ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.166.1
पितामह महाप्राज्ञ कुरूणां प्रीतिवर्धन ।
प्रश्नं कंचित्प्रवक्ष्यामि तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१६६.१ ॥
ହେ ପିତାମହ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, କୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବୃଦ୍ଧିକାରୀ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବି; ତାହା ମୋତେ ବୁଝାଇବା ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ।
12.166.2
कीदृशा मानवाः सेव्याः कै प्रीति परमा भवेत् ।
आयत्यां च तदात्वे च के क्षमास्तान्वदस्व मे ॥ १२.१६६.२ ॥
କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସେବା କରିବା ଉଚିତ, କିଏ ପରମ ପ୍ରୀତି ଆଣେ? ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନରେ କିଏ ସମର୍ଥ? ସେମାନଙ୍କୁ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.166.3
न हि तत्र धनं स्फीतं न च संबन्धिबान्धवाः ।
तिष्ठन्ति यत्र सुहृदस्तिष्ठन्तीति मतिर्मम ॥ १२.१६६.३ ॥
ଯେଉଁଠି ପ୍ରଚୁର ଧନ ନଥାଏ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି ନାହିଁ — ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସୁହୃଦମାନେ ରହନ୍ତି, ଏହା ମୋ ମତ।
12.166.4
दुर्लभो हि सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत् ।
एतद्धर्मभृतां श्रेष्ठ सर्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१६६.४ ॥
ଶୁଣୁଥିବା ସୁହୃଦ୍ ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ହିତକାରୀ ସୁହୃଦ୍ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏ ସମସ୍ତ ଆପଣ ବୁଝାଇବା ଉଚିତ।
12.166.5
सन्धेयान्पुरुषान्राजन्नसन्धेयांश्च तत्त्वतः ।
वदतो मे निबोध त्वं निखिलेन युधिष्ठिर ॥ १२.१६६.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ କହୁଛି; ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୋର କଥା ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝ।
12.166.6
लुब्धः क्रूरस्त्यक्तधर्मा निकृतिः शठ एव च ।
क्षुद्रः पापसमाचारः सर्वशङ्की तथाऽलसः ॥ १२.१६६.६ ॥
ଲୋଭୀ, କ୍ରୂର, ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ, ପ୍ରବଞ୍ଚକ, ଛଳନାକାରୀ, ନୀଚ, ପାପାଚାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିବା ଏବଂ ଅଳସୁଆ — ଏମାନେ ଅବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ।
12.166.7
दीर्घसूत्रोऽनृजुः क्रुष्टो गुरुदारप्रधर्पकः ।
व्यसने यः परित्यागी दुरात्मा निरपत्रपः ॥ १२.१६६.७ ॥
ଯିଏ ବିଳମ୍ବକାରୀ, କୁଟିଳ, କଠୋର, ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପମାନକାରୀ, ବିପଦରେ ତ୍ୟାଗକାରୀ, ଦୁରାତ୍ମା ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ—
12.166.8
सर्वतः पापदर्शी च नास्तिको वेदनिन्दकः ।
संप्रकीर्णेन्दियो लोके यः कालनिरतश्चरेत् ॥ १२.१६६.८ ॥
ଯିଏ ସର୍ବତ୍ର ପାପ ହିଁ ଦେଖେ, ନାସ୍ତିକ, ବେଦନିନ୍ଦକ, ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଜଗତରେ କାଳାନୁସାରେ କର୍ମରତ ରହେ—
12.166.9
असभ्यो लोकविद्विष्टः समये चानवस्थितः ।
पिशुनोऽथाकृतप्रज्ञो मत्सरी पापनिश्चयः ॥ १२.१६६.९ ॥
ଯିଏ ଅସଭ୍ୟ, ଲୋକଦ୍ୱେଷୀ, ଚୁକ୍ତିରେ ଅସ୍ଥିର, ପିଶୁନ, ଅଜ୍ଞ, ଈର୍ଷାପରାୟଣ ଏବଂ ପାପକୁ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ କରେ—
12.166.10
दुःशीलोऽथाकृतात्मा च नृशंसः कितवस्तथा ।
मित्रैरपकृतिर्नित्यमटतेऽर्थं धनेप्सया ॥ १२.१६६.१० ॥
ଯିଏ ଦୁରାଚାରୀ, ଅସଂଯତ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ, କ୍ରୂର ଓ ଜୁଆଡ଼ି; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବଦା ଅପକାର କରି ଧନଲୋଭରେ ବୁଲେ—
12.166.11
ददतश्च यथाशक्ति यो न तुष्यति मन्दधीः ।
अधैर्यमपि यो युङ्क्ते सदा मित्रं नराधमः ॥ १२.१६६.११ ॥
ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦେଉଥିବା ଲୋକଠାରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି; ଏବଂ ଯିଏ ସର୍ବଦା ବନ୍ଧୁ ପ୍ରତି ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଏ, ସେ ନରାଧମ—
12.166.12
अस्थानक्रोधनो यश्च अकस्माच्च विरज्यते ।
सुहृदश्चैव कल्याणानाशु त्यजति किल्बिपी ॥ १२.१६६.१२ ॥
ଯିଏ ବିନା କାରଣରେ କ୍ରୋଧ କରେ ଏବଂ ହଠାତ୍ ବିରକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ପାପୀ ଭଲ ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କରେ—
12.166.13
अल्पेऽप्यपकृते मूढे न संस्मरनि यत्कृतम् ।
कार्यसेवी च मित्रेषु मित्रद्वेषी नराधिप। ॥ १२.१६६.१३ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ସାମାନ୍ୟ ଅପକାରରେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖମାନେ କୃତ ଉପକାର ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେବା କରନ୍ତି ଏବଂ ମିତ୍ରଦ୍ୱେଷୀ ହୁଅନ୍ତି।
12.166.14
शत्रुर्मित्रमुखो यश्च जिह्नप्रेक्षी विलोचनः ।
न तुष्यति च कल्याणे यम्त्यजेत्तादृशं नरम् ॥ १२.१६६.१४ ॥
ମିତ୍ରର ମୁଖ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶତ୍ରୁ, ବଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହୁଁଥିବା ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ, ଏବଂ ଭଲ କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନହେଉଥିବା ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.166.15
पानपो द्वेषणः क्रोधी निर्घृणः परुपस्तथा ।
परोपतापी मित्रध्रुक् तथा प्राणिवधे रतः ॥ १२.१६६.१५ ॥
ମଦ୍ୟପ, ଦ୍ୱେଷୀ, କ୍ରୋଧୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୟ, କଠୋର, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା, ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରେ ରତ —
12.166.16
कृतघ्नश्चाधमो लोके न सन्धेयः कथंचन ।
मित्रद्वेषी ह्यसंधेयः सन्धेयानपि मे शृणु ॥ १२.१६६.१६ ॥
କୃତଘ୍ନ ଓ ଅଧମ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ଜଗତରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସନ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମିତ୍ରଦ୍ୱେଷୀ ସହିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯାହାଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧି ହୋଇପାରେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।
12.166.17
कुलीना वाक्यसंपन्ना ज्ञानविज्ञानकोविदाः ।
रूपवन्तो गुणोपेतास्तथाऽलुब्धा जितश्रमाः ॥ १२.१६६.१७ ॥
କୁଳୀନ, ବାକ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗମ, ରୂପବାନ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଲୋଭହୀନ ଏବଂ ପରିଶ୍ରମ ଜୟୀ —
12.166.18
सन्मित्राश्च कृतज्ञाश्च सर्वज्ञा लोभवर्जिताः ।
माधुर्यगुणसंपन्नाः सत्यसन्धा जितेन्द्रियाः ॥ १२.१६६.१८ ॥
ସନ୍ମିତ୍ର, କୃତଜ୍ଞ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଲୋଭରହିତ, ମାଧୁର୍ୟ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଏବଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ —
12.166.19
व्यायामशीलाः सततं भृत्यपुत्राः कुलोद्वहाः ।
दोषैः प्रमुक्ताः प्रथितास्ते ग्राह्याः पार्थिवैर्नराः ॥ १२.१६६.१९ ॥
ସର୍ବଦା ପରିଶ୍ରମୀ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ରତୁଲ୍ୟ, କୁଳର ଭାର ବହନକାରୀ, ଦୋଷମୁକ୍ତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରାଜାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.166.20
यथाशक्ति समाचाराः संप्रतुष्यन्ति हि प्रभो ।
नास्थाने क्रोधवन्तश्च न चाकस्माद्विरागिणः ॥ १२.१६६.२० ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସଦାଚାରୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହନ୍ତି; ଅସ୍ଥାନରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଅକସ୍ମାତ୍ ବିରକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.166.21
विरक्ताश्च न दुष्यन्ति मनसाऽप्यर्थकोविदाः ।
आत्मानं पीडयित्वाऽपि सुहृत्कार्यपरायणाः।
विरज्यन्ति न मित्रेभ्यो वासो रक्तमिवाविकम् ॥ १२.१६६.२१ ॥
ଅର୍ଥଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବିରକ୍ତ ହେଲେ ବି ମନରେ ଦୂଷିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ବି ମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ରୁହନ୍ତି; ରଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ପଶମୀ ବସ୍ତ୍ର ପରି ମିତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ବିରକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.166.22
दोषांश्च लोभमोहादीनर्थेषु युवतीपु च ।
न दर्शयन्ति सुहृदो विश्वस्ता बन्धुवत्सलाः ॥ १२.१६६.२२ ॥
ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ବନ୍ଧୁପରି ସ୍ନେହଶୀଳ ମିତ୍ରମାନେ ଧନ ଓ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲୋଭ, ମୋହ ଆଦି ଦୋଷ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ।
12.166.23
लोष्टकाञ्चनतुल्यार्थाः सुहृत्सु दृढबुद्धयः ।
ये चरन्त्यनभीमाना निसृष्टार्थविभूषणाः।
संगृह्णन्तः परिजनं स्वाम्यर्थपरमाः सदा ॥ १२.१६६.२३ ॥
ମାଟିର ଢେଲା ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ମାନନ୍ତି, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ବିନା ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ଧନକୁ ହିଁ ଅଳଙ୍କାର ମାନି ଦାନ କରନ୍ତି, ପରିଜନଙ୍କୁ ଆପଣାନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବଦା ମାଲିକଙ୍କ ହିତରେ ନିରତ ରୁହନ୍ତି।
12.166.24
ईदृशैः पुरुषश्रेष्ठैर्यः सन्धिं कुरुते नृपः ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.१६६.२४ ॥
ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ରାଜା ସନ୍ଧି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହପତି (ଚନ୍ଦ୍ର)ର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
12.166.25
सत्ववन्तो जितक्रोधा बलवन्तो रणे सदा ।
जन्मशीलगुणोपेताः सन्धेयाः पुरुषोत्तमाः। ॥ १२.१६६.२५ ॥
ସତ୍ତ୍ୱବାନ, କ୍ରୋଧ ଜିତିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ବଳବାନ, ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ, ଶୀଳ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।
12.166.26
ये च दोपसमायुक्ता नराः प्रोक्ता मयाऽन ।
तेषामप्यधमा राजन्कृतघ्ना मित्रघातकाः।
त्यक्तव्यास्तु दुराचाराः सर्वेषामिति निश्चयः। ॥ १२.१६६.२६ ॥
ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କହିଛି; ହେ ରାଜନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃତଘ୍ନ ଓ ମିତ୍ରଘାତକମାନେ ଅଧମ। ଦୁରାଚାରୀମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।