
12.14.28
कार्यं योऽवेक्ष्य शक्तिं च देशकालौ च तत्वतः ।
कुरुते धर्मसिद्ध्यर्थं वैश्वरूप्यं पुनः पुनः ॥ १२.१४.२८ ॥
કાર્ય, પોતાની શક્તિ, દેશ અને કાળનો યથાર્થ વિચાર કરીને ધર્મસિદ્ધિ માટે અનેક રીતે વારંવાર કાર્ય કરનાર.
12.14.29
तस्य प्रसादे पद्मा श्रीर्विजयश्च पराक्रमे ।
मृत्युश्च वसति क्रोधे सर्वतेजोमयो हि सः ॥ १२.१४.२९ ॥
તેની કૃપામાં પદ્મા અને શ્રી વસે છે; તેના પરાક્રમમાં વિજય છે; તેના ક્રોધમાં મૃત્યુ વસે છે; તે ખરેખર સર્વ તેજથી ભરેલો છે.
12.14.30
तं यस्तु द्वेष्टि संमोहात्स विनश्यति मानवः ।
तस्य ह्याशुविनाशाय राजाऽपि कुरुते मनः ॥ १२.१४.३० ॥
મોહથી જે તેનો દ્વેષ કરે છે તે માણસ નાશ પામે છે; તેના ઝડપી વિનાશ માટે રાજા પણ મન બનાવે છે.
12.14.31
तस्माद्धर्मं यदिष्टेषु स व्यवस्यति पार्थिवः ।
अनिष्टं चाप्यनिष्टेषु तद्धर्मं न विचालयेत् ॥ १२.१४.३१ ॥
તેથી રાજા પ્રિયજનો પ્રત્યે જે ધર્મ નક્કી કરે, અને અપ્રિયો પ્રત્યે જે અપ્રિય હોય, તે ધર્મથી તેણે ડગવું ન જોઈએ.
12.14.32
तस्यार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्ममात्मजम् ।
ब्रह्मतेजोमयं दण्डमसृजत्पूर्वमीश्वरः ॥ १२.१४.३२ ॥
તેના માટે, સર્વ પ્રાણીઓના રક્ષક, પોતાનાથી ઉત્પન્ન થયેલા ધર્મને, ઈશ્વરે પૂર્વે બ્રહ્મતેજથી ભરેલા દંડ રૂપે સર્જ્યો.
12.14.33
तस्य सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
भयाद्भोगाय कल्पन्ते धर्मान्न विचलन्ति च ॥ १२.१४.३३ ॥
તેના ભયથી સર્વ સ્થાવર અને જંગમ પ્રાણીઓ ભોગને યોગ્ય બને છે, અને તેઓ ધર્મથી ડગતા નથી.
12.14.34
देशकालौ च शक्तिं च कार्यं चावेक्ष्य तत्वतः ।
यथार्हतः संप्रणयेन्नरेष्वन्यायवर्तिषु ॥ १२.१४.३४ ॥
દેશ, કાળ, શક્તિ અને કાર્યને યથાર્થ રીતે વિચારીને, અન્યાય કરનારા માણસો પર યથાયોગ્ય રીતે પ્રયોગ કરવો.
12.14.35
स राजा पुरुषो दण्डः स नेता शासिता च सः ।
वर्णानामाश्रमाणां च धर्मप्रभुरथाव्ययः ॥ १२.१४.३५ ॥
તે રાજા જ પુરુષ છે, તે જ દંડ છે, તે જ નેતા અને શાસક છે; વર્ણો અને આશ્રમોનો તે ધર્મપ્રભુ છે, તે અવ્યય છે.
12.14.36
दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति ।
दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः ॥ १२.१४.३६ ॥
દંડ જ સર્વ પ્રજા પર શાસન કરે છે; દંડ જ તેમનું રક્ષણ કરે છે. સૂતેલાઓ વચ્ચે દંડ જાગતો રહે છે; બુદ્ધિમાનો દંડને જ ધર્મ જાણે છે.
12.14.37
सुसमीक्ष्य धृतो दण्डः सर्वा रञ्जयति प्रजाः ।
असमीक्ष्य प्रणीतस्तु विनाशयति सर्वशः ॥ १२.१४.३७ ॥
સારી રીતે વિચારીને ધારણ કરેલો દંડ સર્વ પ્રજાને પ્રસન્ન કરે છે; વિચાર્યા વિના આપેલો દંડ સર્વથા વિનાશ કરે છે.
12.14.38
यदि न प्रणयेद्राजा दण्डं दण्ड्येष्वतन्द्रितः ।
जले मत्स्यानिवाभक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः ॥ १२.१४.३८ ॥
જો રાજા આળસ વિના દંડપાત્રો પર દંડ પ્રયોજે નહીં, તો પાણીમાં મોટી માછલીઓ નાની માછલીઓને ખાઈ જાય તેમ બળવાનો નિર્બળોને ખાઈ જશે.
12.14.39
काकोऽद्याच्च पुरोडाशं श्वा चैवावलिहेद्धविः ।
स्वामित्वं न क्वचिच्च स्यात्प्रपद्येताधरोत्तरम् ॥ १२.१४.३९ ॥
કાગડો પુરોડાશ ખાશે, કૂતરો હવિ ચાટશે; ક્યાંય સ્વામિત્વ નહીં રહે, ઊંચ-નીચનો ક્રમ ઊલટો થઈ જશે.
12.14.40
सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभस्तु शुचिर्नरः ।
दण्डस्य हि भयात्सर्वं जगद्भोगाय कल्पते ॥ १२.१४.४० ॥
સમગ્ર લોક દંડથી વશ થાય છે; શુદ્ધ માનવી દુર્લભ છે. દંડના ભયથી જ સમગ્ર જગત ભોગને યોગ્ય બને છે.
12.14.41
देवदानवगन्धर्वा रक्षांसि पतगोरगाः ।
तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनैवाभिपीडिताः ॥ १२.१४.४१ ॥
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, રાક્ષસ, પક્ષીઓ અને નાગ પણ દંડથી પીડાઈને જ ભોગને યોગ્ય બને છે.
12.14.42
दूष्येयुः सर्ववर्णाश्च भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
सर्वलोकप्रकोपश्च भवेद्दण्डस्य विभ्रमात् ॥ १२.१४.४२ ॥
દંડના વિભ્રમ (દુરુપયોગ) થી સર્વ વર્ણો દૂષિત થશે, સર્વ સેતુઓ (મર્યાદાઓ) તૂટશે, અને સર્વ લોકોમાં ઉપદ્રવ થશે.
12.14.43
यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति पापहा ।
प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति ॥ १२.१४.४३ ॥
કાળો અને લાલ નેત્રોવાળો, પાપનો નાશ કરનાર દંડ જ્યાં વિચરે છે, ત્યાં પ્રજાઓ મોહમાં પડતી નથી, જો નેતા સારી રીતે જુએ.
12.14.44
आहुस्तस्य प्रणेतारं राजानं सत्यवादिनम् ।
समीक्ष्यकारिणं प्राज्ञं धर्मकामार्थकोविदम् ॥ १२.१४.४४ ॥
તેના નેતાને તેઓ રાજા કહે છે, જે સત્યવાદી, વિચારીને કાર્ય કરનાર, પ્રાજ્ઞ અને ધર્મ-કામ-અર્થના જ્ઞાતા હોય.
12.14.45
तं राजा प्रणयन्सम्यक्स्वर्गायाभिप्रवर्तते ।
कामात्मविषयी क्षुद्रो दण्डेनैव निहन्यते ॥ १२.१४.४५ ॥
તે રાજા તેને સારી રીતે ચલાવીને સ્વર્ગ તરફ વળે છે; કામ અને વિષયોમાં ડૂબેલો ક્ષુદ્ર દંડથી જ હણાય છે.
12.14.46
दण्डो हि सुमहातेजा दुर्धरश्चाकृतात्मभिः ।
धर्माद्विचलितं हन्ति नृपमेव सबान्धवम् ॥ १२.१४.४६ ॥
દંડ અત્યંત તેજસ્વી છે અને અશુદ્ધ મનવાળાઓ માટે દુર્ધર છે; ધર્મથી ચલિત રાજાને તે બંધુઓ સહિત હણે છે.
12.14.47
ततो दुर्गं च राष्ट्रं च लोकं च सचराचरम् ।
अन्तरिक्षगतांश्चैव मुनीन्देवांश्च हिंसति ॥ १२.१४.४७ ॥
ત્યારે તે કિલ્લા, રાષ્ટ્ર, ચરાચર સહિત લોક અને આકાશમાં રહેલા મુનિઓ તથા દેવોને પણ હિંસે છે.
12.14.48
सोऽसहायेन मूढेन लुब्धेनाकृतबुद्धिना ।
अशक्यो न्यायतो नेतुं विषयांश्चैव सेवता ॥ १२.१४.४८ ॥
અસહાય, મૂઢ, લોભી, અપરિપક્વ બુદ્ધિવાળા અને વિષયોનું સેવન કરનારને ન્યાયથી ચલાવવું અશક્ય છે.
12.14.49
शुचिना सत्यसन्धेन नीतिशास्त्रानुसारिणा ।
दण्डः प्रणेतुं शक्यो हि सुसहायेन धीमता ॥ १२.१४.४९ ॥
શુદ્ધ, સત્યપ્રતિજ્ઞ, નીતિશાસ્ત્રને અનુસરનાર, સારા સહાયકોવાળા બુદ્ધિમાન દ્વારા જ દંડ પ્રયોજી શકાય.
12.14.50
स्वराष्ट्रे न्यायवर्ती स्याद्भृशदण्डश्च शत्रुषु ।
सुहृत्स्वजिह्मः स्निग्धेषु ब्राह्मणेषु क्षमान्वितः ॥ १२.१४.५० ॥
પોતાના રાષ્ટ્રમાં ન્યાયનિષ્ઠ રહેવું, શત્રુઓ પર કઠોર દંડ કરવો, મિત્રો પ્રત્યે સરળ રહેવું, સ્નેહીજનો અને બ્રાહ્મણો પ્રત્યે ક્ષમાશીલ રહેવું.
12.14.51
एवंवृत्तस्य राज्ञस्तु शिलोञ्छेनापि जीवतः ।
विस्तीर्येत यशो लोके तैलबिन्दुरिवाम्भसि ॥ १२.१४.५१ ॥
આ રીતે વર્તતા રાજાની કીર્તિ, શિલોંછથી જીવતો હોય તો પણ, પાણીમાં તેલના બિંદુની જેમ લોકમાં વિસ્તરે છે.
12.14.52
अतस्तु विपरीतस्य नृपतेरकृतात्मनः ।
संक्षिप्येन यशो लोके घृतबिन्दुरिवाम्भसि ॥ १२.१४.५२ ॥
પરંતુ વિપરીત આચરણ કરનાર, આત્મસંયમ વિનાના રાજાની કીર્તિ, પાણીમાં ઘીના બિંદુની જેમ લોકમાં સંકોચાઈ જાય છે.
12.14.53
देवदेवेन रुद्रेण ब्रह्मणा च महीपते ।
विष्णुना चैव देवेन शक्रेण च महात्मना ॥ १२.१४.५३ ॥
હે મહીપતિ! દેવોના દેવ રુદ્ર, બ્રહ્મા, વિષ્ણુદેવ અને મહાત્મા ઇન્દ્ર દ્વારા (આ સ્થાપિત થયું છે).
12.14.54
लोकपालैश्च भूतैश्च पाण्डवैश्च महात्मभिः ।
धर्माद्विचलिता राजन्धार्तराष्ट्रा निपातिताः।
अधार्मिका दुराचाराः ससैन्या विनिपातिताः ॥ १२.१४.५४ ॥
હે રાજન! લોકપાલો, પ્રાણીઓ અને મહાત્મા પાંડવો દ્વારા ધર્મથી ચલિત થયેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પાડી દેવાયા; અધાર્મિક અને દુરાચારી તેઓ સૈન્ય સહિત નાશ પામ્યા.
12.14.55
तान्निहत्य न दोषस्ते स्वल्पोऽपि जगतीपते ।
छलेन मायया वाऽथ क्षत्रधर्मेण वा नृप ॥ १२.१४.५५ ॥
તેમને હણવામાં તને જરાપણ દોષ નથી, હે પૃથ્વીપતિ. છળથી, માયાથી, અથવા ક્ષત્રિયધર્મથી, હે નૃપ.
12.14.56
मित्रता सर्वभूतेषु दानमध्ययनं तपः ।
ब्राह्मणस्यैव धर्मः स्यान्न राज्ञो राजसत्तम ॥ १२.१४.५६ ॥
સર્વ ભૂતો પ્રત્યે મૈત્રી, દાન, અધ્યયન, તપ — આ બ્રાહ્મણનો જ ધર્મ છે, રાજાનો નહીં, હે રાજશ્રેષ્ઠ.
12.14.57
असतां प्रतिषेधश्च सतां च परिपालनम् ।
एष राज्ञां परो धर्मः समरे चापलायनम् ॥ १२.१४.५७ ॥
દુષ્ટોનો પ્રતિષેધ અને સજ્જનોનું પરિપાલન — આ જ રાજાઓનો પરમ ધર્મ છે; યુદ્ધમાં પલાયન ન કરવું પણ.
12.14.58
यस्मिन्क्षमा च क्रोधश्च दानादाने भयाभये ।
निग्रहानुग्रहौ चोभौ स वै धर्मविदुच्यते ॥ १२.१४.५८ ॥
જેનામાં ક્ષમા અને ક્રોધ, દાન અને સ્વીકાર, ભય અને અભય, નિગ્રહ અને અનુગ્રહ — આ બંને હોય, તે જ ધર્મજ્ઞ કહેવાય છે.
12.14.59
न श्रुतेन न दानेन न सांत्वेन न चेज्यया ।
त्वयेयं पृथिवी लब्धा न संकोचेन चाप्युत ॥ १२.१४.५९ ॥
શાસ્ત્રજ્ઞાનથી નહીં, દાનથી નહીં, સાંત્વનાથી નહીં, યજ્ઞથી પણ નહીં — તેં આ પૃથ્વી મેળવી છે; સંકોચથી પણ નહીં.
12.14.60
यत्तद्बलममित्राणां तथा वीरसमुद्यतम् ।
हस्त्यश्वरथसंपन्नं त्रिभिरङ्गैरनुत्तमम् ॥ १२.१४.६० ॥
શત્રુઓનું તે બળ, વીરોએ સજ્જ કરેલું, હાથી-ઘોડા-રથોથી સંપન્ન, ત્રણ અંગોથી અનુત્તમ હતું.
12.14.61
रक्षितं द्रोणकर्णाभ्यामश्वत्थाम्ना कृपेण च ।
तत्त्वया निहतं वीर तस्माद्भुङ्क्ष्व वसुंधराम् ॥ १२.१४.६१ ॥
દ્રોણ, કર્ણ, અશ્વત્થામા અને કૃપ દ્વારા રક્ષિત તે સેનાને, હે વીર, તેં હણી નાખી છે; તેથી આ પૃથ્વીનો ઉપભોગ કર.
12.14.62
जम्बूद्वीपो महाराज नानाजनपदैर्युतः ।
त्वया पुरुषशार्दूल दण्डेन मृदितः प्रभो ॥ १२.१४.६२ ॥
હે મહારાજ, અનેક જનપદોથી યુક્ત જંબૂદ્વીપને, હે પુરુષશાર્દૂલ, હે પ્રભુ, તેં દંડથી મર્દી નાખ્યો છે.
12.14.63
जम्बूद्वीपेन सदृशः क्रौञ्चद्वीपो नराधिप ।
अपरेण महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ १२.१४.६३ ॥
હે નરાધિપ, જંબૂદ્વીપ સમાન ક્રૌંચદ્વીપ, જે મહામેરુની પશ્ચિમે છે, તેને તેં દંડથી મર્દી નાખ્યો છે.
12.14.64
क्रौञ्चद्वीपेन सदृशः शाकद्वीपो नराधिप ।
पूर्वेण तु महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ १२.१४.६४ ॥
હે નરાધિપ, ક્રૌંચદ્વીપ સમાન શાકદ્વીપ, જે મહામેરુની પૂર્વે છે, તેને તેં દંડથી મર્દી નાખ્યો છે.
12.14.65
उत्तरेण महामेरोः शाकद्वीपेन संमितः ।
भद्राश्वः पुरुषव्याघ्र दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ १२.१४.६५ ॥
મહામેરુની ઉત્તરે શાકદ્વીપ સમાન ભદ્રાશ્વ છે; હે પુરુષવ્યાઘ્ર, તેં તેને દંડથી મર્દી નાખ્યો છે.
12.14.66
द्वीपाश्च सान्तरद्वीपा नानाजनपदाश्रयाः ।
विगाह्य सागरं वीर दण्डेन मृदितास्त्वया ॥ १२.१४.६६ ॥
હે વીર, સમુદ્રમાં પ્રવેશીને અનેક જનપદોના આશ્રયરૂપ તે દ્વીપો અને અંતરદ્વીપોને તેં દંડથી મર્દી નાખ્યા છે.
12.14.67
एतान्यप्रतिमेयानि कृत्वा कर्माणि भारत ।
न प्रीयसे महाराज पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ १२.१४.६७ ॥
હે ભારત, આવાં અપ્રતિમ કર્મો કરીને પણ, હે મહારાજ, બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજાઈને પણ તમે પ્રસન્ન નથી થતા.
12.14.68
स त्वं भ्रातॄनिमान्दृष्ट्वा प्रतिनन्दस्व भारत ।
ऋषभानिव संमत्तान्गजेन्द्रान्गर्जितानिव ॥ १२.१४.६८ ॥
હે ભારત, તમે આ ભાઈઓને જોઈને આનંદ પામો, જેમ મદમસ્ત વૃષભો અને ગર્જતા ગજેન્દ્રોને જોઈને આનંદ થાય.
12.14.69
अमरप्रतिमाः सर्वे शत्रुसाहाः परंतपाः ।
एकैकोऽपि सुखायैषां मम स्यादिति मे मतिः ॥ १२.१४.६९ ॥
આ સૌ અમરો સમાન છે, શત્રુઓને જીતનારા અને શત્રુઓને તપાવનારા છે. આમાંનો એક-એક પણ મારા સુખ માટે પૂરતો થાય, એવો મારો અભિપ્રાય છે.
12.14.70
किं पुनः पुरुषव्याघ्राः पतयो मे नरर्षभाः ।
समस्तानीन्द्रियाणीव शरीरस्य विचेष्टने ॥ १२.१४.७० ॥
તો પછી મારા પતિઓ — પુરુષોમાં વ્યાઘ્ર, નરોમાં વૃષભ — શરીરની સર્વ ઇન્દ્રિયોની જેમ શરીરની ક્રિયામાં મારા માટે અનિવાર્ય છે.
12.14.71
अनृतं नाब्रवीच्छ्वश्रूः सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी ।
युधिष्ठिरस्त्वां पाञ्चालि सुखे धास्यत्यनुत्तमे ॥ १२.१४.७१ ॥
સર્વજ્ઞા, સર્વદર્શિની સાસુએ ક્યારેય અસત્ય કહ્યું નથી. હે પાંચાલી, યુધિષ્ઠિર તને ઉત્તમ સુખમાં સ્થાપશે.
12.14.72
इत्वा राजसहस्राणि बहून्याशुपराक्रमः ।
तद्व्यर्थं संप्रपश्यामि मोहात्तव जनाधिप ॥ १२.१४.७२ ॥
હે જનાધિપ, હજારો રાજાઓને હણીને શીઘ્ર પરાક્રમી તમારો તે પરિશ્રમ મોહને કારણે વ્યર્થ થયો હોય એમ મને દેખાય છે.
12.14.73
येषामुन्मत्तको ज्येष्ठः सर्वे तेऽप्यनुसारिणः ।
तवोन्मादान्महाराजसोन्मादाः सर्वपाण्डवाः ॥ १२.१४.७३ ॥
જેમનો જ્યેષ્ઠ ગાંડો છે, તેઓ સૌ તેના અનુયાયીઓ છે. હે મહારાજ, તમારા ગાંડપણથી જ સર્વ પાંડવો પણ ગાંડા થયા છે.
12.14.74
यदि हि स्युरनुन्मत्ता भ्रातरस्ते नराधिप ।
बद्ध्वा त्वां नास्तिकैः सार्धं प्रशासेयुर्वसुंधराम् ॥ १२.१४.७४ ॥
હે નરાધિપ, જો તમારા ભાઈઓ ગાંડા ન હોત, તો તેઓ તમને નાસ્તિકો સાથે બાંધીને પૃથ્વી પર શાસન કરત.
12.14.75
कुरुते मूढ एवं हि यः श्रेयो नाधिगच्छति ।
धूपैरञ्जनयोगैश्च नस्यकर्मभिरेव च ॥ १२.१४.७५ ॥
જે મૂઢ શ્રેય પામતો નથી, તે આવું કરે છે; ધૂપ, અંજન પ્રયોગો અને નસ્યકર્મોથી જ (ઉપચાર કરવો જોઈએ).
12.14.76
उन्मत्तिरपनेतव्या तव राजन्यदृच्छया ।
भेषजैः स चिकित्स्यः स्याद्य उन्मार्गेण गच्छति ॥ १२.१४.७६ ॥
હે રાજન, તમારું ગાંડપણ કોઈ પણ રીતે દૂર કરવું જોઈએ. જે ખોટા માર્ગે ચાલે છે, તે ઔષધોથી સારવાર યોગ્ય છે.
12.14.77
साहं सर्वाधमा लोके स्त्रीणां भरतसत्तम ।
तथा विनिकृता पुत्रैर्याऽहमिच्छामि जीवितुम् ॥ १२.१४.७७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જગતમાં સ્ત્રીઓમાં હું સૌથી અધમ છું; પુત્રો દ્વારા આ રીતે અપમાનિત થઈને પણ હું જીવવા ઇચ્છું છું.
12.14.78
धृतराष्ट्रसुता राजन्नित्यमुत्पथगामिनः ।
तादृशानां वधे दोषं नाहं पश्यामि कर्हिचित् ॥ १२.१४.७८ ॥
હે રાજન, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સદા ખોટા માર્ગે ચાલનારા છે. એવા લોકોના વધમાં હું ક્યારેય દોષ જોતી નથી.
12.14.79
इमांश्चोशनसा गीताञ्श्लोकाञ्श्रृणु नराधिप ॥ १२.१४.७९ ॥
હે નરાધિપ, ઉશનસે ગાયેલા આ શ્લોકો સાંભળો.
12.14.80
आत्महन्ताऽर्थहन्ता च बन्धुहन्ता विषप्रदः ।
अकारणेन हन्ता च यश्च भार्यां परामृशेत् ॥ १२.१४.८० ॥
આત્મઘાતી, ધનહર્તા, બંધુહંતા, ઝેર આપનાર, કારણ વિના હત્યા કરનાર, અને જે પત્નીને સ્પર્શે—
12.14.81
निर्दोषं वधमेतेषां षण्णामप्याततायिनाम् ।
ब्रह्मा प्रोवाच भगवान्भार्गवाय महात्मने ॥ १२.१४.८१ ॥
આ છ આતતાયીઓનો વધ નિર્દોષ છે, એમ ભગવાન બ્રહ્માએ મહાત્મા ભાર્ગવને કહ્યું હતું.
12.14.82
ब्रह्मक्षत्रविशां राजन्सत्पथे वर्तिनामपि ।
प्रसह्यागारमागम्य हन्तारं गरदं तथा ॥ १२.१४.८२ ॥
હે રાજન્, સત્પથ પર ચાલનારા બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્યના ઘરમાં બળજબરીથી ઘૂસીને હત્યા કરનાર અને ઝેર આપનારને (મારી શકાય).
12.14.83
अभक्ष्यापेयदातारमग्निदं च निशातयेत् ।
मार्ग एष महीपानां गोब्राह्मणवधेषु च ॥ १२.१४.८३ ॥
અભક્ષ્ય અને અપેય આપનારને તથા આગ લગાડનારને મારી નાખવો જોઈએ. ગાય અને બ્રાહ્મણની હત્યામાં રાજાઓનો માર્ગ આ જ છે.
12.14.84
केशग्रहे च नारीणामपि युध्येत्पितामहम् ।
ब्रह्माणं देवदेवेशं किं पुनः पापकारिणम् ॥ १२.१४.८४ ॥
સ્ત્રીના વાળ પકડે તો દેવોના દેવ પિતામહ બ્રહ્મા સાથે પણ યુદ્ધ કરવું જોઈએ; પાપીની તો વાત જ શી.
12.14.85
गोब्राह्मणार्थे व्यसने च राज्ञां राष्ट्रोपमर्दे स्वशरीरहेतोः ।
स्त्रीणां च विक्रुष्टरुतानि श्रुत्वा विप्रोऽपि युध्येत महाप्रभावः ॥ १२.१४.८५ ॥
ગાયો અને બ્રાહ્મણોને માટે, રાજાઓની આપત્તિમાં, રાષ્ટ્રના વિનાશમાં, પોતાના શરીરને કારણે, અને સ્ત્રીઓના આક્રંદ સાંભળીને મહાપ્રભાવશાળી બ્રાહ્મણે પણ યુદ્ધ કરવું.
12.14.86
धर्माद्विचलितं विप्रं निहन्यादाततायिनम् ।
तस्यान्यत्र वधं विद्वान्मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ १२.१४.८६ ॥
ધર્મથી ચ્યુત થયેલા, આતતાયી બ્રાહ્મણને મારી શકાય. વિદ્વાને તેના વધ સિવાય બીજો કોઈ ઉપાય મનથી પણ વિચારવો નહીં.
12.14.87
गोब्राह्मणवधे वृत्तं मन्त्रत्राणार्थमेव च ।
निहन्यात्क्षत्रियो विप्रं स्वकुटुम्बस्य चाप्तये ॥ १२.१४.८७ ॥
ગાયો અને બ્રાહ્મણોના વધના પ્રસંગે, મંત્રરક્ષણ માટે અને પોતાના કુટુંબના કલ્યાણ માટે ક્ષત્રિય બ્રાહ્મણને પણ મારી શકે.
12.14.88
तस्करेण नृशंसेन धर्मात्प्रचलितेन च ।
क्षत्रबन्धुः परं शक्त्या युध्येद्विप्रेण संयुगे ॥ १२.१४.८८ ॥
ચોર, ક્રૂર અને ધર્મથી ચ્યુત થયેલા બ્રાહ્મણ સાથે ક્ષત્રિય-બંધુએ યુદ્ધમાં પોતાની પૂરી શક્તિથી લડવું.
12.14.89
आततायिनमायान्तमपि वेदान्तपारगम् ।
जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन भ्रूणहा भवेत् ॥ १२.१४.८९ ॥
વેદાંતમાં પારંગત હોય તોપણ મારવાની ઇચ્છાથી આવતા આતતાયીને, તેને મારવાની ઇચ્છા કરી શકાય; તેથી ભ્રૂણહત્યાનું પાપ લાગતું નથી.
12.14.90
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वाऽप्यन्त्यजोपि वा ।
न हन्याद्ब्राह्मणं शान्तं तृणेनापि कदाचन ॥ १२.१४.९० ॥
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર કે અન્ત્યજ કોઈ પણ હોય, શાંત બ્રાહ્મણને તણખલાથી પણ ક્યારેય ન મારે.
12.14.91
ब्राह्मणायावगुर्याद्यः स्पृष्ट्वा गुरुतरं महत् ।
वर्षाणां त्रिशतं पापः प्रतिष्ठां नाधिगच्छति ॥ १२.१४.९१ ॥
જે બ્રાહ્મણ પર પ્રહાર કરે છે, તેને સ્પર્શીને ભારે મહાપાપ કરે છે, તે પાપી ત્રણસો વર્ષ સુધી સ્થિર સ્થાન પામતો નથી.
12.14.92
सहस्राणि च वर्षाणि निहत्य नरके पतेत् ।
तस्मान्नैवावगुर्याद्धि नैव शस्त्रं निपातयेत् ॥ १२.१४.९२ ॥
બ્રાહ્મણને મારનાર હજારો વર્ષો સુધી નરકમાં પડે છે. તેથી બ્રાહ્મણ પર પ્રહાર ન કરવો અને શસ્ત્ર પણ ન ચલાવવું.
12.14.93
शोणितं यावतः पांसून्गृह्णातीति हि धारणा ।
तावतीः स समाः पापो नरके परिवर्तते ॥ १२.१४.९३ ॥
લોહી જેટલા ધૂળના કણ ગ્રહણ કરે છે, એટલાં વર્ષો સુધી તે પાપી નરકમાં ફરતો રહે છે, એવી માન્યતા છે.
12.14.94
त्वगस्थिभेदं विप्रस्य यः कुर्यात्कारयेत वा ।
ब्रह्महा स तु विज्ञेयः प्रायश्चित्ती नराधमः ॥ १२.१४.९४ ॥
જે બ્રાહ્મણની ચામડી અને હાડકું તોડે છે, અથવા તોડાવે છે, તેને બ્રહ્મહત્યારો જાણવો; તે અધમ પુરુષ પ્રાયશ્ચિત્ત કરવા યોગ્ય છે.
12.14.95
श्रोत्रियं ब्राह्मणं हत्वा तथाऽऽत्रेयीं च ब्राह्मणीम् ।
चतुर्विशतिवर्षाणि चरेद्ब्रह्महणो व्रतम् ॥ १२.१४.९५ ॥
વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને, તેમજ આત્રેયી કુળની બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને મારનારે ચોવીસ વર્ષ સુધી બ્રહ્મહત્યાનું વ્રત આચરવું.
12.14.96
द्विगुणां ब्रह्महत्येयं सर्वैः प्रोक्ता महर्षिभिः ।
प्रायश्चित्तमकुर्वाणं कृताङ्कं विप्रवासयेत् ॥ १२.१४.९६ ॥
બધા મહર્ષિઓએ કહ્યું છે કે બ્રહ્મહત્યાનું પાપ બમણું છે. જે પ્રાયશ્ચિત્ત ન કરે તેને ચિહ્ન કરીને બ્રાહ્મણ સમાજમાંથી હાંકી કાઢવો.
12.14.97
ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं वा घातयेन्नृपः ।
ब्रह्मघ्नं तस्करं चैव माभूदेवं चरिष्यति ॥ १२.१४.९७ ॥
રાજાએ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય કે શૂદ્રને, તેમજ બ્રહ્મહત્યા કરનારને અને ચોરને મારાવવો જોઈએ, જેથી આવું આચરણ ફરી ન થાય.
12.14.98
छित्त्वा हस्तौ च पादौ च नासिकोष्ठौ च भूपतिः ।
ब्रह्मघ्नं चोत्तमं पापं नेत्रोद्धारेण योजयेत् ॥ १२.१४.९८ ॥
રાજાએ બ્રહ્મહત્યા કરનાર તે મહાપાપીના હાથ, પગ, નાક અને હોઠ કાપીને તેની આંખો કઢાવવી.
12.14.99
शूद्रस्यैव स्मृतो दण्डस्तद्वद्राजन्यवैश्ययोः ।
प्रायश्चित्तमकुर्वाणं ब्राह्मणं तु प्रवासयेत् ॥ १२.१४.९९ ॥
શૂદ્રને માટે જે દંડ કહ્યો છે, તે જ ક્ષત્રિય અને વૈશ્યને પણ લાગુ પડે; પરંતુ પ્રાયશ્ચિત્ત ન કરનાર બ્રાહ્મણને દેશનિકાલ કરવો.
12.14.100
क्षत्रियं वैश्यशूद्रौ च शस्त्रेणैव च घातयेत् ।
ब्रह्मघ्नान्ब्राह्मणात्राजा कृताङ्कान्विप्रवासयेत् ॥ १२.१४.१०० ॥
રાજાએ ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રને શસ્ત્રથી મારાવવા; અને બ્રાહ્મણોમાંથી બ્રહ્મહત્યા કરનારા તથા ચિહ્નિત થયેલા લોકોને દેશનિકાલ કરવા.
12.14.101
विकलेन्द्रियांस्त्रिवर्णांश्च चण्डालैः सह वासयेत् ।
तैश्च यः संपिबेत्कश्चित्स पिबन्ब्रह्महा भवेत् ॥ १२.१४.१०१ ॥
વિકલેન્દ્રિય અને ત્રણ વર્ણોના લોકોને ચાંડાળો સાથે રહેવા દેવા; તેમની સાથે જે કોઈ પીએ, તે પીવાથી જ બ્રહ્મહત્યારો બને છે.
12.14.102
प्रेतानां न च देयानि पिण्डदानानि केनचित् ॥ १२.१४.१०२ ॥
પ્રેતોને કોઈએ પિંડદાન ન આપવાં.
12.14.103
कृष्णवर्णा विरूपा च निर्णीता लम्बमूर्धजा ।
दुनोत्यदृष्ट्वा कर्तारं ब्रह्महत्येति तां विदुः ॥ १२.१४.१०३ ॥
કાળા વર્ણવાળી, વિરૂપ અને લાંબા વાળવાળી ઠરાવાયેલી તે, કર્તાને જોયા વિના પીડે છે — તેને બ્રહ્મહત્યા કહે છે.
12.14.104
ब्रह्मघ्नेन पिबन्तश्च विप्रा देशाः पुराणि च ।
अचिरादेव पीड्यन्ते दुर्भिक्षव्याधितस्करैः ॥ १२.१४.१०४ ॥
બ્રહ્મઘાતક સાથે પીનારા બ્રાહ્મણો, દેશો અને નગરો તરત જ દુકાળ, રોગ અને ચોરોથી પીડાય છે.
12.14.105
ब्राह्मणं पापकर्माणं विप्राणामाततायिनम् ।
क्षत्रियं वैश्यशूद्रौ च नेत्रोद्धारेण योजयेत् ॥ १२.१४.१०५ ॥
પાપકર્મી બ્રાહ્મણને, બ્રાહ્મણોનો આતતાયી હોય તેને, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રને આંખ કાઢવાની સજામાં જોડવા જોઈએ.
12.14.106
दुर्बलानां बलं राजा बलिनो ये च साधवः ।
बलिनां दुर्बलानां च पापानां मृत्त्युरिष्यते ॥ १२.१४.१०६ ॥
રાજા નિર્બળોનું બળ છે; બળવાન સજ્જનો પણ એમ જ. બળવાનો, નિર્બળો અને પાપીઓને મૃત્યુ નિશ્ચિત છે.
12.14.107
सदोषमपि यो हन्यादश्राव्य जगतीपते ।
दुर्बलं बलवन्तं वा स पराजयमर्हति ॥ १२.१४.१०७ ॥
હે ભૂપતિ! દોષિતને પણ વિચાર્યા વિના જે મારે છે — નિર્બળ હોય કે બળવાન — તે પરાજયને પાત્ર છે.
12.14.108
राजाज्ञां प्राड्विवाकं च नेच्छेद्यच्चापि निष्पतेत् ।
साक्षिणं साधुवाक्यं च जितं तमपि निर्दिशेत् ॥ १२.१४.१०८ ॥
રાજાજ્ઞા અને ન્યાયાધીશની ઇચ્છા ન કરવી; જે નિષ્પક્ષ ન હોય તેને પણ; સાક્ષી અને સત્યવચન, અને હારેલાને પણ (દોષી) બતાવવો.
12.14.109
बन्धनान्निष्पतेद्यच्च प्रतिभूर्न ददाति च ।
कुलजश्च धनाढ्यश्च स पराजयमर्हति ॥ १२.१४.१०९ ॥
જે બંધનમાંથી છટકી જાય, જે જામીનદાર ન આપે, અને જે કુલીન તથા ધનવાન હોય — તે પરાજયને યોગ્ય છે.
12.14.110
राजाज्ञया समाहूतो यो न गच्छेत्सभां नरः ।
बलवन्तमुपाश्रित्य सायुधः स पराजितः ॥ १२.१४.११० ॥
રાજાજ્ઞાથી બોલાવાયેલો જે માણસ સભામાં ન જાય અને બળવાનનો આશ્રય લઈ શસ્ત્રસહિત રહે, તે પરાજિત છે.
12.14.111
तं दण्डेन विनिर्जित्य महासाहसिकं नरम् ।
वियुक्तदेहसर्वस्वं परलोकं विसर्जयेत् ॥ १२.१४.१११ ॥
તે મહાસાહસી માણસને દંડથી જીતીને, દેહ અને સર્વસ્વ ગુમાવેલાને પરલોક મોકલવો.
12.14.112
मृतस्यापि न देयानि पिण्डदानानि केनचित् ।
दत्त्वा दण्डं प्रयच्छेत मध्यमं पूर्वसाहयम् ॥ १२.१४.११२ ॥
મૃતક માટે પણ કોઈએ પિંડદાન ન આપવાં. દંડ આપીને, પૂર્વ સહાય પ્રમાણે મધ્યમ દંડ આપવો.
12.14.113
कुलस्त्रीव्यभिचारं च राष्ट्रस्य च विमर्दनम् ।
ब्रह्महत्यां च चौर्यं च राजद्रोहं च पञ्चमम् ॥ १२.१४.११३ ॥
કુલસ્ત્રી સાથે વ્યભિચાર, રાષ્ટ્રનો વિનાશ, બ્રહ્મહત્યા, ચોરી અને રાજદ્રોહ — આ પાંચમું છે.
12.14.114
युद्धादन्यत्र हिंसायां सुरापस्य च कीर्तने ।
महान्तं गुरुतल्पे च मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १२.१४.११४ ॥
યુદ્ધ સિવાયની હિંસામાં, મદ્યપાનીની પ્રશંસામાં, ગુરુપત્ની સાથે સંબંધમાં અને મિત્રદ્રોહમાં — આ મહાપાપ છે.
12.14.115
न कथंचिदुपेक्षेत महासाहसिकं नरम् ।
सर्वस्वमपहृत्याशु ततः प्राणैर्वियोजयेत् ॥ १२.१४.११५ ॥
મહાસાહસિક માણસની કોઈ પણ રીતે ઉપેક્ષા ન કરવી; તેનું સર્વસ્વ તરત હરી લઈને પછી તેના પ્રાણ પણ લેવા.
12.14.116
त्रिषु वर्णेषु यो दण्डः प्रणीतो ब्रह्मणा पुरा ।
महासाहसिकं विप्रं कृताङ्कं विप्रवासयेत् ॥ १२.१४.११६ ॥
પૂર્વે બ્રહ્માએ ત્રણ વર્ણો માટે જે દંડ ઠરાવ્યો હતો — મહાસાહસિક, ચિહ્નિત બ્રાહ્મણને દેશનિકાલ કરવો.
12.14.117
साहस्रो वा भवेद्दण्डः काञ्चनो देहनिष्क्रिया ।
चतुर्णामपि वर्णानामेवमाहोशना कविः ॥ १२.१४.११७ ॥
હજાર (સિક્કા) નો દંડ, અથવા સોનાનો દંડ, અથવા શારીરિક દંડ હોવો જોઈએ; ચારેય વર્ણો માટે પણ કવિ ઉશનાએ એ જ કહ્યું છે.
12.14.118
नारीणां बालवृद्धानां गोपतेश्च महामतिः ।
पापानां दुर्विनीतानां प्राणान्तं च बृहस्पतिः।
दण्डमाह महाभाग सर्वेषामाततायिनाम् ॥ १२.१४.११८ ॥
સ્ત્રીઓ, બાળકો-વૃદ્ધો, રાજા — તેમના માટે, તેમજ પાપીઓ અને દુર્વિનીતો માટે મહામતિ બૃહસ્પતિએ પ્રાણદંડ કહ્યો છે. હે મહાભાગ, સર્વ આતતાયીઓ માટે તેમણે આ જ દંડ બતાવ્યો.
12.14.119
सर्वेषां पापबुद्धीनां पापकर्मैव क्वुर्वताम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां दण्डो निर्दोष इष्यते।
सौबलस्य च दुर्बुद्धेः कर्णस्य च दुरात्मनः ॥ १२.१४.११९ ॥
પાપબુદ્ધિવાળા અને પાપકર્મ કરનારા સર્વને માટે, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને માટે નિર્દોષ દંડ જ ઇચ્છિત ગણાય છે; દુર્બુદ્ધિ સૌબલ (શકુનિ) માટે અને દુરાત્મા કર્ણ માટે પણ એમ જ.
12.14.120
पश्यतां चैव शूराणां याऽहं द्यूते सभां तदा ।
रजस्वला समानीता भवतां पश्यतां नृप।
वाससैकेन संवीता तव दोषेण भूपते ॥ १२.१४.१२० ॥
વીરો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, જુગારની સભામાં મને ત્યારે રજસ્વલા અવસ્થામાં લાવવામાં આવી. હે રાજન, તમે સૌ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, એક જ વસ્ત્રથી ઢંકાયેલી, તમારા દોષથી, હે ભૂપતિ.
12.14.121
माभूद्धर्मविलोपस्ते धृतराष्ट्रकुलक्षयात् ।
क्रोधाग्निना तु दग्धं च सपशुद्रव्यसंचयम् ॥ १२.१४.१२१ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના કુળના નાશથી તમારો ધર્મ નષ્ટ ન થાઓ; ક્રોધાગ્નિથી પશુ અને ધનસંચય સહિત તે બળી ગયું છે.
12.14.122
साऽहमेवंविधं दुःखं संप्राप्ता तव हेतुना ।
आदित्यस्य प्रसादेन न च प्राणैर्वियोजिता ॥ १२.१४.१२२ ॥
હું, તમારા કારણે આવું દુઃખ પામી; પણ સૂર્યની કૃપાથી પ્રાણોથી વિખૂટી પડી નહીં.
12.14.123
रक्षिता देवदेवेन जगतः कालहेतुना ।
दिवाकरेण देवेन विवस्त्रा न कृता तदा ॥ १२.१४.१२३ ॥
જગતના કાળહેતુ, દેવોના દેવ સૂર્યે મારું રક્ષણ કર્યું; ત્યારે મને વસ્ત્રહીન કરવામાં આવી નહીં.
12.14.124
एतेषां यतमानानां न मेऽद्य वचनं मृषा ।
त्वं तु सर्वां महीं त्यक्त्वा कुरुषे स्वयमापदम् ॥ १२.१४.१२४ ॥
આ પ્રયત્ન કરનારાઓમાંના, આજે મારું વચન ખોટું નથી; પણ તમે સમગ્ર પૃથ્વી છોડીને પોતે જ આ આપત્તિ નોતરો છો.
12.14.125
यथाऽऽस्तां संमतौ राज्ञां पृथिव्यां राजसत्तम् ।
मांधाता चाम्बरीषश्च तथा राजन्विराजसे ॥ १२.१४.१२५ ॥
પૃથ્વી પર રાજાઓની સંમતિથી જેમ હતા, હે રાજશ્રેષ્ઠ; માંધાતા અને અંબરીષની જેમ, તેમ જ હે રાજન, તમે શોભશો.
12.14.126
प्रशाधि पृथिवीं देवीं प्रजा धर्मेण पालयन् ।
सपर्वतवनद्वीपां मा राजन्विमना भव ॥ १२.१४.१२६ ॥
હે રાજન, પર્વતો, વનો અને દ્વીપો સહિત આ દેવી પૃથ્વી પર ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કરતાં શાસન કરો; ઉદાસ ન થાઓ.
12.14.127
यजस्व विविधैर्यज्ञैर्युध्यस्वारीन्प्रयच्छ च ।
धनानि भोगान्वासांसि द्विजातिभ्यो नृपोत्तम ॥ १२.१४.१२७ ॥
હે શ્રેષ્ઠ નૃપ, વિવિધ યજ્ઞો કરો, શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કરો, અને બ્રાહ્મણોને ધન, ભોગ અને વસ્ત્રોનું દાન આપો.