Mahābhārata · Adhyāya 12.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.173.1
धर्माः पितामहेनोक्ता राजधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.१७३.१ ॥
El abuelo ha expuesto los deberes auspiciosos relativos al gobierno real. Oh, el mejor de los justos, te corresponde ahora exponer el deber supremo de quienes habitan en los estadios de la vida.
12.173.2
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्ग्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.१७३.२ ॥
El dharma está prescrito en todas partes; conduce al cielo, y su fruto surge como verdad. En el dharma de muchas puertas, ninguna acción es estéril.
12.173.3
यस्मिन्यस्मिंस्तु विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम् ॥ १२.१७३.३ ॥
En cualquier ámbito en que alguien llega a una convicción, conoce solo eso y no otra cosa, oh mejor de los Bharatas.
12.173.4
यथायथा च पर्येति लोकतन्त्रमसारवत् ।
तथातथा विरागोऽत्र जायते नात्र संशयः ॥ १२.१७३.४ ॥
Cuanto más da vueltas el orden del mundo, como algo sin esencia, más surge en él el desapego; de ello no hay duda.
12.173.5
एवं व्यवसिते लोके बहुदोषे युधिष्ठिर ।
आत्ममोक्षनिमित्तं वै यतेत मतिमान्नरः ॥ १२.१७३.५ ॥
Así, oh Yudhiṣṭhira, cuando el mundo queda establecido como lleno de muchas faltas, el hombre sabio debe esforzarse por su propia liberación.
12.173.6
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
यया बुद्ध्या नुदेच्छोक तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७३.६ ॥
Cuando se pierde la riqueza, o muere una esposa, un hijo o un padre, dime, oh abuelo, con qué entendimiento puede el hombre alejar el dolor.
12.173.7
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहोदुःखमिति ध्यायञ्शोकस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.१७३.७ ॥
Cuando se pierden o mueren la riqueza, la esposa, el hijo o el padre, debe reflexionar: '¡Ay, qué sufrimiento!' y así reducir el dolor.
12.173.8
अत्राप्युदाहरन्तीममिहासं पुरातनम् ।
यथा सेनजितं विप्रः कश्चिदेत्याब्रवीत्सुहृत् ॥ १२.१७३.८ ॥
Aquí también se narra esta antigua historia de cómo cierto brahmán, como amigo, se acercó a Senajit y le habló.
12.173.9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं राजानं शोकविह्वलम् ।
विषण्णमनसं दृष्ट्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१७३.९ ॥
Al ver al rey, atormentado por el dolor de su hijo, abrumado por la pena, con el ánimo abatido, el brahmán pronunció estas palabras.
12.173.10
किंनु मुह्यसि मूढस्त्वं शोच्यः किमनु शोचसि ।
यदा त्वामपि शोचंतः शोच्या यास्यन्ति तां गातिम् ॥ १२.१७३.१० ॥
¿Por qué te confundes, necio? ¿Por qué lloras por aquello que debe ser llorado? Cuando quienes lloran por ti también irán a ese mismo fin lamentable.
12.173.11
त्वं चैवाहं च ये चान्ये त्वां राजन्पर्युपासते ।
सर्वे तत्र गमिष्यामो यत एवागता वयम् ॥ १२.१७३.११ ॥
Tú y yo, y los demás que te sirven, oh rey, todos iremos al lugar de donde vinimos.
12.173.12
का बुद्धिः किं तपो विप्र कः समाधिस्तपोधन ।
किं ज्ञानं किं श्रुतं वा ते यत्प्राप्य न विषीदसि ॥ १२.१७३.१२ ॥
¿Cuál es tu intelecto, cuál es tu austeridad, oh brahmán, oh tesoro de ascetismo? ¿Cuál es tu concentración, cuál tu saber, o qué enseñanza es aquella que, habiéndola alcanzado, no te desalientas?
12.173.13
हृष्यन्तमवसीदन्तं सुखदुःखविपर्यये ।
आत्मानमनुशोचामि यो ममैष हृदि स्थितः ॥ १२.१७३.१३ ॥
Lloro por el ser que se alegra y se hunde cuando cambian el placer y el dolor, este que habita en mi corazón.
12.173.14
पश्य भूतानि दुःखेन व्यतिषिक्तानि सर्वशः ।
उत्तमाधममध्यानि तेषु तेष्विह कर्मसु ॥ १२.१७३.१४ ॥
Mira cómo todos los seres, superiores, inferiores y medios, están por completo ligados al sufrimiento, ocupados en sus acciones aquí.
12.173.15
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति मत्वा न मे व्यथा।
एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७३.१५ ॥
Este ser no es mío, ni es mía toda la tierra. Pensando que como es para mí, así es para los demás, no siento dolor. Habiendo alcanzado esta comprensión, no me alegro ni me aflijo.
12.173.16
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.१७३.१६ ॥
Como dos troncos se encuentran en el gran océano, se reúnen y luego se separan, así es el encuentro de los seres.
12.173.17
एवं पुत्राश्च पौत्राश्च ज्ञातयो बान्धवास्तथा ।
तेषु स्नेहो न कर्तव्यो विप्रयोगो ध्रुवो हि तैः ॥ १२.१७३.१७ ॥
Así también son los hijos, los nietos, los parientes y allegados. No se debe sentir apego por ellos, pues la separación de ellos es segura.
12.173.18
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः ।
न त्वाऽसौ वेद न त्वंतं कस्मात्त्वमनुशोचसि ॥ १२.१७३.१८ ॥
Llegado de lo no visto, vuelve de nuevo a lo no visto. Él no te conoce, ni tú conoces su fin; ¿por qué, pues, te afliges?
12.173.19
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
सुखात्संजायते दुःखं दुःखात्संजायते सुखम् ॥ १२.१७३.१९ ॥
El sufrimiento surge del fin de la felicidad, y la felicidad surge del fin del sufrimiento. De la felicidad nace el sufrimiento, y del sufrimiento nace la felicidad.
12.173.20
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखे मनुष्याणां चक्रवत्परिवर्ततः ॥ १२.१७३.२० ॥
El sufrimiento sigue inmediatamente a la felicidad, y la felicidad sigue inmediatamente al sufrimiento. La felicidad y el sufrimiento de los seres humanos giran como una rueda.
12.173.21
सुखात्त्वं दुःखमापन्नः पुनरापत्स्यसे सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२१ ॥
Has caído de la felicidad al sufrimiento, y de nuevo alcanzarás la felicidad. Una persona no obtiene siempre el sufrimiento, ni obtiene siempre la felicidad.
12.173.22
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम्।
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
तेनैव देही समुपाश्नुते तत् ॥ १२.१७३.२२ ॥
El cuerpo es el asiento de la felicidad, y el cuerpo es también el asiento del sufrimiento. Cualquier acción que se realiza mediante el cuerpo, el ser encarnado la experimenta a través de ese mismo cuerpo.
12.173.23
जीवितं च शरीरेण तेनैव सह जायते ।
उभे सह विवर्तेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.१७३.२३ ॥
La vida nace junto con el cuerpo, junto a él. Ambos giran juntos, y ambos perecen juntos.
12.173.24
स्नेहपाशैर्बहुविधैराविष्टविषया जनाः ।
अकृतार्थाश्च सीदन्ते जलैः सैकतसेतवः ॥ १२.१७३.२४ ॥
Las personas, poseídas por sus objetos de los sentidos y atadas por diversos lazos de afecto, languidecen con sus fines sin cumplir, como los diques de arena son arrastrados por el agua.
12.173.25
स्नेहेन तैलवत्सर्वं सर्गचक्रे निपीड्यते ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य क्लेशैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.१७३.२५ ॥
Por el afecto, todo es exprimido como aceite en la rueda de la creación, oprimido como en las prensas de sésamo por las aflicciones nacidas de la ignorancia.
12.173.26
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
एकः क्लेशानवाप्नोति परत्रेह च मानवः ॥ १२.१७३.२६ ॥
El hombre acumula acciones inauspiciosas por consideración a su esposa, y solo él obtiene aflicciones en este mundo y en el otro.
12.173.27
पुत्रदारकुटुम्बेषु प्रसक्ताः सर्वमानवाः ।
शोकपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.१७३.२७ ॥
Todos los hombres, apegados a hijos, esposas y familia, están hundidos en el océano de lodo de dolor como viejos elefantes de la selva.
12.173.28
पुत्रनाशे वित्तनाशे ज्ञातिसंबन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं दावाग्निप्रतिमं विभो।
दैवायत्तमिदं सर्वं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१७३.२८ ॥
Con la pérdida de un hijo, de riquezas, e incluso de parientes, se padece un sufrimiento enorme, como un incendio forestal. Oh poderoso, todo esto depende del destino: placer y dolor, existencia y no existencia.
12.173.29
असुहृत्ससुहृच्चापि सशत्रुर्मित्रवानपि ।
सप्रज्ञः प्रज्ञया हीनो दैवेन लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२९ ॥
Sin amigos o con amigos, con enemigo o con compañeros, sabio o carente de sabiduría, el hombre obtiene la felicidad solo por el destino.
12.173.30
नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः ।
न च प्रज्ञाऽलमर्थानां न सुखानामलं धनम् ॥ १२.१७३.३० ॥
Los buenos amigos no bastan para la felicidad, ni los malintencionados para el sufrimiento; la sabiduría no basta para alcanzar los fines, ni la riqueza basta para los placeres.
12.173.31
न बुद्धिर्धनलाभाय न मौढ्यमसमृद्ध्ये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ १२.१७३.३१ ॥
La sabiduría no sirve para obtener riqueza, ni la necedad para causar la pobreza. Solo el sabio conoce la historia de los vaivenes del mundo; el otro no.
12.173.32
बुद्धिमन्तं च शूरं च मूढं भीरुं जडं कविम् ।
दुर्बलं बलवन्तं च भागिनं भजते सुखम् ॥ १२.१७३.३२ ॥
Tanto al inteligente como al valiente, al necio y al tímido, al torpe y al poeta, al débil y al fuerte, es el que tiene su parte de fortuna a quien la dicha sirve.
12.173.33
धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य च ।
पयः पिबति यस्तस्या धेनुस्तस्येति निश्चयः ॥ १२.१७३.३३ ॥
La vaca es del ternero, del pastor, del dueño y también del ladrón; quien bebe su leche, de él es la vaca: esta es la conclusión.
12.173.34
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
ते नराः सुखमेधन्ते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ॥ १२.१७३.३४ ॥
Quienes en el mundo son sumamente necios, y quienes han ido más allá del intelecto, esos hombres prosperan en la dicha; el que queda en medio sufre.
12.173.35
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ १२.१७३.३५ ॥
Los firmes se deleitan en los extremos, no en el medio. Llaman felicidad a alcanzar el fin; el intervalo entre los dos extremos es sufrimiento.
12.173.36
सुखं स्वपिति दुर्मेधाः स्वानि कर्माण्यचिन्तयन् ।
अविज्ञानेन महता कम्बलेनेव संवृतः ॥ १२.१७३.३६ ॥
El necio duerme feliz, sin pensar en sus propios actos, como envuelto en la gran manta de la ignorancia.
12.173.37
ये च बुद्धिं परां प्राप्ता द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
तान्नैवार्था न चानर्था व्यथयन्ति कदाचन ॥ १२.१७३.३७ ॥
Quienes han alcanzado la sabiduría suprema, han trascendido los pares de opuestos y están libres de envidia, nunca son perturbados ni por la ganancia ni por la pérdida.
12.173.38
अथ ये बुद्धिमप्राप्ता व्यतिक्रान्ताश्च मूढताम् ।
तेऽतिवेलं प्रहृष्यन्ति संतापमुपयान्ति च ॥ १२.१७३.३८ ॥
Pero quienes no han alcanzado la sabiduría y han caído en la necedad se alegran en exceso, y también caen en la aflicción.
12.173.39
नित्यं प्रमुदिता मूढा दिवि देवगणा इव ।
अवलेपेन महता परितृप्ता विचेतसः ॥ १२.१७३.३९ ॥
Los necios están siempre alegres, como las huestes de dioses en el cielo; plenamente satisfechos por una gran arrogancia, pierden la razón.
12.173.40
सुखं दुःखान्तमालस्यं दुःखं दाक्ष्यं सुखोदयम् ।
भूतिश्चैव श्रिया सार्धं दक्षे वसति नालसे ॥ १२.१७३.४० ॥
La felicidad que nace de la indolencia termina en dolor, mientras que el dolor que nace de la diligencia conduce al surgimiento de la felicidad; la prosperidad habita, junto con la fortuna, en el diligente, no en el indolente.
12.173.41
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.१७३.४१ ॥
Sea felicidad o dolor, lo agradable o lo desagradable, uno debe afrontar lo que llegue, invencible en el corazón.
12.173.42
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.१७३.४२ ॥
Miles de lugares de pesar y cientos de lugares de temor penetran al necio día tras día, pero no al sabio.
12.173.43
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञं शुश्रूषुमनहंकृतम् ।
शान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम् ॥ १२.१७३.४३ ॥
El hombre inteligente, de sabiduría madura, dispuesto a escuchar, libre de orgullo, sereno y dueño de sus sentidos: a ese hombre el dolor no lo toca.
12.173.44
एतां बुद्धिं समास्थाय शुद्धचित्तश्चरेद्बुधः ।
शुक्लकृष्णगतिज्ञं तं देवासुरविनिर्गमम्।
उदयास्तमयज्ञं हि न शोकः स्प्रष्टुमर्हति ॥ १२.१७३.४४ ॥
Adoptando esta comprensión, el sabio debe vivir con la mente purificada. Al que conoce los caminos de lo blanco y lo oscuro, la salida de dioses y demonios, y el orto y el ocaso, el dolor no puede tocarlo.
12.173.45
यन्निमत्तो भवेच्छोकस्रासो वा क्रोध एव वा ।
आयासो वा यतो मूलं तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.१७३.४५ ॥
Aquello que sea la causa de la que surgen el dolor, el miedo, la ira o el esfuerzo, debe abandonarse, aunque sea una sola parte de su raíz.
12.173.46
यद्यत्त्यजति कामनां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामानुसारी पुरुषः कामाननुविनश्यति ॥ १२.१७३.४६ ॥
Cualquier deseo que el hombre abandona, con ello su felicidad se colma. El hombre que sigue sus deseos perece junto con ellos.
12.173.47
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७३.४७ ॥
El placer del deseo que hay en el mundo, y la gran felicidad divina, no valen ni la decimosexta parte de la felicidad de la extinción del anhelo.
12.173.48
पूर्वदेहकृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
प्राज्ञं मूढं तथा शूरं भजते तादृशं नरम् ॥ १२.१७३.४८ ॥
La acción realizada en un cuerpo anterior, buena o mala, se dirige a un hombre así, ya sea sabio, necio o valiente.
12.173.49
एवमव किलैतानि प्रियाण्येवाप्रियाणि च ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१७३.४९ ॥
Así, en verdad, estas cosas agradables y desagradables, penas y alegrías, rotan entre los seres vivos.
12.173.50
एतां बुद्धिं समास्थाय नावसीदेद्गुणान्वितः ।
सर्वान्कामाञ्जुगुप्सेन कोपं कुर्वीत पृष्ठतः ॥ १२.१७३.५० ॥
Habiendo adoptado firmemente esta sabiduría, el hombre virtuoso no debe desfallecer; debe aborrecer todos los deseos y dejar la ira atrás.
12.173.51
वृत्त एव हृदि प्रौढो मृत्युरेप मनोभवः ।
क्रोधो नाम शरीरस्थो देहिनां प्रोच्यते बुधैः ॥ १२.१७३.५१ ॥
Esta muerte, madura en el corazón por la propia actividad de la mente, nacida de la mente, morando en el cuerpo, se llama ira, dicen los sabios de los seres encarnados.
12.173.52
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदात्मज्योतिरात्मश्रीरात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.१७३.५२ ॥
Cuando uno retrae por completo todos sus deseos, como la tortuga recoge sus miembros, entonces la luz del yo y la gloria del yo se serenan en el yo mismo.
12.173.53
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५३ ॥
Cuando algo es concebido por el sentido de 'mío', eso mismo se convierte en tormento; y cuando perece, eso mismo es lo que entonces ocurre.
12.173.54
न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न विभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५४ ॥
Cuando no teme a nadie y nadie le teme a él, cuando no desea ni odia, entonces se alcanza Brahman.
12.173.55
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ भयाभये ।
प्रियाप्रिये परित्यज्य प्रशान्तात्मा भविष्यति ॥ १२.१७३.५५ ॥
Habiendo abandonado la verdad y la falsedad, el dolor y la alegría, el temor y la ausencia de temor, lo agradable y lo desagradable, se volverá un alma apaciguada.
12.173.56
यदा न कुरुते धीरः सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५६ ॥
Cuando el sabio firme no comete mal alguno contra ningún ser, ni con la acción, ni con la mente, ni con la palabra, entonces alcanza a Brahman.
12.173.57
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १२.१७३.५७ ॥
Aquel anhelo, difícil de abandonar para los necios, que no envejece aunque uno envejezca, esa enfermedad mortal para la vida: para quien abandona ese anhelo hay felicidad.
12.173.58
अत्र पिङ्गलया गीता गाथा शृणु नराधिप ।
यथा सा कृच्छ्रकालेऽपि लेभे शर्म सनातनम् ॥ १२.१७३.५८ ॥
Escucha, señor de los hombres, el verso que aquí cantó Piṅgalā, con el cual alcanzó la paz eterna incluso en tiempos de angustia.
12.173.59
संकेते पिङ्गला वेश्या कान्तेनासीद्विनाकृता ।
अथ कृच्छ्रगता शान्तां बुद्धिमास्थापयत्तदा ॥ १२.१७३.५९ ॥
En el lugar de la cita, la cortesana Piṅgalā quedó sin su amante. Entonces, sumida en la angustia, fijó su mente en la paz.
12.173.60
उन्मत्ताऽहमनुन्मत्तं कान्तमन्ववसं चिरम् ।
अन्तिके रमणं सन्तं नैनमध्यगमं पुरा ॥ १२.१७३.६० ॥
Yo estaba loca, y durante mucho tiempo me aferré a un amante que no estaba loco. Al amado encantador que estaba cerca, antes no lo había encontrado.
12.173.61
एकस्थूणं नवद्वारमपिधास्याम्यगारकम् ।
का ह्यकान्तमिहायान्तं कान्त इत्यभिमंस्यते ॥ १२.१७३.६१ ॥
Cerraré esta casa de un solo pilar y nueve puertas. ¿Qué mujer creería amado al que no es amado que viene aquí?
12.173.62
अकामाः कामरूपेण धूर्ताश्च नररूपिणः ।
न पुनर्वञ्चयिष्यन्ति प्रतिबुद्धाऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७३.६२ ॥
Aunque sin deseo, los pícaros que adoptan la forma del deseo y la figura humana no volverán a engañarme. Estoy despierta, estoy alerta.
12.173.63
अनर्थोऽपि भवत्यर्थो दैवात्पूर्वकृतेन वा ।
संबुद्धाऽहं निराकारा नाहमद्याजितेन्द्रिया ॥ १२.१७३.६३ ॥
Incluso la desgracia se vuelve ganancia, por el destino o por lo hecho antes. Estoy plenamente despierta y sin forma; hoy no soy una cuyos sentidos no están dominados.
12.173.64
सुखं निराशः स्वपिति नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशामनाशां कृत्वा हि सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७३.६४ ॥
Quien está libre de esperanza duerme feliz; la libertad de la esperanza es la mayor felicidad. Habiendo hecho de la esperanza una no-esperanza, Piṅgalā, uno duerme en la dicha.
12.173.65
एतैश्चान्यैश्च विप्रस्य हेतुमद्भिः प्रभाषितैः ।
पर्यवस्थापितो राजा सेनजिन्मुमुदे सुखम् ॥ १२.१७३.६५ ॥
Con estas y otras palabras razonadas que pronunció el brahmán, el rey Senajit recobró la calma y se regocijó en la dicha.