મહાભારત · અધ્યાય 12.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.156.1
पापस्य यदधिष्ठानं यतः पापं प्रवर्तते ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ १२.१५६.१ ॥
પાપનો આધાર શું છે, ક્યાંથી પાપ પ્રવર્તે છે — આ હું સત્યપૂર્વક સાંભળવા ઇચ્છું છું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
12.156.2
पापस्य यदधिष्ठानं तच्छृणुष्व नराधिप ।
एको लोभो महाग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते ॥ १२.१५६.२ ॥
પાપનો જે આધાર છે તે સાંભળ, હે નરાધિપ. એક જ લોભ છે, તે મહાગ્રાહ છે; લોભથી જ પાપ પ્રવર્તે છે.
12.156.3
अतः पापमधर्मश्च तथा दुःखमनुत्तमम् ।
निकृत्या मूलमेतद्धि येन पापकृतो जनाः ॥ १२.१५६.३ ॥
તેથી પાપ, અધર્મ અને પરમ દુઃખ — એનું મૂળ આ છે, છળ; એનાથી જ પાપ કરનારા લોકો (પાપ કરે છે).
12.156.4
लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते ।
लोभान्मोहश्च माया च मानस्तम्भः परासुता ॥ १२.१५६.४ ॥
લોભથી ક્રોધ ઉત્પન્ન થાય છે, લોભથી કામ પ્રવર્તે છે; લોભથી મોહ અને માયા, માનનો સ્તંભ અને પરદ્વેષ (ઉત્પન્ન થાય છે).
12.156.5
अक्षमा ह्रीपरित्यागः श्रीनाशो धर्मसंक्षयः ।
अभिध्याऽप्रख्यता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते ॥ १२.१५६.५ ॥
અક્ષમા, લજ્જાનો ત્યાગ, શ્રીનો નાશ, ધર્મનો ક્ષય, અભિધ્યા (લોલુપતા), અપ્રસિદ્ધિ — આ સર્વ લોભથી જ પ્રવર્તે છે.
12.156.6
अत्यागश्च कुतर्कश्च विकर्मसु च याः क्रियः ।
कुलविद्यामदश्चैव रूपैश्वर्यमदस्तथा ॥ १२.१५६.६ ॥
અત્યાગ અને કુતર્ક, અને વિકર્મોમાં જે કર્મો; કુળ અને વિદ્યાનો મદ, તથા રૂપ અને ઐશ્વર્યનો મદ પણ (લોભથી જ ઉત્પન્ન થાય છે).
12.156.7
सर्वभूतेष्वभिद्रोहः सर्वभूतेष्वसत्कृतिः ।
सर्वभूतेष्वविश्वासः सर्वभूतेष्वनार्जवम् ॥ १२.१५६.७ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે દ્રોહ, સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે તિરસ્કાર, સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે અવિશ્વાસ, સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે કુટિલતા.
12.156.8
हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम् ।
वाग्वेगो मनसो वेगो निन्दावेगस्तथैव च ॥ १२.१५६.८ ॥
પરાયા ધનનું હરણ, પરસ્ત્રીનો સ્પર્શ, વાણીનો વેગ, મનનો વેગ અને નિંદાનો વેગ પણ.
12.156.9
उपस्थोदरयोर्वेगो मृत्युवेगश्च दारुणः ।
ईर्ष्यावेगश्च बलवान्मिथ्यावेगश्च दुर्जयः ॥ १२.१५६.९ ॥
ઉપસ્થ અને ઉદરનો વેગ, ભયંકર મૃત્યુનો વેગ, બળવાન ઈર્ષ્યાનો વેગ અને દુર્જય મિથ્યાનો વેગ.
12.156.10
रसवेगश्च दुर्वार्यः श्रोत्रवेगश्च दुःसह ।
कुत्सा विकत्था मात्सर्यं पापं दुष्कर्मकारिता।
साहसानां च सर्वेषामकार्याणां क्रियास्तथा ॥ १२.१५६.१० ॥
રસનો વેગ રોકવો મુશ્કેલ, શ્રવણનો વેગ અસહ્ય. નિંદા, આત્મપ્રશંસા, મત્સર, પાપ, દુષ્કર્મ કરવું, બધાં સાહસો અને અકાર્યોનાં કર્મો પણ.
12.156.11
आतौ बाल्ये च कौमारे यौवने चापि मानवाः ।
न त्यजन्त्यात्मकर्मैकं यन्न जीर्यति जीर्यतः ॥ १२.१५६.११ ॥
શૈશવ, બાળપણ, કિશોરાવસ્થા અને યૌવનમાં પણ મનુષ્યો પોતાનું એક કર્મ છોડતા નથી, જે વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ જીર્ણ થતું નથી.
12.156.12
यो न पूरयितुं शक्यो लोभः प्रीत्या कथंचन ।
नित्यं गम्भीरतोयाभिरापगाभिरिवोदधिः ॥ १२.१५६.१२ ॥
જે લોભ કોઈ રીતે આનંદથી ભરી શકાતો નથી, તે ઊંડા જળવાળી નદીઓથી સદા ન ભરાતા સમુદ્ર જેવો છે.
12.156.13
न प्रहृष्यति यो लोभैः कामैर्यश्च न तृप्यति ।
यो न देवैर्न गन्धर्वैर्नासुरैर्न महोरगैः ॥ १२.१५६.१३ ॥
જે લોભથી હર્ષિત થતો નથી, જે કામનાઓથી તૃપ્ત થતો નથી, જે દેવો, ગંધર્વો, અસુરો કે મહોરગોથી પણ તૃપ્ત થતો નથી.
12.156.14
ज्ञायते नृप तत्त्वेन सर्वैर्भूतगणैस्तथा ।
स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना ॥ १२.१५६.१४ ॥
હે રાજન, સર્વ ભૂતગણો દ્વારા ખરેખર ઓળખાય છે. તે લોભ મોહ સાથે રહે છે; જિતાત્માએ તેને જીતવો જોઈએ.
12.156.15
दम्भो द्रोहश्च निन्दा च पैशून्यं मत्सरस्तथा ।
भवन्त्येतानि कौरव्य लुब्धानामकृतात्मनाम् ॥ १२.१५६.१५ ॥
દંભ, દ્રોહ, નિંદા, ચાડી અને ઈર્ષા પણ ઉત્પન્ન થાય છે. હે કૌરવ્ય, આ લોભીઓ અને અકૃતાત્માઓમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
12.156.16
सुमहान्त्यपि शास्त्राणि धारयन्तो बहुश्रुताः ।
छेत्तारः संशयानां च क्लिश्यन्तीहाल्पबुद्धयः ॥ १२.१५६.१६ ॥
અત્યંત વિશાળ શાસ્ત્રો ધારણ કરનારા, બહુશ્રુત અને સંશયોનું છેદન કરનારા પણ અલ્પબુદ્ધિ હોવાથી અહીં ક્લેશ પામે છે.
12.156.17
द्वेपक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः ।
अन्तःक्षुरा वाङ्भधुराः कृपाश्छन्नास्तृणैरिव ॥ १२.१५६.१७ ॥
દ્વેષ અને ક્રોધમાં આસક્ત, શિષ્ટાચારથી બહિષ્કૃત, અંદરથી છરી જેવા, વાણીમાં મધુર, ઘાસથી ઢંકાયેલા કૂવાની જેમ છુપાયેલા.
12.156.18
धर्मवैतंसिकाः क्षुद्रा मुष्णन्ति ध्वजिनो जगत् ।
कुर्वते च बहून्मार्गांस्तान्हेतुबलमाश्रिताः।
सर्वमार्गान्विलुम्पन्ति लोभज्ञानेष्ववस्थिताः ॥ १२.१५६.१८ ॥
ધર્મનો ઢોંગ કરનારા ક્ષુદ્ર લોકો ધ્વજધારી બનીને જગતને લૂંટે છે. તેઓ તર્કબળનો આશ્રય લઈને અનેક માર્ગો રચે છે; લોભજ્ઞાનમાં સ્થિર થઈને બધા માર્ગોનો નાશ કરે છે.
12.156.19
धर्मस्य ह्रियमाणस्य लोभग्रस्तैर्दुरात्मभिः ।
याया विक्रियते संस्था ततः साऽपि प्रपद्यते ॥ १२.१५६.१९ ॥
લોભથી ગ્રસ્ત દુરાત્માઓ દ્વારા ધર્મ હરાય ત્યારે જે વ્યવસ્થા વિકૃત થાય છે, તે પણ ત્યારે પતન પામે છે.
12.156.20
दर्पः बोधो मदः स्वप्नो हर्षः शोकोऽभिमानिता ।
एत हि कौरव्य दृश्यन्ते लुब्धबुद्धिषु ॥ १२.१५६.२० ॥
હે કૌરવ્ય, લોભી બુદ્ધિવાળાઓમાં દર્પ, બોધ, મદ, નિદ્રા, હર્ષ, શોક અને અભિમાન જ દેખાય છે.
12.156.21
एताना टान्बुद्धस्व नित्यं लोभसमन्वितान् ।
शिष्टांस्तु परिपृच्छेथा यान्वक्ष्यामि शुचिव्रतान् ॥ १२.१५६.२१ ॥
લોભયુક્ત એવા આ લોકોને સદા ઓળખ. પરંતુ હું જેમના નામ કહીશ તે શુચિવ્રત શિષ્ટજનોને પૂછજે.
12.156.22
येष्वावृत्तिभयं नास्ति परलोकभयं न च ।
नामिपेषु प्रसङ्गोऽस्ति न प्रियेष्वप्रियेषु च ॥ १२.१५६.२२ ॥
જેમનામાં પુનર્જન્મનો ભય નથી, પરલોકનો ભય પણ નથી; ભોગ્ય વસ્તુઓમાં, પ્રિય કે અપ્રિયમાં જેમની આસક્તિ નથી.
12.156.23
शिष्टाचारः प्रियो येषु दमो येषु प्रतिष्ठितः ।
सुखं दुःखं समं येषां सत्यं येषां परायणम् ॥ १२.१५६.२३ ॥
શિષ્ટાચાર જેમને પ્રિય છે, દમ જેમનામાં સ્થિર છે; સુખ અને દુઃખ જેમને સમાન છે, સત્ય જ જેમનો પરમ આશ્રય છે.
12.156.24
दातारो न ग्रहीतारो दयावन्तस्नथैव च ।
पितृदेवातिथेयाश्च नित्योद्युक्तास्तथैव च ॥ १२.१५६.२४ ॥
તેઓ દાતા છે, લેનારા નહીં; દયાળુ છે; પિતૃ, દેવ અને અતિથિનો આદર કરનારા છે; અને સદા તત્પર રહે છે.
12.156.25
सर्वोपकारिणो वीराः सर्वधर्मानुपालकाः ।
सर्वभूतहिताश्चैव सर्वदेयाश्च भारत ॥ १२.१५६.२५ ॥
હે ભારત, તેઓ સર્વનું ઉપકાર કરનારા, વીર, સર્વ ધર્મોના રક્ષક, સર્વ પ્રાણીઓના હિતકારી અને સર્વને દાન આપનારા છે.
12.156.26
न ते चालयितुं शक्या धर्मव्याहारकारिणः ।
न तेषां भिद्यते वृत्तं यत्पुरा साधुभिः कृतम् ॥ १२.१५६.२६ ॥
ધર્મનું કથન કરી આચરણ કરનારાઓને ચલાયમાન કરી શકાતા નથી. પૂર્વે સાધુઓએ કરેલું તેમનું આચરણ ભંગાતું નથી.
12.156.27
न त्रासिनो न चपला न रौद्राः सत्पथे स्थिताः ।
ते सेव्याः साधुभिर्नित्यमसाधूंश्च विवर्जयेत् ॥ १२.१५६.२७ ॥
જે ભય આપતા નથી, ચંચળ નથી, ક્રૂર નથી, સન્માર્ગે સ્થિર છે — તેમની સેવા સાધુઓએ સદા કરવી અને અસાધુઓને ત્યજવા.
12.156.28
कामक्रोधव्यपेता ये निर्ममा निरहंकृताः ।
सुव्रताः स्थिरमर्यादास्तानुपास्व च पृच्छ च ॥ १२.१५६.२८ ॥
જે કામ-ક્રોધથી રહિત, મમતારહિત, અહંકારરહિત, સુવ્રત અને સ્થિર મર્યાદાવાળા છે — તેમની સેવા કર અને તેમને પૂછ.
12.156.29
न वागर्थं यशोर्थं वा धर्मस्तेपां युधिष्ठिर ।
अवश्यं कार्य इत्येव शरीरस्य क्रियास्तथा ॥ १२.१५६.२९ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તેમનો ધર્મ વાણી માટે નથી, યશ માટે પણ નથી; 'આ અવશ્ય કરવું જ જોઈએ' એમ માનીને તેઓ શરીરની ક્રિયાઓ પણ એમ જ કરે છે.
12.156.30
त भयं क्रोधचापल्ये न शोकस्तेषु विद्यते ।
न धर्मध्वजिनश्चैव न गुह्यं किंचिदास्थिताः ॥ १२.१५६.३० ॥
તેમનામાં ભય નથી, ક્રોધ કે ચંચળતા નથી, શોક પણ નથી; તેઓ ધર્મની ધ્વજા ફરકાવનારા દંભી નથી, અને કોઈ ગુપ્ત વાતનો આશ્રય લેનારા પણ નથી.
12.156.31
येष्वलोभस्तथाऽमोहो ये च सत्यार्जवे स्थिताः ।
तेषु कौन्तेय रज्येथा येषां न भ्रश्यते पुनः ॥ १२.१५६.३१ ॥
જેમનામાં લોભરહિતતા અને મોહરહિતતા છે, અને જેઓ સત્ય તથા સરળતામાં સ્થિર છે, હે કૌન્તેય, તેમનામાં જ તારે અનુરાગ રાખવો; તેમનું ફરી પતન થતું નથી.
12.156.32
ये न हृष्यन्ति लाभेषु नालाभेषु व्यथन्ति च ।
निर्ममा निरहंकाराः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.१५६.३२ ॥
જેઓ લાભમાં હર્ષ નથી પામતા અને હાનિમાં વ્યથિત નથી થતા, મમતા અને અહંકારરહિત, સત્ત્વમાં સ્થિત અને સમદર્શી છે.
12.156.33
लाभालाभौ सुखदुःखे च तात ।
प्रियाप्रिये मरणं जीवितं च।
समानि येषां स्थिरविक्रमाणां ।
बुभुत्सतां सत्यपथे स्थितानाम् ॥ १२.१५६.३३ ॥
લાભ અને હાનિ, સુખ અને દુઃખ, પ્રિય અને અપ્રિય, મરણ અને જીવન — સ્થિર પરાક્રમી, જાણવાની ઇચ્છા રાખનારા અને સત્યમાર્ગે સ્થિત એવા લોકો માટે આ સર્વ સમાન છે, હે તાત.
12.156.34
धर्मप्रियांस्तान्सुमहानुभावान् ।
दान्तोऽप्रमत्तश्च समर्चयेथाः।
दैवात्सर्वे गुणवन्तो भवन्ति ।
शुभाशुभे वाक्प्रलापास्तथाऽन्ये ॥ १२.१५६.३४ ॥
ધર્મપ્રિય એવા તે મહાનુભાવોનો, સંયમી અને સાવધ રહીને, તારે સત્કાર કરવો. દૈવવશ સૌ ગુણવાન થાય છે; શુભ-અશુભ અને અન્ય સર્વ વાક્પ્રલાપ માત્ર છે.