มหาภารตะ · อัธยายะ 12.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.161.1
यतः प्रभवति क्रोधः कामो वा भरतर्षभ ।
शोकमोहौ विधित्सा च परासुत्वं तथा मदः ॥ १२.१६१.१ ॥
ภรตรรษภ ความโกรธหรือกามเกิดจากสิ่งใด ความโศกและความหลง ความปรารถนาจะกระทำ ความเป็นผู้ตายทางจิต และความมัวเมาเช่นกัน สิ่งเหล่านี้เกิดจากสิ่งใด
12.161.2
लोभो मात्सर्यमीर्ष्या च कुत्साऽसूया कृपा भयम् ।
एतत्सर्वं महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद ॥ १२.१६१.२ ॥
ความโลภ ความริษยา ความอิจฉา การดูหมิ่น ความอาฆาต ความสงสาร และความกลัว ท่านผู้มีปัญญายิ่ง จงบอกข้าพเจ้าตามความจริงถึงทั้งหมดนี้
12.161.3
त्रयोदशैतेऽतिबलाः शत्रवः प्राणिनां स्मृताः ।
उपासते महाराज समन्तात्पुरुषानिह ॥ १२.१६१.३ ॥
ศัตรูที่มีกำลังยิ่งสิบสามประการนี้ ท่านว่าเป็นปรปักษ์ของสรรพสัตว์ มหาราช ศัตรูเหล่านี้ล้อมรอบมนุษย์อยู่ทุกด้านในโลกนี้
12.161.4
एते प्रमत्तं पुरुषमप्रमत्तास्तुदन्ति च ।
वृका इव विलुम्पन्ति दृष्ट्वेव पुरुषेतरान् ॥ १२.१६१.४ ॥
ศัตรูเหล่านี้ย่อมรบกวนผู้ประมาท และแม้ผู้ไม่ประมาทก็ถูกเบียดเบียน เหมือนหมาป่าที่เห็นมนุษย์อื่นแล้วก็ฉีกกิน
12.161.5
एभ्यः प्रवर्तते दुःखमेभ्यः पापं प्रवर्तते ।
इति मर्त्यो विजानीयात्सततं पुरुषर्षभ ॥ १२.१६१.५ ॥
ความทุกข์เกิดจากศัตรูเหล่านี้ บาปก็เกิดจากศัตรูเหล่านี้ มนุษย์ผู้ตายควรรู้ดังนี้เสมอไป ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์
12.161.6
एतेषामुदयं स्थानं क्षयं च पृथिवीपते ।
हन्त ते कथयिष्यामि क्रोधस्योत्पत्तिमादितः।
यथातत्त्वं क्षितिपते तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.१६१.६ ॥
ข้าแต่พระราชาแห่งแผ่นดิน ข้าพเจ้าจะบอกท่านโดยแท้จริงถึงการเกิดขึ้น ที่ตั้ง และความเสื่อมของศัตรูเหล่านี้ และถึงต้นกำเนิดของความโกรธตั้งแต่ต้น ข้าแต่เจ้าแผ่นดิน จงฟังข้าพเจ้ากล่าวเรื่องนี้โดยแท้จริงเถิด
12.161.7
लोभात्क्रोधः प्रभवति परदोषैरुदीर्यते ।
क्षमया तिष्ठते राजन्क्षमया विनिवर्तते ॥ १२.१६१.७ ॥
ความโกรธเกิดจากความโลภ ถูกกระตุ้นด้วยความผิดของผู้อื่น ข้าแต่พระราชา ความโกรธดำรงอยู่ได้ด้วยความอดทน และย่อมกลับคืนไปด้วยความอดทน
12.161.8
संकल्पाज्जायते कामः सेव्यमानो विवर्धते ।
यदा प्राज्ञो विरमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.८ ॥
กามเกิดจากความดำริ เมื่อเสพย่อมเจริญขึ้น เมื่อผู้มีปัญญาหยุดยั้ง กามก็ดับไปทันที
12.161.9
परामूया क्रोधलोभावन्तरा प्रतिमुच्यते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदाद्विनिवर्तते।
अवद्यदर्शनादेति तत्त्वज्ञानाच्च नश्यति ॥ १२.१६१.९ ॥
เมื่อถูกครอบงำ ความโกรธและความโลภจะถูกปล่อยวางไปกลางคัน ด้วยความเมตตาต่อสรรพสัตว์ และด้วยความเบื่อหน่าย ความโกรธย่อมกลับคืน เมื่อเห็นโทษแล้วก็จากไป และด้วยความรู้ในความจริง ก็ดับไป
12.161.10
अज्ञानप्रभवो मोहः पापाभ्यासात्प्रवर्तते ।
यदा प्राज्ञेषु रमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१० ॥
ความหลงเกิดจากอวิชชา เกิดขึ้นเพราะความเคยชินในบาป เมื่อยินดีในผู้มีปัญญา ความหลงก็ดับไปทันที
12.161.11
विरुद्धानीह शास्त्राणि ये पश्यन्ति कुरूद्वह ।
विधित्सा जायते तेषां तत्त्वज्ञानान्निवर्तते ॥ १२.१६१.११ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐแห่งกุรุ ในโลกนี้ ผู้ที่เห็นคัมภีร์ที่ขัดแย้งกัน ความปรารถนาจะประสานให้ลงกันย่อมเกิดขึ้นในผู้นั้น และด้วยความรู้ในความจริง ความปรารถนานั้นก็กลับคืน
12.161.12
प्रीतेः शोकः प्रभवति वियोगात्तस्य देहिनः ।
यदा निरर्थकं वेत्ति तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१२ ॥
ความโศกเกิดจากความยึดติด เกิดเพราะการพลัดพรากจากผู้มีกายนั้น เมื่อรู้ว่าไร้ประโยชน์ ความโศกก็ดับไปทันที
12.161.13
परासुता क्रोधलोभादभ्यासाच्च प्रवर्तते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदात्सा निवर्तते ॥ १२.१६१.१३ ॥
ความหมดลมหายใจเกิดขึ้นจากความโกรธและความโลภ และจากความเคยชิน ด้วยความเมตตาต่อสรรพสัตว์ และด้วยความเบื่อหน่าย ความนั้นก็กลับคืนและสงบลง
12.161.14
सत्यत्यागात्तु मात्सर्यमहितानां च सेवया ।
एतत्तु क्षीयते तात साधूनामुपसेवनात् ॥ १२.१६१.१४ ॥
ความริษยาเกิดจากการละทิ้งความจริง และจากการคบหาผู้ที่ไม่เป็นประโยชน์ แต่ลูกรัก ความนี้ย่อมสิ้นไปด้วยการคบหาผู้ประเสริฐ
12.161.15
कुलाञ्ज्ञानात्तथैश्वर्यान्मदो भवति देहिनाम् ।
एभिरेव तु विज्ञातैर्मदः सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१५ ॥
ความมัวเมาเกิดขึ้นในสัตว์มีกายด้วยเหตุแห่งตระกูล ความรู้ และอำนาจเช่นกัน แต่เมื่อสิ่งเหล่านี้ได้รับการเข้าใจโดยถูกต้อง ความมัวเมานั้นก็ดับไปทันที
12.161.16
ईर्ष्या कामात्प्रभवति संहर्षाच्चैव जायते ।
इतरेषां तु सत्वानां प्रज्ञया सा प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१६ ॥
ความริษยาเกิดจากกาม และก็เกิดจากความปีติยินดีด้วย แต่ในสัตว์อื่น ความริษยานั้นย่อมดับไปด้วยปัญญา
12.161.17
विभ्रमाल्लोकबाह्यानां द्वेष्यैर्वाक्यैरसंमतैः ।
कुत्सा संजायते राजँल्लोकान्प्रेक्ष्याभिशाम्यति ॥ १२.१६१.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา ความดูหมิ่นเกิดขึ้นจากความหลงของผู้อยู่นอกโลก และจากถ้อยคำอันน่าเกลียดและไม่เป็นที่ยอมรับ เมื่อเห็นโลกทั้งหลายแล้ว ความดูหมิ่นนั้นก็สงบลง
12.161.18
प्रतिकर्तुं न शक्ता ये बलस्थायापकारिणे ।
असूया जायते तीव्रा कारुण्याद्विनिवर्तते ॥ १२.१६१.१८ ॥
ในผู้ที่ไม่อาจตอบโต้ผู้มีกำลังซึ่งทำร้ายตน ความอาฆาตอย่างรุนแรงย่อมเกิดขึ้น ด้วยความสงสาร ความอาฆาตนั้นก็กลับคืนไป
12.161.19
कृपणान्सततं दृष्ट्वा ततः संजायते कृपा ।
धर्मनिष्ठां यदा वेत्ति तदा शाम्यति सा कृपा ॥ १२.१६१.१९ ॥
เมื่อเห็นผู้น่าสงสารอยู่เสมอ ความสงสารก็เกิดขึ้น เมื่อรู้ว่าผู้ใดมั่นคงในธรรม ความสงสารนั้นก็สงบลง
12.161.20
अज्ञानप्रभवो लोभो भूतानां दृश्यते सदा ।
अस्थिरत्वं च भोगानां दृष्ट्वा ज्ञात्वा निवर्तते ॥ १२.१६१.२० ॥
ความโลภเกิดจากอวิชชา ย่อมปรากฏในสัตว์ทั้งหลายเสมอ เมื่อเห็นและรู้ความไม่เที่ยงของความเพลิดเพลิน ผู้นั้นก็หันกลับไป
12.161.21
एतान्येव जितान्याहुः प्रशान्तेन त्रयोदश ।
एते हि धार्तराष्ट्राणां सर्वे दोषास्त्रयोदश।
त्वया सत्यार्थिना नित्यं विजिता जेष्यता चते ॥ १२.१६१.२१ ॥
ผู้สงบจิตย่อมชนะสิ่งเหล่านี้สิบสาม กล่าวกันว่าสิ่งเหล่านี้ถูกชนะแล้ว เพราะความชั่วทั้งสิบสามประการนี้เป็นของบุตรทั้งหลายของธฤตราษฎร์ทั้งสิ้น ท่านผู้แสวงหาความจริงได้ชนะมันอยู่เสมอ และจะชนะต่อไปด้วย