ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.156.1
पापस्य यदधिष्ठानं यतः पापं प्रवर्तते ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ १२.१५६.१ ॥
ପାପର ଆଧାର କଣ, କେଉଁଠାରୁ ପାପ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ — ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.156.2
पापस्य यदधिष्ठानं तच्छृणुष्व नराधिप ।
एको लोभो महाग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते ॥ १२.१५६.२ ॥
ପାପର ଯେଉଁ ଆଧାର ତାହା ଶୁଣ, ହେ ନରାଧିପ। ଏକମାତ୍ର ଲୋଭ, ତାହା ମହାଗ୍ରାହ; ଲୋଭରୁ ହିଁ ପାପ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
12.156.3
अतः पापमधर्मश्च तथा दुःखमनुत्तमम् ।
निकृत्या मूलमेतद्धि येन पापकृतो जनाः ॥ १२.१५६.३ ॥
ଅତଏବ ପାପ, ଅଧର୍ମ ଓ ପରମ ଦୁଃଖ — ଏସବୁର ମୂଳ ଏହା, ଛଳ; ଏହାଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାପକାରୀ ଲୋକେ (ପାପ କରନ୍ତି)।
12.156.4
लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते ।
लोभान्मोहश्च माया च मानस्तम्भः परासुता ॥ १२.१५६.४ ॥
ଲୋଭରୁ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଲୋଭରୁ କାମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ; ଲୋଭରୁ ମୋହ ଓ ମାୟା, ଅହଂକାରର ଜଡ଼ତା ଓ ପରଦ୍ୱେଷ (ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ)।
12.156.5
अक्षमा ह्रीपरित्यागः श्रीनाशो धर्मसंक्षयः ।
अभिध्याऽप्रख्यता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते ॥ १२.१५६.५ ॥
ଅକ୍ଷମା, ଲଜ୍ଜାର ତ୍ୟାଗ, ଶ୍ରୀର ନାଶ, ଧର୍ମର କ୍ଷୟ, ଅଭିଧ୍ୟା (ଲୋଭ), ଅପ୍ରସିଦ୍ଧି — ଏ ସବୁ ଲୋଭରୁ ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
12.156.6
अत्यागश्च कुतर्कश्च विकर्मसु च याः क्रियः ।
कुलविद्यामदश्चैव रूपैश्वर्यमदस्तथा ॥ १२.१५६.६ ॥
ଅତ୍ୟାଗ ଓ କୁତର୍କ, ଏବଂ ବିକର୍ମରେ ଯେଉଁ କର୍ମ; କୁଳ ଓ ବିଦ୍ୟାର ମଦ, ରୂପ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ମଦ ମଧ୍ୟ (ଲୋଭରୁ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ)।
12.156.7
सर्वभूतेष्वभिद्रोहः सर्वभूतेष्वसत्कृतिः ।
सर्वभूतेष्वविश्वासः सर्वभूतेष्वनार्जवम् ॥ १२.१५६.७ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅପମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅବିଶ୍ୱାସ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ବକ୍ରତା।
12.156.8
हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम् ।
वाग्वेगो मनसो वेगो निन्दावेगस्तथैव च ॥ १२.१५६.८ ॥
ଅନ୍ୟର ଧନ ହରଣ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ପର୍ଶ, ବାକ୍ୟର ବେଗ, ମନର ବେଗ ଏବଂ ନିନ୍ଦାର ବେଗ ମଧ୍ୟ।
12.156.9
उपस्थोदरयोर्वेगो मृत्युवेगश्च दारुणः ।
ईर्ष्यावेगश्च बलवान्मिथ्यावेगश्च दुर्जयः ॥ १२.१५६.९ ॥
ଉପସ୍ଥ ଓ ଉଦରର ବେଗ, ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବେଗ, ପ୍ରବଳ ଈର୍ଷାର ବେଗ ଏବଂ ଦୁର୍ଜୟ ମିଥ୍ୟାର ବେଗ।
12.156.10
रसवेगश्च दुर्वार्यः श्रोत्रवेगश्च दुःसह ।
कुत्सा विकत्था मात्सर्यं पापं दुष्कर्मकारिता।
साहसानां च सर्वेषामकार्याणां क्रियास्तथा ॥ १२.१५६.१० ॥
ରସର ବେଗ ରୋକିବା କଷ୍ଟକର, ଶ୍ରବଣର ବେଗ ଅସହ୍ୟ। ନିନ୍ଦା, ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ, ପାପ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା, ସମସ୍ତ ସାହସ ଏବଂ ଅକାର୍ଯ୍ୟର କର୍ମ ମଧ୍ୟ।
12.156.11
आतौ बाल्ये च कौमारे यौवने चापि मानवाः ।
न त्यजन्त्यात्मकर्मैकं यन्न जीर्यति जीर्यतः ॥ १२.१५६.११ ॥
ଶିଶୁ, ବାଲ୍ୟ, କୌମାର ଏବଂ ଯୌବନରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜର ଗୋଟିଏ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.156.12
यो न पूरयितुं शक्यो लोभः प्रीत्या कथंचन ।
नित्यं गम्भीरतोयाभिरापगाभिरिवोदधिः ॥ १२.१५६.१२ ॥
ଯେଉଁ ଲୋଭ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରୀତିରେ ପୂରଣ ହୋଇ ନ ପାରେ, ତାହା ଗଭୀର ଜଳର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ନ ଭରୁଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି।
12.156.13
न प्रहृष्यति यो लोभैः कामैर्यश्च न तृप्यति ।
यो न देवैर्न गन्धर्वैर्नासुरैर्न महोरगैः ॥ १२.१५६.१३ ॥
ଯେ ଲୋଭରେ ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେ କାମନାରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ମହୋରଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.156.14
ज्ञायते नृप तत्त्वेन सर्वैर्भूतगणैस्तथा ।
स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना ॥ १२.१५६.१४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତରେ ଜଣାଯାଏ। ସେ ଲୋଭ ମୋହ ସହିତ ରହେ; ଜିତାତ୍ମା ତାକୁ ଜିଣିବା ଉଚିତ୍।
12.156.15
दम्भो द्रोहश्च निन्दा च पैशून्यं मत्सरस्तथा ।
भवन्त्येतानि कौरव्य लुब्धानामकृतात्मनाम् ॥ १२.१५६.१५ ॥
ଦମ୍ଭ, ଦ୍ରୋହ, ନିନ୍ଦା, ପୈଶୁନ୍ୟ ଓ ମତ୍ସର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ହେ କୌରବ୍ୟ, ଏଗୁଡ଼ିକ ଲୋଭୀ ଓ ଅକୃତାତ୍ମାମାନଙ୍କଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
12.156.16
सुमहान्त्यपि शास्त्राणि धारयन्तो बहुश्रुताः ।
छेत्तारः संशयानां च क्लिश्यन्तीहाल्पबुद्धयः ॥ १२.१५६.१६ ॥
ଅତିଶୟ ବିଶାଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବହୁଶ୍ରୁତ ଓ ସଂଶୟ ଛେଦକ ମଧ୍ୟ, ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ହେତୁ ଏଠାରେ କ୍ଲେଶ ପାଆନ୍ତି।
12.156.17
द्वेपक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः ।
अन्तःक्षुरा वाङ्भधुराः कृपाश्छन्नास्तृणैरिव ॥ १२.१५६.१७ ॥
ଦ୍ୱେଷ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆସକ୍ତ, ଶିଷ୍ଟାଚାରରୁ ବହିଷ୍କୃତ, ଭିତରେ ଛୁରି ପରି, ବାଣୀରେ ମଧୁର, ତୃଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କୂଅ ପରି ଲୁଚି ରହିଥିବା।
12.156.18
धर्मवैतंसिकाः क्षुद्रा मुष्णन्ति ध्वजिनो जगत् ।
कुर्वते च बहून्मार्गांस्तान्हेतुबलमाश्रिताः।
सर्वमार्गान्विलुम्पन्ति लोभज्ञानेष्ववस्थिताः ॥ १२.१५६.१८ ॥
ଧର୍ମର ଛଳନା କରୁଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଲୋକେ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ହୋଇ ଜଗତକୁ ଲୁଟନ୍ତି। ସେମାନେ ତର୍କବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅନେକ ପଥ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଲୋଭଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପଥ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି।
12.156.19
धर्मस्य ह्रियमाणस्य लोभग्रस्तैर्दुरात्मभिः ।
याया विक्रियते संस्था ततः साऽपि प्रपद्यते ॥ १२.१५६.१९ ॥
ଲୋଭଗ୍ରସ୍ତ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ହରଣ କରାଗଲେ ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକୃତ ହୁଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ତେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.156.20
दर्पः बोधो मदः स्वप्नो हर्षः शोकोऽभिमानिता ।
एत हि कौरव्य दृश्यन्ते लुब्धबुद्धिषु ॥ १२.१५६.२० ॥
ହେ କୌରବ୍ୟ, ଲୋଭୀ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କଠାରେ ଦର୍ପ, ସଚେତନତା, ମଦ, ନିଦ୍ରା, ହର୍ଷ, ଶୋକ ଓ ଅଭିମାନ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।
12.156.21
एताना टान्बुद्धस्व नित्यं लोभसमन्वितान् ।
शिष्टांस्तु परिपृच्छेथा यान्वक्ष्यामि शुचिव्रतान् ॥ १२.१५६.२१ ॥
ଲୋଭଯୁକ୍ତ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଚିହ୍ନ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେଉଁ ଶୁଚିବ୍ରତ ଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ କଥା କହିବି, ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାର।
12.156.22
येष्वावृत्तिभयं नास्ति परलोकभयं न च ।
नामिपेषु प्रसङ्गोऽस्ति न प्रियेष्वप्रियेषु च ॥ १२.१५६.२२ ॥
ଯାହାଙ୍କଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଭୟ ନାହିଁ, ପରଲୋକ ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ପ୍ରିୟ ବା ଅପ୍ରିୟରେ ଯାହାଙ୍କର ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।
12.156.23
शिष्टाचारः प्रियो येषु दमो येषु प्रतिष्ठितः ।
सुखं दुःखं समं येषां सत्यं येषां परायणम् ॥ १२.१५६.२३ ॥
ଶିଷ୍ଟାଚାର ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଦମ ଯାହାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ସୁଖ ଦୁଃଖ ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସମାନ, ସତ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
12.156.24
दातारो न ग्रहीतारो दयावन्तस्नथैव च ।
पितृदेवातिथेयाश्च नित्योद्युक्तास्तथैव च ॥ १२.१५६.२४ ॥
ସେମାନେ ଦାତା, ଗ୍ରହୀତା ନୁହଁନ୍ତି; ଦୟାବାନ; ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନକାରୀ; ଏବଂ ସର୍ବଦା ଉଦ୍ୟୋଗୀ।
12.156.25
सर्वोपकारिणो वीराः सर्वधर्मानुपालकाः ।
सर्वभूतहिताश्चैव सर्वदेयाश्च भारत ॥ १२.१५६.२५ ॥
ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଉପକାରୀ, ବୀର, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ହିତକାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଲୋକ।
12.156.26
न ते चालयितुं शक्या धर्मव्याहारकारिणः ।
न तेषां भिद्यते वृत्तं यत्पुरा साधुभिः कृतम् ॥ १२.१५६.२६ ॥
ଧର୍ମର କଥା କହି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ସାଧୁମାନେ କରିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ।
12.156.27
न त्रासिनो न चपला न रौद्राः सत्पथे स्थिताः ।
ते सेव्याः साधुभिर्नित्यमसाधूंश्च विवर्जयेत् ॥ १२.१५६.२७ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଭୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳ ନୁହଁନ୍ତି, କ୍ରୂର ନୁହଁନ୍ତି, ସତ୍ପଥରେ ସ୍ଥିତ — ସାଧୁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ସେବା କରିବେ ଓ ଅସାଧୁମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
12.156.28
कामक्रोधव्यपेता ये निर्ममा निरहंकृताः ।
सुव्रताः स्थिरमर्यादास्तानुपास्व च पृच्छ च ॥ १२.१५६.२८ ॥
ଯେଉଁମାନେ କାମ-କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ମମତାହୀନ, ଅହଂକାରହୀନ, ସୁବ୍ରତ ଓ ସ୍ଥିର ମର୍ଯ୍ୟାଦାଯୁକ୍ତ — ସେମାନଙ୍କର ସେବା କର ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
12.156.29
न वागर्थं यशोर्थं वा धर्मस्तेपां युधिष्ठिर ।
अवश्यं कार्य इत्येव शरीरस्य क्रियास्तथा ॥ १२.१५६.२९ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ କଥା କହିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଯଶ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; 'ଏହା ଅବଶ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ' ଏହା ଭାବି ସେମାନେ ଶରୀରର କ୍ରିୟାମାନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରନ୍ତି।
12.156.30
त भयं क्रोधचापल्ये न शोकस्तेषु विद्यते ।
न धर्मध्वजिनश्चैव न गुह्यं किंचिदास्थिताः ॥ १२.१५६.३० ॥
ସେମାନଙ୍କଠାରେ ଭୟ ନାହିଁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଚଞ୍ଚଳତା ନାହିଁ, ଶୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଧର୍ମର ଧ୍ୱଜା ଉଡ଼ାଉଥିବା ଭଣ୍ଡ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଗୋପନ ବିଷୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
12.156.31
येष्वलोभस्तथाऽमोहो ये च सत्यार्जवे स्थिताः ।
तेषु कौन्तेय रज्येथा येषां न भ्रश्यते पुनः ॥ १२.१५६.३१ ॥
ଯାହାଙ୍କଠାରେ ଲୋଭହୀନତା ଓ ମୋହହୀନତା ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ସରଳତାରେ ସ୍ଥିତ, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମେ ଅନୁରାଗ ରଖ; ସେମାନଙ୍କର ପୁନଃ ପତନ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.156.32
ये न हृष्यन्ति लाभेषु नालाभेषु व्यथन्ति च ।
निर्ममा निरहंकाराः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.१५६.३२ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଲାଭରେ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଅଲାଭରେ ବ୍ୟଥିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ମମତା ଓ ଅହଙ୍କାରରହିତ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ଓ ସମଦର୍ଶୀ।
12.156.33
लाभालाभौ सुखदुःखे च तात ।
प्रियाप्रिये मरणं जीवितं च।
समानि येषां स्थिरविक्रमाणां ।
बुभुत्सतां सत्यपथे स्थितानाम् ॥ १२.१५६.३३ ॥
ଲାଭ ଓ ଅଲାଭ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ, ମରଣ ଓ ଜୀବନ — ସ୍ଥିର ପରାକ୍ରମୀ, ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଏବଂ ସତ୍ୟପଥରେ ସ୍ଥିତ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁ ସମାନ, ହେ ତାତ।
12.156.34
धर्मप्रियांस्तान्सुमहानुभावान् ।
दान्तोऽप्रमत्तश्च समर्चयेथाः।
दैवात्सर्वे गुणवन्तो भवन्ति ।
शुभाशुभे वाक्प्रलापास्तथाऽन्ये ॥ १२.१५६.३४ ॥
ଧର୍ମପ୍ରିୟ ସେହି ମହାନୁଭାବମାନଙ୍କୁ ସଂଯମୀ ଓ ସାବଧାନ ହୋଇ ତୁମେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦୈବବଶରେ ସମସ୍ତେ ଗୁଣବାନ ହୁଅନ୍ତି; ଶୁଭାଶୁଭ ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁ ବାକ୍ୟପ୍ରଲାପ ମାତ୍ର।