మహాభారతం · అధ్యాయం 12.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.140.1
युगक्षयात्परिक्षीणे धर्मे लोके च भारत ।
दस्युभिः पीड्यमाने च कथं स्थेयं पितामह ॥ १२.१४०.१ ॥
యుగక్షయం వల్ల ధర్మం, లోకం క్షీణించి, భారతా, దస్యులచే పీడింపబడినప్పుడు, పితామహా, ఎలా నిలబడాలి?
12.140.2
हन्त ते वर्तयिष्यामि नीतिमापत्सु भारत ।
उत्सृज्यापि घृणां काले यथा वर्तेत भूमिपः ॥ १२.१४०.२ ॥
సరే, భారతా, ఆపదల్లో నీతిని నీకు వివరిస్తాను. సమయం వచ్చినప్పుడు దయను కూడా విడిచి రాజు ఎలా ప్రవర్తించాలో.
12.140.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भारद्वाजस्य संवादं राज्ञः शत्रुंतपस्य च ॥ १२.१४०.३ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు: భరద్వాజుడు, రాజు శత్రుంతపుడి సంవాదం.
12.140.4
राजात्शत्रुंतपो नाम सौवीरेषु महारथः ।
भारद्वाजमुपागम्य पप्रच्छार्थविनिश्चयम् ॥ १२.१४०.४ ॥
సౌవీరులలో శత్రుంతపుడు అనే పేరుగల మహారథుడైన రాజు ఉండేవాడు. అతడు భరద్వాజుని వద్దకు వెళ్ళి అర్థనిశ్చయాన్ని అడిగాడు.
12.140.5
अलब्धस्य कथं लिप्सा लब्धं केन विवर्धते ।
वधितं पाल्यते केन पालितं प्रणयेत्कथम् ॥ १२.१४०.५ ॥
పొందనిది ఎలా కోరాలి? పొందినది దేనివల్ల పెరుగుతుంది? పెరిగినది దేనివల్ల రక్షించబడుతుంది, రక్షించబడినదాన్ని ఎలా నడిపించాలి?
12.140.6
तस्मै विनिश्चितार्थाय परिपृष्टोऽर्थिश्चयम् ।
उवाच मतिमान्वाक्यमिदं हेतुमदुत्तमम् ॥ १२.१४०.६ ॥
తన లక్ష్యాన్ని నిశ్చయించుకున్న అతడు అడగగా, బుద్ధిమంతుడైన భరద్వాజుడు అర్థనిశ్చయం గురించి ఈ ఉత్తమమైన, హేతుయుక్తమైన మాటలు చెప్పాడు.
12.140.7
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी च परेषां विवरानुगः ॥ १२.१४०.७ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ దండాన్ని ఎత్తి ఉంచాలి, ఎల్లప్పుడూ తన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించాలి. అతడు లోపం లేనివాడిగా ఉంటూ, శత్రువుల లోపాలను చూసి వారి వెంట నడవాలి.
12.140.8
नित्यमुद्यतदण्डस्य भृशमुद्विजते नरः ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि दण्डेनैव प्रसाधयेत् ॥ १२.१४०.८ ॥
ఎల్లప్పుడూ దండాన్ని ఎత్తి ఉంచేవాడికి ప్రజలు ఎంతో భయపడతారు. కాబట్టి దండం ద్వారానే సమస్త ప్రాణులను అదుపులో ఉంచాలి.
12.140.9
एवमेव प्रशंसन्ति बुधा ये तत्त्वदर्शिनः ।
तस्माच्चतुष्टये तस्मिन्प्रधानो दण्ड उच्यते ॥ १२.१४०.९ ॥
తత్త్వాన్ని దర్శించిన పండితులు ఇలాగే ప్రశంసిస్తారు. అందుకే ఆ చతుష్టయంలో దండమే ప్రధానమని చెప్పబడుతోంది.
12.140.10
छिन्नमूले त्वधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं हि शाखास्तिष्ठेयुश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १२.१४०.१० ॥
మూలం, ఆధారం నరకబడితే, వాటిపై జీవించే వారంతా నశిస్తారు. మూలం తెగిపోయిన వృక్షానికి కొమ్మలు ఎలా నిలుస్తాయి?
12.140.11
मूलमेवादितश्छिन्द्यादरिपक्षस्य पण्डितः ।
ततः सहायान्पक्षं च सर्वमेवानुशातयेत् ॥ १२.१४०.११ ॥
పండితుడు శత్రుపక్షపు మూలాన్నే మొదట నుండి నరకాలి. తరువాత దాని సహాయకులను, మద్దతుదారులను అందరినీ నాశనం చేయాలి.
12.140.12
सुमन्त्रितं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ।
आपदागमकाले तु कुर्वीत न विचारयेत् ॥ १२.१४०.१२ ॥
ఆపద వచ్చిన సమయంలో బాగా ఆలోచించినది, పరాక్రమంతో చేసినది, మంచి యుద్ధం, మంచి పలాయనం చేయాలి; ఆ సమయంలో ఆలోచించకుండా కార్యాన్ని చేయాలి.
12.140.13
वाङ्भात्रेण विनीतः स्याद्धृदयेन यथा क्षुरः ।
श्लक्ष्णपूर्वाभिभाषी च कामक्रोधौ विवर्जयेत् ॥ १२.१४०.१३ ॥
అతడు మాటలలో మాత్రమే వినయంగా ఉండాలి; హృదయంలో క్షురంలా పదునుగా ఉండకూడదు. ముందుగా మృదువుగా మాట్లాడాలి; కామక్రోధాలను విడిచిపెట్టాలి.
12.140.14
सपत्नसहितो राज्ये कृत्वा सन्धिं न विश्वसेत् ।
उपक्रामेत्ततः शीघ्रं कृतकार्यो विचक्षणः ॥ १२.१४०.१४ ॥
శత్రువులతో కలిసి రాజ్యంలో సంధి చేసినా నమ్మకూడదు. తరువాత కార్యం సిద్ధించగానే వివేకి త్వరగా అక్కడినుండి తప్పుకోవాలి.
12.140.15
शत्रुं च मित्रं पूर्वेण सान्त्वेनैवानुसान्त्वयेत् ।
नित्यशश्चोद्विजेत्तस्मात्सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१४०.१५ ॥
శత్రువును, మిత్రుడిని మొదట సాంత్వనతోనే ఓదార్చాలి. అయినా ఇంట్లో దూరిన పామును చూసినట్లు అతని నుండి ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
12.140.16
यस्य बुद्धिं परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुष्प्रज्ञं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १२.१४०.१६ ॥
ఎవరి బుద్ధిని జయించాలో, వానిని గతం ద్వారా ఓదార్చాలి. మూర్ఖుడిని భవిష్యత్తుతో, పండితుడిని వర్తమానంతో (ఓదార్చాలి).
12.140.17
अञ्जलिं शपथं सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
अश्रुप्रपातनं चैव कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.१७ ॥
శ్రేయస్సును కోరేవాడు అంజలి, ప్రమాణం, సాంత్వన, తలతో పాదాలకు నమస్కరించడం, కన్నీరు కార్చడం చేయాలి.
12.140.18
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावदर्थस्य लम्भनम् ।
अथैनमागते काले भिन्द्याद्धटमिवाश्मनि ॥ १२.१४०.१८ ॥
ప్రయోజనం సిద్ధించేవరకు శత్రువును భుజంపై మోయాలి. తరువాత సమయం వచ్చినప్పుడు రాతిపై కుండను పగలగొట్టినట్లు అతడిని బద్దలు చేయాలి.
12.140.19
मुहूर्तमपि राजेन्द्र तिन्दुकालातवज्ज्वलेत् ।
मा तुषाग्निरिवानर्चिर्धूमायेत चिरं नरः ॥ १२.१४०.१९ ॥
ఓ రాజేంద్రా, మనిషి ఒక్క క్షణమైనా తిందుక కొరివిలా మండాలి; కానీ పొట్టు నిప్పులా జ్వాల లేకుండా చాలాసేపు పొగ కక్కకూడదు.
12.140.20
नानार्थिकोऽर्थसंबन्धं कृतघ्ने न समाचरेत् ।
अर्थी तु शक्यते भोक्तुं कृतकार्योऽवमन्यते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१४०.२० ॥
అనేక ప్రయోజనాలు కోరేవాడు కృతఘ్నునితో ఆర్థిక సంబంధం పెట్టుకోరాదు. అర్థినిని వాడుకోవచ్చు; కానీ పని అయిపోయాక అతడు అవమానానికి గురవుతాడు. అందువల్ల అన్ని పనులను కొంత మిగిలేలా చేయించాలి.
12.140.21
कोकिलस्य वराहस्य मेरोः शून्यस्य वेस्मनः ।
व्यालस्य भक्तचित्तस्य यच्छ्रेयस्तत्समाचरेत् ॥ १२.१४०.२१ ॥
కోకిల, పంది, మేరు పర్వతం, ఖాళీ ఇల్లు, ఆహారంపై మనసు నిలిపిన పాము—వీటిలో శ్రేయస్కరమైనది ఆచరించాలి.
12.140.22
उत्थायोत्थाय गच्छेच्च नित्ययुक्तो रिपोर्गृहम् ।
कुशलं चास्य पृच्छेत यद्यप्यकुशलं भवेत् ॥ १२.१४०.२२ ॥
ఎప్పుడూ జాగరూకుడై శత్రువు ఇంటికి మళ్ళీ మళ్ళీ లేచి వెళ్ళి, అతని క్షేమాన్ని అడగాలి—అతనికి అనారోగ్యం ఉన్నా సరే.
12.140.23
नालसाः प्राप्नुवन्त्यर्थान्न क्लीबा नातिमानिनः ।
न च लोकरवाद्भीता न वै शश्वत्प्रतीक्षिणः ॥ १२.१४०.२३ ॥
సోమరులు లక్ష్యాలను పొందరు; నపుంసకులు, అతి గర్విష్ఠులు కూడా పొందరు; లోకనిందకు భయపడేవారు, ఎప్పుడూ వేచి ఉండేవారు కూడా పొందరు.
12.140.24
नास्य च्छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य तु ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.१४०.२४ ॥
శత్రువు మన లోపాన్ని తెలుసుకోకూడదు; మనం శత్రువు లోపాన్ని తెలుసుకోవాలి. తాబేలు తన అవయవాలను దాచినట్లు దాచి, తన బలహీనత రంధ్రాన్ని రక్షించాలి.
12.140.25
बकवच्चिन्तयेदर्थान्सिंहवच्च पराक्रमेत् ।
वृकवच्चावलुम्पेत शरवच्च विनिष्पतेत् ॥ १२.१४०.२५ ॥
కొంగలా కార్యాలను ఆలోచించాలి, సింహంలా పరాక్రమించాలి, తోడేలులా అకస్మాత్తుగా దాడి చేయాలి, బాణంలా దూసుకుపోవాలి.
12.140.26
पानमक्षास्तथा नार्यो मृगया गीतवादितम् ।
एतानि युक्त्या सेवेत प्रसङ्गो ह्यत्र दोषवान् ॥ १२.१४०.२६ ॥
మద్యపానం, జూదం, స్త్రీలు, వేట, గానవాద్యం — వీటిని యుక్తితో మాత్రమే సేవించాలి; వీటిలో అతి ఆసక్తి దోషం.
12.140.27
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि संश्रयेत् ॥ १२.१४०.२७ ॥
గడ్డితో వింటిని చేయాలి, జింకలా పడుకునే పద్ధతిని అవలంబించాలి; అంధుల వంటి సమయంలో గుడ్డివాడిలా ఉండాలి, చెవిటితనాన్ని కూడా ఆశ్రయించాలి.
12.140.28
देशकालं समासाद्य विक्रमेत विचक्षणः ।
देशकालव्यतीतो हि विक्रमो निष्फलो भवेत् ॥ १२.१४०.२८ ॥
వివేకవంతుడు తగిన దేశకాలాలను పొంది పరాక్రమించాలి; దేశకాలం దాటిపోతే పరాక్రమం ఫలరహితమవుతుంది.
12.140.29
कालाकालौ संप्रधार्य बलाबलमथात्मनः ।
परस्य च बलं ज्ञात्वा तथाऽऽत्मानं नियोजयेत् ॥ १२.१४०.२९ ॥
కాలాకాలాలను బాగా ఆలోచించి, తన బలాబలాలను తూచి, శత్రువు బలాన్ని తెలుసుకుని, అప్పుడే తనను నియోగించాలి.
12.140.30
दण्डेनोपनतं शत्रुं यो राजा न नियच्छति ।
स मृत्युमुपगूहेत् गर्भमश्वतरी यथा ॥ १२.१४०.३० ॥
దండంతో లొంగివచ్చిన శత్రువును ఏ రాజు నియంత్రించడో, అతడు ఆడ కంచరగాడిద గర్భాన్ని కౌగిలించుకున్నట్లు మృత్యువును కౌగిలించుకుంటాడు.
12.140.31
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसंकाशो न च शीर्येत कस्यचित् ॥ १२.१४०.३१ ॥
అది విస్తారంగా పుష్పించి ఫలరహితంగా ఉండవచ్చు; ఫలవంతంగా ఉన్నా ఎక్కడానికి కష్టంగా ఉండవచ్చు; పండనిదైనా పండినట్లు కనిపించి ఎవరివల్లనూ రాలకుండా ఉండవచ్చు.
12.140.32
आशां कालवतीं कुर्यात्तां च विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं चापि हेतुमत् ॥ १२.१४०.३२ ॥
ఆశను కాలానికి కట్టివేయాలి, దానిని ఒక అడ్డంకితో కలపాలి; అడ్డంకిని ఒక నిమిత్తం వల్ల అని చెప్పాలి, నిమిత్తాన్ని కూడా హేతువుతో కూడినదిగా చెప్పాలి.
12.140.33
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १२.१४०.३३ ॥
రాబోయే భయం వచ్చేవరకు భయపడినవానిలా ప్రవర్తించాలి; భయం వచ్చినప్పుడు దానిని చూసి భయంలేనివానిలా ప్రహరించాలి.
12.140.34
न साहसमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १२.१४०.३४ ॥
సాహసం చేయకుండా మనిషి మంచిని చూడడు; తిరిగి సందేహంలోకి దిగి బ్రతికి ఉంటే చూస్తాడు.
12.140.35
अनागतं विजानीयात्त्यजेद्भयमुपस्थितम् ।
पुनर्बुद्धिक्षयात्किंचिदनिवृत्तिं निशामयेत् ॥ १२.१४०.३५ ॥
రానిదాన్ని గ్రహించాలి, వచ్చిన భయాన్ని విడిచిపెట్టాలి; తిరిగి, బుద్ధి క్షీణించడం వల్ల ఏదైనా తిరిగి మరలనిదిగా మారుతుందని గమనించాలి.
12.140.36
प्रत्युपस्थितकालस्य सुखस्य परिवर्जनम् ।
अनागतसुखाशा च नैव बुद्धिमतां नयः ॥ १२.१४०.३६ ॥
ఎదుట ఉన్న కాలంలోని సుఖాన్ని వదులుకోవడం, భవిష్యత్ సుఖ ఆశను పట్టుకోవడం — ఇది బుద్ధిమంతుల నీతి కాదు.
12.140.37
योऽरिणा सह संधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ।
स वृक्षाग्रे प्रसुप्तो वा पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १२.१४०.३७ ॥
శత్రువుతో ఒప్పందం చేసుకుని నమ్మకంతో సుఖంగా నిద్రించేవాడు, చెట్టు కొనపై నిద్రిస్తూ లేదా పడిపోయినవాడిలా మేల్కొంటాడు.
12.140.38
कर्मणा येन केनेह मृदुना दारुणेन वा ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४०.३८ ॥
ఇక్కడ ఏ కర్మతోనైనా, మృదువుగా లేదా కఠినంగా, దీనుడైన తనను ఉద్ధరించుకోవాలి; సమర్థుడు ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.
12.140.39
ये सपत्नाः सपत्नानां सर्वांस्ताननुवर्तयेत् ।
आत्मनश्चापि बोद्धव्याश्चाराः सुमहिताः परैः ॥ १२.१४०.३९ ॥
ఎవరు శత్రువులో ఆ శత్రువులందరినీ అనుసరించాలి; తన గూఢచారులను కూడా గుర్తించాలి, వారు ఇతరులచే బాగా నియమించబడి ఉండాలి.
12.140.40
चारः सुविहितः कार्य आत्मनोऽथ परस्य च ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रे प्रवेशयेत् ॥ १२.१४०.४० ॥
తనకు మరియు ఇతరులకు బాగా నియమించబడిన గూఢచారిని నియమించాలి; పాషండులను, తపస్వులను మొదలైనవారిని శత్రు రాజ్యంలో ప్రవేశపెట్టాలి.
12.140.41
उद्यानेषु विहारेषु प्रपास्वावसथेषु च ।
पानागारे प्रवेशेषु तीर्थेषु च सभासु च ॥ १२.१४०.४१ ॥
ఉద్యానవనాలలో, విహారస్థలాలలో, చలివేంద్రాలలో, విడిదిళ్లలో, మద్యశాల ప్రవేశాలలో, తీర్థాలలో, సభలలో కూడా.
12.140.42
धर्माभिचारिणः पापाश्चौरा लोकस्य कण्टकाः ।
समागच्छन्ति तान्बुद्ध्वा नियच्छेच्छमयीत च ॥ १२.१४०.४२ ॥
ధర్మాన్ని అతిక్రమించే పాపులైన దొంగలు లోకానికి ముళ్లు; వారు కలుస్తారు. వారిని తెలుసుకొని నిగ్రహించి శాంతింపజేయాలి.
12.140.43
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमभ्येति नापरीक्ष्य च विश्वसेत् ॥ १२.१४०.४३ ॥
నమ్మదగని వానిని నమ్మకూడదు; నమ్మదగిన వానినీ అతిగా నమ్మకూడదు. నమ్మకం నుండే భయం కలుగుతుంది; పరీక్షించకుండా నమ్మకూడదు.
12.140.44
विश्वासयित्वा तु परं तत्त्वभूतेन हेतुना ।
अथास्य प्रहरेत्काले किंचिद्विचलिते पदे ॥ १२.१४०.४४ ॥
ఇతరుని నమ్మకాన్ని నిజమనిపించే ఉపాయంతో గెలిచి, తగిన సమయంలో అతడు కొంచెం తడబడినప్పుడు దెబ్బ తీయాలి.
12.140.45
अशङ्क्यमपि शङ्केत नित्यं शङ्केत शङ्कितान ।
भयं ह्यशङ्किताज्जातं समूलमपि कृन्तति ॥ १२.१४०.४५ ॥
శంకించరాని వానిని కూడా శంకించాలి; ఎల్లప్పుడూ శంకితులను శంకించాలి. శంకించనివాని వలన కలిగిన భయం వేరుతో సహా నరికివేస్తుంది.
12.140.46
अवधानेन मौनेन काषायेण जटाजिनैः ।
विश्वासयित्वा द्वेष्टारमवलुम्पेद्यथा वृकः ॥ १२.१४०.४६ ॥
ధ్యానం, మౌనం, కాషాయ వస్త్రం, జడలు మరియు జింకచర్మంతో నమ్మకం గెలిచి, శత్రువును తోడేలులా పట్టుకోవాలి.
12.140.47
पुत्रो वा यदि वा भ्राता पिता वा यदि वा सुहृद ।
अर्थस्य विघ्नं कुर्वाणा हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.४७ ॥
కొడుకైనా, సోదరుడైనా, తండ్రైనా, స్నేహితుడైనా, ధన కార్యానికి అడ్డు తగిలేవారిని సంపదను కోరేవాడు చంపాలి.
12.140.48
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥ १२.१४०.४८ ॥
గురువైనా గర్విష్ఠుడై, కర్తవ్యాకర్తవ్యాలు తెలియక, కుమార్గంలో పడినవానికి శిక్ష అవసరమవుతుంది.
12.140.49
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां संप्रदानेन केनचित् ।
प्रपूजयन्निघाती स्यात्तीक्ष्णतुण्ड इव द्विजः। ॥ १२.१४०.४९ ॥
లేచి నిలిచి అభివాదం చేస్తూ, ఏదో ఒక దానంతో గౌరవిస్తూ, పదునైన ముక్కుగల పక్షిలా రహస్యంగా కొట్టేవాడు అవ్వాలి.
12.140.50
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति परमां श्रियम् ॥ १२.१४०.५० ॥
అత్యంత మర్మస్థానాలను ఛేదించకుండా, క్రూర కర్మ చేయకుండా, మత్స్యఘాతకుడిలా కొట్టకుండా ఉన్నవాడు పరమ శ్రేయస్సును పొందడు.
12.140.51
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं वाऽपि न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१४०.५१ ॥
పుట్టుకతో ఎవరూ శత్రువు కాదు, మిత్రుడూ కాదు. సామర్థ్య సంయోగం వలనే మిత్రులు, శత్రువులు పుడతారు.
12.140.52
न प्रमुञ्चेत दायादं वदन्तं करुणं बहु ।
दुःखं तत्र न कर्तव्यं हन्यात्पूर्वापकारिणम् ॥ १२.१४०.५२ ॥
దయనీయంగా ఎంతో మాట్లాడుతున్న దాయాదిని విడిచిపెట్టకూడదు. అక్కడ దుఃఖించకూడదు; ముందు అపకారం చేసిన వానిని చంపాలి.
12.140.53
संग्रहानुग्रहे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
निग्रहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो हितमिच्छता ॥ १२.१४०.५३ ॥
సంగ్రహంలో, అనుగ్రహంలో ఎల్లప్పుడూ అసూయ లేకుండా ప్రయత్నించాలి. హితాన్ని కోరేవాడు ప్రయత్నంతో నిగ్రహాన్ని కూడా చేయాలి.
12.140.54
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहृत्यापि प्रियोत्तरम् ।
असिनाऽपि शिरश्छित्त्वा शोचेत च रुदेत च ॥ १२.१४०.५४ ॥
కొట్టబోయేవాడు ప్రియమైన మాటలు పలకాలి; కొట్టిన తరువాత కూడా ప్రియమైన జవాబివ్వాలి. కత్తితో తల నరికి కూడా శోకించి ఏడ్వాలి.
12.140.55
निमन्त्रयीत सान्त्वेन संमानेन तितिक्षया ।
आशाकरणमित्येतत्कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.५५ ॥
సాంత్వనంతో, గౌరవంతో, సహనంతో ఆహ్వానించాలి; శ్రేయస్సును కోరువాడు ఆశ కలిగించడమే చేయాలి.
12.140.56
न शुष्कवैरं कुर्वीत बाहुभ्यां न नदीं तरेत् ।
अनर्थकमनायुष्यं गोविषाणस्य भक्षणम्।
दन्ताश्च परिमृद्यन्ते रसश्चापि न लभ्यते ॥ १२.१४०.५६ ॥
వ్యర్థమైన వైరం పెంచుకోరాదు; చేతులతో నదిని దాటరాదు; ఆవు కొమ్ములు తినడం నిష్ప్రయోజనం, ఆయుష్షును తగ్గిస్తుంది; పళ్ళు అరిగిపోతాయి, రుచి కూడా దొరకదు.
12.140.57
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा अनुबन्धस्तथैव च ।
अनुबन्धं तथा ज्ञात्वा पीडां च परिवर्जयेत् ॥ १२.१४०.५७ ॥
త్రివర్గంలో మూడు విధాల బాధలు ఉంటాయి, వాటి ఫలితమూ అలాగే; ఫలితాన్ని తెలుసుకుని బాధను విడిచిపెట్టాలి.
12.140.58
ऋणशेषं चाग्निशेषं शत्रुशेषं तथैव च ।
पुनः पुनः प्रवर्धन्ते तस्माच्छेषं न कारयेत् ॥ १२.१४०.५८ ॥
అప్పు మిగిలినా, అగ్ని మిగిలినా, శత్రువు మిగిలినా—అవి మళ్ళీ మళ్ళీ పెరుగుతాయి; అందువల్ల ఏ శేషమూ మిగల్చకూడదు.
12.140.59
ऋणशेषां विवर्धन्ते परिभूताश्च शत्रवः ।
आवहन्त्यनयं तीव्रं व्याधयश्चाप्युपेक्षिताः ॥ १२.१४०.५९ ॥
అప్పు మిగిలితే అణచిన శత్రువులు కూడా పెరుగుతారు; నిర్లక్ష్యం చేసిన వ్యాధులు కూడా తీవ్ర అనర్థాన్ని తెస్తాయి.
12.140.60
नाम…क्कृत्यकारी स्यादप्रमत्तः सदा भवेत् ।
कष्यकोपि हि दुश्छिन्नो विकारं कुरुते चिरम् ॥ १२.१४०.६० ॥
…… కర్తవ్యం నిర్వర్తించేవాడై, ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి; చిన్న గాయమైనా సరిగా మానకపోతే చాలాకాలం వికారం కలిగిస్తుంది.
12.140.61
वधेम च मनुष्याणां मार्गाणां दूषणेन च ।
आकाराणां विनाशैश्च परराष्ट्रं विनाशयेत् ॥ १२.१४०.६१ ॥
మనుషులను వధించి, మార్గాలను దూషించి, ఆకారాలను నాశనం చేసి శత్రు రాష్ట్రాన్ని నాశనం చేయాలి.
12.140.62
गृध्रदृष्टिर्बकालीनः श्वचेष्टः सिंहविक्रमः ।
अनुद्विग्रः काकशङ्की भुजङ्गचरितं चरेत् ॥ १२.१४०.६२ ॥
గ్రద్ద దృష్టితో, కొంగలా దాగి, కుక్క ప్రవర్తనతో, సింహ పరాక్రమంతో, భయం లేకుండా, కాకిలా అనుమానంతో, పాము నడతను అనుసరించాలి.
12.140.63
शूरमञ्जलिपातेन भीरुं भेदेन भेदयेत् ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं तुल्येन विग्रहः ॥ १२.१४०.६३ ॥
శూరుని అంజలితో, భీరుని భేదంతో విభజించాలి, లోభిని ధనం ఇచ్చి, సమానునితో యుద్ధం చేయాలి.
12.140.64
श्रेणीमुख्योपजापेषु वल्लभानुनयेषु च ।
अमात्यान्परिरक्षेत भेदसंघातयोरपि ॥ १२.१४०.६४ ॥
శ్రేణుల నాయకులతో కుట్రలలోనూ, ప్రియులను ఒప్పించడంలోనూ, భేదం మరియు సంఘాతం నుండి కూడా అమాత్యులను కాపాడాలి.
12.140.65
मृदुरित्यवजानन्ति तीक्ष्ण इत्युद्विजन्ति च ।
तीक्ष्णकाले भवेत्तीक्ष्णो मृदुकाले मृदुर्भवेत् ॥ १२.१४०.६५ ॥
"మృదువు" అని వారు తిరస్కరిస్తారు, "తీక్ష్ణుడు" అని భయపడతారు. కాబట్టి తీక్ష్ణ కాలంలో తీక్ష్ణుడై, మృదు కాలంలో మృదువై ఉండాలి.
12.140.66
मृदुनैव मृदुं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीक्ष्णतरो मृदुः ॥ १२.१४०.६६ ॥
మృదుత్వంతోనే మృదువును, మృదుత్వంతోనే క్రూరుని కూడా హతమారుస్తాడు. మృదుత్వంతో సాధ్యం కానిది ఏదీ లేదు; కాబట్టి మృదువైనవాడు తీక్ష్ణునికంటే తీక్ష్ణుడు.
12.140.67
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स साधयति कृत्यानि शत्रुं चाप्यधितिष्ठति ॥ १२.१४०.६७ ॥
కాలానుసారం మృదువుగా ఉండేవాడు, కాలానుసారం కఠినంగా ఉండేవాడు, అతడు కార్యాలను సాధిస్తాడు; శత్రువును కూడా జయిస్తాడు.
12.140.68
पण्डितेन विरुद्धस्तु दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ १२.१४०.६८ ॥
విద్వాంసునితో విరోధం కలిగినప్పుడు 'నేను దూరంగా ఉన్నాను' అని నిశ్చింతగా ఉండకూడదు; బుద్ధిమంతుని బాహువులు పొడవైనవి, వాటితో అతడు తనను హింసించినవారిని ప్రహరిస్తాడు.
12.140.69
न तत्तरेद्यस्य न पारमुत्तरे ।
न्न तद्धरेद्यत्पुनराहरेत्परः।
न तत्खनेद्यस्य न मूलमुद्धरे ।
न्न तं हन्याद्यस्य शिरो न पातयेत् ॥ १२.१४०.६९ ॥
దాటలేనిదానిని దాటరాదు; శత్రువు మళ్లీ తెచ్చుకోగల దానిని అపహరించరాదు; వేరు పీకలేని దానిని తవ్వరాదు; తల నరకలేని వానిని చంపరాదు.
12.140.70
इतीदमुक्तं वृजिनाभिसंहितं ।
न चैतदेवं पुरुषः समाचरेत्।
परप्रयुक्तस्तु कथं विभावये ।
दतो मयोक्तं भवतो हितार्थिना ॥ १२.१४०.७० ॥
ఇలా దుష్టభావంతో కూడిన విషయం చెప్పబడింది; మనిషి ఇలా ప్రవర్తించరాదు. కానీ ఇతరులచే ప్రేరేపించబడినవాడిని నేను ఎలా గుర్తించగలను? నీ హితాన్ని కోరి నేను ఇది చెప్పాను.
12.140.71
यथावदुक्तं वचनं हितार्थिना ।
निशम्य विप्रेण सुवीरराष्ट्रपः।
तथाऽकरोद्वाक्यमदीनचेतनः ।
श्रियं च दीप्तां बुभुजे सबान्धवः ॥ १२.१४०.७१ ॥
హితం కోరువాడు చెప్పిన మాటలను బ్రాహ్మణుని నుండి విని, శ్రేష్ఠ వీరుల రాజ్యాన్ని పాలించే ఆ రాజు, ధైర్యవంతమైన మనసుతో వాటిని యథాతథంగా ఆచరించాడు; బంధువులతో కలిసి ప్రకాశవంతమైన సంపదను అనుభవించాడు.