ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.140
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.140.1
युगक्षयात्परिक्षीणे धर्मे लोके च भारत ।
दस्युभिः पीड्यमाने च कथं स्थेयं पितामह ॥ १२.१४०.१ ॥
ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯ ਕਾਰਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੀਣ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦਸਯੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਕਿਵੇਂ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
12.140.2
हन्त ते वर्तयिष्यामि नीतिमापत्सु भारत ।
उत्सृज्यापि घृणां काले यथा वर्तेत भूमिपः ॥ १२.१४०.२ ॥
ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਆਪਦਾ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਇਆ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੇ।
12.140.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भारद्वाजस्य संवादं राज्ञः शत्रुंतपस्य च ॥ १२.१४०.३ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਤਪ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.140.4
राजात्शत्रुंतपो नाम सौवीरेषु महारथः ।
भारद्वाजमुपागम्य पप्रच्छार्थविनिश्चयम् ॥ १२.१४०.४ ॥
ਸੌਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਤਪ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਰਥੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਅਰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੁੱਛਿਆ।
12.140.5
अलब्धस्य कथं लिप्सा लब्धं केन विवर्धते ।
वधितं पाल्यते केन पालितं प्रणयेत्कथम् ॥ १२.१४०.५ ॥
ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਜੋ ਮਿਲ ਗਿਆ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ? ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਸ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ?
12.140.6
तस्मै विनिश्चितार्थाय परिपृष्टोऽर्थिश्चयम् ।
उवाच मतिमान्वाक्यमिदं हेतुमदुत्तमम् ॥ १२.१४०.६ ॥
ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਤਹਿ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਨੇ ਅਰਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਉੱਤਮ, ਕਾਰਨ ਸਹਿਤ ਵਚਨ ਕਹੇ।
12.140.7
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी च परेषां विवरानुगः ॥ १२.१४०.७ ॥
ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਦੰਡ ਉਠਾਈ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਪੌਰਸ ਪ੍ਰਗਟ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਆਪ ਬੇਐਬ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਛੇਕ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ।
12.140.8
नित्यमुद्यतदण्डस्य भृशमुद्विजते नरः ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि दण्डेनैव प्रसाधयेत् ॥ १२.१४०.८ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਦੰਡ ਉਠਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੰਡ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.9
एवमेव प्रशंसन्ति बुधा ये तत्त्वदर्शिनः ।
तस्माच्चतुष्टये तस्मिन्प्रधानो दण्ड उच्यते ॥ १२.१४०.९ ॥
ਤੱਤਵਦਰਸ਼ੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਚੌਗੁਣੇ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.140.10
छिन्नमूले त्वधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं हि शाखास्तिष्ठेयुश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १२.१४०.१० ॥
ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
12.140.11
मूलमेवादितश्छिन्द्यादरिपक्षस्य पण्डितः ।
ततः सहायान्पक्षं च सर्वमेवानुशातयेत् ॥ १२.१४०.११ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੈਰੀ-ਪੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਵੱਢਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਪੱਖੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.12
सुमन्त्रितं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ।
आपदागमकाले तु कुर्वीत न विचारयेत् ॥ १२.१४०.१२ ॥
ਆਫ਼ਤ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਚੰਗਾ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.13
वाङ्भात्रेण विनीतः स्याद्धृदयेन यथा क्षुरः ।
श्लक्ष्णपूर्वाभिभाषी च कामक्रोधौ विवर्जयेत् ॥ १२.१४०.१३ ॥
ਉਹ ਕੇਵਲ ਬੋਲ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋਵੇ, ਦਿਲੋਂ ਉਸਤਰੇ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਮ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗੇ।
12.140.14
सपत्नसहितो राज्ये कृत्वा सन्धिं न विश्वसेत् ।
उपक्रामेत्ततः शीघ्रं कृतकार्यो विचक्षणः ॥ १२.१४०.१४ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਧੀ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ’ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਜਲਦੀ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ।
12.140.15
शत्रुं च मित्रं पूर्वेण सान्त्वेनैवानुसान्त्वयेत् ।
नित्यशश्चोद्विजेत्तस्मात्सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ १२.१४०.१५ ॥
ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੜੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਉਸ ਤੋਂ ਸਦਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹੇ।
12.140.16
यस्य बुद्धिं परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुष्प्रज्ञं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १२.१४०.१६ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਵੇ। ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ।
12.140.17
अञ्जलिं शपथं सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
अश्रुप्रपातनं चैव कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.१७ ॥
ਜੋ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ, ਸਹੁੰ, ਸਾਂਤਵਨਾ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਪੈਰੀਂ ਪੈਣਾ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.18
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावदर्थस्य लम्भनम् ।
अथैनमागते काले भिन्द्याद्धटमिवाश्मनि ॥ १२.१४०.१८ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ’ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖੇ। ਫਿਰ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ’ਤੇ ਪੱਥਰ ’ਤੇ ਘੜਾ ਤੋੜਨ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇ।
12.140.19
मुहूर्तमपि राजेन्द्र तिन्दुकालातवज्ज्वलेत् ।
मा तुषाग्निरिवानर्चिर्धूमायेत चिरं नरः ॥ १२.१४०.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਤਿੰਦੁਕ ਦੀ ਬਲਦੀ ਲੱਕੜੀ ਵਾਂਗ ਬਲੇ; ਪਰ ਤੂੜੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਟ ਬਿਨਾਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਧੂੰਆਂ ਨਾ ਦੇਵੇ।
12.140.20
नानार्थिकोऽर्थसंबन्धं कृतघ्ने न समाचरेत् ।
अर्थी तु शक्यते भोक्तुं कृतकार्योऽवमन्यते।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १२.१४०.२० ॥
ਕਈ ਮਕਸਦਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਰਤਘਣ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੰਮ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਾਕੀ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਵਾਵੇ।
12.140.21
कोकिलस्य वराहस्य मेरोः शून्यस्य वेस्मनः ।
व्यालस्य भक्तचित्तस्य यच्छ्रेयस्तत्समाचरेत् ॥ १२.१४०.२१ ॥
ਕੋਇਲ, ਸੂਰ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ, ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦਾ ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਚਰਣ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰੇ।
12.140.22
उत्थायोत्थाय गच्छेच्च नित्ययुक्तो रिपोर्गृहम् ।
कुशलं चास्य पृच्छेत यद्यप्यकुशलं भवेत् ॥ १२.१४०.२२ ॥
ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਹਾਲ ਬੁਰਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
12.140.23
नालसाः प्राप्नुवन्त्यर्थान्न क्लीबा नातिमानिनः ।
न च लोकरवाद्भीता न वै शश्वत्प्रतीक्षिणः ॥ १२.१४०.२३ ॥
ਆਲਸੀ ਲੋਕ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੰਕਾਰੀ; ਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਦਾ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
12.140.24
नास्य च्छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य तु ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १२.१४०.२४ ॥
ਵੈਰੀ ਸਾਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾ ਜਾਣੇ, ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਣੀਏ। ਕੱਛੂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੁਕਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਥਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
12.140.25
बकवच्चिन्तयेदर्थान्सिंहवच्च पराक्रमेत् ।
वृकवच्चावलुम्पेत शरवच्च विनिष्पतेत् ॥ १२.१४०.२५ ॥
ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਘਿਆੜ ਵਾਂਗ ਝਪਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਛੁੱਟ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.26
पानमक्षास्तथा नार्यो मृगया गीतवादितम् ।
एतानि युक्त्या सेवेत प्रसङ्गो ह्यत्र दोषवान् ॥ १२.१४०.२६ ॥
ਸ਼ਰਾਬ, ਜੂਆ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਸ਼ਿਕਾਰ, ਗੀਤ-ਵਾਜੇ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਲਗਾਅ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
12.140.27
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि संश्रयेत् ॥ १२.१४०.२७ ॥
ਘਾਹ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਸੌਣ ਦਾ ਢੰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ਼ੇਪਣ ਦਾ ਵੀ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.28
देशकालं समासाद्य विक्रमेत विचक्षणः ।
देशकालव्यतीतो हि विक्रमो निष्फलो भवेत् ॥ १२.१४०.२८ ॥
ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕਾਲ ਲੱਭ ਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.140.29
कालाकालौ संप्रधार्य बलाबलमथात्मनः ।
परस्य च बलं ज्ञात्वा तथाऽऽत्मानं नियोजयेत् ॥ १२.१४०.२९ ॥
ਕਾਲ ਤੇ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਤੋਲ ਕੇ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਬਲ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.30
दण्डेनोपनतं शत्रुं यो राजा न नियच्छति ।
स मृत्युमुपगूहेत् गर्भमश्वतरी यथा ॥ १२.१४०.३० ॥
ਦੰਡ ਨਾਲ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਖੱਚਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਣ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.140.31
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसंकाशो न च शीर्येत कस्यचित् ॥ १२.१४०.३१ ॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰ ਫਲਹੀਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਫਲਵਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਚੜ੍ਹਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕੱਚਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਪੱਕੇ ਵਰਗਾ ਦਿਸੇ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗੇ ਨਾ।
12.140.32
आशां कालवतीं कुर्यात्तां च विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं चापि हेतुमत् ॥ १२.१४०.३२ ॥
ਆਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਜੋੜੇ; ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਿਮਿਤ ਤੋਂ ਦੱਸੇ, ਅਤੇ ਨਿਮਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਰਨ ਸਹਿਤ ਕਹੇ।
12.140.33
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १२.१४०.३३ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਭੈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਡਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਭੈ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਡਰ ਵਾਂਗ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.34
न साहसमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १२.१४०.३४ ॥
ਸਾਹਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਮੁੜ ਸੰਸੇ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਜੇ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.140.35
अनागतं विजानीयात्त्यजेद्भयमुपस्थितम् ।
पुनर्बुद्धिक्षयात्किंचिदनिवृत्तिं निशामयेत् ॥ १२.१४०.३५ ॥
ਨਾ ਆਏ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਏ ਹੋਏ ਭੈ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.36
प्रत्युपस्थितकालस्य सुखस्य परिवर्जनम् ।
अनागतसुखाशा च नैव बुद्धिमतां नयः ॥ १२.१४०.३६ ॥
ਨੇੜੇ ਆਏ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣਾ — ਇਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ।
12.140.37
योऽरिणा सह संधाय विश्वस्तः स्वपते सुखम् ।
स वृक्षाग्रे प्रसुप्तो वा पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १२.१४०.३७ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਂਗ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
12.140.38
कर्मणा येन केनेह मृदुना दारुणेन वा ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.१४०.३८ ॥
ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਕੋਮਲ ਜਾਂ ਕਠੋਰ, ਦੀਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ; ਸਮਰੱਥ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.140.39
ये सपत्नाः सपत्नानां सर्वांस्ताननुवर्तयेत् ।
आत्मनश्चापि बोद्धव्याश्चाराः सुमहिताः परैः ॥ १२.१४०.३९ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ; ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ।
12.140.40
चारः सुविहितः कार्य आत्मनोऽथ परस्य च ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रे प्रवेशयेत् ॥ १२.१४०.४० ॥
ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਜਾਸੂਸ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ।
12.140.41
उद्यानेषु विहारेषु प्रपास्वावसथेषु च ।
पानागारे प्रवेशेषु तीर्थेषु च सभासु च ॥ १२.१४०.४१ ॥
ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਹਾਰ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਠਹਿਰਨ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਾਬਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
12.140.42
धर्माभिचारिणः पापाश्चौरा लोकस्य कण्टकाः ।
समागच्छन्ति तान्बुद्ध्वा नियच्छेच्छमयीत च ॥ १२.१४०.४२ ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀ ਚੋਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਹਨ; ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.43
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमभ्येति नापरीक्ष्य च विश्वसेत् ॥ १२.१४०.४३ ॥
ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਤਿ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਖੇ ਬਿਨਾਂ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ।
12.140.44
विश्वासयित्वा तु परं तत्त्वभूतेन हेतुना ।
अथास्य प्रहरेत्काले किंचिद्विचलिते पदे ॥ १२.१४०.४४ ॥
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਸੱਚ ਜਾਪਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪੈਰ ਜ਼ਰਾ ਡੋਲੇ ਤਾਂ ਵਾਰ ਕਰੇ।
12.140.45
अशङ्क्यमपि शङ्केत नित्यं शङ्केत शङ्कितान ।
भयं ह्यशङ्किताज्जातं समूलमपि कृन्तति ॥ १२.१४०.४५ ॥
ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਕਰੇ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੇ। ਜੋ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਡਰ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਵੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.140.46
अवधानेन मौनेन काषायेण जटाजिनैः ।
विश्वासयित्वा द्वेष्टारमवलुम्पेद्यथा वृकः ॥ १२.१४०.४६ ॥
ਧਿਆਨ, ਚੁੱਪ, ਭਗਵੇਂ ਵਸਤਰ, ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿਰਗਛਾਲ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਬਘਿਆੜ ਵਾਂਗ ਦਬੋਚ ਲਵੇ।
12.140.47
पुत्रो वा यदि वा भ्राता पिता वा यदि वा सुहृद ।
अर्थस्य विघ्नं कुर्वाणा हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.४७ ॥
ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.48
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥ १२.१४०.४८ ॥
ਗੁਰੂ ਵੀ ਜੇ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਕਰਨ-ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.140.49
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां संप्रदानेन केनचित् ।
प्रपूजयन्निघाती स्यात्तीक्ष्णतुण्ड इव द्विजः। ॥ १२.१४०.४९ ॥
ਉੱਠ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿੱਖੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਲੁਕ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
12.140.50
नाच्छित्त्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति परमां श्रियम् ॥ १२.१४०.५० ॥
ਪਰਮ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟੇ ਬਿਨਾਂ, ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
12.140.51
नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं वाऽपि न विद्यते ।
सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १२.१४०.५१ ॥
ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.140.52
न प्रमुञ्चेत दायादं वदन्तं करुणं बहु ।
दुःखं तत्र न कर्तव्यं हन्यात्पूर्वापकारिणम् ॥ १२.१४०.५२ ॥
ਤਰਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉੱਥੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.53
संग्रहानुग्रहे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
निग्रहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो हितमिच्छता ॥ १२.१४०.५३ ॥
ਸੰਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿਗ੍ਰਹ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.54
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहृत्यापि प्रियोत्तरम् ।
असिनाऽपि शिरश्छित्त्वा शोचेत च रुदेत च ॥ १२.१४०.५४ ॥
ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਵਾਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਵੀ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.55
निमन्त्रयीत सान्त्वेन संमानेन तितिक्षया ।
आशाकरणमित्येतत्कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १२.१४०.५५ ॥
ਸਾਂਤਵਨਾ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਆਸ ਜਗਾਉਣਾ ਹੀ ਕਰਤੱਵ ਹੈ।
12.140.56
न शुष्कवैरं कुर्वीत बाहुभ्यां न नदीं तरेत् ।
अनर्थकमनायुष्यं गोविषाणस्य भक्षणम्।
दन्ताश्च परिमृद्यन्ते रसश्चापि न लभ्यते ॥ १२.१४०.५६ ॥
ਬੇਕਾਰ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਨਹੀਂ ਤਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਗਾਂ ਦਾ ਸਿੰਗ ਖਾਣਾ ਬੇਅਰਥ ਅਤੇ ਉਮਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਦੰਦ ਘਿਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
12.140.57
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा अनुबन्धस्तथैव च ।
अनुबन्धं तथा ज्ञात्वा पीडां च परिवर्जयेत् ॥ १२.१४०.५७ ॥
ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਉਹੀ; ਨਤੀਜਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪੀੜਾ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.140.58
ऋणशेषं चाग्निशेषं शत्रुशेषं तथैव च ।
पुनः पुनः प्रवर्धन्ते तस्माच्छेषं न कारयेत् ॥ १२.१४०.५८ ॥
ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬਕਾਇਆ, ਅੱਗ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ—ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.140.59
ऋणशेषां विवर्धन्ते परिभूताश्च शत्रवः ।
आवहन्त्यनयं तीव्रं व्याधयश्चाप्युपेक्षिताः ॥ १२.१४०.५९ ॥
ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬਕਾਏ ਤੋਂ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਭਾਰੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
12.140.60
नाम…क्कृत्यकारी स्यादप्रमत्तः सदा भवेत् ।
कष्यकोपि हि दुश्छिन्नो विकारं कुरुते चिरम् ॥ १२.१४०.६० ॥
…… ਕਰਤੱਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਛੋਟਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵੀ ਜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਭਰੇ ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.140.61
वधेम च मनुष्याणां मार्गाणां दूषणेन च ।
आकाराणां विनाशैश्च परराष्ट्रं विनाशयेत् ॥ १२.१४०.६१ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ, ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੈਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰੇ।
12.140.62
गृध्रदृष्टिर्बकालीनः श्वचेष्टः सिंहविक्रमः ।
अनुद्विग्रः काकशङ्की भुजङ्गचरितं चरेत् ॥ १२.१४०.६२ ॥
ਗਿਰਝ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਲੁਕਣਾ, ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਵਤੀਰਾ, ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਡਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਸੱਪ ਦਾ ਚਲਣ ਅਪਣਾਏ।
12.140.63
शूरमञ्जलिपातेन भीरुं भेदेन भेदयेत् ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं तुल्येन विग्रहः ॥ १२.१४०.६३ ॥
ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਵੱਸ ਕਰੇ, ਡਰਪੋਕ ਨੂੰ ਭੇਦ ਨਾਲ ਵੰਡੇ, ਲਾਲਚੀ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ, ਬਰਾਬਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੇ।
12.140.64
श्रेणीमुख्योपजापेषु वल्लभानुनयेषु च ।
अमात्यान्परिरक्षेत भेदसंघातयोरपि ॥ १२.१४०.६४ ॥
ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਭੇਦ ਤੇ ਸੰਘਾਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਮਾਤਯਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
12.140.65
मृदुरित्यवजानन्ति तीक्ष्ण इत्युद्विजन्ति च ।
तीक्ष्णकाले भवेत्तीक्ष्णो मृदुकाले मृदुर्भवेत् ॥ १२.१४०.६५ ॥
"ਇਹ ਨਰਮ ਹੈ" ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਤੁੱਛ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਤਿੱਖਾ ਹੈ" ਸਮਝ ਕੇ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤਿੱਖੇ ਸਮੇਂ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਨਰਮ ਸਮੇਂ ਨਰਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.140.66
मृदुनैव मृदुं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम् ।
नासाध्यं मृदुना किंचित्तस्मात्तीक्ष्णतरो मृदुः ॥ १२.१४०.६६ ॥
ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਮ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਾਧ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਨਰਮ ਤਿੱਖੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਤਿੱਖਾ ਹੈ।
12.140.67
काले मृदुर्यो भवति काले भवति दारुणः ।
स साधयति कृत्यानि शत्रुं चाप्यधितिष्ठति ॥ १२.१४०.६७ ॥
ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਠੋਰ, ਉਹ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.140.68
पण्डितेन विरुद्धस्तु दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः ॥ १२.१४०.६८ ॥
ਪੰਡਤ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਦੂਰ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
12.140.69
न तत्तरेद्यस्य न पारमुत्तरे ।
न्न तद्धरेद्यत्पुनराहरेत्परः।
न तत्खनेद्यस्य न मूलमुद्धरे ।
न्न तं हन्याद्यस्य शिरो न पातयेत् ॥ १२.१४०.६९ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰੋ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੂ ਫਿਰ ਲਿਆ ਸਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਹਰੋ; ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾ ਪੁੱਟੀ ਜਾ ਸਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਟੋ; ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਨਾ ਡੇਗਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ।
12.140.70
इतीदमुक्तं वृजिनाभिसंहितं ।
न चैतदेवं पुरुषः समाचरेत्।
परप्रयुक्तस्तु कथं विभावये ।
दतो मयोक्तं भवतो हितार्थिना ॥ १२.१४०.७० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਾਂ? ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ।
12.140.71
यथावदुक्तं वचनं हितार्थिना ।
निशम्य विप्रेण सुवीरराष्ट्रपः।
तथाऽकरोद्वाक्यमदीनचेतनः ।
श्रियं च दीप्तां बुभुजे सबान्धवः ॥ १२.१४०.७१ ॥
ਹਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਿਡਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਚਮਕਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਭੋਗੀ।