มหาภารตะ · อัธยายะ 12.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.140.1
युगक्षयात्परिक्षीणे धर्मे लोके च भारत ।
दस्युभिः पीड्यमाने च कथं स्थेयं पितामह ॥ १२.१४०.१ ॥
เมื่อธรรมและโลกถูกกัดกร่อนลงด้วยความเสื่อมของยุค โอ ผู้สืบเชื้อสายแห่งภรต และเมื่อมนุษย์ถูกโจรเบียดเบียน ปู่เจ้า จะดำรงชีวิตอย่างไรเล่า
12.140.2
हन्त ते वर्तयिष्यामि नीतिमापत्सु भारत ।
उत्सृज्यापि घृणां काले यथा वर्तेत भूमिपः ॥ १२.१४०.२ ॥
ดีแล้ว ข้าจะอธิบายนีติแก่ท่านในยามวิบัติ โอ ผู้สืบเชื้อสายแห่งภรต ว่าพระมหากษัตริย์พึงประพฤติอย่างไร แม้จะต้องละความกรุณาในเวลาที่กาลบังคับ
12.140.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भारद्वाजस्य संवादं राज्ञः शत्रुंतपस्य च ॥ १२.१४०.३ ॥
ที่นี่ผู้คนยังเล่าเรื่องเก่าแก่นี้ คือบทสนทนาระหว่างภารทวาชะกับพระราชาศัตรุตปะ
12.140.4
राजात्शत्रुंतपो नाम सौवीरेषु महारथः ।
भारद्वाजमुपागम्य पप्रच्छार्थविनिश्चयम् ॥ १२.१४०.४ ॥
ในแคว้นเสาวีระมีพระราชาผู้เป็นมหารถีนามว่าศัตรุตปะ พระองค์เสด็จเข้าไปหาภารทวาชะและทูลถามถึงการตัดสินความหมายที่แท้
12.140.5
अलब्धस्य कथं लिप्सा लब्धं केन विवर्धते ।
वधितं पाल्यते केन पालितं प्रणयेत्कथम् ॥ १२.१४०.५ ॥
จะปรารถนาสิ่งที่ยังไม่ได้มาได้อย่างไร สิ่งที่ได้มาแล้วจะเจริญงอกงามด้วยอะไร สิ่งที่งอกงามแล้วจะรักษาไว้ได้ด้วยอะไร และสิ่งที่รักษาไว้แล้วจะนำไปได้อย่างไร
12.140.6
तस्मै विनिश्चितार्थाय परिपृष्टोऽर्थिश्चयम् ।
उवाच मतिमान्वाक्यमिदं हेतुमदुत्तमम् ॥ १२.१४०.६ ॥
เมื่อพระราชาทรงตั้งพระทัยมั่นแล้วทูลถามเรื่องการตัดสินความ ภารทวาชะผู้มีปัญญาได้กล่าวถ้อยคำอันประเสริฐและมีเหตุผลนี้
12.140.7
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी च परेषां विवरानुगः ॥ १२.१४०.७ ॥
กษัตริย์พึงยกไม้เท้าแห่งการลงโทษขึ้นอยู่เสมอ และแสดงความกล้าหาญอยู่เสมอ ให้พระองค์ไร้ซึ่งข้อบกพร่องเอง มองเห็นช่องโหว่ของศัตรู และเดินตามช่องว่างของพวกเขา
12.140.8
नित्यमुद्यतदण्डस्य भृशमुद्विजते नरः ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि दण्डेनैव प्रसाधयेत् ॥ १२.१४०.८ ॥
มนุษย์ย่อมหวาดหวั่นอย่างยิ่งต่อผู้ที่ยกไม้เท้าแห่งการลงโทษขึ้นอยู่เสมอ เพราะฉะนั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงพึงถูกปราบลงด้วยการลงโทษเท่านั้น
12.140.9
एवमेव प्रशंसन्ति बुधा ये तत्त्वदर्शिनः ।
तस्माच्चतुष्टये तस्मिन्प्रधानो दण्ड उच्यते ॥ १२.१४०.९ ॥
ปราชญ์ผู้เห็นความจริงย่อมสรรเสริญเช่นนี้ เพราะฉะนั้น ในสี่สิ่งนั้น การลงโทษจึงกล่าวกันว่าเป็นสิ่งสำคัญที่สุด
12.140.10
छिन्नमूले त्वधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं हि शाखास्तिष्ठेयुश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १२.१४०.१० ॥
เมื่อรากและฐานถูกตัดขาด ผู้ที่อาศัยอยู่ด้วยทั้งหมดย่อมพินาศ เมื่อต้นไม้ถูกตัดราก กิ่งก้านจะยังคงอยู่ได้อย่างไรเล่า
12.140.11
मूलमेवादितश्छिन्द्यादरिपक्षस्य पण्डितः ।
ततः सहायान्पक्षं च सर्वमेवानुशातयेत् ॥ १२.१४०.११ ॥
ผู้มีปัญญาพึงตัดรากของฝ่ายศัตรูตั้งแต่ต้นทีเดียว แล้วจากนั้นจึงทำลายผู้ช่วยเหลือและผู้สนับสนุนทั้งหมดของฝ่ายนั้นต่อไป
12.140.12
सुमन्त्रितं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ।
आपदागमकाले तु कुर्वीत न विचारयेत् ॥ १२.१४०.१२ ॥
เมื่อภัยพิบัติมาถึง พึงกระทำด้วยแผนการที่ปรึกษาหารือดีแล้ว ด้วยความกล้าหาญ ด้วยการรบที่ดี และด้วยการถอยทัพที่ดี และในเวลานั้นไม่พึงไตร่ตรองอีก
12.140.13
वाङ्भात्रेण विनीतः स्याद्धृदयेन यथा क्षुरः ।
श्लक्ष्णपूर्वाभिभाषी च कामक्रोधौ विवर्जयेत् ॥ १२.१४०.१३ ॥
ให้เขาถ่อมตนเพียงในวาจา มิใช่คมดุจมีดโกนในใจ ให้เขาพูดอย่างอ่อนโยนก่อน และละเว้นกามและโทสะ
12.140.14
सपत्नसहितो राज्ये कृत्वा सन्धिं न विश्वसेत् ।
उपक्रामेत्ततः शीघ्रं कृतकार्यो विचक्षणः ॥ १२.१४०.१४ ॥
แม้จะทำสัญญาสงบศึกในแคว้นกับศัตรูแล้ว อย่าพึงไว้ใจพวกเขา เมื่อกิจของตนสำเร็จแล้ว ผู้มีปัญญาพึงรีบถอนตัวออกจากที่นั้น
12.140.15
शत्रुं च मित्रं पूर्वेण सान्त्वेनैवानुसान्त्वयेत् ।
नित्यशश्चोद्विजेत्तस्मात्सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१४०.१५ ॥
พึงปลอบโยนทั้งศัตรูและมิตรก่อนด้วยการประนีประนอมเท่านั้น แต่พึงระวังพวกเขาอยู่เสมอ ดุจงูที่เข้ามาอยู่ในเรือน
12.140.16
यस्य बुद्धिं परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुष्प्रज्ञं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १२.१४०.१६ ॥
ผู้ที่ปัญญาของเขาจะทำให้พ่ายแพ้ ให้ปลอบด้วยอดีต ผู้เขลาให้ปลอบด้วยอนาคต และผู้รอบรู้ให้ปลอบด้วยปัจจุบัน
12.140.17
अञ्जलिं शपथं सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
अश्रुप्रपातनं चैव कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.१७ ॥
ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองพึงประนมมือ สาบาน แสดงการประนีประนอม ก้มศีรษะแตะเท้า และให้น้ำตาไหลออกมา
12.140.18
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावदर्थस्य लम्भनम् ।
अथैनमागते काले भिन्द्याद्धटमिवाश्मनि ॥ १२.१४०.१८ ॥
พึงแบกศัตรูไว้บนบ่าจนกว่าจะบรรลุวัตถุประสงค์ แล้วเมื่อถึงเวลา พึงทุบเขาให้แตกดุจหม้อที่กระแทกลงบนหิน
12.140.19
मुहूर्तमपि राजेन्द्र तिन्दुकालातवज्ज्वलेत् ।
मा तुषाग्निरिवानर्चिर्धूमायेत चिरं नरः ॥ १२.१४०.१९ ॥
โอ จอมกษัตริย์ แม้เพียงชั่วครู่ก็พึงลุกโชนดุจคบเพลิงจากไม้ติณฑุกะ อย่าให้คุกรุ่นอยู่นานดุจกองไฟแกลบที่ไม่มีเปลว จนควันพวยพุ่งอยู่นาน
12.140.20
नानार्थिकोऽर्थसंबन्धं कृतघ्ने न समाचरेत् ।
अर्थी तु शक्यते भोक्तुं कृतकार्योऽवमन्यते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१४०.२० ॥
ผู้มีจุดประสงค์หลายประการไม่พึงผูกสัมพันธ์เพื่อผลประโยชน์กับคนอกตัญญู ผู้ขอความช่วยเหลือยังอาจถูกใช้ได้ แต่เมื่อกิจของเขาสำเร็จแล้วย่อมถูกดูหมิ่น เพราะฉะนั้น พึงให้งานทั้งปวงดำเนินไปโดยเหลือบางส่วนไว้ให้เสร็จ
12.140.21
कोकिलस्य वराहस्य मेरोः शून्यस्य वेस्मनः ।
व्यालस्य भक्तचित्तस्य यच्छ्रेयस्तत्समाचरेत् ॥ १२.१४०.२१ ॥
ควรประพฤติสิ่งที่ประเสริฐที่สุดของนกคุ่ม หมูป่า เขาพระสุเมรุ เรือนว่าง และงูผู้มีจิตจดจ่ออยู่กับอาหาร
12.140.22
उत्थायोत्थाय गच्छेच्च नित्ययुक्तो रिपोर्गृहम् ।
कुशलं चास्य पृच्छेत यद्यप्यकुशलं भवेत् ॥ १२.१४०.२२ ॥
ผู้ที่ตั้งมั่นอยู่เสมอควรลุกขึ้นแล้วลุกขึ้นอีก ไปยังเรือนของศัตรู และถามถึงความสุขสบายของเขา แม้เขาจะประสบโชคร้ายอยู่ก็ตาม
12.140.23
नालसाः प्राप्नुवन्त्यर्थान्न क्लीबा नातिमानिनः ।
न च लोकरवाद्भीता न वै शश्वत्प्रतीक्षिणः ॥ १२.१४०.२३ ॥
ผู้เกียจคร้านย่อมไม่บรรลุประโยชน์ ผู้อ่อนแอก็เช่นกัน ผู้ทะนงตนเกินไปก็เช่นกัน ผู้กลัวคำครหาของชาวโลก หรือผู้คอยแต่รอเสมอ ก็ไม่บรรลุเช่นกัน
12.140.24
नास्य च्छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य तु ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.१४०.२४ ॥
ศัตรูไม่ควรค้นพบจุดอ่อนของตน แต่ควรค้นหาจุดอ่อนของศัตรูให้พบ เหมือนเต่าที่ซ่อนอวัยวะของมันไว้ ควรปกปิดตนเองและคุ้มครองช่องโหว่ของตนไว้
12.140.25
बकवच्चिन्तयेदर्थान्सिंहवच्च पराक्रमेत् ।
वृकवच्चावलुम्पेत शरवच्च विनिष्पतेत् ॥ १२.१४०.२५ ॥
พึงพิจารณากิจการเหมือนนกยาง พึงแสดงความกล้าหาญเหมือนราชสีห์ พึงโจมตีเหมือนหมาป่า และพึงพุ่งออกไปเหมือนลูกศร
12.140.26
पानमक्षास्तथा नार्यो मृगया गीतवादितम् ।
एतानि युक्त्या सेवेत प्रसङ्गो ह्यत्र दोषवान् ॥ १२.१४०.२६ ॥
การดื่มสุรา การเล่นการพนัน ผู้หญิง การล่าสัตว์ และการขับร้องดนตรี พึงเสพสิ่งเหล่านี้ด้วยความรอบคอบ เพราะความยึดติดอย่างเกินพอดีในสิ่งเหล่านี้เป็นโทษ
12.140.27
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि संश्रयेत् ॥ १२.१४०.२७ ॥
พึงทำคันธนูจากหญ้า และนอนในท่าของกวาง เมื่อถึงคราวตาบอดก็พึงทำตนเป็นคนตาบอด และพึงแม้แต่หันไปพึ่งความหูหนวก
12.140.28
देशकालं समासाद्य विक्रमेत विचक्षणः ।
देशकालव्यतीतो हि विक्रमो निष्फलो भवेत् ॥ १२.१४०.२८ ॥
ผู้ฉลาดเมื่อพบสถานที่และกาลเวลาอันเหมาะสมแล้ว พึงกล้าหาญกระทำการ เพราะความกล้าหาญที่ล่วงเลยสถานที่และกาลเวลาย่อมไร้ผล
12.140.29
कालाकालौ संप्रधार्य बलाबलमथात्मनः ।
परस्य च बलं ज्ञात्वा तथाऽऽत्मानं नियोजयेत् ॥ १२.१४०.२९ ॥
เมื่อพิจารณาอย่างรอบคอบถึงกาลที่ควรและไม่ควร และกำลังกับความอ่อนแอของตน แล้วรู้กำลังของศัตรู จากนั้นจึงพึงใช้ตนเองให้เหมาะสม
12.140.30
दण्डेनोपनतं शत्रुं यो राजा न नियच्छति ।
स मृत्युमुपगूहेत् गर्भमश्वतरी यथा ॥ १२.१४०.३० ॥
พระราชาองค์ใดที่ไม่ควบคุมศัตรูซึ่งถูกปราบด้วยการลงทัณฑ์ พระองค์นั้นย่อมโอบกอดความตาย เหมือนแม่ลาที่โอบกอดลูกของตน
12.140.31
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसंकाशो न च शीर्येत कस्यचित् ॥ १२.१४०.३१ ॥
ต้นไม้อาจออกดอกบานสะพรั่งแต่ไม่ติดผล หรือติดผลแต่ปีนขึ้นได้ยาก อาจดิบแต่ดูสุกงอม และอย่าให้ร่วงหล่นสู่มือใครเลย
12.140.32
आशां कालवतीं कुर्यात्तां च विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं चापि हेतुमत् ॥ १२.१४०.३२ ॥
พึงผูกความหวังไว้กับกาลเวลา และเชื่อมมันเข้ากับอุปสรรค พึงกล่าวว่าอุปสรรคนั้นเกิดจากเหตุอันเป็นนิมิต และนิมิตนั้นก็มีเหตุของมันเอง
12.140.33
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १२.१४०.३३ ॥
ตราบใดที่อันตรายยังมิได้มาถึง พึงประพฤติตนเหมือนผู้กลัว แต่เมื่ออันตรายมาถึงแล้ว เมื่อเห็นมันแล้ว พึงโจมตีเหมือนผู้ไม่กลัวเลย
12.140.34
न साहसमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १२.१४०.३४ ॥
หากมิได้กล้าเสี่ยงอย่างหุนหัน คนย่อมไม่เห็นสิ่งดีงาม แต่หากกล้าเสี่ยงอีกครั้งจนยังคงมีชีวิตอยู่ จึงจะได้เห็นสิ่งเหล่านั้น
12.140.35
अनागतं विजानीयात्त्यजेद्भयमुपस्थितम् ।
पुनर्बुद्धिक्षयात्किंचिदनिवृत्तिं निशामयेत् ॥ १२.१४०.३५ ॥
พึงรู้สิ่งที่ยังมิได้มาถึง และละทิ้งอันตรายที่มาถึงแล้ว จากนั้นพึงพิจารณาว่า เพราะสติปัญญาเสื่อมถอย บางสิ่งจึงกลับคืนมิได้
12.140.36
प्रत्युपस्थितकालस्य सुखस्य परिवर्जनम् ।
अनागतसुखाशा च नैव बुद्धिमतां नयः ॥ १२.१४०.३६ ॥
การละทิ้งความสุขในกาลปัจจุบันที่มาใกล้ แล้วยึดมั่นในความหวังถึงความสุขในอนาคต นี่มิใช่นโยบายของผู้มีปัญญา
12.140.37
योऽरिणा सह संधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ।
स वृक्षाग्रे प्रसुप्तो वा पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १२.१४०.३७ ॥
ผู้ที่ทำสัญญากับศัตรูแล้วนอนหลับอย่างสุขใจด้วยความไว้วางใจ จะตื่นขึ้นมาเหมือนคนที่หลับอยู่บนยอดไม้ หรือเหมือนคนที่ตกลงมาแล้ว
12.140.38
कर्मणा येन केनेह मृदुना दारुणेन वा ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४०.३८ ॥
ด้วยการกระทำใดก็ตามในโลกนี้ ไม่ว่าจะอ่อนโยนหรือรุนแรง พึงยกตนที่ต่ำต้อยขึ้น ผู้มีความสามารถพึงประพฤติธรรม
12.140.39
ये सपत्नाः सपत्नानां सर्वांस्ताननुवर्तयेत् ।
आत्मनश्चापि बोद्धव्याश्चाराः सुमहिताः परैः ॥ १२.१४०.३९ ॥
บรรดาผู้เป็นศัตรูของศัตรู พึงติดตามจับตาดูศัตรูเหล่านั้นทั้งหมด และพึงรู้จักบรรดาสายลับของตนเองซึ่งผู้อื่นวางไว้อย่างดี
12.140.40
चारः सुविहितः कार्य आत्मनोऽथ परस्य च ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रे प्रवेशयेत् ॥ १२.१४०.४० ॥
พึงจัดสายลับที่วางไว้อย่างดีให้แก่ตนเองและแก่ฝ่ายตรงข้าม และพึงส่งพวกนอกรีต นักบวชผู้บำเพ็ญตบะ และผู้คล้ายคลึงเข้าไปในแว่นแคว้นของศัตรู
12.140.41
उद्यानेषु विहारेषु प्रपास्वावसथेषु च ।
पानागारे प्रवेशेषु तीर्थेषु च सभासु च ॥ १२.१४०.४१ ॥
ในสวนสาธารณะ ในที่ประพาส ที่พักคนเดินทาง ที่ท่าน้ำ ที่ซึ่งคนเข้าไปดื่มสุรา ที่ท่าศักดิ์สิทธิ์ และในที่ประชุมทั้งหลายด้วย
12.140.42
धर्माभिचारिणः पापाश्चौरा लोकस्य कण्टकाः ।
समागच्छन्ति तान्बुद्ध्वा नियच्छेच्छमयीत च ॥ १२.१४०.४२ ॥
โจรชั่วที่ละเมิดธรรม เป็นหนามของโลก พวกมันมารวมตัวกัน เมื่อรู้ตัวพวกนั้นแล้ว ควรควบคุมและทำให้สงบ
12.140.43
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमभ्येति नापरीक्ष्य च विश्वसेत् ॥ १२.१४०.४३ ॥
ไม่ควรไว้วางใจผู้ที่ไม่น่าไว้วางใจ และไม่ควรวางใจเกินไปแม้ในผู้ที่น่าไว้วางใจ ความกลัวเกิดจากความไว้วางใจ จึงไม่ควรวางใจโดยไม่ได้พิสูจน์ก่อน
12.140.44
विश्वासयित्वा तु परं तत्त्वभूतेन हेतुना ।
अथास्य प्रहरेत्काले किंचिद्विचलिते पदे ॥ १२.१४०.४४ ॥
เมื่อได้ความไว้วางใจของผู้อื่นด้วยเหตุผลที่ดูเป็นจริงแล้ว พึงโจมตีเขาในเวลาอันควร เมื่อท่าทางของเขาเริ่มไหวเอนเล็กน้อย
12.140.45
अशङ्क्यमपि शङ्केत नित्यं शङ्केत शङ्कितान ।
भयं ह्यशङ्किताज्जातं समूलमपि कृन्तति ॥ १२.१४०.४५ ॥
แม้สิ่งที่ไม่น่าสงสัยก็ควรสงสัย และควรสงสัยผู้ที่ถูกสงสัยอยู่เสมอ เพราะความกลัวที่เกิดจากสิ่งที่ไม่ได้สงสัย ย่อมตัดลงไปจนถึงรากได้
12.140.46
अवधानेन मौनेन काषायेण जटाजिनैः ।
विश्वासयित्वा द्वेष्टारमवलुम्पेद्यथा वृकः ॥ १२.१४०.४६ ॥
เมื่อได้ความไว้วางใจด้วยความเอาใจใส่ การนิ่งเงียบ ผ้าเหลือง เส้นผมที่พันเป็นเกลียวและหนังกวาง พึงจับศัตรูไว้ดังที่หมาป่าทำ
12.140.47
पुत्रो वा यदि वा भ्राता पिता वा यदि वा सुहृद ।
अर्थस्य विघ्नं कुर्वाणा हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.४७ ॥
ไม่ว่าจะเป็นบุตร พี่น้อง บิดา หรือมิตรสหาย ผู้ใดขัดขวางเรื่องทรัพย์สมบัติ ผู้ที่ปรารถนาความเจริญก็ควรสังหารเสีย
12.140.48
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥ १२.१४०.४८ ॥
แม้แต่ครูผู้หยิ่งยโส ไม่รู้ว่าอะไรควรทำหรือไม่ควรทำ และหลงทางไปแล้ว ก็ต้องถูกแก้ไขด้วยการลงโทษ
12.140.49
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां संप्रदानेन केनचित् ।
प्रपूजयन्निघाती स्यात्तीक्ष्णतुण्ड इव द्विजः। ॥ १२.१४०.४९ ॥
พึงให้เกียรติเขาด้วยการลุกขึ้นรับ การทักทาย และการถวายของขวัญบางอย่าง แล้วโจมตีเขาจากที่ซ่อน เหมือนนกที่มีปากแหลมคม
12.140.50
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति परमां श्रियम् ॥ १२.१४०.५० ॥
ผู้ที่ไม่ตัดจุดสำคัญของร่างกาย ไม่กระทำการโหดร้าย และไม่ทำร้ายเหมือนชาวประมง ย่อมไม่บรรลุความรุ่งเรืองอันสูงสุด
12.140.51
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं वाऽपि न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१४०.५१ ॥
โดยกำเนิดไม่มีศัตรู และก็ไม่มีมิตรเช่นกัน ศัตรูและมิตรเกิดขึ้นได้ด้วยการรวมกันของความสามารถเท่านั้น
12.140.52
न प्रमुञ्चेत दायादं वदन्तं करुणं बहु ।
दुःखं तत्र न कर्तव्यं हन्यात्पूर्वापकारिणम् ॥ १२.१४०.५२ ॥
ไม่ควรปล่อยญาติที่พูดวิงวอนอย่างน่าสงสารมากมายไป ตรงนั้นไม่ควรโศกเศร้า แต่ควรสังหารผู้ที่เคยทำร้ายมาก่อน
12.140.53
संग्रहानुग्रहे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
निग्रहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो हितमिच्छता ॥ १२.१४०.५३ ॥
ในการรวบรวมและการโปรดปราน ควรพยายามอยู่เสมอโดยไม่อิจฉา และผู้ที่ปรารถนาความผาสุกก็ควรพยายามควบคุมไว้ด้วยความเพียร
12.140.54
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहृत्यापि प्रियोत्तरम् ।
असिनाऽपि शिरश्छित्त्वा शोचेत च रुदेत च ॥ १२.१४०.५४ ॥
ผู้กำลังจะโจมตีควรพูดด้วยถ้อยคำอ่อนโยน แม้หลังโจมตีแล้วก็ควรตอบด้วยถ้อยคำอ่อนโยน แม้ตัดศีรษะด้วยดาบแล้วก็ควรคร่ำครวญและร้องไห้
12.140.55
निमन्त्रयीत सान्त्वेन संमानेन तितिक्षया ।
आशाकरणमित्येतत्कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.५५ ॥
ควรชักชวนด้วยการปลอบโยน การให้เกียรติ และความอดทน การสร้างความหวังนี้ เป็นหน้าที่ของผู้ที่ปรารถนาความเจริญ
12.140.56
न शुष्कवैरं कुर्वीत बाहुभ्यां न नदीं तरेत् ।
अनर्थकमनायुष्यं गोविषाणस्य भक्षणम्।
दन्ताश्च परिमृद्यन्ते रसश्चापि न लभ्यते ॥ १२.१४०.५६ ॥
ไม่ควรก่อความเป็นศัตรูที่ไร้ผล ไม่ควรข้ามแม่น้ำด้วยแขน การกัดกินเขาวัวไม่มีประโยชน์และทำให้อายุสั้น ฟันจะสึกกร่อนและแม้รสชาติก็ไม่ได้รับ
12.140.57
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा अनुबन्धस्तथैव च ।
अनुबन्धं तथा ज्ञात्वा पीडां च परिवर्जयेत् ॥ १२.१४०.५७ ॥
ในไตรวรรค์มีความทุกข์สามประการ และผลที่ตามมาของมันก็เช่นกัน เมื่อรู้ผลที่ตามมาแล้ว พึงหลีกเลี่ยงความทุกข์นั้นเสีย
12.140.58
ऋणशेषं चाग्निशेषं शत्रुशेषं तथैव च ।
पुनः पुनः प्रवर्धन्ते तस्माच्छेषं न कारयेत् ॥ १२.१४०.५८ ॥
เศษหนี้ เศษไฟ และเศษศัตรู ย่อมเติบโตขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า ฉะนั้นจึงไม่ควรปล่อยให้เหลือเศษไว้
12.140.59
ऋणशेषां विवर्धन्ते परिभूताश्च शत्रवः ।
आवहन्त्यनयं तीव्रं व्याधयश्चाप्युपेक्षिताः ॥ १२.१४०.५९ ॥
จากเศษหนี้ ศัตรูที่ถูกทำให้ย่อยยับก็เติบใหญ่ขึ้นได้ และโรคที่ถูกปล่อยปละละเลยก็นำมาซึ่งความพินาศอย่างรุนแรง
12.140.60
नाम…क्कृत्यकारी स्यादप्रमत्तः सदा भवेत् ।
कष्यकोपि हि दुश्छिन्नो विकारं कुरुते चिरम् ॥ १२.१४०.६० ॥
……ควรเป็นผู้กระทำสิ่งที่ต้องทำและเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่เสมอ แม้แผลเล็กน้อยหากรักษาไม่ดี ก็จะทำให้เป็นหนองเรื้อรังไปนาน
12.140.61
वधेम च मनुष्याणां मार्गाणां दूषणेन च ।
आकाराणां विनाशैश्च परराष्ट्रं विनाशयेत् ॥ १२.१४०.६१ ॥
ด้วยการฆ่าคน ด้วยการทำให้ทางสกปรก และด้วยการทำลายเครื่องหมายต่าง ๆ ให้ผู้นั้นทำลายแคว้นของศัตรู
12.140.62
गृध्रदृष्टिर्बकालीनः श्वचेष्टः सिंहविक्रमः ।
अनुद्विग्रः काकशङ्की भुजङ्गचरितं चरेत् ॥ १२.१४०.६२ ॥
ให้มีสายตาอย่างแร้ง ซ่อนตัวอย่างนกกระสา มีพฤติกรรมอย่างสุนัข มีความกล้าอย่างสิงห์ ไม่หวาดหวั่นแต่ระแวงอย่างกา ให้เขาประพฤติตนอย่างงู
12.140.63
शूरमञ्जलिपातेन भीरुं भेदेन भेदयेत् ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं तुल्येन विग्रहः ॥ १२.१४०.६३ ॥
ให้ชนะคนกล้าด้วยการประนมมือ ให้แยกคนขลาดด้วยการยุยงให้แตกกัน ให้ชนะคนโลภด้วยการให้ทรัพย์ และให้ทำสงครามกับผู้ที่เสมอกัน
12.140.64
श्रेणीमुख्योपजापेषु वल्लभानुनयेषु च ।
अमात्यान्परिरक्षेत भेदसंघातयोरपि ॥ १२.१४०.६४ ॥
ในการยุยงของหัวหน้าสมาคมช่างฝีมือ และในการประนีประนอมกับผู้ที่รักใคร่ ให้เขาคุ้มครองเหล่าอำมาตย์ให้พ้นจากทั้งการแตกแยกและการรวมตัวกัน
12.140.65
मृदुरित्यवजानन्ति तीक्ष्ण इत्युद्विजन्ति च ।
तीक्ष्णकाले भवेत्तीक्ष्णो मृदुकाले मृदुर्भवेत् ॥ १२.१४०.६५ ॥
คนทั้งหลายคิดว่า "เขาอ่อนโยน" จึงดูหมิ่นเขา และคิดว่า "เขาดุร้าย" จึงหวาดกลัวเขา เพราะฉะนั้น เมื่อถึงคราวดุร้ายก็ให้เขาดุร้าย และเมื่อถึงคราวอ่อนโยนก็ให้เขาอ่อนโยน
12.140.66
मृदुनैव मृदुं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीक्ष्णतरो मृदुः ॥ १२.१४०.६६ ॥
ด้วยความอ่อนโยนนั่นเองจึงฆ่าผู้อ่อนโยนได้ และด้วยความอ่อนโยนก็ฆ่าผู้โหดร้ายได้ ไม่มีสิ่งใดที่ความอ่อนโยนทำไม่ได้ เพราะฉะนั้นผู้อ่อนโยนจึงคมกว่าผู้คม
12.140.67
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स साधयति कृत्यानि शत्रुं चाप्यधितिष्ठति ॥ १२.१४०.६७ ॥
ผู้ใดอ่อนโยนในเวลาที่ควร และดุร้ายในเวลาที่ควร ผู้นั้นย่อมทำกิจการให้สำเร็จ และแม้แต่ศัตรูก็ยังครอบงำได้
12.140.68
पण्डितेन विरुद्धस्तु दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ १२.१४०.६८ ॥
เมื่อขัดแย้งกับบัณฑิต ไม่ควรวางใจว่า "เราอยู่ไกลแล้ว" เพราะแขนของผู้มีปัญญายาว ผู้ที่ถูกทำร้ายย่อมใช้แขนเหล่านั้นทำร้ายผู้ที่ทำร้ายตน
12.140.69
न तत्तरेद्यस्य न पारमुत्तरे ।
न्न तद्धरेद्यत्पुनराहरेत्परः।
न तत्खनेद्यस्य न मूलमुद्धरे ।
न्न तं हन्याद्यस्य शिरो न पातयेत् ॥ १२.१४०.६९ ॥
สิ่งที่ข้ามไม่ได้ก็ไม่ควรข้าม สิ่งที่ศัตรูจะแย่งคืนไปได้ก็ไม่ควรยึด สิ่งที่รากถอนไม่ขึ้นก็ไม่ควรขุด ผู้ที่ศีรษะตัดไม่ลงก็ไม่ควรฆ่า
12.140.70
इतीदमुक्तं वृजिनाभिसंहितं ।
न चैतदेवं पुरुषः समाचरेत्।
परप्रयुक्तस्तु कथं विभावये ।
दतो मयोक्तं भवतो हितार्थिना ॥ १२.१४०.७० ॥
นี่คือสิ่งที่กล่าวไว้ ซึ่งเต็มไปด้วยเจตนาชั่ว บุรุษไม่ควรประพฤติเช่นนั้น แต่คนที่ถูกผู้อื่นยุยงแล้วจะพิจารณาได้อย่างไร เราได้กล่าวสิ่งนี้แก่ท่าน ด้วยปรารถนาประโยชน์ของท่าน
12.140.71
यथावदुक्तं वचनं हितार्थिना ।
निशम्य विप्रेण सुवीरराष्ट्रपः।
तथाऽकरोद्वाक्यमदीनचेतनः ।
श्रियं च दीप्तां बुभुजे सबान्धवः ॥ १२.१४०.७१ ॥
พระราชาผู้ปกครองแคว้นของวีรบุรุษผู้กล้าหาญ ฟังถ้อยคำที่พราหมณ์ผู้ปรารถนาประโยชน์ของพระองค์กล่าวไว้ตามที่กล่าวจริง ๆ แล้ว ด้วยจิตที่ไม่หวั่นไหว ก็ทรงปฏิบัติตามถ้อยคำนั้น และพร้อมด้วยญาติพงศ์ทรงเสวยสิริอันรุ่งเรือง