ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.161.1
यतः प्रभवति क्रोधः कामो वा भरतर्षभ ।
शोकमोहौ विधित्सा च परासुत्वं तथा मदः ॥ १२.१६१.१ ॥
ಭರತರ್ಷಭನೇ, ಕ್ರೋಧ ಅಥವಾ ಕಾಮ ಎಲ್ಲಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ? ಶೋಕ, ಮೋಹ, ವಿಧಿತ್ಸಾ, ಪರಾಸುತ್ವ ಮತ್ತು ಮದ ಕೂಡ ಎಲ್ಲಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ?
12.161.2
लोभो मात्सर्यमीर्ष्या च कुत्साऽसूया कृपा भयम् ।
एतत्सर्वं महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद ॥ १२.१६१.२ ॥
ಲೋಭ, ಮಾತ್ಸರ್ಯ, ಈರ್ಷ್ಯೆ, ನಿಂದೆ, ಅಸೂಯೆ, ಕೃಪೆ, ಭಯ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಯಥಾತಥವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.161.3
त्रयोदशैतेऽतिबलाः शत्रवः प्राणिनां स्मृताः ।
उपासते महाराज समन्तात्पुरुषानिह ॥ १२.१६१.३ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಈ ಹದಿಮೂರು ಅತಿಬಲಶಾಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಬಳಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
12.161.4
एते प्रमत्तं पुरुषमप्रमत्तास्तुदन्ति च ।
वृका इव विलुम्पन्ति दृष्ट्वेव पुरुषेतरान् ॥ १२.१६१.४ ॥
ಇವು ಪ್ರಮತ್ತ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತವೆ, ಅಪ್ರಮತ್ತರನ್ನೂ ಪೀಡಿಸುತ್ತವೆ; ತೋಳಗಳಂತೆ ಇತರ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆ ಅವರನ್ನು ಹರಿದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.
12.161.5
एभ्यः प्रवर्तते दुःखमेभ्यः पापं प्रवर्तते ।
इति मर्त्यो विजानीयात्सततं पुरुषर्षभ ॥ १२.१६१.५ ॥
ಇವುಗಳಿಂದ ದುಃಖ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಪಾಪ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ — ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮರ್ತ್ಯನು ಇದನ್ನು ಸದಾ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.161.6
एतेषामुदयं स्थानं क्षयं च पृथिवीपते ।
हन्त ते कथयिष्यामि क्रोधस्योत्पत्तिमादितः।
यथातत्त्वं क्षितिपते तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.१६१.६ ॥
ಪೃಥ್ವೀಪತಿಯೇ, ಇವುಗಳ ಉದಯ, ಸ್ಥಾನ, ಕ್ಷಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕ್ಷಿತಿಪತಿಯೇ, ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಯಥಾತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳು.
12.161.7
लोभात्क्रोधः प्रभवति परदोषैरुदीर्यते ।
क्षमया तिष्ठते राजन्क्षमया विनिवर्तते ॥ १२.१६१.७ ॥
ಲೋಭದಿಂದ ಕ್ರೋಧ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಇತರರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅದು ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಅದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಕ್ಷಮೆಯಿಂದಲೇ ಅದು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ.
12.161.8
संकल्पाज्जायते कामः सेव्यमानो विवर्धते ।
यदा प्राज्ञो विरमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.८ ॥
ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಕಾಮ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಜ್ಞನು ವಿರಮಿಸಿದಾಗ ಅದು ತಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.9
परामूया क्रोधलोभावन्तरा प्रतिमुच्यते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदाद्विनिवर्तते।
अवद्यदर्शनादेति तत्त्वज्ञानाच्च नश्यति ॥ १२.१६१.९ ॥
ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಲೋಭ ಸೋತಾಗ ನಡುವೆಯೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮೇಲಿನ ದಯೆಯಿಂದ, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಅದು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ದೋಷ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಅದು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.10
अज्ञानप्रभवो मोहः पापाभ्यासात्प्रवर्तते ।
यदा प्राज्ञेषु रमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१० ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಹ ಪಾಪದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಜ್ಞರಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿದಾಗ ಅದು ತಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.11
विरुद्धानीह शास्त्राणि ये पश्यन्ति कुरूद्वह ।
विधित्सा जायते तेषां तत्त्वज्ञानान्निवर्तते ॥ १२.१६१.११ ॥
ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುವವರಿಗೆ ಅವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅದು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ.
12.161.12
प्रीतेः शोकः प्रभवति वियोगात्तस्य देहिनः ।
यदा निरर्थकं वेत्ति तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१२ ॥
ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶೋಕ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಆ ದೇಹಿಯ ವಿಯೋಗದಿಂದ. ಅದನ್ನು ನಿರರ್ಥಕವೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಅದು ತಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.13
परासुता क्रोधलोभादभ्यासाच्च प्रवर्तते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदात्सा निवर्तते ॥ १२.१६१.१३ ॥
ಪರಾಸುತಾ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಲೋಭದಿಂದ, ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ವ ಭೂತಗಳ ಮೇಲಿನ ದಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವೇದದಿಂದ ಅದು ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.14
सत्यत्यागात्तु मात्सर्यमहितानां च सेवया ।
एतत्तु क्षीयते तात साधूनामुपसेवनात् ॥ १२.१६१.१४ ॥
ಸತ್ಯತ್ಯಾಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಹಿತರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಮಾತ್ಸರ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಗೂ, ಸಾಧುಗಳ ಸೇವೆಯಿಂದ ಅದು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.161.15
कुलाञ्ज्ञानात्तथैश्वर्यान्मदो भवति देहिनाम् ।
एभिरेव तु विज्ञातैर्मदः सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१५ ॥
ಕುಲ, ಜ್ಞಾನ, ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ದೇಹಿಗಳಿಗೆ ಮದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದರೆ ಮದ ತಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.16
ईर्ष्या कामात्प्रभवति संहर्षाच्चैव जायते ।
इतरेषां तु सत्वानां प्रज्ञया सा प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१६ ॥
ಈರ್ಷ್ಯೆ ಕಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಹರ್ಷದಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.17
विभ्रमाल्लोकबाह्यानां द्वेष्यैर्वाक्यैरसंमतैः ।
कुत्सा संजायते राजँल्लोकान्प्रेक्ष्याभिशाम्यति ॥ १२.१६१.१७ ॥
ಭ್ರಮೆಯಿಂದ, ಲೋಕಬಾಹ್ಯರ ದ್ವೇಷಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಅಸಮ್ಮತ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನಿಂದೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಸನೇ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅದು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.18
प्रतिकर्तुं न शक्ता ये बलस्थायापकारिणे ।
असूया जायते तीव्रा कारुण्याद्विनिवर्तते ॥ १२.१६१.१८ ॥
ಬಲವಂತನಾಗಿ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಕಾರ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅಸೂಯೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದ ಅದು ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.19
कृपणान्सततं दृष्ट्वा ततः संजायते कृपा ।
धर्मनिष्ठां यदा वेत्ति तदा शाम्यति सा कृपा ॥ १२.१६१.१९ ॥
ದೀನರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಆಗ ಕರುಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಆ ಕರುಣೆ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.161.20
अज्ञानप्रभवो लोभो भूतानां दृश्यते सदा ।
अस्थिरत्वं च भोगानां दृष्ट्वा ज्ञात्वा निवर्तते ॥ १२.१६१.२० ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಲೋಭ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೋಗಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ತಿಳಿದು ಅವನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ.
12.161.21
एतान्येव जितान्याहुः प्रशान्तेन त्रयोदश ।
एते हि धार्तराष्ट्राणां सर्वे दोषास्त्रयोदश।
त्वया सत्यार्थिना नित्यं विजिता जेष्यता चते ॥ १२.१६१.२१ ॥
ಈ ಹದಿಮೂರನ್ನೇ ಪ್ರಶಾಂತನು ಜಯಿಸಿದವು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವೇ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಕ್ಕಳ ಹದಿಮೂರು ದೋಷಗಳು. ಸತ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದ ನೀನು ಇವನ್ನು ಸದಾ ಜಯಿಸಿರುವೆ, ಮುಂದೆಯೂ ಜಯಿಸುವೆ.