మహాభారతం · అధ్యాయం 12.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.166.1
पितामह महाप्राज्ञ कुरूणां प्रीतिवर्धन ।
प्रश्नं कंचित्प्रवक्ष्यामि तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१६६.१ ॥
ఓ పితామహా, మహాప్రాజ్ఞా, కురువంశానికి ఆనందాన్ని పెంచువాడా! నేను మీకు ఒక ప్రశ్న అడుగుతాను; దాన్ని నాకు వివరించడం మీకు తగును.
12.166.2
कीदृशा मानवाः सेव्याः कै प्रीति परमा भवेत् ।
आयत्यां च तदात्वे च के क्षमास्तान्वदस्व मे ॥ १२.१६६.२ ॥
ఎటువంటి మనుషులను సేవించాలి, దేనివల్ల గొప్ప ప్రీతి కలుగుతుంది? భవిష్యత్తులోనూ వర్తమానంలోనూ ఎవరు సమర్థులు? వారిని నాకు చెప్పండి.
12.166.3
न हि तत्र धनं स्फीतं न च संबन्धिबान्धवाः ।
तिष्ठन्ति यत्र सुहृदस्तिष्ठन्तीति मतिर्मम ॥ १२.१६६.३ ॥
అక్కడ విస్తారమైన ధనం ఉండదు, బంధువులు, జ్ఞాతులు కూడా నిలవరు; కానీ ఎక్కడ సుహృత్తులు నిలుస్తారో — అదే నా అభిప్రాయం.
12.166.4
दुर्लभो हि सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत् ।
एतद्धर्मभृतां श्रेष्ठ सर्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.१६६.४ ॥
హితుడైన సుహృత్తు, వినేవాడైన సుహృత్తు దొరకడం అరుదు. ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇవన్నీ నాకు వివరించడం మీకు తగును.
12.166.5
सन्धेयान्पुरुषान्राजन्नसन्धेयांश्च तत्त्वतः ।
वदतो मे निबोध त्वं निखिलेन युधिष्ठिर ॥ १२.१६६.५ ॥
రాజా, నమ్మదగిన మనుషులను, నమ్మదగని మనుషులను యథార్థంగా నేను చెబుతాను; యుధిష్ఠిరా, నేను చెప్పేది నీవు పూర్తిగా అర్థం చేసుకో.
12.166.6
लुब्धः क्रूरस्त्यक्तधर्मा निकृतिः शठ एव च ।
क्षुद्रः पापसमाचारः सर्वशङ्की तथाऽलसः ॥ १२.१६६.६ ॥
లోభి, క్రూరుడు, ధర్మాన్ని విడిచినవాడు, మోసగాడు, కపటి, నీచుడు, పాపాచారి, అందరినీ అనుమానించేవాడు, సోమరి — ఇటువంటివారు నమ్మదగనివారు.
12.166.7
दीर्घसूत्रोऽनृजुः क्रुष्टो गुरुदारप्रधर्पकः ।
व्यसने यः परित्यागी दुरात्मा निरपत्रपः ॥ १२.१६६.७ ॥
ఆలస్యం చేసేవాడు, వక్రుడు, కఠినుడు, గురుపత్నిని అవమానించేవాడు, ఆపదలో విడిచిపెట్టేవాడు, దుష్టాత్ముడు, సిగ్గులేనివాడు—
12.166.8
सर्वतः पापदर्शी च नास्तिको वेदनिन्दकः ।
संप्रकीर्णेन्दियो लोके यः कालनिरतश्चरेत् ॥ १२.१६६.८ ॥
అన్నిచోట్లా పాపమే చూసేవాడు, నాస్తికుడు, వేదాలను నిందించేవాడు, చెదిరిన ఇంద్రియాలు కలవాడు, లోకంలో కాలానుగుణంగా ప్రవర్తించేవాడు—
12.166.9
असभ्यो लोकविद्विष्टः समये चानवस्थितः ।
पिशुनोऽथाकृतप्रज्ञो मत्सरी पापनिश्चयः ॥ १२.१६६.९ ॥
అసభ్యుడు, లోకంలో ద్వేషింపబడేవాడు, ఒప్పందాలలో నిలకడలేనివాడు, చాడీలు చెప్పేవాడు, అవివేకి, అసూయాపరుడు, పాపాన్నే నిశ్చయించుకునేవాడు—
12.166.10
दुःशीलोऽथाकृतात्मा च नृशंसः कितवस्तथा ।
मित्रैरपकृतिर्नित्यमटतेऽर्थं धनेप्सया ॥ १२.१६६.१० ॥
దుశ్శీలుడు, నియంత్రణలేని మనసు కలవాడు, క్రూరుడు, జూదగాడు; మిత్రులకు ఎల్లప్పుడూ హాని చేసి, ధనాశతో నిత్యం తిరిగేవాడు—
12.166.11
ददतश्च यथाशक्ति यो न तुष्यति मन्दधीः ।
अधैर्यमपि यो युङ्क्ते सदा मित्रं नराधमः ॥ १२.१६६.११ ॥
తన శక్తి మేరకు ఇచ్చేవాడి పట్ల కూడా సంతృప్తి చెందనివాడు మందబుద్ధి; ఎల్లప్పుడూ మిత్రుని పట్ల ఓర్పులేకుండా ప్రవర్తించేవాడు నరాధముడు—
12.166.12
अस्थानक्रोधनो यश्च अकस्माच्च विरज्यते ।
सुहृदश्चैव कल्याणानाशु त्यजति किल्बिपी ॥ १२.१६६.१२ ॥
కారణం లేకుండా కోపించేవాడు, అకస్మాత్తుగా విముఖత చూపేవాడు, ఆ పాపి మంచి మిత్రులను కూడా వెంటనే విడిచిపెడతాడు—
12.166.13
अल्पेऽप्यपकृते मूढे न संस्मरनि यत्कृतम् ।
कार्यसेवी च मित्रेषु मित्रद्वेषी नराधिप। ॥ १२.१६६.१३ ॥
ఓ నరాధిపా, చిన్న అపకారానికైనా మూఢులు తమకు చేసిన ఉపకారాన్ని గుర్తుంచుకోరు; వారు మిత్రులలో తమ పని సాధించుకునేవారు, మిత్రుడిని ద్వేషించేవారు.
12.166.14
शत्रुर्मित्रमुखो यश्च जिह्नप्रेक्षी विलोचनः ।
न तुष्यति च कल्याणे यम्त्यजेत्तादृशं नरम् ॥ १२.१६६.१४ ॥
మిత్రుని ముఖం ధరించిన శత్రువు, వంకర చూపులు చూసే కళ్ళు కలవాడు, మంచి పనులలో సంతోషించనివాడు — అటువంటి మనిషిని విడిచిపెట్టాలి.
12.166.15
पानपो द्वेषणः क्रोधी निर्घृणः परुपस्तथा ।
परोपतापी मित्रध्रुक् तथा प्राणिवधे रतः ॥ १२.१६६.१५ ॥
మద్యం తాగేవాడు, ద్వేషించేవాడు, కోపిష్ఠుడు, దయలేనివాడు, కఠినుడు, ఇతరులను బాధించేవాడు, మిత్రద్రోహి, ప్రాణివధలో ఆనందించేవాడు —
12.166.16
कृतघ्नश्चाधमो लोके न सन्धेयः कथंचन ।
मित्रद्वेषी ह्यसंधेयः सन्धेयानपि मे शृणु ॥ १२.१६६.१६ ॥
కృతఘ్నుడు, అధముడు ఈ లోకంలో ఏ విధంగానూ మైత్రికి అర్హుడు కాడు; మిత్రద్రోహితోనూ మైత్రి చేయరాదు. మైత్రికి అర్హులైనవారి గురించి ఇప్పుడు వినుము.
12.166.17
कुलीना वाक्यसंपन्ना ज्ञानविज्ञानकोविदाः ।
रूपवन्तो गुणोपेतास्तथाऽलुब्धा जितश्रमाः ॥ १२.१६६.१७ ॥
ఉత్తమ కులంలో జన్మించినవారు, మాటలలో నేర్పరులు, జ్ఞానవిజ్ఞానాలలో ప్రావీణ్యులు, అందగాళ్ళు, సద్గుణ సంపన్నులు, లోభం లేనివారు, శ్రమను జయించినవారు —
12.166.18
सन्मित्राश्च कृतज्ञाश्च सर्वज्ञा लोभवर्जिताः ।
माधुर्यगुणसंपन्नाः सत्यसन्धा जितेन्द्रियाः ॥ १२.१६६.१८ ॥
మంచి మిత్రులు, కృతజ్ఞులు, సర్వజ్ఞులు, లోభం లేనివారు, మాధుర్య గుణ సంపన్నులు, సత్యప్రతిజ్ఞులు, ఇంద్రియ జయులు —
12.166.19
व्यायामशीलाः सततं भृत्यपुत्राः कुलोद्वहाः ।
दोषैः प्रमुक्ताः प्रथितास्ते ग्राह्याः पार्थिवैर्नराः ॥ १२.१६६.१९ ॥
ఎల్లప్పుడూ శ్రమించేవారు, సేవకులు మరియు పుత్రులవంటివారు, కులాన్ని నిలబెట్టేవారు, దోషములు లేనివారు, ప్రసిద్ధులైనవారు — అటువంటి మనుషులను రాజులు స్వీకరించాలి.
12.166.20
यथाशक्ति समाचाराः संप्रतुष्यन्ति हि प्रभो ।
नास्थाने क्रोधवन्तश्च न चाकस्माद्विरागिणः ॥ १२.१६६.२० ॥
ఓ ప్రభూ, తమ శక్తికి తగినట్లు సదాచారంతో నడిచేవారు సంతృప్తి చెందుతారు; తగని చోట కోపించనివారు, అకస్మాత్తుగా విరక్తి చెందనివారు.
12.166.21
विरक्ताश्च न दुष्यन्ति मनसाऽप्यर्थकोविदाः ।
आत्मानं पीडयित्वाऽपि सुहृत्कार्यपरायणाः।
विरज्यन्ति न मित्रेभ्यो वासो रक्तमिवाविकम् ॥ १२.१६६.२१ ॥
అర్థజ్ఞానులు విరక్తులైనా మనసులో చెడిపోరు; తమను బాధించుకుని కూడా మిత్రుని కార్యంలో నిమగ్నులై ఉంటారు; రంగు వేసిన ఉన్ని వస్త్రం వలె మిత్రులనుండి విరక్తి చెందరు.
12.166.22
दोषांश्च लोभमोहादीनर्थेषु युवतीपु च ।
न दर्शयन्ति सुहृदो विश्वस्ता बन्धुवत्सलाः ॥ १२.१६६.२२ ॥
విశ్వసనీయులు, బంధువులవలె ప్రేమించే మిత్రులు, ధనవిషయంలో మరియు యువతుల విషయంలో లోభం, మోహం మొదలైన దోషాలను ప్రదర్శించరు.
12.166.23
लोष्टकाञ्चनतुल्यार्थाः सुहृत्सु दृढबुद्धयः ।
ये चरन्त्यनभीमाना निसृष्टार्थविभूषणाः।
संगृह्णन्तः परिजनं स्वाम्यर्थपरमाः सदा ॥ १२.१६६.२३ ॥
మట్టిగడ్డ మరియు బంగారాన్ని సమానంగా చూసేవారు, మిత్రుల మధ్య దృఢబుద్ధి గలవారు, అహంకారం లేకుండా తిరిగేవారు, ధనాన్ని తమ అలంకారంగా ఇచ్చివేసేవారు, పరిజనులను ఆదరించేవారు, ఎల్లప్పుడూ యజమాని హితంలో నిమగ్నులైనవారు.
12.166.24
ईदृशैः पुरुषश्रेष्ठैर्यः सन्धिं कुरुते नृपः ।
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेरिव ॥ १२.१६६.२४ ॥
ఇటువంటి శ్రేష్ఠ పురుషులతో ఏ రాజు సంధి చేస్తాడో, అతని రాజ్యం గ్రహపతి (చంద్రుడు) యొక్క వెన్నెలవలె విస్తరిస్తుంది.
12.166.25
सत्ववन्तो जितक्रोधा बलवन्तो रणे सदा ।
जन्मशीलगुणोपेताः सन्धेयाः पुरुषोत्तमाः। ॥ १२.१६६.२५ ॥
సత్త్వవంతులు, క్రోధాన్ని జయించినవారు, యుద్ధంలో ఎల్లప్పుడూ బలవంతులు, ఉత్తమ జన్మ, శీలం, గుణాలు కలిగిన పురుషోత్తములతో సంధి చేయాలి.
12.166.26
ये च दोपसमायुक्ता नराः प्रोक्ता मयाऽन ।
तेषामप्यधमा राजन्कृतघ्ना मित्रघातकाः।
त्यक्तव्यास्तु दुराचाराः सर्वेषामिति निश्चयः। ॥ १२.१६६.२६ ॥
ఇక్కడ నేను దోషయుక్తులైన మనుషులను చెప్పాను; రాజా, వారిలోనూ కృతఘ్నులు, మిత్రఘాతకులు అధములు. దురాచారులను అందరూ త్యజించాలి అనేది నిశ్చయం.