ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.160.1
सत्यं धर्मं प्रशंसन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः ।
सत्यमिच्छाम्यहं ज्ञातुं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१६०.१ ॥
ସତ୍ୟକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ହେ ପିତାମହ, ମୁଁ ସେହି ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.160.2
सत्यं किंलक्षणं राजन्कथं वा तदवाप्यते ।
सत्यं प्राप्य भवेत्किंच कथं चैव तदुच्यताम् ॥ १२.१६०.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସତ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ କ'ଣ? ତାହା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ? ସତ୍ୟ ପାଇଲେ କ'ଣ ହୁଏ? ତାହା କିପରି କୁହାଯାଏ?
12.160.3
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माणां संकरो न प्रशस्यते ।
धर्मः साधारणः सत्यं सर्ववर्णेषु भारत ॥ १२.१६०.३ ॥
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଧର୍ମର ସଂକର ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ, ହେ ଭାରତ।
12.160.4
सत्यं सत्सु सदा धर्मः सत्यं धर्मः सनातनः ।
सत्यमेव नमस्येत सत्यं हि परमा गतिः ॥ १२.१६०.४ ॥
ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ ହିଁ ଧର୍ମ; ସତ୍ୟ ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ। ସତ୍ୟକୁ ହିଁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ଗତି।
12.160.5
सत्यं धर्मस्तपोयोगः सत्यं ब्रह्म सनातनम् ।
सत्यं यज्ञः परः प्रोक्तः सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१६०.५ ॥
ସତ୍ୟ ହିଁ ଧର୍ମ; ସତ୍ୟ ହିଁ ତପ ଓ ଯୋଗ; ସତ୍ୟ ହିଁ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ। ସତ୍ୟକୁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କୁହାଯାଇଛି; ସବୁ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.160.6
रूपं यदिह सत्यस्य यथावदनुपूर्वशः ।
लक्षणं च प्रवक्ष्यामि सत्यस्येह पराक्रमम् ॥ १२.१६०.६ ॥
ଏଠାରେ ସତ୍ୟର ଯେଉଁ ରୂପ ଅଛି, ତାହା କ୍ରମାନୁସାରେ ଯଥାର୍ଥ କହିବି; ଏଠାରେ ସତ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ଓ ତାହାର ପରାକ୍ରମ ମଧ୍ୟ କହିବି।
12.160.7
प्राप्यते च यथा सत्यं तच्च वेत्तुमिहार्हसि ।
सत्यं त्रयोदशावधं सर्वलोकेषु भारत ॥ १२.१६०.७ ॥
ସତ୍ୟ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ହେ ଭାରତ, ସତ୍ୟ ସବୁ ଲୋକରେ ତେର ପ୍ରକାରର।
12.160.8
सत्यं च समता चैव दमश्चैव न संशयः ।
अमात्सर्यं क्षमा चैव ह्रीस्तितिक्षाऽनसूयता ॥ १२.१६०.८ ॥
ସତ୍ୟ, ସମତା ଓ ଦମ ମଧ୍ୟ ନିଃସନ୍ଦେହ (ସତ୍ୟର ରୂପ)। ଈର୍ଷାହୀନତା, କ୍ଷମା, ଲଜ୍ଜା, ସହନଶୀଳତା, ଦୋଷ ନ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ।
12.160.9
त्यागो ध्यानमथार्यत्वं धृतिश्च सततं दया ।
अहिंसा चैव राजेन्द्र सत्याकारास्त्रयोदश ॥ १२.१६०.९ ॥
ତ୍ୟାଗ, ଧ୍ୟାନ, ଆର୍ଯତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସର୍ବଦା ଦୟା ଓ ଅହିଂସା — ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏଗୁଡ଼ିକ ତେର ସତ୍ୟରୂପ।
12.160.10
सत्यं नामाव्ययं नित्यमविकारि तथैव च ।
सर्वधर्माविरुद्धं च योगेनैतदवाप्यते ॥ १२.१६०.१० ॥
ସତ୍ୟ ନାମରେ ଅବ୍ୟୟ, ନିତ୍ୟ, ଅବିକାରୀ; ସବୁ ଧର୍ମର ବିରୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.160.11
आत्मनीष्टे तथाऽनिष्टे रिपौ च समता तथा ।
इच्छाद्वेषं क्षयं प्राप्य कामक्रोधक्षयं तथा ॥ १२.१६०.११ ॥
ନିଜ ମଧ୍ୟରେ, ଇଷ୍ଟ-ଅନିଷ୍ଟରେ, ଶତ୍ରୁରେ ମଧ୍ୟ ସମତା; ଇଚ୍ଛା-ଦ୍ୱେଷର କ୍ଷୟ ଓ କାମ-କ୍ରୋଧର କ୍ଷୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି।
12.160.12
दमी नान्यस्पृहा नित्यं गाम्भीर्यं धैर्यमेव च ।
अशाठ्यं क्रोधदमनं ज्ञानेनैतदवाप्यते ॥ १२.१६०.१२ ॥
ଦମୀ, ଯେ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ; ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ; ଅଶଠତା ଓ କ୍ରୋଧ ଦମନ — ଏସବୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.160.13
अमात्सर्यं बुधाः प्राहुर्दाने धर्मे च संयमः ।
अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत् ॥ १२.१६०.१३ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଈର୍ଷାହୀନତା ଓ ସଂଯମ ରହିବା ଉଚିତ। ସ୍ଥିର ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ଈର୍ଷାହୀନ ହେବା ଉଚିତ।
12.160.14
अक्षमायाः क्षमायाश्च प्रियाणीहाप्रियाणि च ।
क्षमते स तः साधुस्ततः प्राप्नोति सत्यताम् ॥ १२.१६०.१४ ॥
ଏଠାରେ କ୍ଷମା ଓ ଅକ୍ଷମା, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଯିଏ ସହେ, ସେ ସାଧୁ; ତେଣୁ ସେ ସତ୍ୟତା ଲାଭ କରେ।
12.160.15
कल्याणं रुते बाढं धीमान्न ग्लायते क्वचित् ।
प्रशान्तवाङ्भना नित्यं ह्रीस्तु धर्मादवाप्यते ॥ १२.१६०.१५ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ମଙ୍ଗଳକାରୀ ବାକ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ କହେ ଏବଂ କେବେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯାହାର ବାଣୀ ଓ ମନ ସର୍ବଦା ଶାନ୍ତ, ତାହାକୁ ଧର୍ମରୁ ହ୍ରୀ (ଲଜ୍ଜା) ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.160.16
धर्मार्थहेतोः क्षमते तितिक्षा धर्म उत्तमः ।
लोकसंग्रहणार्थं वै सा तु धैर्येण लभ्यते ॥ १२.१६०.१६ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ହେତୁ ମଣିଷ କ୍ଷମା କରେ। ତିତିକ୍ଷା (ସହନଶୀଳତା) ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ; ଲୋକସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ତାହା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ।
12.160.17
अनसूया तु गाम्भीर्यं दानेनैतदवाप्यते ।
त्यक्तस्नेहस्य यस्त्यागो विषयाणां तथैव च।
रागद्वेषप्रहीणस्य त्यागो भवति नान्यथा ॥ १२.१६०.१७ ॥
ଅନସୂୟା (ଦୋଷ ନ ଦେଖିବା) ଓ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ। ଯିଏ ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ତାହାର ବିଷୟ ତ୍ୟାଗ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ରହିତଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ନୁହେଁ।
12.160.18
ध्यानं च शाठ्यमित्युक्तं मौनेनैतदवाप्यते ।
आर्यता नाम भूतानां यः करोति प्रयत्नतः।
शुभं कर्म निराकारो वीतरागस्तथैव च ॥ १२.१६०.१८ ॥
ଧ୍ୟାନ ଓ ଶାଠ୍ୟ (ଛଳନା) କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ମୌନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆର୍ଯତା ହେଉଛି ଯିଏ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଶୁଭ କର୍ମ କରେ; ନିରାକାର ଓ ବୀତରାଗ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.160.19
धृतिर्नाम सुखे दुःखे यया नाप्नोति विक्रियाम् ।
तां भजेत सदा प्राज्ञो य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १२.१६०.१९ ॥
ଧୃତି ହେଉଛି ସେହି ଗୁଣ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ମଣିଷ ବିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ନିଜର କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସର୍ବଦା ତାହାକୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
12.160.20
सर्वथा क्षमिणा भाव्यं तथा सत्यपरेण च ।
वीतहर्षभयक्रोधो धृतिमाप्नोति पण्डितः ॥ १२.१६०.२० ॥
କ୍ଷମାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବପ୍ରକାରେ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମଧ୍ୟ। ହର୍ଷ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ଧୃତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.160.21
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ १२.१६०.२१ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ଦ୍ରୋହ ନ କରିବା, ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଦାନ — ଏହା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସନାତନ ଧର୍ମ।
12.160.22
एते त्रयोदशाकाराः पृथक्सत्यैकलक्षणाः ।
भजन्ते सत्यमेवेह बृंहयन्ते च भारत ॥ १२.१६०.२२ ॥
ଏହି ତେର ପ୍ରକାର ପୃଥକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନାମକ ଏକ ଲକ୍ଷଣ ବିଶିଷ୍ଟ। ହେ ଭାରତ, ଏଠାରେ ସେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ହିଁ ସେବା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାହାକୁ ହିଁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
12.160.23
नान्तः शक्यो गुणानां च वक्तुं सत्यस्य पार्थिव ।
अतः सत्यं प्रशंसन्ति विप्राः सपितृदेवताः ॥ १२.१६०.२३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସତ୍ୟର ଗୁଣର ଅନ୍ତ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପିତୃ ଓ ଦେବତା ସହିତ ସତ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
12.160.24
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ।
स्थितिर्हि सत्यं धर्मस्य तस्मात्सत्यं न लोपयेत् ॥ १२.१६०.२४ ॥
ସତ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଏବଂ ମିଥ୍ୟାଠାରୁ ବଡ଼ ପାତକ ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ହିଁ ଧର୍ମର ଆଧାର; ଅତଏବ ସତ୍ୟକୁ ଲୋପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.160.25
उपैति सत्याद्दानं हि तथा यज्ञाः सदक्षिणाः ।
त्रेताग्निहोत्रं वेदाश्च ये चान्ये धर्मनिश्चयाः ॥ १२.१६०.२५ ॥
ସତ୍ୟରୁ ହିଁ ଦାନ ଫଳ ଦିଏ; ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ; ତ୍ରେତାଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବେଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମନିଶ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ (ସତ୍ୟରୁ ହିଁ ଫଳପ୍ରଦ ହୁଅନ୍ତି)।
12.160.26
अश्वमेधसहस्त्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ।
अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥ १२.१६०.२६ ॥
ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ଓଜନ କଲେ, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ସତ୍ୟ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।