ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.140.1
युगक्षयात्परिक्षीणे धर्मे लोके च भारत ।
दस्युभिः पीड्यमाने च कथं स्थेयं पितामह ॥ १२.१४०.१ ॥
ଯୁଗକ୍ଷୟ ହେତୁ ଧର୍ମ ଓ ଲୋକ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ, ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ହେ ପିତାମହ, କିପରି ରହିବା ଉଚିତ?
12.140.2
हन्त ते वर्तयिष्यामि नीतिमापत्सु भारत ।
उत्सृज्यापि घृणां काले यथा वर्तेत भूमिपः ॥ १२.१४०.२ ॥
ଠିକ୍, ହେ ଭାରତ, ଆପଦରେ ନୀତି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସମୟରେ ଦୟାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ରାଜା କିପରି ଆଚରଣ କରିବେ।
12.140.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भारद्वाजस्य संवादं राज्ञः शत्रुंतपस्य च ॥ १२.१४०.३ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି: ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ରାଜା ଶତ୍ରୁଂତପଙ୍କ ସଂବାଦ।
12.140.4
राजात्शत्रुंतपो नाम सौवीरेषु महारथः ।
भारद्वाजमुपागम्य पप्रच्छार्थविनिश्चयम् ॥ १२.१४०.४ ॥
ସୌବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁଂତପ ନାମକ ମହାରଥୀ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଅର୍ଥନିଶ୍ଚୟ ପଚାରିଲେ।
12.140.5
अलब्धस्य कथं लिप्सा लब्धं केन विवर्धते ।
वधितं पाल्यते केन पालितं प्रणयेत्कथम् ॥ १२.१४०.५ ॥
ଯାହା ମିଳି ନାହିଁ ତାହାର ଇଚ୍ଛା କିପରି କରିବ? ଯାହା ମିଳିଛି ତାହା କିସରେ ବଢ଼େ? ବଢ଼ିଥିବା କିସରେ ରକ୍ଷା ପାଏ, ଏବଂ ରକ୍ଷିତକୁ କିପରି ପରିଚାଳନା କରିବ?
12.140.6
तस्मै विनिश्चितार्थाय परिपृष्टोऽर्थिश्चयम् ।
उवाच मतिमान्वाक्यमिदं हेतुमदुत्तमम् ॥ १२.१४०.६ ॥
ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ଥିର କରିଥିବା ସେ ପଚାରିବାରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଅର୍ଥନିଶ୍ଚୟ ବିଷୟରେ ଏହି ଉତ୍ତମ, ହେତୁଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.140.7
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी च परेषां विवरानुगः ॥ १२.१४०.७ ॥
ରାଜା ସର୍ବଦା ଦଣ୍ଡ ଉଦ୍ୟତ ରଖିବେ ଏବଂ ସର୍ବଦା ନିଜ ପୌରୁଷ ପ୍ରକଟ ରଖିବେ। ସେ ନିଜେ ଅଛିଦ୍ର ରହି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଛିଦ୍ର ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ଯିବେ।
12.140.8
नित्यमुद्यतदण्डस्य भृशमुद्विजते नरः ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि दण्डेनैव प्रसाधयेत् ॥ १२.१४०.८ ॥
ଯିଏ ସର୍ବଦା ଦଣ୍ଡ ଉଦ୍ୟତ ରଖେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଲୋକେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ରହନ୍ତି। ତେଣୁ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ଉଚିତ।
12.140.9
एवमेव प्रशंसन्ति बुधा ये तत्त्वदर्शिनः ।
तस्माच्चतुष्टये तस्मिन्प्रधानो दण्ड उच्यते ॥ १२.१४०.९ ॥
ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହିପରି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସେହି ଚତୁଷ୍ଟୟ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ ହିଁ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.140.10
छिन्नमूले त्वधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं हि शाखास्तिष्ठेयुश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १२.१४०.१० ॥
ମୂଳ ଓ ଆଧାର ଛିନ୍ନ ହେଲେ ତା'ଉପରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ମୂଳ କଟା ଗଛରେ ଡାଳମାନ କିପରି ରହିବେ?
12.140.11
मूलमेवादितश्छिन्द्यादरिपक्षस्य पण्डितः ।
ततः सहायान्पक्षं च सर्वमेवानुशातयेत् ॥ १२.१४०.११ ॥
ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ମୂଳକୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭରୁ ଛେଦନ କରିବେ। ତା'ପରେ ତାର ସହାୟ ଓ ପକ୍ଷୀୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବେ।
12.140.12
सुमन्त्रितं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ।
आपदागमकाले तु कुर्वीत न विचारयेत् ॥ १२.१४०.१२ ॥
ବିପଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ସୁଚିନ୍ତିତ, ପରାକ୍ରମରେ କରାଯାଇଥିବା, ଉତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ପଳାୟନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସମୟରେ ବିଚାର ନ କରି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
12.140.13
वाङ्भात्रेण विनीतः स्याद्धृदयेन यथा क्षुरः ।
श्लक्ष्णपूर्वाभिभाषी च कामक्रोधौ विवर्जयेत् ॥ १२.१४०.१३ ॥
ସେ କେବଳ ବାଣୀରେ ବିନୀତ ହେଉ, ହୃଦୟରେ କ୍ଷୁର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନ ହେଉ। ପ୍ରଥମେ କୋମଳ କଥା କହୁ ଏବଂ କାମ-କ୍ରୋଧ ପରିହାର କରୁ।
12.140.14
सपत्नसहितो राज्ये कृत्वा सन्धिं न विश्वसेत् ।
उपक्रामेत्ततः शीघ्रं कृतकार्यो विचक्षणः ॥ १२.१४०.१४ ॥
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ରାଜ୍ୟରେ ସନ୍ଧି କଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ ନ କରୁ। ପରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ବିଚକ୍ଷଣ ଶୀଘ୍ର ସେଠାରୁ ସରି ଯାଉ।
12.140.15
शत्रुं च मित्रं पूर्वेण सान्त्वेनैवानुसान्त्वयेत् ।
नित्यशश्चोद्विजेत्तस्मात्सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१४०.१५ ॥
ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ଉଭୟଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ହିଁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ତଥାପି ଘରେ ପଶିଥିବା ସାପ ପରି ତାଙ୍କଠାରୁ ସର୍ବଦା ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ।
12.140.16
यस्य बुद्धिं परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुष्प्रज्ञं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १२.१४०.१६ ॥
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧିକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାକୁ ହେବ, ତାକୁ ଅତୀତର କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ। ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓ ପଣ୍ଡିତକୁ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଶାନ୍ତ କର।
12.140.17
अञ्जलिं शपथं सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
अश्रुप्रपातनं चैव कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.१७ ॥
ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହେଁ, ତାକୁ ଅଞ୍ଜଳି, ଶପଥ, ସାନ୍ତ୍ୱନା, ମସ୍ତକ ଦେଇ ପାଦବନ୍ଦନ ଏବଂ ଲୁହ ଝରାଇବା କରିବାକୁ ହେବ।
12.140.18
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावदर्थस्य लम्भनम् ।
अथैनमागते काले भिन्द्याद्धटमिवाश्मनि ॥ १२.१४०.१८ ॥
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ନହେବା ଯାଏ ଶତ୍ରୁକୁ କାନ୍ଧରେ ବହିବା ଉଚିତ। ପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଲେ ପଥର ଉପରେ ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିବା ପରି ତାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅ।
12.140.19
मुहूर्तमपि राजेन्द्र तिन्दुकालातवज्ज्वलेत् ।
मा तुषाग्निरिवानर्चिर्धूमायेत चिरं नरः ॥ १२.१४०.१९ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମଣିଷ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ହେଁ ତିନ୍ଦୁକ-ଅଳାତ ପରି ଜଳୁ; କିନ୍ତୁ ତୁଷ-ଅଗ୍ନି ପରି ଶିଖାହୀନ ହୋଇ ଦୀର୍ଘସମୟ ଧୂଆଁ ନ ଦିଅନ୍ତୁ।
12.140.20
नानार्थिकोऽर्थसंबन्धं कृतघ्ने न समाचरेत् ।
अर्थी तु शक्यते भोक्तुं कृतकार्योऽवमन्यते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१४०.२० ॥
ବହୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବା ଲୋକ କୃତଘ୍ନ ସହ ଧନ-ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯାଚକକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ କାମ ସରିଲେ ସେ ଅବମାନିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସବୁ କାମ କିଛି ବାକି ରଖି କରାଇବା ଉଚିତ।
12.140.21
कोकिलस्य वराहस्य मेरोः शून्यस्य वेस्मनः ।
व्यालस्य भक्तचित्तस्य यच्छ्रेयस्तत्समाचरेत् ॥ १२.१४०.२१ ॥
କୋକିଳ, ବରାହ, ମେରୁ ପର୍ବତ, ଶୂନ୍ୟ ଗୃହ ଓ ଆହାରରେ ମନ ଦେଉଥିବା ସାପ—ଏମାନଙ୍କର ଯାହା ଶ୍ରେୟ, ତାହା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.140.22
उत्थायोत्थाय गच्छेच्च नित्ययुक्तो रिपोर्गृहम् ।
कुशलं चास्य पृच्छेत यद्यप्यकुशलं भवेत् ॥ १२.१४०.२२ ॥
ସର୍ବଦା ସଚେତନ ଲୋକ ଶତ୍ରୁର ଘରକୁ ବାରମ୍ବାର ଉଠି ଯାଇ ତାର କୁଶଳ ପଚାରିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ତାର ଅକୁଶଳ ହୋଇଥାଉ।
12.140.23
नालसाः प्राप्नुवन्त्यर्थान्न क्लीबा नातिमानिनः ।
न च लोकरवाद्भीता न वै शश्वत्प्रतीक्षिणः ॥ १२.१४०.२३ ॥
ଅଳସୁଆ ଲୋକେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅତି-ଅହଂକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଲୋକନିନ୍ଦାରେ ଭୀତ ଓ ସର୍ବଦା ଅପେକ୍ଷାକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.140.24
नास्य च्छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य तु ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.१४०.२४ ॥
ଶତ୍ରୁ ଆମର ଦୋଷ ଜାଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆମେ ଶତ୍ରୁର ଦୋଷ ଜାଣିବା ଉଚିତ। କଇଁଛ ଯେପରି ଅଙ୍ଗ ଲୁଚାଏ, ସେପରି ଲୁଚାଇ ନିଜର ଛିଦ୍ର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.140.25
बकवच्चिन्तयेदर्थान्सिंहवच्च पराक्रमेत् ।
वृकवच्चावलुम्पेत शरवच्च विनिष्पतेत् ॥ १२.१४०.२५ ॥
ବଗ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବ, ସିଂହ ପରି ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇବ, ନେକଡ଼ା ପରି ଝାସିପଡ଼ିବ ଏବଂ ବାଣ ପରି ଛୁଟି ଯିବ।
12.140.26
पानमक्षास्तथा नार्यो मृगया गीतवादितम् ।
एतानि युक्त्या सेवेत प्रसङ्गो ह्यत्र दोषवान् ॥ १२.१४०.२६ ॥
ମଦ୍ୟପାନ, ଜୂଆ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିକାର, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିବେଚନାପୂର୍ବକ ହିଁ ସେବନ କରିବ; ଏଥିରେ ଅତି ଆସକ୍ତି ଦୋଷ।
12.140.27
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि संश्रयेत् ॥ १२.१४०.२७ ॥
ତୃଣମୟ ଧନୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ, ମୃଗ ପରି ଶୟନ କରିବାର ପଦ୍ଧତି ଗ୍ରହଣ କରିବ; ଅନ୍ଧ ସମୟରେ ଅନ୍ଧ ହେବ, ବଧିରତାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରିବ।
12.140.28
देशकालं समासाद्य विक्रमेत विचक्षणः ।
देशकालव्यतीतो हि विक्रमो निष्फलो भवेत् ॥ १२.१४०.२८ ॥
ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପଯୁକ୍ତ ଦେଶ ଓ କାଳ ପାଇ ପରାକ୍ରମ କରିବ; ଦେଶ-କାଳ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ପରାକ୍ରମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।
12.140.29
कालाकालौ संप्रधार्य बलाबलमथात्मनः ।
परस्य च बलं ज्ञात्वा तथाऽऽत्मानं नियोजयेत् ॥ १२.१४०.२९ ॥
କାଳ ଓ ଅକାଳ ଭଲଭାବେ ବିଚାରି, ନିଜର ବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳତା ତୋଳି, ଶତ୍ରୁର ବଳ ଜାଣି ତା'ପରେ ନିଜକୁ ନିଯୋଜିତ କରିବ।
12.140.30
दण्डेनोपनतं शत्रुं यो राजा न नियच्छति ।
स मृत्युमुपगूहेत् गर्भमश्वतरी यथा ॥ १२.१४०.३० ॥
ଦଣ୍ଡରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଯେଉଁ ରାଜା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଖଚ୍ଚରୀ ଗର୍ଭକୁ ଧରିବା ପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ।
12.140.31
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसंकाशो न च शीर्येत कस्यचित् ॥ १२.१४०.३१ ॥
ତାହା ଅତିଶୟ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇ ଫଳହୀନ ହୋଇପାରେ; ଫଳବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆରୋହଣ କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ; କଞ୍ଚା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାଚିଲା ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ, ଏବଂ କାହାରିଦ୍ୱାରା ଝଡ଼ି ନ ପଡ଼ୁ।
12.140.32
आशां कालवतीं कुर्यात्तां च विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं चापि हेतुमत् ॥ १२.१४०.३२ ॥
ଆଶାକୁ ସମୟ ସହ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ତାକୁ ଏକ ବିଘ୍ନ ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ; ବିଘ୍ନକୁ ନିମିତ୍ତରୁ କହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିମିତ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ କାରଣ ସହିତ କହିବା ଉଚିତ।
12.140.33
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १२.१४०.३३ ॥
ଆସି ନ ଥିବା ଭୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଭୟ ଆସିଲେ ତାହା ଦେଖି ନିର୍ଭୟ ପରି ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ।
12.140.34
न साहसमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १२.१४०.३४ ॥
ସାହସ ନ କରି ମଣିଷ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖେ ନାହିଁ; ପୁନର୍ବାର ସଂଶୟରେ ଓହ୍ଲାଇ ଯଦି ବଞ୍ଚେ, ତେବେ ସେ ଦେଖେ।
12.140.35
अनागतं विजानीयात्त्यजेद्भयमुपस्थितम् ।
पुनर्बुद्धिक्षयात्किंचिदनिवृत्तिं निशामयेत् ॥ १२.१४०.३५ ॥
ଆସି ନ ଥିବାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଉପସ୍ଥିତ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଣି, ବୁଦ୍ଧିର କ୍ଷୟରୁ କିଛି ନ ଫେରିବା ପରି ହୋଇଯାଏ ବୋଲି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।
12.140.36
प्रत्युपस्थितकालस्य सुखस्य परिवर्जनम् ।
अनागतसुखाशा च नैव बुद्धिमतां नयः ॥ १२.१४०.३६ ॥
ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମୟର ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସୁଖର ଆଶା ଧରିବା — ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ନୀତି ନୁହେଁ।
12.140.37
योऽरिणा सह संधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ।
स वृक्षाग्रे प्रसुप्तो वा पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १२.१४०.३७ ॥
ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ସନ୍ଧି କରି ବିଶ୍ୱାସରେ ସୁଖରେ ଶୋଇ ଯାଏ, ସେ ଗଛ ଶିଖରେ ଶୋଇଥିବା ବା ପଡ଼ିଥିବା ଭଳି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
12.140.38
कर्मणा येन केनेह मृदुना दारुणेन वा ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४०.३८ ॥
ଏଠାରେ ଯେକୌଣସି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, କୋମଳ ହେଉ କି କଠୋର, ଦୀନ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବ; ସମର୍ଥ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବ।
12.140.39
ये सपत्नाः सपत्नानां सर्वांस्ताननुवर्तयेत् ।
आत्मनश्चापि बोद्धव्याश्चाराः सुमहिताः परैः ॥ १२.१४०.३९ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁ, ସେହି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବ; ନିଜ ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ।
12.140.40
चारः सुविहितः कार्य आत्मनोऽथ परस्य च ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रे प्रवेशयेत् ॥ १२.१४०.४० ॥
ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଭଲ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ଗୁପ୍ତଚର ରଖିବା ଉଚିତ; ପାଷଣ୍ଡ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁରାଜ୍ୟକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ।
12.140.41
उद्यानेषु विहारेषु प्रपास्वावसथेषु च ।
पानागारे प्रवेशेषु तीर्थेषु च सभासु च ॥ १२.१४०.४१ ॥
ଉଦ୍ୟାନରେ, ବିହାରସ୍ଥଳରେ, ପାଣିପନ୍ଥାରେ, ବାସସ୍ଥାନରେ, ମଦ୍ୟଶାଳାର ପ୍ରବେଶରେ, ତୀର୍ଥରେ ଓ ସଭାରେ ମଧ୍ୟ।
12.140.42
धर्माभिचारिणः पापाश्चौरा लोकस्य कण्टकाः ।
समागच्छन्ति तान्बुद्ध्वा नियच्छेच्छमयीत च ॥ १२.१४०.४२ ॥
ଧର୍ମ ଲଙ୍ଘନକାରୀ ପାପୀ ଚୋରମାନେ ଜଗତର କଣ୍ଟା; ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଣି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.140.43
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमभ्येति नापरीक्ष्य च विश्वसेत् ॥ १२.१४०.४३ ॥
ଅବିଶ୍ୱସନୀୟଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱସନୀୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ। ବିଶ୍ୱାସରୁ ଭୟ ଜନ୍ମେ; ପରୀକ୍ଷା ନ କରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ।
12.140.44
विश्वासयित्वा तु परं तत्त्वभूतेन हेतुना ।
अथास्य प्रहरेत्काले किंचिद्विचलिते पदे ॥ १२.१४०.४४ ॥
ଅନ୍ୟର ବିଶ୍ୱାସ ସତ୍ୟ ଭଳି ଲାଗୁଥିବା ଉପାୟରେ ଜିତି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ତାର ପାଦ ଟିକେ ଟଳମଳ ହେଲେ ଆଘାତ କରିବ।
12.140.45
अशङ्क्यमपि शङ्केत नित्यं शङ्केत शङ्कितान ।
भयं ह्यशङ्किताज्जातं समूलमपि कृन्तति ॥ १२.१४०.४५ ॥
ଯାହାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରି ହୁଏ ନାହିଁ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କରିବ; ସର୍ବଦା ସନ୍ଦେହଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିବ। ଅସନ୍ଦିଗ୍ଧରୁ ଜାତ ଭୟ ମୂଳ ସହିତ କାଟି ଦିଏ।
12.140.46
अवधानेन मौनेन काषायेण जटाजिनैः ।
विश्वासयित्वा द्वेष्टारमवलुम्पेद्यथा वृकः ॥ १२.१४०.४६ ॥
ଧ୍ୟାନ, ମୌନ, ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର, ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାସ ଜିତି, ଶତ୍ରୁକୁ ନେଉଡ଼ା ଭଳି ଧରିବ।
12.140.47
पुत्रो वा यदि वा भ्राता पिता वा यदि वा सुहृद ।
अर्थस्य विघ्नं कुर्वाणा हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.४७ ॥
ପୁତ୍ର ହେଉ କି ଭାଇ, ପିତା ହେଉ କି ମିତ୍ର, ଯଦି ଧନକାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ତାକୁ ବଧ କରିବ।
12.140.48
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥ १२.१४०.४८ ॥
ଗୁରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅହଂକାରୀ ହୁଏ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟାକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନ ଜାଣେ ଏବଂ କୁପଥରେ ଯାଇଥାଏ, ତେବେ ତାକୁ ଶାସନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।
12.140.49
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां संप्रदानेन केनचित् ।
प्रपूजयन्निघाती स्यात्तीक्ष्णतुण्ड इव द्विजः। ॥ १२.१४०.४९ ॥
ଉଠି ଠିଆ ହୋଇ ଅଭିବାଦନ କରି ଏବଂ କିଛି ଦାନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚଞ୍ଚୁ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଗୁପ୍ତରେ ଆଘାତ କରୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ।
12.140.50
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति परमां श्रियम् ॥ १२.१४०.५० ॥
ପରମ ମର୍ମସ୍ଥଳ କାଟି ନ ଥିଲେ, କଠୋର କର୍ମ ନ କଲେ, ମାଛମାରା ଲୋକ ପରି ଆଘାତ ନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ପରମ ଶ୍ରୀ ପାଏ ନାହିଁ।
12.140.51
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं वाऽपि न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१४०.५१ ॥
ଜନ୍ମରୁ କେହି ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ମିତ୍ର ନୁହେଁ। ସାମର୍ଥ୍ୟର ସଂଯୋଗରୁ ହିଁ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
12.140.52
न प्रमुञ्चेत दायादं वदन्तं करुणं बहु ।
दुःखं तत्र न कर्तव्यं हन्यात्पूर्वापकारिणम् ॥ १२.१४०.५२ ॥
କରୁଣାରେ ବହୁ କଥା କହୁଥିବା ଦାୟାଦକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବରୁ ଅପକାର କରିଥିବା ଲୋକକୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ।
12.140.53
संग्रहानुग्रहे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
निग्रहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो हितमिच्छता ॥ १२.१४०.५३ ॥
ସଂଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସର୍ବଦା ଈର୍ଷାହୀନ ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ହିତ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଯତ୍ନରେ ନିଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.140.54
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहृत्यापि प्रियोत्तरम् ।
असिनाऽपि शिरश्छित्त्वा शोचेत च रुदेत च ॥ १२.१४०.५४ ॥
ଆଘାତ କରିବାକୁ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ; ଆଘାତ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ। ଖଡ୍ଗରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବା ଓ କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ।
12.140.55
निमन्त्रयीत सान्त्वेन संमानेन तितिक्षया ।
आशाकरणमित्येतत्कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.५५ ॥
ସାନ୍ତ୍ୱନା, ସମ୍ମାନ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସମୃଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ହିଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
12.140.56
न शुष्कवैरं कुर्वीत बाहुभ्यां न नदीं तरेत् ।
अनर्थकमनायुष्यं गोविषाणस्य भक्षणम्।
दन्ताश्च परिमृद्यन्ते रसश्चापि न लभ्यते ॥ १२.१४०.५६ ॥
ନିରର୍ଥକ ଶତ୍ରୁତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ନଦୀ ପାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗାଈ ଶୃଙ ଖାଇବା ନିରର୍ଥକ ଓ ଆୟୁ ହ୍ରାସକାରୀ—ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ରସ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
12.140.57
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा अनुबन्धस्तथैव च ।
अनुबन्धं तथा ज्ञात्वा पीडां च परिवर्जयेत् ॥ १२.१४०.५७ ॥
ତ୍ରିବର୍ଗରେ ତିନି ପ୍ରକାର ପୀଡ଼ା ଥାଏ, ଏବଂ ତାହାର ପରିଣାମ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ପରିଣାମ ଜାଣି ପୀଡ଼ା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.140.58
ऋणशेषं चाग्निशेषं शत्रुशेषं तथैव च ।
पुनः पुनः प्रवर्धन्ते तस्माच्छेषं न कारयेत् ॥ १२.१४०.५८ ॥
ଋଣର ଶେଷ, ଅଗ୍ନିର ଶେଷ ଓ ଶତ୍ରୁର ଶେଷ—ଏଗୁଡ଼ିକ ପୁନଃ ପୁନଃ ବଢ଼େ; ତେଣୁ କୌଣସି ଶେଷ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.140.59
ऋणशेषां विवर्धन्ते परिभूताश्च शत्रवः ।
आवहन्त्यनयं तीव्रं व्याधयश्चाप्युपेक्षिताः ॥ १२.१४०.५९ ॥
ଋଣର ଶେଷରୁ ପରାଭୂତ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ନ୍ତି; ଉପେକ୍ଷିତ ରୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଅନର୍ଥ ଆଣନ୍ତି।
12.140.60
नाम…क्कृत्यकारी स्यादप्रमत्तः सदा भवेत् ।
कष्यकोपि हि दुश्छिन्नो विकारं कुरुते चिरम् ॥ १२.१४०.६० ॥
…… କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ, ସର୍ବଦା ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ; ଛୋଟ କ୍ଷତ ମଧ୍ୟ ଭଲରେ ନ ଶୁଖିଲେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରେ।
12.140.61
वधेम च मनुष्याणां मार्गाणां दूषणेन च ।
आकाराणां विनाशैश्च परराष्ट्रं विनाशयेत् ॥ १२.१४०.६१ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପଥସବୁ ଦୂଷିତ କରି ଓ ଚିହ୍ନସବୁ ବିନାଶ କରି ଶତ୍ରୁରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ବିନାଶ କରିବ।
12.140.62
गृध्रदृष्टिर्बकालीनः श्वचेष्टः सिंहविक्रमः ।
अनुद्विग्रः काकशङ्की भुजङ्गचरितं चरेत् ॥ १२.१४०.६२ ॥
ଶକୁଣିର ଦୃଷ୍ଟି, ବକର ଲୁଚିବା, କୁକୁରର ଆଚରଣ, ସିଂହର ପରାକ୍ରମ ନେଇ, ନିର୍ଭୟ ରହି, କାଉ ପରି ସନ୍ଦେହୀ ହୋଇ ସାପର ଚାଲି ଅନୁସରଣ କରିବ।
12.140.63
शूरमञ्जलिपातेन भीरुं भेदेन भेदयेत् ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं तुल्येन विग्रहः ॥ १२.१४०.६३ ॥
ଶୂରକୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ବଶ କରିବ, ଭୀରୁକୁ ଭେଦରେ ବିଭାଜିତ କରିବ, ଲୋଭୀକୁ ଧନ ଦେଇ, ସମାନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ।
12.140.64
श्रेणीमुख्योपजापेषु वल्लभानुनयेषु च ।
अमात्यान्परिरक्षेत भेदसंघातयोरपि ॥ १२.१४०.६४ ॥
ଶ୍ରେଣୀ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରରେ ଓ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ବୁଝାଇବାରେ, ଭେଦ ଓ ସଂଘାତରୁ ମଧ୍ୟ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ।
12.140.65
मृदुरित्यवजानन्ति तीक्ष्ण इत्युद्विजन्ति च ।
तीक्ष्णकाले भवेत्तीक्ष्णो मृदुकाले मृदुर्भवेत् ॥ १२.१४०.६५ ॥
"ଏ ମୃଦୁ" ବୋଲି ସେମାନେ ଅବଜ୍ଞା କରନ୍ତି, "ଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ" ବୋଲି ଭୟ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସମୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମୃଦୁ ସମୟରେ ମୃଦୁ ହେବ।
12.140.66
मृदुनैव मृदुं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीक्ष्णतरो मृदुः ॥ १२.१४०.६६ ॥
ମୃଦୁତାରେ ହିଁ ମୃଦୁକୁ ଓ ମୃଦୁତାରେ ହିଁ ଦାରୁଣକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରେ। ମୃଦୁତାରେ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୃଦୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ।
12.140.67
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स साधयति कृत्यानि शत्रुं चाप्यधितिष्ठति ॥ १२.१४०.६७ ॥
ଯିଏ ସମୟାନୁସାରେ ମୃଦୁ ଓ ସମୟାନୁସାରେ କଠୋର ହୁଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରେ।
12.140.68
पण्डितेन विरुद्धस्तु दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ १२.१४०.६८ ॥
ପଣ୍ଡିତ ସହ ବିରୋଧ ହେଲେ 'ମୁଁ ଦୂରରେ ଅଛି' ବୋଲି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ବାହୁ ଦୀର୍ଘ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଆଘାତକାରୀକୁ ପ୍ରହାର କରେ।
12.140.69
न तत्तरेद्यस्य न पारमुत्तरे ।
न्न तद्धरेद्यत्पुनराहरेत्परः।
न तत्खनेद्यस्य न मूलमुद्धरे ।
न्न तं हन्याद्यस्य शिरो न पातयेत् ॥ १२.१४०.६९ ॥
ଯାହା ପାର ହୋଇ ନ ପାରେ ତାହା ପାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶତ୍ରୁ ଯାହା ପୁଣି ଆଣି ପାରେ ତାହା ହରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହାର ମୂଳ ଉପାଡ଼ି ନ ହୁଏ ତାହା ଖୋଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହାର ମସ୍ତକ ପଡ଼ାଇ ନ ହୁଏ ତାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.140.70
इतीदमुक्तं वृजिनाभिसंहितं ।
न चैतदेवं पुरुषः समाचरेत्।
परप्रयुक्तस्तु कथं विभावये ।
दतो मयोक्तं भवतो हितार्थिना ॥ १२.१४०.७० ॥
ଏହିପରି ଛଳନାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କୁହାଗଲା; ମଣିଷ ଏପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକକୁ ମୁଁ କିପରି ଚିହ୍ନିବି? ତୁମ ହିତ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏହା କହିଛି।
12.140.71
यथावदुक्तं वचनं हितार्थिना ।
निशम्य विप्रेण सुवीरराष्ट्रपः।
तथाऽकरोद्वाक्यमदीनचेतनः ।
श्रियं च दीप्तां बुभुजे सबान्धवः ॥ १२.१४०.७१ ॥
ହିତାକାଙ୍କ୍ଷୀଙ୍କ କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଯଥାଯଥ ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ବୀରମାନଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସେ ରାଜା ଅଦୀନ ମନରେ ସେହିପରି ଆଚରଣ କଲେ; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଦୀପ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଭୋଗ କଲେ।