મહાભારત · અધ્યાય 12.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.163.1
कृतार्थी यक्ष्यमाणश्च सर्ववेदान्तगश्च यः ।
आचार्यपितृकार्यार्थं स्वाध्यायार्थमथापि च ॥ १२.१६३.१ ॥
જે કૃતાર્થ છે, યજ્ઞ કરવાના છે અને સર્વ વેદાંતોમાં નિપુણ છે, તે આચાર્ય અને પિતૃકાર્ય માટે તથા સ્વાધ્યાય માટે પણ (દાનને યોગ્ય છે).
12.163.2
एते वै साधवो दृष्टा ब्राह्मणाः धर्मभिक्षवः ।
निःस्वेभ्यो देयमेतेभ्यो दानं विद्या च भारत ॥ १२.१६३.२ ॥
આ સાધુ બ્રાહ્મણો ધર્મભિક્ષુ તરીકે દેખાય છે. હે ભારત, નિર્ધનો પાસેથી આમને દાન અને વિદ્યા આપવી જોઈએ.
12.163.3
अन्यत्र दक्षिणादानं देयं भरतसत्तम ।
अन्येभ्योऽपि बहिर्वेदि न कृतान्नं विधीयते ॥ १२.१६३.३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દક્ષિણાનું દાન બીજે આપવું જોઈએ. બીજાઓને પણ વેદીની બહાર રાંધેલું અન્ન આપવાનું વિધાન નથી.
12.163.4
सर्वरत्नानि राजा हि यथार्हं प्रतिपादयेत् ।
ब्राह्मणायैव यज्ञाश्च सहान्नाः सहदक्षिणाः ॥ १२.१६३.४ ॥
રાજાએ સર્વ રત્નો યથાયોગ્ય બ્રાહ્મણને જ આપવા જોઈએ; યજ્ઞો પણ અન્ન અને દક્ષિણા સહિત બ્રાહ્મણ માટે જ હોવા જોઈએ.
12.163.5
अन्येभ्यो विमलाचारा यजन्ते गुणतः सदा ।
यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये।
अधिकं चापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति ॥ १२.१६३.५ ॥
વિમલાચારીઓ બીજાઓ માટે સદા ગુણ અનુસાર યજ્ઞ કરે છે; જેની પાસે સેવકોના નિર્વાહ માટે ત્રણ વર્ષનું અન્ન પૂરતું અને તેથી પણ વધારે હોય, તે સોમપાન કરવાને યોગ્ય છે.
12.163.6
यज्ञश्चेत्प्रतिरुद्धः स्यादंशेनैकेन यज्वनः ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण धार्मिके सति राजनि ॥ १२.१६३.६ ॥
યજ્ઞ કરનાર બ્રાહ્મણનો યજ્ઞ એક અંશથી પણ રોકાય, તો ખાસ કરીને ધાર્મિક રાજા હોય ત્યારે (તે અયોગ્ય છે).
12.163.7
यो वैश्यः स्याद्बहुपशुर्हीनक्रतुरसोमपः ।
कुटुम्बात्तस्य तद्वित्तं यज्ञार्थं पार्थिवो हरेत् ॥ १२.१६३.७ ॥
જે વૈશ્ય ઘણાં પશુઓવાળો હોય પણ યજ્ઞરહિત અને સોમપાન ન કરનાર હોય, તેના કુટુંબમાંથી રાજાએ યજ્ઞ માટે તેનું ધન લેવું.
12.163.8
आहरेद्द्रुह्यतः किंचित्कामं शूद्रस्य वेश्मनि ।
न हि वेश्मनि शूद्रस्य किंचिदस्ति परिग्रहः ॥ १२.१६३.८ ॥
જે બીજાને હાની કરે તેની પાસેથી ઇચ્છા મુજબ કંઈક લઈ શકાય; શૂદ્રના ઘરમાં સંગ્રહેલું ધન કંઈ હોતું નથી.
12.163.9
योऽनाहिताग्निः शतगुरयज्वा त्त सहस्रगुः ।
तयोरपि कुटुम्बाभ्यामाहरेदविचारयन् ॥ १२.१६३.९ ॥
જે અગ્નિહોત્ર રાખતો નથી, સો ગાયોનો માલિક છે અને યજ્ઞ કરતો નથી, અને જે હજાર ગાયોનો માલિક છે - આ બેના કુટુંબમાંથી પણ વિચાર કર્યા વિના લેવું.
12.163.10
अदातृभ्यो हरेद्वित्तं विख्याप्य नृपतिः सदा ।
तथैवाचरतो धर्मो नृपतेः स्यादथाखिलः ॥ १२.१६३.१० ॥
જે દાન આપતા નથી તેમની પાસેથી રાજાએ હંમેશાં ધન જાહેર કરીને લેવું; આ રીતે આચરણ કરનાર રાજાનો ધર્મ સંપૂર્ણ થાય છે.
12.163.11
तथैव सप्तमे भक्ते भक्तानि षडनश्नतः ।
अश्वस्तनविभागेन हर्तव्यं हीनकर्मणः ॥ १२.१६३.११ ॥
એ જ રીતે, સાતમા ભોજનમાં છ ભોજન ન લેનાર હીનકર્મીથી, આવતીકાલના આહારના ભાગ તરીકે અશ્વસ્તન-વિભાગ પ્રમાણે લેવું.
12.163.12
खलात्क्षेत्रात्तथागाराद्यतो वाऽप्युपपद्यते ।
आख्यातव्यं नृपस्यैतत्पृच्छतोऽपृच्छतोपि वा।
न तस्मै धारयेद्दण्डं राजा धर्मेण धर्मवित् ॥ १२.१६३.१२ ॥
ખળામાંથી, ખેતરમાંથી, ઘરમાંથી, અથવા જ્યાંથી મળ્યું હોય ત્યાંથી, પૂછ્યું હોય કે ન પૂછ્યું હોય, આ રાજાને જણાવવું; ધર્મજ્ઞ રાજાએ તેના પર દંડ ન લગાવવો.
12.163.13
क्षत्रियस्य तु बालिश्याद्ब्राह्मणः क्लिश्यते क्षुधा ।
श्रुतशीले समाज्ञाय वृत्तिमस्य प्रकल्पयेत् ॥ १२.१६३.१३ ॥
ક્ષત્રિયની મૂર્ખતાથી બ્રાહ્મણ ભૂખથી પીડાય, તો તેનું શ્રુત અને શીલ બરાબર જાણીને તેની આજીવિકાની વ્યવસ્થા કરવી.
12.163.14
अथैनं परिरक्षेत पिता पुत्रमिवौरसम्। ॥ १२.१६३.१४ ॥
પછી જેમ પિતા પોતાના ઔરસ પુત્રનું રક્ષણ કરે, તેમ તેનું રક્ષણ કરવું.
12.163.15
इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेदब्दपर्यये ।
अविकल्पः पुरा धर्मो धर्मवादैस्तु केवलः ॥ १२.१६३.१५ ॥
વર્ષના અંતે હંમેશાં વૈશ્વાનરી ઇષ્ટિ કરવી. પૂર્વકાળમાં ધર્મવાદીઓએ કહેલો આ ધર્મ કેવળ એક જ, વિકલ્પરહિત હતો.
12.163.16
विश्वैर्देवैश्च साध्यैश्च ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः ।
आपत्सु गरणाद्भीतैर्लिङ्गः प्रतिनिधीकृतः ॥ १२.१६३.१६ ॥
વિશ્વદેવો, દેવો, સાધ્યો, બ્રાહ્મણો અને મહર્ષિઓએ આપત્તિકાળમાં ઝેરથી ડરીને આના પ્રતિનિધિરૂપે લિંગ (સાંકેતિક નિયમ) સ્થાપ્યો.
12.163.17
प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते ।
स नाप्नोति फलं तस्य प्रेत्य चेह च दुर्मतिः ॥ १२.१६३.१७ ॥
સમર્થ હોવા છતાં જે પ્રથમ વિધાનને છોડીને અનુકલ્પ પ્રમાણે વર્તે છે, તે દુર્બુદ્ધિ તેનું ફળ આ લોકમાં કે પરલોકમાં મેળવતો નથી.
12.163.18
न ब्राह्मणो वेदयीत किंचिद्राजनि धर्मवित् ।
अविद्यावेदनाद्विद्यात्स्ववीर्यं वीर्यवत्तरम्।
तस्माद्राज्ञः सदा तेजो दुःसहं ब्रह्मवादिनाम् ॥ १२.१६३.१८ ॥
ધર્મજ્ઞ બ્રાહ્મણે રાજાને કંઈ પણ જણાવવું નહીં. અવિદ્યા જાહેર કરવાથી પોતાનું જ વીર્ય વધુ બળવાન જણાય છે. તેથી રાજાનું તેજ બ્રહ્મવાદીઓ માટે સદા અસહ્ય છે.
12.163.19
मन्ता शास्ता विधाता च ब्राह्मणो देव उच्यते ।
तस्मिन्नाकुशलं ब्रूयान्न शुष्कामीरयेद्गिरम् ॥ १२.१६३.१९ ॥
મંતા, શાસ્તા અને વિધાતા એવા બ્રાહ્મણને દેવ કહેવામાં આવે છે. તેના વિશે અશુભ ન બોલવું, અને સૂકી વાણી ન ઉચ્ચારવી.
12.163.20
क्षत्रियो बाहुवीर्येण तरेदापदमात्मनः ।
धनैर्वैश्यश्च शुद्रश्च मन्त्रैर्होमैश्च वै द्विजः ॥ १२.१६३.२० ॥
ક્ષત્રિયે પોતાના બાહુબળથી આપત્તિ તરવી; વૈશ્ય અને શૂદ્રે ધનથી, અને દ્વિજે મંત્રો તથા હોમથી.
12.163.21
नैव कन्या न युवतिर्नामन्त्रज्ञो न बालिशः ।
परिवेष्टाऽग्निहोत्रस्य भवेन्नासंस्कृतस्तथा ॥ १२.१६३.२१ ॥
કન્યા નહીં, યુવતી નહીં, આમંત્રણમંત્ર ન જાણનાર નહીં, મૂર્ખ નહીં, અને અસંસ્કૃત પણ નહીં — અગ્નિહોત્રનો પરિવેષ્ટા થાય.
12.163.22
नरके निपतन्त्येते जुह्वानाः सवनस्य तत् ।
तस्माद्वैतानकुशलो होता स्याद्वेदपारगः ॥ १२.१६३.२२ ॥
સવનમાં આહુતિ આપનારા આ નિયમો તોડે તો નરકમાં પડે છે. તેથી વૈતાનમાં કુશળ ન હોય તેવો વેદપારંગત હોતા થવો જોઈએ.
12.163.23
प्राजापत्यमदत्त्वा च अग्न्याधेयस्य दक्षिणाम् ।
अनाहिताग्निरिति सं प्रोच्यते धर्मदर्शिभिः ॥ १२.१६३.२३ ॥
પ્રાજાપત્ય અને અગ્ન્યાધેયની દક્ષિણા ન આપનારને ધર્મદર્શીઓ અનાહિતાગ્નિ કહે છે.
12.163.24
पुण्यान्यन्यानि कुर्वीत श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
अनाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्न यजेत कथंचन ॥ १२.१६३.२४ ॥
શ્રદ્ધાવાન અને જિતેન્દ્રિય વ્યક્તિએ બીજાં પુણ્યકર્મો કરવાં; દક્ષિણા ન મળી હોય એવા યજ્ઞોથી કદી યજન ન કરવું.
12.163.25
प्रजाः पंशूश्च स्वर्गं च हन्ति यज्ञो ह्यदक्षिणः ।
इन्द्रियाणि यशः कीर्तिभायुश्चाप्यवकृन्तति ॥ १२.१६३.२५ ॥
દક્ષિણા વિનાનો યજ્ઞ પ્રજા, પશુઓ અને સ્વર્ગનો નાશ કરે છે; ઇન્દ્રિયો, યશ, કીર્તિ અને આયુષ્યને પણ તે કાપી નાખે છે.
12.163.26
उदक्यामासते ये च द्विजाः केचिदनग्नयः ।
कुलं चाश्रोत्रियं येषां सर्वे ते शूद्रकर्मिणः ॥ १२.१६३.२६ ॥
અશુદ્ધ સ્ત્રીઓ સાથે રહેનારા, અગ્નિહીન કેટલાક દ્વિજો, જેમના કુળમાં વેદજ્ઞ નથી - તેઓ સૌ શૂદ્રકર્મ કરનારા છે.
12.163.27
उदपानोदके ग्रामे ब्राह्मणो वृपलीयतिः ।
अपित्वा द्वादश समाः शूद्रकर्मैव गच्छति ॥ १२.१६३.२७ ॥
કૂવા અને પાણીવાળા ગામમાં શૂદ્ર જેવું આચરણ કરનાર બ્રાહ્મણ બાર વર્ષ પાણી પીધા વિના શૂદ્રકર્મમાં જ જાય છે.
12.163.28
अभार्यी शयने विभ्रच्छूद्रं वृद्धं च वै द्विजः ।
अब्राह्मणं भन्यमानस्तृणेष्वासीत पृष्ठतः।
तथा संशुध्यते राजञ्शृणु चात्र वचो मम ॥ १२.१६३.२८ ॥
પત્ની વિનાનો દ્વિજ શય્યા પર શૂદ્ર કે વૃદ્ધને ધારણ કરે, અથવા અબ્રાહ્મણ દ્વારા માર ખાય, તો તેણે ઘાસ પર પાછળથી બેસવું. આ રીતે તે શુદ્ધ થાય છે. હે રાજન્, મારું આ વચન સાંભળો.
12.163.29
यदेकरात्रेण करोति पापं ।
कृष्णं वर्णं ब्राह्मणः सेवमानः।
स्थानासनाभ्यां विहरन्वती स ।
त्रिभिर्वर्षैः शमयेदात्मपापम् ॥ १२.१६३.२९ ॥
એક રાતમાં થયેલું પાપ, કૃષ્ણવર્ણ (શૂદ્ર)ની સેવા કરનાર બ્રાહ્મણે, ઊભા રહેવા અને બેસવાના નિયમો સાથે વ્રત કરતાં ફરીને ત્રણ વર્ષમાં પોતાના પાપને શાંત કરવું.
12.163.30
न नर्मयुक्तमतृतं हिनस्ति ।
न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले।
प्राणात्यये सर्वधनापहारे ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ १२.१६३.३० ॥
મજાકમાં બોલાયેલું અસત્ય નુકસાન કરતું નથી; હે રાજન્, સ્ત્રીઓ વચ્ચે, લગ્નકાળે, પ્રાણસંકટમાં, કે સર્વ ધન હરાઈ જતાં — આ પાંચ પ્રકારનાં અસત્યોને નિષ્પાપ કહેવાયાં છે.
12.163.31
श्रद्दधानः शुभां विद्यां हीनादपि समाप्नुयात् ।
सुवर्णमपि चामेध्यादाददीताविचारयन् ॥ १२.१६३.३१ ॥
શ્રદ્ધાવાન માણસ નીચ વ્યક્તિ પાસેથી પણ શુભ વિદ્યા મેળવી શકે; અશુદ્ધ સ્થાનેથી પણ સોનું અચકાયા વિના લઈ શકે.
12.163.32
स्त्रीरत्नं दुष्कुलाच्चापि विषादप्यमृतं पिबेत् ।
अदूष्या हि स्त्रियो रत्नमाप इत्येव धर्मतः ॥ १२.१६३.३२ ॥
સ્ત્રીરત્નને દુષ્ટ કુળમાંથી પણ સ્વીકારવું, જેમ વિષમાંથી પણ અમૃત પીવું. સ્ત્રીઓ નિર્દોષ છે; પાણીની જેમ, ધર્મ અનુસાર એમ જાણવું.
12.163.33
गोब्राह्मणहितार्थं च वर्णानां संकरेषु च ।
वैश्यो गृह्णीत शस्त्राणि परित्राणार्थमात्मनः ॥ १२.१६३.३३ ॥
ગાય અને બ્રાહ્મણોના હિત માટે, અને વર્ણસંકરના સમયે, વૈશ્યે પોતાના રક્ષણ માટે શસ્ત્રો ધારણ કરવા.
12.163.34
सुरापो ब्रह्महा चैव गुरुतल्पगतस्तथा ।
अचिरेण महाराज पतितो वै भवत्युत ॥ १२.१६३.३४ ॥
મદ્યપાન કરનાર, બ્રાહ્મણની હત્યા કરનાર અને ગુરુપત્ની સાથે સંગ કરનાર, હે મહારાજ, તે જલ્દી પતિત થાય છે.
12.163.35
सुवर्णहरणं स्तैन्यं विप्रस्वं चेति पातकम् ।
विहारो मद्यपानं च अगम्यागमनं तथा ॥ १२.१६३.३५ ॥
સોનું ચોરવું, ચોરી, બ્રાહ્મણનું ધન હરવું—આ પાપ છે; વિહાર, મદ્યપાન અને અગમ્યગમન પણ એવાં જ.
12.163.36
पतितैः संप्रयोगश्च ब्राह्मणीयोनितस्तथा ।
अनिर्देश्यानि मन्यन्ते प्राणान्तानीति धारणा ॥ १२.१६३.३६ ॥
પતિતો સાથે સંસર્ગ અને બ્રાહ્મણી યોનિમાંથી જન્મેલા પણ એવા જ; પ્રાણાંત સુધીની શિક્ષા એવી માન્યતા છે.
12.163.37
संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ।
याजनाध्यापनाद्दानान्न तु यानासनाशनात् ॥ १२.१६३.३७ ॥
પતિત સાથે આચરણ કરનાર એક વર્ષમાં પોતે પણ પતિત થાય છે—યાજન, અધ્યાપન અને દાનથી; પણ યાન, આસન કે ભોજન વહેંચવાથી નહીં.
12.163.38
एतानि हित्वातोऽन्यानि निर्देश्यानीति धारणा ।
निर्देश्यकेन विधिना कालेनाव्यसनी भवेत् ॥ १२.१६३.३८ ॥
આ સિવાયની બીજી બાબતો જ નિર્દેશ્ય (જાહેર કરવા યોગ્ય) છે, એવી ધારણા છે; નિર્દેશ્ય વિધિથી, યોગ્ય સમયે તે વ્યસનમુક્ત થાય.
12.163.39
अनुत्तीर्य न होतव्यं प्रेतकर्मण्युपाश्रिते ।
त्रिषु त्वेतेषु पूर्वेषु न कुर्वीत विचारणम् ॥ १२.१६३.३९ ॥
પ્રેતકર્મ આરંભાયા પછી તેને પૂર્ણ કર્યા વિના હોમ ન કરવો; પણ આ ત્રણ પૂર્વના વિષયોમાં વિચારણા ન કરવી.
12.163.40
अमात्यान्वा गुरून्वापि जह्याद्धर्मेण धार्मिकः ।
प्रायश्चित्तान्यकुर्वाणा नैते कुर्वन्ति संविदम् ॥ १२.१६३.४० ॥
ધાર્મિક માણસે ધર્મ અનુસાર અમાત્યો કે ગુરુઓનો પણ ત્યાગ કરવો, જો તેઓ પ્રાયશ્ચિત્ત ન કરે; આ લોકો કરાર કરતા નથી.
12.163.41
अधर्मकारी धर्मेण तपसा हन्ति किल्विषम् ।
ब्राह्मणायावगुर्येत स्पृष्टे गुरुतरं भवेत् ॥ १२.१६३.४१ ॥
અધર્મ કરનાર ધર્મ અને તપથી પાપનો નાશ કરે છે; બ્રાહ્મણ સામે (અપરાધ) કબૂલ કરવો; (બ્રાહ્મણને) સ્પર્શ કરે તો પાપ વધુ ભારે થાય છે.
12.163.42
अस्तेनं स्तेन इत्युक्त्वा द्विगुणं पापमाप्नुयात् ।
त्रिभागं ब्रह्महत्यायाः कन्यां प्राप्नोति दुष्यति।
यस्तु दूषयिता तस्याः शेषं प्राप्नोति पाप्मनः ॥ १२.१६३.४२ ॥
નિર્દોષને 'ચોર' કહેનાર બમણું પાપ મેળવે છે; કન્યાને મેળવીને તેને દૂષિત કરનાર બ્રહ્મહત્યાના પાપનો ત્રીજો ભાગ મેળવે છે; અને જે તેને દૂષિત કરે છે તે પાપનો બાકીનો ભાગ મેળવે છે.
12.163.43
ब्राह्मणानवगर्ह्येह स्पृष्ट्वा गुरुतरं भवेत् ।
वर्षाणां हि शतं पापः प्रतिष्ठां नाधिगच्छति ॥ १२.१६३.४३ ॥
અહીં બ્રાહ્મણોની નિંદા કરીને અથવા તેમને પ્રહાર કરીને પાપ વધુ ભારે થાય છે. પાપી સો વર્ષ સુધી સ્થિર આશ્રય પામતો નથી.
12.163.44
सहस्रं चैव वर्षाणां निपत्य नरकं वसेत् ।
तस्मान्नैवावगुर्याद्धि नैव जातु निपातयेत् ॥ १२.१६३.४४ ॥
હજાર વર્ષ સુધી નરકમાં પડીને વાસ કરવો પડે છે. તેથી ક્યારેય નિંદા ન કરવી અને ક્યારેય કોઈને પાડવા નહીં.
12.163.45
शोणितं यावतः पांसून्संगृह्णीयाद्द्विजक्षतात् ।
तावतीः स समा राजन्नरके प्रतिपद्यते ॥ १२.१६३.४५ ॥
હે રાજન, દ્વિજના ઘામાંથી લોહીમાં જેટલા ધૂળના કણ ભેગા થાય, તેટલાં વર્ષ તે નરકમાં રહે છે.
12.163.46
भ्रूणहाऽऽहवमध्ये तु शुध्यते शस्त्रपाततः ।
आत्मानं जुहुयादग्नौ समिद्धे तेन शुध्यते ॥ १२.१६३.४६ ॥
ભ્રૂણહત્યા કરનાર યુદ્ધની મધ્યમાં શસ્ત્રપાતથી શુદ્ધ થાય છે. અથવા પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પોતાને આહુતિ આપે તો તેનાથી શુદ્ધ થાય છે.
12.163.47
सुरापो वारुणीमुष्णां पीत्वा पापाद्विमुच्यते ॥ १२.१६३.४७ ॥
સુરાપાન કરનાર ગરમ વારુણી પીને પાપથી મુક્ત થાય છે.
12.163.48
तया स काये निर्दग्धे मृत्युं वा प्राप्य शुध्यति ।
लोकांश्च लभते विप्रो नान्यथा लभते हि सः ॥ १२.१६३.४८ ॥
તેનાથી શરીર બળી જાય ત્યારે, અથવા મૃત્યુ પામીને તે શુદ્ધ થાય છે. તે વિપ્ર લોકો પામે છે; અન્યથા પામતો નથી.
12.163.49
गुरुतल्पमधिष्ठाय दुरात्मा पापचेतनः ।
शिलां ज्वलन्तीमासाद्य मृत्युना सोभिशुध्यति ॥ १२.१६३.४९ ॥
ગુરુપત્નીની શય્યા પર ચઢેલો દુરાત્મા, પાપી મનવાળો, બળતી શિલા પર પહોંચીને મૃત્યુ દ્વારા શુદ્ધ થાય છે.
12.163.50
अधवा शिश्नवृषणावादायाञ्जलिना स्वयम् ।
नैर्ऋतीं दिशमास्थाय निपतेत्सत्वजिह्मगः ॥ १२.१६३.५० ॥
અથવા પોતે લિંગ અને અંડકોષ અંજલિમાં લઈને, નૈર્ઋતી દિશાનો આશરો લઈ, વક્ર સ્વભાવવાળો પડવો જોઈએ.
12.163.51
ब्राह्मणार्थेऽपि वा प्राणान्संत्यजंस्तेन शुध्यति ॥ १२.१६३.५१ ॥
અથવા બ્રાહ્મણ માટે પ્રાણ ત્યાગતાં પણ તેનાથી તે શુદ્ધ થાય છે.
12.163.52
अश्वमेधेन वाऽपीष्ट्वा अथवा गोसवेन वा ।
मरुत्सोमेन वा सम्यगिह प्रेत्य च पूज्यते ॥ १२.१६३.५२ ॥
અશ્વમેધ યજ્ઞ કરીને, અથવા ગોસવ કે મરુત્સોમ યજ્ઞ કરીને, અહીં પણ અને મૃત્યુ પછી પણ તે યોગ્ય રીતે પૂજાય છે.
12.163.53
तथैव द्वादशसमाः कापोतं धर्ममाचरेत् ।
एककालं चरेद्भैक्षं स्वकर्मोदाहरञ्जने ॥ १२.१६३.५३ ॥
એ જ રીતે બાર વર્ષ સુધી કપોત ધર્મનું આચરણ કરે; દિવસમાં એક વાર ભિક્ષા માટે જાય; અને લોકો વચ્ચે પોતાના કર્મનું ઉચ્ચારણ કરે.
12.163.54
एवं वा तपसा युक्तो ब्रह्महा सवनी भवेत् ।
एवं गर्भमविज्ञातमात्रेयीं वा निपातयेत् ॥ १२.१६३.५४ ॥
અથવા આ રીતે તપથી યુક્ત બ્રહ્મહત્યારો સવની (સોમયજ્ઞ કરનારો) થવો જોઈએ; એ જ રીતે અજ્ઞાત ગર્ભને પાડે.
12.163.55
द्विगुणा ब्रह्महत्या वै आत्रेयीहिंसने भवेत् ।
सुरापी नियताहारो ब्रह्मचारी क्षपाचरः ॥ १२.१६३.५५ ॥
આત્રેયીની હિંસામાં બ્રહ્મહત્યાનું બમણું પાપ થાય છે. મદ્યપાન કરનાર, નિયમિત આહારી, બ્રહ્મચારી અને રાત્રે વિચરનાર (વ્રત કરે).
12.163.56
ऊर्ध्वं त्रिभ्योऽपि वर्षेभ्यो यजेताग्निष्टुता परम् ।
ऋषभैकसहस्रं वा गा दत्त्वा शौचमाप्नुयात् ॥ १२.१६३.५६ ॥
ત્રણ વર્ષ પછી પણ અગ્નિષ્ટુત યજ્ઞ વડે યજન કરે. અથવા એક હજાર વૃષભ અને ગાયો દાન કરીને શુદ્ધિ મેળવે.
12.163.57
वैश्यं दत्त्वा तु वर्षे द्वे ऋषभैकशतं च गाः ।
शूद्रं हत्वाऽब्दमेवैकमृषभं च शतं च गाः ॥ १२.१६३.५७ ॥
વૈશ્યને મારીને બે વર્ષ સુધી સો વૃષભ અને ગાયો દાન કરે. શૂદ્રને મારીને એક વર્ષ એક વૃષભ અને સો ગાયો દાન કરે.
12.163.58
श्ववराहखरान्हत्वा शौद्रमेव व्रतं चरेत् ।
मार्जारचाषमण्डूकान्काकं व्यालं च मूषिकम् ॥ १२.१६३.५८ ॥
કૂતરો, ભૂંડ, ગધેડાને મારીને શૂદ્રનું જ વ્રત કરે. બિલાડી, ચાષ પક્ષી, દેડકા, કાગડો, સાપ, ઉંદર (મારે તો પણ).
12.163.59
उक्तः पशुवधे दोषो राजन्प्राणिनिपातनात् ।
अनस्थिकेषु गोमूत्रं पानमेकं प्रचक्षते।
प्रायश्चित्तान्यथान्यानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥ १२.१६३.५९ ॥
હે રાજન, પશુવધ અને પ્રાણીહત્યામાં દોષ કહ્યો છે. હાડકા વગરના જીવોના કિસ્સામાં ગોમૂત્ર એક વાર પીવું (પ્રાયશ્ચિત્ત) કહેવાય છે.
12.163.60
तल्पे वाऽन्यस्य चौर्ये च पृथक् संवत्सरं चरेत् ।
त्रीणि श्रोत्रियभार्यायां परदारे च द्वे स्मृते ॥ १२.१६३.६० ॥
બીજાની શય્યામાં (વ્યભિચાર) કે ચોરીમાં અલગ અલગ એક વર્ષ વ્રત કરે. શ્રોત્રિયની પત્ની માટે ત્રણ વર્ષ અને પરસ્ત્રી માટે બે વર્ષ સ્મૃતિમાં કહ્યા છે.
12.163.61
काले चतुर्थे भुञ्जानो ब्रह्मचारी व्रती भवेत् ।
स्थानासनाभ्यां विहरेत्रिरह्नाऽभ्युपयन्नपः ॥ १२.१६३.६१ ॥
યોગ્ય સમયે, ચોથા પ્રહરે ભોજન કરતાં, બ્રહ્મચારી અને વ્રતધારી રહેવું; ઊભા રહીને અને બેસીને વિચરવું, અને દિવસમાં ત્રણ વાર જળનું આચમન કરવું.
12.163.62
ऐवमेव चरन्राजंस्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ।
एवमेव निराकर्ता यश्चाग्नीनपविध्यति ॥ १२.१६३.६२ ॥
હે રાજન, એ જ રીતે આચરણ કરનાર તે પાપથી મુક્ત થાય છે; જે અગ્નિઓનો ત્યાગ કરે છે તેના માટે પણ એ જ રીત.
12.163.63
त्यजत्यकारणे यश्च पितरं मातरं गुरुम् ।
पतितः स्यात्स कौरव्य यथा धर्मेषु निश्चयः ॥ १२.१६३.६३ ॥
જે કારણ વિના પિતા, માતા કે ગુરુનો ત્યાગ કરે છે, તે હે કૌરવ્ય, પતિત થાય છે; ધર્મોની બાબતમાં આ નિશ્ચય છે.
12.163.64
ग्रासाच्छादनयानं च शयनं ह्यासनं तथा ।
ब्रह्मचारी द्विजेभ्यश्च दत्त्वा पापात्प्रमुच्यते ॥ १२.१६३.६४ ॥
ભોજન, વસ્ત્ર, વાહન, શય્યા અને આસન—આ બ્રહ્મચારી થઈને દ્વિજોને દાન કરીને માણસ પાપથી મુક્ત થાય છે.
12.163.65
भार्यायां व्यभिचारिण्यां निरुद्धायां विशेषतः ।
यत्पुंसः परदारेषु तदेनां चारयेद्व्रतम्। ॥ १२.१६३.६५ ॥
પત્ની વ્યભિચારિણી હોય, ખાસ કરીને તેને રોકી રાખી હોય ત્યારે, પુરુષે પરસ્ત્રીઓ સંબંધી કરેલા પાપ માટે તેને પણ વ્રત કરાવવું.
12.163.66
श्रेयांसं शयने हित्वा पापीयांसं समृच्छति ।
श्वभिस्तमर्दयेद्राजा संस्थाने बहुविस्तरे ॥ १२.१६३.६६ ॥
જે શ્રેષ્ઠને શય્યા પર છોડીને વધુ પાપી પાસે જાય છે, તેને રાજાએ વિશાળ સ્થાનમાં કૂતરાઓથી પીડિત કરાવવો.
12.163.67
पुमांसं बन्धयेत्पाशैः शयने तप्त आयसे ।
अप्यादधीत दारूणि तत्र दह्येत पापकृत ॥ १२.१६३.६७ ॥
પુરુષને પાશોથી બાંધીને તપેલા લોખંડના પલંગ પર સુવડાવવો; તેની નીચે લાકડાં મૂકવાં; ત્યાં જ એ પાપી બળી જાય.
12.163.68
एव दण्डो महाराज स्त्रीणां भर्तृव्यतिक्रमे ।
संवत्सारोऽभिशस्तस्य दुष्टस्य द्विगुणो भवेत् ॥ १२.१६३.६८ ॥
હે મહારાજ, પતિનું ઉલ્લંઘન કરનારી સ્ત્રીઓ માટે આ જ દંડ છે; આરોપી દુષ્ટ માટે એક વર્ષનો દંડ બમણો હોવો જોઈએ.
12.163.69
द्वे तस्य त्रीणि वर्षाणि चत्वारि सहसेविनः ।
कुमारः पञ्चवर्षाणि चरेद्भैक्षं मुनिव्रतः ॥ १२.१६३.६९ ॥
બળજબરીથી સંગ કરનારને બે, ત્રણ કે ચાર વર્ષ; કુમારે પાંચ વર્ષ મુનિવ્રત પાળીને ભિક્ષા માંગવી.
12.163.70
परिवित्तिः परिवेत्ता या चैव परिविद्यते ।
पाणिग्राहस्त्वधर्मेण सर्वे ते पतिताः स्मृताः ॥ १२.१६३.७० ॥
પરિવિત્તિ, પરિવેત્તા, જે કન્યા પરિવિદ્યમાન થાય છે, અને અધર્મથી પાણિગ્રહણ કરનાર — એ સૌ પતિત ગણાયા છે.
12.163.71
चरेयुः सर्व एवैते वीरहा यद्व्रतं चरेत् ।
चान्द्रायणं चरेन्मासं कृच्छ्रं वा पापशुद्धये ॥ १२.१६३.७१ ॥
વીરહત્યા કરનાર જે વ્રત કરે, તે જ આ સૌએ કરવું; પાપશુદ્ધિ માટે એક માસ ચાંદ્રાયણ અથવા કૃચ્છ્ર વ્રત કરવું.
12.163.72
परिवेत्ता प्रयच्छेता तां स्नुषां परिवित्तये ।
ज्येष्ठेन त्वभ्यनुज्ञातो यवीयाप्यनन्तरम्।
एनसो मोक्षमाप्नोति तौ च सा चैव धर्मतः ॥ १२.१६३.७२ ॥
પરિવેત્તાએ એ પુત્રવધૂને પરિવિત્તિને આપવી; જ્યેષ્ઠની અનુમતિથી પછી નાનો પણ (લગ્ન કરી શકે). તે પાપથી મુક્તિ પામે છે; તે બંને અને તે સ્ત્રી પણ ધર્મ અનુસાર મુક્ત થાય છે.
12.163.73
अमानुषीषु गोवर्जमनादिष्टं न दुष्यति ।
अधिष्ठातारमत्तारं पशूनां पुरुषं विदुः ॥ १२.१६३.७३ ॥
અમાનુષી સ્ત્રીઓમાં, ગાય સિવાય, આજ્ઞા ન અપાયેલું કરે તો તે દૂષિત થતો નથી; પશુઓના અધિષ્ઠાતા અને ભક્ષક પુરુષને જ તેઓ જાણે છે.
12.163.74
परिधायोर्ध्ववालं तु पात्रमादाय मृन्मयम् ।
चरेत्सप्तगृहान्भैक्षं स्वकर्म परिकीर्तयन् ॥ १२.१६३.७४ ॥
ઊંચી પૂંછડીવાળું ધારણ કરીને, માટીનું પાત્ર લઈને, સાત ઘરોમાં ભિક્ષા માગતાં ફરવું; પોતાના કર્મની ઘોષણા કરતાં.
12.163.75
तथैव लब्धभोजी स्याद्द्वादशाहात्स शुध्यति ।
चरेत्संवत्सरं चापि तद्व्रतं येन कृन्तति ॥ १२.१६३.७५ ॥
એ જ રીતે જે મળે તે ખાનારો થવો; બાર દિવસ પછી તે શુદ્ધ થાય છે. એ વ્રત એક વર્ષ સુધી પણ આચરવું, જેનાથી તે (પાપ) કાપી નાખે છે.
12.163.76
भवेत्तु मानुषेष्वेवं प्रायश्चिमनुत्तमम् ।
दानं वा दानशक्तेषु सवेर्मतत्प्रकल्पयेत् ॥ १२.१६३.७६ ॥
મનુષ્યોમાં આ રીતે ઉત્તમ પ્રાયશ્ચિત્ત હોય; અથવા દાન આપવા સમર્થોને માટે દાન જ હોય; આ મત સૌ માટે નક્કી કરવો.
12.163.77
अनास्तिकेषु गोमात्रं दानमेकं प्रचक्षते ।
श्ववराहमनुष्याणां कुक्कुटस्य खरस्य च ॥ १२.१६३.७७ ॥
નાસ્તિકોને માટે માત્ર ગાયનું દાન એક જ (પ્રાયશ્ચિત્ત) કહેવાય છે; કૂતરો, ભૂંડ, મનુષ્ય, કૂકડો અને ગધેડાના વિષયમાં પણ.
12.163.78
मांसं मूत्रं पुरीषं च प्राश्य संस्कारमर्हति ।
ब्राह्मणस्तु सुरापस्य गन्धमादाय सोमपाः ॥ १२.१६३.७८ ॥
માંસ, મૂત્ર અને મળ ખાધા પછી તે સંસ્કારને યોગ્ય બને છે; પરંતુ બ્રાહ્મણ, સુરાપીનાની ગંધ લે તો, સોમપાન કરનારાઓને (સુરાની ગંધ લાગે છે).
12.163.79
अपख्यहं पिबेदुष्णाः संयतात्मा जितेन्द्रियः ।
अपः पीत्वा तु स पुनर्वायुभक्षो भवेन्त्र्यहम् ॥ १२.१६३.७९ ॥
આત્મસંયમી અને ઇન્દ્રિયજયી માણસે ગરમ પાણી પીવું. પાણી પીધા પછી તેણે ત્રણ દિવસ માત્ર વાયુનો આહાર કરવો.
12.163.80
एवमेतत्समुद्दिष्टं प्रायश्चित्तिषेवणम् ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण यदज्ञानेन जायते ॥ १२.१६३.८० ॥
આ રીતે પ્રાયશ્ચિત્તનું આચરણ કહેવામાં આવ્યું છે; ખાસ કરીને અજ્ઞાનથી બ્રાહ્મણને થતા દોષ માટે તે લાગુ પડે છે.