ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.161.1
यतः प्रभवति क्रोधः कामो वा भरतर्षभ ।
शोकमोहौ विधित्सा च परासुत्वं तथा मदः ॥ १२.१६१.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧ ବା କାମ କେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? ଶୋକ, ମୋହ, ବିଧିତ୍ସା, ପରାସୁତ୍ୱ ଏବଂ ମଦ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠାରୁ ଆସେ?
12.161.2
लोभो मात्सर्यमीर्ष्या च कुत्साऽसूया कृपा भयम् ।
एतत्सर्वं महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद ॥ १२.१६१.२ ॥
ଲୋଭ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ, ଈର୍ଷା, ନିନ୍ଦା, ଅସୂୟା, କୃପା, ଭୟ — ଏସବୁ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଯଥାର୍ଥରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.161.3
त्रयोदशैतेऽतिबलाः शत्रवः प्राणिनां स्मृताः ।
उपासते महाराज समन्तात्पुरुषानिह ॥ १२.१६१.३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏହି ତେରଟି ଅତିବଳବାନ୍ ଶତ୍ରୁ ସ୍ମୃତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥାନ୍ତି।
12.161.4
एते प्रमत्तं पुरुषमप्रमत्तास्तुदन्ति च ।
वृका इव विलुम्पन्ति दृष्ट्वेव पुरुषेतरान् ॥ १२.१६१.४ ॥
ଏମାନେ ପ୍ରମତ୍ତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଅପ୍ରମତ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି; ନେକଡ଼ା ପରି ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କୁ ଚିରି ଖାଆନ୍ତି।
12.161.5
एभ्यः प्रवर्तते दुःखमेभ्यः पापं प्रवर्तते ।
इति मर्त्यो विजानीयात्सततं पुरुषर्षभ ॥ १२.१६१.५ ॥
ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ — ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମର୍ତ୍ୟ ଏହା ସର୍ବଦା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.161.6
एतेषामुदयं स्थानं क्षयं च पृथिवीपते ।
हन्त ते कथयिष्यामि क्रोधस्योत्पत्तिमादितः।
यथातत्त्वं क्षितिपते तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.१६१.६ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଏମାନଙ୍କ ଉଦୟ, ସ୍ଥାନ ଓ କ୍ଷୟ ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଦିରୁ ତୁମକୁ କହିବି; ହେ କ୍ଷିତିପତି, ମୁଁ କହୁଥିବା ତାହା ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣ।
12.161.7
लोभात्क्रोधः प्रभवति परदोषैरुदीर्यते ।
क्षमया तिष्ठते राजन्क्षमया विनिवर्तते ॥ १२.१६१.७ ॥
ଲୋଭରୁ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମେ, ଅନ୍ୟର ଦୋଷରେ ତାହା ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ। ହେ ରାଜନ, କ୍ଷମାରେ ତାହା ରହେ ଏବଂ କ୍ଷମାରେ ହିଁ ତାହା ଫେରେ।
12.161.8
संकल्पाज्जायते कामः सेव्यमानो विवर्धते ।
यदा प्राज्ञो विरमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.८ ॥
ସଂକଳ୍ପରୁ କାମ ଜନ୍ମେ; ସେବିତ ହେଲେ ତାହା ବଢ଼େ। ପ୍ରାଜ୍ଞ ଯେତେବେଳେ ବିରମିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.161.9
परामूया क्रोधलोभावन्तरा प्रतिमुच्यते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदाद्विनिवर्तते।
अवद्यदर्शनादेति तत्त्वज्ञानाच्च नश्यति ॥ १२.१६१.९ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ପରାଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟରୁ ହିଁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାରେ, ବୈରାଗ୍ୟରେ ତାହା ଫେରେ। ଦୋଷଦର୍ଶନରେ ତାହା ଦୂରେ ଯାଏ; ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.161.10
अज्ञानप्रभवो मोहः पापाभ्यासात्प्रवर्तते ।
यदा प्राज्ञेषु रमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१० ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋହ ପାପ ଅଭ୍ୟାସରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ। ପ୍ରାଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରମିଲେ ତାହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.161.11
विरुद्धानीह शास्त्राणि ये पश्यन्ति कुरूद्वह ।
विधित्सा जायते तेषां तत्त्वज्ञानान्निवर्तते ॥ १२.१६१.११ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପରସ୍ପରବିରୋଧୀ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବାର ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମେ; ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ତାହା ଫେରେ।
12.161.12
प्रीतेः शोकः प्रभवति वियोगात्तस्य देहिनः ।
यदा निरर्थकं वेत्ति तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१२ ॥
ପ୍ରୀତିରୁ ଶୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଦେହଧାରୀଙ୍କ ବିୟୋଗରୁ। ତାହାକୁ ନିରର୍ଥକ ଜାଣିଲେ ତାହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.161.13
परासुता क्रोधलोभादभ्यासाच्च प्रवर्तते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदात्सा निवर्तते ॥ १२.१६१.१३ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରୁ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସରୁ ପରାସୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଓ ନିର୍ବେଦରେ ତାହା ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.161.14
सत्यत्यागात्तु मात्सर्यमहितानां च सेवया ।
एतत्तु क्षीयते तात साधूनामुपसेवनात् ॥ १२.१६१.१४ ॥
ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ଓ ଅହିତକାରୀଙ୍କ ସେବାରୁ ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମେ। ହେ ତାତ, ସାଧୁଙ୍କ ସେବାରେ ତାହା କ୍ଷୟ ହୁଏ।
12.161.15
कुलाञ्ज्ञानात्तथैश्वर्यान्मदो भवति देहिनाम् ।
एभिरेव तु विज्ञातैर्मदः सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१५ ॥
କୁଳ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରୁ ଦେହଧାରୀଙ୍କର ମଦ ଜନ୍ମେ। କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣିଲେ ମଦ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.161.16
ईर्ष्या कामात्प्रभवति संहर्षाच्चैव जायते ।
इतरेषां तु सत्वानां प्रज्ञया सा प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१६ ॥
ଈର୍ଷା କାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହର୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ତାହା ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.161.17
विभ्रमाल्लोकबाह्यानां द्वेष्यैर्वाक्यैरसंमतैः ।
कुत्सा संजायते राजँल्लोकान्प्रेक्ष्याभिशाम्यति ॥ १२.१६१.१७ ॥
ଭ୍ରମରୁ ଏବଂ ଲୋକବାହ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅସମ୍ମତ ବାକ୍ୟରୁ ନିନ୍ଦା ଜନ୍ମେ। ହେ ରାଜନ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତାହା ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.161.18
प्रतिकर्तुं न शक्ता ये बलस्थायापकारिणे ।
असूया जायते तीव्रा कारुण्याद्विनिवर्तते ॥ १२.१६१.१८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ବଳବାନ ଅପକାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠାରେ ତୀବ୍ର ଅସୂୟା ଜନ୍ମେ। କରୁଣାରେ ତାହା ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.161.19
कृपणान्सततं दृष्ट्वा ततः संजायते कृपा ।
धर्मनिष्ठां यदा वेत्ति तदा शाम्यति सा कृपा ॥ १२.१६१.१९ ॥
ଦୀନମାନଙ୍କୁ ସତତ ଦେଖି ସେତେବେଳେ କରୁଣା ଉପୁଜେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଜାଣିଲେ ସେ କରୁଣା ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.161.20
अज्ञानप्रभवो लोभो भूतानां दृश्यते सदा ।
अस्थिरत्वं च भोगानां दृष्ट्वा ज्ञात्वा निवर्तते ॥ १२.१६१.२० ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉପୁଜିଥିବା ଲୋଭ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ସଦା ଦେଖାଯାଏ। ଭୋଗର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି ଜାଣି ସେ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
12.161.21
एतान्येव जितान्याहुः प्रशान्तेन त्रयोदश ।
एते हि धार्तराष्ट्राणां सर्वे दोषास्त्रयोदश।
त्वया सत्यार्थिना नित्यं विजिता जेष्यता चते ॥ १२.१६१.२१ ॥
ଏହି ତେରକୁ ହିଁ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷ ଜିତାଯାଇଥିବା କହନ୍ତି। ଏହିସବୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ତେର ଦୋଷ। ସତ୍ୟାର୍ଥୀ ତୁମେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ଜିତିଛ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିବ।