మహాభారతం · అధ్యాయం 12.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.160.1
सत्यं धर्मं प्रशंसन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः ।
सत्यमिच्छाम्यहं ज्ञातुं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१६०.१ ॥
సత్యమే ధర్మమని బ్రాహ్మణులు, ఋషులు, పితరులు, దేవతలు ప్రశంసిస్తారు. పితామహా, ఆ సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను; అది నాకు చెప్పండి.
12.160.2
सत्यं किंलक्षणं राजन्कथं वा तदवाप्यते ।
सत्यं प्राप्य भवेत्किंच कथं चैव तदुच्यताम् ॥ १२.१६०.२ ॥
రాజా, సత్యం యొక్క లక్షణం ఏమిటి? దాన్ని ఎలా పొందుతారు? సత్యాన్ని పొందితే ఏమౌతుంది? దాన్ని ఎలా చెప్పాలి?
12.160.3
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माणां संकरो न प्रशस्यते ।
धर्मः साधारणः सत्यं सर्ववर्णेषु भारत ॥ १२.१६०.३ ॥
నాలుగు వర్ణాల ధర్మాలను కలపడం ప్రశంసనీయం కాదు. కానీ సత్యం అన్ని వర్ణాలకూ సాధారణ ధర్మం, భారతా.
12.160.4
सत्यं सत्सु सदा धर्मः सत्यं धर्मः सनातनः ।
सत्यमेव नमस्येत सत्यं हि परमा गतिः ॥ १२.१६०.४ ॥
సత్పురుషులలో ఎల్లప్పుడూ సత్యమే ధర్మం; సత్యమే సనాతన ధర్మం. సత్యాన్ని మాత్రమే నమస్కరించాలి, ఎందుకంటే సత్యమే పరమ గతి.
12.160.5
सत्यं धर्मस्तपोयोगः सत्यं ब्रह्म सनातनम् ।
सत्यं यज्ञः परः प्रोक्तः सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१६०.५ ॥
సత్యమే ధర్మం; సత్యమే తపస్సు, యోగం; సత్యమే సనాతన బ్రహ్మం. సత్యమే శ్రేష్ఠ యజ్ఞమని చెప్పబడింది; సమస్తమూ సత్యంలోనే నిలిచి ఉంది.
12.160.6
रूपं यदिह सत्यस्य यथावदनुपूर्वशः ।
लक्षणं च प्रवक्ष्यामि सत्यस्येह पराक्रमम् ॥ १२.१६०.६ ॥
ఇక్కడ సత్యం యొక్క రూపాన్ని క్రమంగా యథావిధిగా చెబుతాను; ఇక్కడ సత్యం యొక్క లక్షణాన్ని, దాని పరాక్రమాన్ని కూడా చెబుతాను.
12.160.7
प्राप्यते च यथा सत्यं तच्च वेत्तुमिहार्हसि ।
सत्यं त्रयोदशावधं सर्वलोकेषु भारत ॥ १२.१६०.७ ॥
సత్యం ఎలా పొందబడుతుందో, దాన్నీ ఇక్కడ తెలుసుకోవాలి. ఓ భారతా, సత్యం అన్ని లోకాలలో పదమూడు విధాలుగా ఉంటుంది.
12.160.8
सत्यं च समता चैव दमश्चैव न संशयः ।
अमात्सर्यं क्षमा चैव ह्रीस्तितिक्षाऽनसूयता ॥ १२.१६०.८ ॥
సత్యం, సమత్వం, దమం కూడా సందేహం లేకుండా (సత్య రూపాలే). అసూయ లేకపోవడం, క్షమ, సిగ్గు, ఓర్పు, దోషదృష్టి లేకపోవడం కూడా.
12.160.9
त्यागो ध्यानमथार्यत्वं धृतिश्च सततं दया ।
अहिंसा चैव राजेन्द्र सत्याकारास्त्रयोदश ॥ १२.१६०.९ ॥
త్యాగం, ధ్యానం, ఆర్యత్వం, ధైర్యం, ఎల్లప్పుడూ దయ, అహింస కూడా — ఓ రాజేంద్రా, ఇవి పదమూడు సత్య రూపాలు.
12.160.10
सत्यं नामाव्ययं नित्यमविकारि तथैव च ।
सर्वधर्माविरुद्धं च योगेनैतदवाप्यते ॥ १२.१६०.१० ॥
సత్యం పేరుకు అవ్యయం, నిత్యం, వికారరహితం; అన్ని ధర్మాలకూ విరుద్ధం కాదు. యోగం ద్వారా ఇది పొందబడుతుంది.
12.160.11
आत्मनीष्टे तथाऽनिष्टे रिपौ च समता तथा ।
इच्छाद्वेषं क्षयं प्राप्य कामक्रोधक्षयं तथा ॥ १२.१६०.११ ॥
తనలో, ఇష్టంలో, అనిష్టంలో, శత్రువులో కూడా సమత్వం; ఇచ్ఛా ద్వేషాలు క్షయమై, కామక్రోధాలూ క్షయమై పొందబడేది.
12.160.12
दमी नान्यस्पृहा नित्यं गाम्भीर्यं धैर्यमेव च ।
अशाठ्यं क्रोधदमनं ज्ञानेनैतदवाप्यते ॥ १२.१६०.१२ ॥
దమం కలవాడు, ఎల్లప్పుడూ పరులను కోరనివాడు; గాంభీర్యం, ధైర్యం కూడా; నిష్కపటత్వం, కోపాన్ని అణచడం — ఇవి జ్ఞానం ద్వారా పొందబడతాయి.
12.160.13
अमात्सर्यं बुधाः प्राहुर्दाने धर्मे च संयमः ।
अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत् ॥ १२.१६०.१३ ॥
జ్ఞానులు దానంలోనూ ధర్మంలోనూ అసూయలేకపోవడం, నిగ్రహం ఉండాలని చెబుతారు. స్థిరంగా ఉన్నవాడు సత్యం ద్వారా ఎల్లప్పుడూ అసూయలేనివాడుగా ఉండాలి.
12.160.14
अक्षमायाः क्षमायाश्च प्रियाणीहाप्रियाणि च ।
क्षमते स तः साधुस्ततः प्राप्नोति सत्यताम् ॥ १२.१६०.१४ ॥
ఇక్కడ క్షమా అక్షమా, ప్రియాప్రియాలను సహించేవాడే సాధువు; అందువల్ల అతడు సత్యత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.160.15
कल्याणं रुते बाढं धीमान्न ग्लायते क्वचित् ।
प्रशान्तवाङ्भना नित्यं ह्रीस्तु धर्मादवाप्यते ॥ १२.१६०.१५ ॥
బుద్ధిమంతుడు మంగళకరమైన మాటలు నిజంగా పలుకుతాడు, ఎప్పుడూ అలసిపోడు. వాక్కు, మనసు ప్రశాంతమైనవాడికి ధర్మం వలన సిగ్గు లభిస్తుంది.
12.160.16
धर्मार्थहेतोः क्षमते तितिक्षा धर्म उत्तमः ।
लोकसंग्रहणार्थं वै सा तु धैर्येण लभ्यते ॥ १२.१६०.१६ ॥
ధర్మార్థాల కోసం క్షమిస్తాడు. తితిక్ష ఉత్తమ ధర్మం; లోకసంగ్రహం కోసం అది ధైర్యం ద్వారా లభిస్తుంది.
12.160.17
अनसूया तु गाम्भीर्यं दानेनैतदवाप्यते ।
त्यक्तस्नेहस्य यस्त्यागो विषयाणां तथैव च।
रागद्वेषप्रहीणस्य त्यागो भवति नान्यथा ॥ १२.१६०.१७ ॥
అనసూయ (దోషం చూడకపోవడం), గాంభీర్యం దానం ద్వారా లభిస్తాయి. స్నేహాన్ని విడిచినవాడి విషయ త్యాగం కూడా అలాంటిదే; రాగద్వేషాలు వదిలిన వాడి త్యాగం వేరుగా ఉండదు.
12.160.18
ध्यानं च शाठ्यमित्युक्तं मौनेनैतदवाप्यते ।
आर्यता नाम भूतानां यः करोति प्रयत्नतः।
शुभं कर्म निराकारो वीतरागस्तथैव च ॥ १२.१६०.१८ ॥
ధ్యానం, శాఠ్యం (మోసం) అని చెప్పబడ్డాయి; ఇది మౌనం ద్వారా లభిస్తుంది. ప్రాణులపట్ల ఆర్యత అనేది శ్రమతో శుభకర్మ చేసేవాడే; నిరాకారుడు, వీతరాగుడూ అలాగే.
12.160.19
धृतिर्नाम सुखे दुःखे यया नाप्नोति विक्रियाम् ।
तां भजेत सदा प्राज्ञो य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १२.१६०.१९ ॥
ధృతి అనేది, దానివల్ల సుఖంలోనూ దుఃఖంలోనూ మనిషి వికారానికి లోనుకాడు. తన శ్రేయస్సును కోరే ప్రాజ్ఞుడు ఎల్లప్పుడూ దానిని సేవించాలి.
12.160.20
सर्वथा क्षमिणा भाव्यं तथा सत्यपरेण च ।
वीतहर्षभयक्रोधो धृतिमाप्नोति पण्डितः ॥ १२.१६०.२० ॥
క్షమాశీలుడు అన్ని విధాలుగా ఉండాలి, సత్యానికి అంకితమైనవాడూ కావాలి. సంతోషం, భయం, కోపం లేనివాడైన పండితుడు ధృతిని పొందుతాడు.
12.160.21
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ १२.१६०.२१ ॥
అన్ని ప్రాణులపట్ల కర్మ, మనస్సు, వాక్కుతో ద్రోహం చేయకపోవడం, దయ, దానం — ఇవే సత్పురుషుల సనాతన ధర్మం.
12.160.22
एते त्रयोदशाकाराः पृथक्सत्यैकलक्षणाः ।
भजन्ते सत्यमेवेह बृंहयन्ते च भारत ॥ १२.१६०.२२ ॥
ఈ పదమూడు రూపాలు వేర్వేరుగా ఉన్నా, సత్యమనే ఒకే లక్షణం కలవి. ఓ భారతా, ఇక్కడ ఇవి సత్యాన్నే సేవించి దానినే పెంపొందిస్తాయి.
12.160.23
नान्तः शक्यो गुणानां च वक्तुं सत्यस्य पार्थिव ।
अतः सत्यं प्रशंसन्ति विप्राः सपितृदेवताः ॥ १२.१६०.२३ ॥
ఓ రాజా, సత్యం యొక్క గుణాలకు అంతం చెప్పడం సాధ్యం కాదు. అందువల్ల బ్రాహ్మణులు పితరులు, దేవతలతో కలిసి సత్యాన్ని స్తుతిస్తారు.
12.160.24
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ।
स्थितिर्हि सत्यं धर्मस्य तस्मात्सत्यं न लोपयेत् ॥ १२.१६०.२४ ॥
సత్యానికి మించిన ధర్మం లేదు, అసత్యానికి మించిన పాపం లేదు. సత్యమే ధర్మానికి ఆధారం; కాబట్టి సత్యాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు.
12.160.25
उपैति सत्याद्दानं हि तथा यज्ञाः सदक्षिणाः ।
त्रेताग्निहोत्रं वेदाश्च ये चान्ये धर्मनिश्चयाः ॥ १२.१६०.२५ ॥
సత్యం వల్లనే దానం ఫలిస్తుంది; అలాగే దక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞాలు, త్రేతాగ్నిహోత్రం, వేదాలు, ఇతర ధర్మ నిశ్చయాలు కూడా (సత్యం వల్లనే ఫలిస్తాయి).
12.160.26
अश्वमेधसहस्त्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ।
अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥ १२.१६०.२६ ॥
వెయ్యి అశ్వమేధాలు, సత్యం ఒక త్రాసులో తూచినప్పుడు, వెయ్యి అశ్వమేధాల కంటే సత్యమే శ్రేష్ఠమైనది.