మహాభారతం · అధ్యాయం 12.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.161.1
यतः प्रभवति क्रोधः कामो वा भरतर्षभ ।
शोकमोहौ विधित्सा च परासुत्वं तथा मदः ॥ १२.१६१.१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, క్రోధం లేదా కామం దేనినుండి పుడతాయి? శోకం, మోహం, విధిత్సా, పరాసుత్వం, అలాగే మదం కూడా దేనినుండి పుడతాయి?
12.161.2
लोभो मात्सर्यमीर्ष्या च कुत्साऽसूया कृपा भयम् ।
एतत्सर्वं महाप्राज्ञ याथातथ्येन मे वद ॥ १२.१६१.२ ॥
లోభం, మాత్సర్యం, ఈర్ష్య, నింద, అసూయ, కృప, భయం — ఇవన్నీ, మహాప్రాజ్ఞా, యథాతథంగా నాకు చెప్పండి.
12.161.3
त्रयोदशैतेऽतिबलाः शत्रवः प्राणिनां स्मृताः ।
उपासते महाराज समन्तात्पुरुषानिह ॥ १२.१६१.३ ॥
మహారాజా, ప్రాణులకు ఈ పదమూడు అతిబలమైన శత్రువులు చెప్పబడ్డారు; ఇక్కడ వారు నాలుగు వైపులా మనుషుల దగ్గర కూర్చుంటారు.
12.161.4
एते प्रमत्तं पुरुषमप्रमत्तास्तुदन्ति च ।
वृका इव विलुम्पन्ति दृष्ट्वेव पुरुषेतरान् ॥ १२.१६१.४ ॥
ఇవి ప్రమత్తుడైన మనిషిని బాధిస్తాయి, అప్రమత్తులైన వారిని కూడా బాధిస్తాయి; తోడేళ్ళు వలె ఇతర మనుషులను చూసి వారిని చీల్చివేస్తాయి.
12.161.5
एभ्यः प्रवर्तते दुःखमेभ्यः पापं प्रवर्तते ।
इति मर्त्यो विजानीयात्सततं पुरुषर्षभ ॥ १२.१६१.५ ॥
వీటినుండి దుఃఖం పుడుతుంది, వీటినుండి పాపం పుడుతుంది — పురుషశ్రేష్ఠా, మర్త్యుడు దీనిని ఎల్లప్పుడూ తెలుసుకోవాలి.
12.161.6
एतेषामुदयं स्थानं क्षयं च पृथिवीपते ।
हन्त ते कथयिष्यामि क्रोधस्योत्पत्तिमादितः।
यथातत्त्वं क्षितिपते तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.१६१.६ ॥
భూపతీ, వీటి ఉదయం, స్థానం, క్షయం గురించి, ఆదినుండి క్రోధ ఉత్పత్తిని కూడా నీకు చెబుతాను; క్షితిపతీ, నేను చెప్పేది యథార్థంగా విను.
12.161.7
लोभात्क्रोधः प्रभवति परदोषैरुदीर्यते ।
क्षमया तिष्ठते राजन्क्षमया विनिवर्तते ॥ १२.१६१.७ ॥
లోభం వల్ల కోపం పుడుతుంది; ఇతరుల దోషాల వల్ల అది రెచ్చగొట్టబడుతుంది. ఓ రాజా, క్షమతో అది నిలిచి ఉంటుంది, క్షమతోనే అది వెనక్కి మరలుతుంది.
12.161.8
संकल्पाज्जायते कामः सेव्यमानो विवर्धते ।
यदा प्राज्ञो विरमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.८ ॥
సంకల్పం వల్ల కామం పుడుతుంది; సేవించినప్పుడు అది పెరుగుతుంది. జ్ఞాని విరమించినప్పుడు అది వెంటనే నశిస్తుంది.
12.161.9
परामूया क्रोधलोभावन्तरा प्रतिमुच्यते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदाद्विनिवर्तते।
अवद्यदर्शनादेति तत्त्वज्ञानाच्च नश्यति ॥ १२.१६१.९ ॥
కోపం, లోభం పరాజయం పొందినప్పుడు మధ్యలోనే విడిచిపెట్టబడతాయి. సర్వప్రాణులపై దయతో, వైరాగ్యంతో అది మరలుతుంది. దోషాన్ని చూడటం వల్ల అది దూరమవుతుంది; తత్త్వజ్ఞానంతో అది నశిస్తుంది.
12.161.10
अज्ञानप्रभवो मोहः पापाभ्यासात्प्रवर्तते ।
यदा प्राज्ञेषु रमते तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१० ॥
అజ్ఞానం నుండి పుట్టిన మోహం పాప అభ్యాసం వల్ల కొనసాగుతుంది. జ్ఞానులతో ఆనందించినప్పుడు అది వెంటనే నశిస్తుంది.
12.161.11
विरुद्धानीह शास्त्राणि ये पश्यन्ति कुरूद्वह ।
विधित्सा जायते तेषां तत्त्वज्ञानान्निवर्तते ॥ १२.१६१.११ ॥
కురు శ్రేష్ఠుడా, ఇక్కడ విరుద్ధమైన శాస్త్రాలను చూసేవారికి వాటిని నిర్ణయించాలనే కోరిక పుడుతుంది; తత్త్వజ్ఞానంతో అది మరలుతుంది.
12.161.12
प्रीतेः शोकः प्रभवति वियोगात्तस्य देहिनः ।
यदा निरर्थकं वेत्ति तदा सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१२ ॥
ప్రీతి వల్ల శోకం పుడుతుంది; ఆ దేహధారి వియోగం వల్ల. దానిని నిరర్థకమని తెలుసుకున్నప్పుడు అది వెంటనే నశిస్తుంది.
12.161.13
परासुता क्रोधलोभादभ्यासाच्च प्रवर्तते ।
दयया सर्वभूतानां निर्वेदात्सा निवर्तते ॥ १२.१६१.१३ ॥
పరాసుతా క్రోధం, లోభం వల్ల, అలవాటు వల్ల కలుగుతుంది. సర్వ ప్రాణులపై దయ వల్ల, నిర్వేదం వల్ల అది నివర్తిస్తుంది.
12.161.14
सत्यत्यागात्तु मात्सर्यमहितानां च सेवया ।
एतत्तु क्षीयते तात साधूनामुपसेवनात् ॥ १२.१६१.१४ ॥
సత్యాన్ని విడిచిపెట్టడం వల్ల, అహితులను సేవించడం వల్ల మాత్సర్యం కలుగుతుంది. తాతా, సాధువులను సేవించడం వల్ల అది క్షీణిస్తుంది.
12.161.15
कुलाञ्ज्ञानात्तथैश्वर्यान्मदो भवति देहिनाम् ।
एभिरेव तु विज्ञातैर्मदः सद्यः प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१५ ॥
కులం, జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం వల్ల దేహధారులకు మదం కలుగుతుంది. కానీ వీటినే బాగా తెలుసుకుంటే మదం వెంటనే నశిస్తుంది.
12.161.16
ईर्ष्या कामात्प्रभवति संहर्षाच्चैव जायते ।
इतरेषां तु सत्वानां प्रज्ञया सा प्रणश्यति ॥ १२.१६१.१६ ॥
ఈర్ష్య కామం వల్ల కలుగుతుంది, సంహర్షం వల్ల కూడా పుడుతుంది. కానీ ఇతర ప్రాణులలో అది ప్రజ్ఞ వల్ల నశిస్తుంది.
12.161.17
विभ्रमाल्लोकबाह्यानां द्वेष्यैर्वाक्यैरसंमतैः ।
कुत्सा संजायते राजँल्लोकान्प्रेक्ष्याभिशाम्यति ॥ १२.१६१.१७ ॥
భ్రమ వల్ల, లోకబాహ్యుల ద్వేషపూరిత, అసమ్మత మాటల వల్ల కుత్స కలుగుతుంది. రాజా, లోకాలను చూసి అది శాంతిస్తుంది.
12.161.18
प्रतिकर्तुं न शक्ता ये बलस्थायापकारिणे ।
असूया जायते तीव्रा कारुण्याद्विनिवर्तते ॥ १२.१६१.१८ ॥
బలంగా అపకారం చేసిన వానికి ప్రతికారం చేయలేని వారికి తీవ్రమైన అసూయ కలుగుతుంది. కారుణ్యం వల్ల అది నివర్తిస్తుంది.
12.161.19
कृपणान्सततं दृष्ट्वा ततः संजायते कृपा ।
धर्मनिष्ठां यदा वेत्ति तदा शाम्यति सा कृपा ॥ १२.१६१.१९ ॥
దీనులను నిరంతరం చూసినప్పుడు అప్పుడు కరుణ కలుగుతుంది. ధర్మనిష్ఠను తెలుసుకున్నప్పుడు ఆ కరుణ శాంతిస్తుంది.
12.161.20
अज्ञानप्रभवो लोभो भूतानां दृश्यते सदा ।
अस्थिरत्वं च भोगानां दृष्ट्वा ज्ञात्वा निवर्तते ॥ १२.१६१.२० ॥
అజ్ఞానం నుండి పుట్టిన లోభం ప్రాణులలో ఎల్లప్పుడూ కనిపిస్తుంది. భోగాల అస్థిరత్వాన్ని చూసి తెలుసుకొని అతడు వెనక్కి తగ్గుతాడు.
12.161.21
एतान्येव जितान्याहुः प्रशान्तेन त्रयोदश ।
एते हि धार्तराष्ट्राणां सर्वे दोषास्त्रयोदश।
त्वया सत्यार्थिना नित्यं विजिता जेष्यता चते ॥ १२.१६१.२१ ॥
ఈ పదమూడింటినీ ప్రశాంతుడు జయించినవిగా చెబుతారు. ఇవే ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల పదమూడు దోషాలు. సత్యాన్ని కోరే నీవు వీటిని ఎల్లప్పుడూ జయించావు, ఇకముందూ జయిస్తావు.